I SA/Gd 661/23

I SA/Gd 661/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Kraus
Sławomir Kozik
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 15 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. M. S. W. Z. D. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 lutego 2019 r. nr 2201-IEE-2.711.2.12.2019.2 AW w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni z dnia 21 grudnia 2018 r. nr 2209-SEE.711.2792.2018.ZE2, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej Dyrektor IAS lub organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) dalej k.p.a., art. 59 § 5 w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.) dalej u.p.e.a., po rozpoznaniu zażalenia Prezydenta Miasta (dalej: wierzyciel lub skarżący) w części dotyczącej tytułu wykonawczego z dnia 1 marca 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Gdyni (dalej: Naczelnik US) z dnia 21 grudnia 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku T. B. (dalej: zobowiązany), na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016 r.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Organ egzekucyjny - Naczelnik US wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego, na wniosek wierzyciela. Podstawą wszczęcia postępowania były ww. tytuły wykonawcze z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016 r.
W celu wyegzekwowania ww. należności Naczelnik US skierował do Banku 1 S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 21 września 2015 r. oraz do Banku 2 S.A. zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 21 września 2016 r. W odpowiedzi z dnia 28 września 2016 r. Bank 2 S.A poinformował o zbiegu egzekucji na rachunku bankowym. Przedmiotowe zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 1 marca 2016 r. doręczono zobowiązanemu w trybie art. 44 u.p.e.a w dniu 10 października 2016 r.
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r. Naczelnik US na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego na podstawie ww. tytułów wykonawczych. W wydanym postanowieniu organ egzekucyjny wskazał, że podejmowane przez organ czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, a zobowiązanie przedawniło się.
Pismem z dnia 4 stycznia 2019 r. wierzyciel wniósł zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości.
W uzasadnieniu wierzyciel podniósł, że zgodnie z art. 13 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2222) w skrócie u.d.p., korzystający z dróg publicznych zobowiązani są do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Natomiast z art. 40d ust. 3 ww. ustawy wynika, że obowiązek uiszczenia opłat przedawnia się z upływem 5 lat, licząc do końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone. Wierzyciel wskazał, iż bieg terminu przedawnienia może zostać przerwany. Należności z tytułu opłat i kar za korzystanie z dróg publicznych zaliczane są do kategorii niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, do których stosuje się przepisy k.p.a. oraz O.p. Stosownie do treści art. 70 O.p., bieg terminu przedawnienia przerywa zastosowanie środka egzekucyjnego. Wobec zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego - zajęcia rachunku bankowego - opłata dodatkowa wyszczególniona w tytule wykonawczym z dnia 1 marca 2016 r., pozostaje wymagalna.
Postanowieniem z dnia 5 lutego 2019 r. Dyrektor IAS utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu Dyrektor IAS wyjaśnił, że nie podziela stanowiska wierzyciela w zakresie możliwości modyfikacji terminu przedawnienia opłaty dodatkowej za nieopłacony postój wskutek zastosowania skutecznych środków egzekucyjnych (zajęć z rachunków bankowych). W ocenie organu II instancji, omawiana opłata dodatkowa zgodnie z art. 40d ust. 3 u.d.p. uległa przedawnieniu z końcem roku 2016. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2077), dalej jako u.f.p., nie zawiera żadnej regulacji odnośnie przedawnienia należności wymienionych w art. 60 tej ustawy, a zatem mogą mieć w tym zakresie generalnie zastosowanie przepisy O.p. Jeżeli jednak odrębne uregulowanie kwestii przedawnienia przewidziane jest w ustawach szczególnych, to uregulowania te jako lex specialis mają pierwszeństwo przed przepisami o charakterze ogólnym. Taką regulacją jest art. 40d ust. 3 u.d.p. Organ II instancji podniósł, że pogląd prezentowany przez wierzyciela prowadziłby do wniosku, że ustawodawca zamierzał celowo, poprzez u.f.p., pogorszyć sytuację osób zobowiązanych do uiszczenia opłat wymienionych w art. 40d ust. 3 u.d.p. w stosunku do stanu prawnego obowiązującego w okresie od 2005 r.
Dyrektor IAS podkreślił, że regulacja zawarta w art. 40d ust. 3 u. d. p. (dodana nowelą z dnia 29 lipca 2005 r.) w kwestii przedawnienia odnosi się do wszystkich dodatkowych opłat i kar pieniężnych za niepłacenie płatnego parkowania, przy czym ustawodawca ww. przepisem nie wprowadził, ani wprost, ani przez odesłanie do innych ustaw, możliwości przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Oznacza to, że przedmiotowe należności przedawniają się z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone, a przerwanie, czy też prolongowanie biegu terminu przedawnienia, nawet na skutek zastosowania skutecznych środków egzekucyjnych, wymienionych w u.p.e.a., wbrew twierdzeniom strony, jest niemożliwe.
Tym samym, zdaniem organu II instancji, wolą ustawodawcy było określenie jednego, nie podlegającego wydłużeniu, pięcioletniego terminu przedawnienia obowiązku zapłaty należności wymienionych w art. 40d ust. 3 ww. ustawy. Analiza powyższego uregulowania dowodzi, że stanowi ono odrębne, a jednocześnie całościowe uregulowanie kwestii przedawnienia m.in. opłat pobieranych na mocy art. 13f u.d.p. Przy czym brak jest odesłania w tej ustawie do przepisów O.p. lub jakiejkolwiek innej ustawy, oprócz poddania obowiązku uiszczenia tej opłaty przepisom u.p.e.a. Zatem skoro u.d.p. zawiera uregulowanie zakreślające pięcioletni okres wymagalności opłaty dodatkowej bez powiązania z innymi ustawami w tym zakresie, to brak jest podstaw do stosowania wykładni rozszerzającej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (dalej: WSA) na postanowienie Dyrektora IAS z dnia 5 lutego 2019 r. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 40d ust. 3 u.d.p., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu oraz art. 70 § 4 O.p., poprzez niezastosowanie tego przepisu, a w rezultacie powyższych uchybień naruszenie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji. Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika US oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że stanowisko organu II instancji jest rezultatem błędnej wykładni art. 40d ust. 3 u.d.p. Przepis ten, wbrew twierdzeniu organu II instancji, po dniu 1 stycznia 2010 r., tj. po dniu wejścia w życie przepisów u.f.p. nie reguluje już całokształtu zagadnień związanych z przedawnieniem należności, o których mowa w art. 40d ust. 3 u.d.p. Ww. przepis określa wyłącznie termin przedawnienia, natomiast nie określa, czy i kiedy może on zostać przerwany. W tej kwestii do ww. należności, po wejściu w życie powołanej wyżej ustawy o finansach publicznych znajduje pełne zastosowanie, na podstawie art. 67 ust. 1 tej ustawy, przepis art. 70 § 4 O.p. Przerwanie biegu terminu przedawnienia obowiązku zapłaty opłaty dodatkowej za parkowanie w roku 2012, poprzez zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został powiadomiony wchodzi zatem w pełni w grę.
Skarżący zaznaczył, że skoro u.f.p. nie reguluje kwestii przerwania biegu terminów przedawnienia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym wymienionych w jej art. 60, to w tym zakresie należy stosować odpowiednio przepisy działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepis art. 70 § 4 regulujący kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia takich należności. W tym zakresie art. 70 § 4 O.p. uzupełnia bowiem począwszy od dnia 1 stycznia 2010 r. postanowienia przepisu art. 40d ust. 3 u.d.p., wprowadzonego ustawą wcześniejszą w 2005 r., w zakresie dotyczącym przerwania biegu terminu przedawnienia opłat i kar wymienionych w ww. przepisie u.d.p. Zatem po wejściu w życie w dniu 1 stycznia 2010 r. u.f.p. uległ zmianie stan prawny w odniesieniu do należności określonych w art. 40d ust.3 u.d.p., których obowiązek zapłaty został ustalony po dniu 1 stycznia 2010 r.
W ocenie strony skarżącej, nie jest więc uzasadnione twierdzenie organu II instancji, że regulacja art. 40d ust. 3 u.d.p. w odniesieniu do kwestii przerwania biegu terminu przedawnienia należności określonych w tym przepisie, stanowi szczególne i kompleksowe uregulowanie tej kwestii. W związku z tym organ II instancji dokonał błędnej wykładni i niewłaściwie zastosował art. 40d ust. 3 u.d.p. W rezultacie błędnego rozumienia ww. przepisu organ nie zastosował art. 70 § 4 O.p., co z kolei spowodowało wadliwe przyjęcie, że uzasadnione jest zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym art. 59 § 1 pkt 2 oraz art. 59 § 3 u.p.e.a. i umorzenie tego postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
WSA w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt III SA/GD 594/19 oddalił skargę Prezydenta na ww. postanowienie Dyrektora IAS z dnia 5 lutego 2019 r.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że art. 40d ust. 3 u.d.p. stanowi samodzielną, zupełną, wystarczającą i prawidłową podstawę do uznania, że z upływem pięcioletniego terminu w tym przepisie wskazanego, przedawnia się obowiązek zapłaty m. in. opłaty z art. 13f tej ustawy. W sprawie niniejszej opłata dodatkowa, ustanowiona na podstawie u.f.p., powinna być opłacona przez zobowiązanego w terminie 7 dni od daty wystawienia zawiadomienia. Po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłata powinna być uiszczona, opłata ta uległa więc przedawnieniu. To z kolei spowodowało, że zaistniała w niniejszej sprawie przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Wobec powyższego – zdaniem WSA – nie ma możliwości zastosowania do ww. opłaty regulacji w zakresie przerwania biegu terminu przedawnienia, określonej w art. 70 § 4 O.p. WSA stwierdził, że nie ma racji strona skarżąca, iż termin przedawnienia przedmiotowej należności nie upłynął, bowiem doszło do przerwania jego biegu.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – wywiódł skarżący, a zaskarżając wyrok w całości zarzucił:
na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
a) art. 40d ust. 3 u.d.p., poprzez błędną jego wykładnię w wyniku przyjęcia przez Sąd, że przepis ten stanowi podstawę do uznania, że z upływem wskazanego w nim terminu przedawnia się obowiązek zapłaty opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p., bez względu na to czy w tracie biegu tego terminu, w toku postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania ww. należności, zastosowane zostały skutecznie wobec zobowiązanego środki egzekucyjne czy też nie,
b) art. 67 ust. 1 w zw. z art. 60 pkt 7 u.f.p., oraz w zw. z art. 70 § 4 O.p., poprzez niezastosowanie tych przepisów w wyniku przyjęcia przez Sąd, że w rozstrzyganej sprawie nie mają odpowiedniego zastosowania przepisy działu III O.p.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia WSA w Gdańsku, a także o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ II instancji wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1684/19, Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
W uzasadnieniu NSA stwierdził, że w niniejszej sprawie wystąpiła nieważność postępowania w ujęciu art. 183 § 2 p.p.s.a., albowiem jak wynika z analizy akt administracyjnych był uczestnikiem postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny - Naczelnik US - wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego, na wniosek wierzyciela; podstawą wszczęcia postępowania były zamieszczone w aktach administracyjnych tytuły wykonawcze z dnia 24 lutego 2015 r. oraz z dnia 1 marca 2016 r.; zobowiązany był też zawiadamiany o czynnościach egzekucyjnych. Jednakże na etapie postępowania sądowego przed WSA zobowiązany nie był zawiadamiany, do czasu wydania wyroku przez ten Sąd, o jakichkolwiek czynnościach procesowych. Po dokonaniu analizy akt sądowych NSA stwierdził, że zobowiązany nie uczestniczył w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Nie został tej osobie doręczony odpis skargi jak również odpis wyroku WSA z dnia 22 maja 2019 r.
NSA podkreślił, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Gospodarczej NSA skarga kasacyjna została zwrócona w celu usunięcia braków postępowania międzyinstancyjnego poprzez doręczenie uczestnikowi–zobowiązanemu - odpisu skargi kasacyjnej, w trybie art. 180 p.p.s.a.
Jak wynika z notatki urzędowej z dnia 20 września 2019 r. zobowiązany został wprowadzony do systemu OSO jako uczestnik postępowania, a następnie na podstawie zarządzenia z dnia 8 października 2019 r.– jako uczestnikowi postępowania sądowego - został mu doręczony odpis odpowiedzi na skargę kasacyjną.
W opinii NSA, w niniejszej sprawie rozważenia wymagało to, czy zaistniała przesłanka nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przewidziana w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., a więc związana z pozbawieniem strony (uczestnika postępowania na prawach strony) możliwości obrony swych praw. Do sytuacji przewidzianej w wymienionym przepisie dochodzi wówczas, gdy wskutek wadliwości procesowych sądu strona (uczestnik postępowania na prawach strony) nie brała udziału w postępowaniu sądowym. Zastrzec przy tym należy, że powyższa regulacja odnosi się nie tylko do stron w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., ale też do podmiotów, które uzyskują status uczestnika na podstawie art. 33 § 1, § 1a i § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 12 p.p.s.a., ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Oznacza to, że jeżeli uczestnik postępowania sądowego został wskutek uchybień proceduralnych pozbawiony udziału w sprawie, to zachodzi podstawa nieważności określona w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.
NSA stwierdził, że ponieważ Sąd pierwszej instancji nie zawiadomił o toczącym się postępowaniu osoby mającej status uczestnika postępowania, o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., doszło do pozbawienia możności obrony jego praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Dlatego też NSA, działając na podstawie art. 185 § 1 i art. 186 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania, w toku którego Sąd ten będzie zobowiązany do zapewnienia podmiotowi spełniającemu normatywne wymogi do uznania tej osoby za uczestnika postępowania sądowego - na podstawie art. 33 § 1 p.p.s.a. - możliwości wzięcia udziału w tym postępowaniu. Ponieważ w sprawie zaistniała normatywna przesłanka nieważności NSA uznał, że odnoszenie się do zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej jest przedwczesne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przypadku stwierdzenia braku podstaw do uchylenia zaskarżonego aktu, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Jednocześnie zaznaczyć trzeba, iż korzystając z uprawnienia, które przyznaje sądowi administracyjnemu art. 119 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 120 p.p.s.a., dopuszczający możliwość rozpoznania w postępowaniu uproszczonym skargi, której przedmiotem jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, Sąd procedował w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonych granicach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku dostrzegł naruszenie prawa, które skutkowało koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Dyrektora IAS z dnia 5 lutego 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika US z dnia 21 grudnia 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, a istota sporu sprowadzała się do prawidłowości stanowiska Dyrektora IAS, że po pierwsze: art. 40c ust. 3 u.d.p. stanowi samodzielną i uzasadnioną podstawę do uznania, że z upływem wskazanego w nim pięcioletniego terminu przedawnia się obowiązek zapłaty określonej w art. 13f ust. 1 u.d.p. dodatkowej opłaty z tytułu parkowania w strefie płatnego parkowania; po drugie, że regulacja działu III O.p. w zakresie przerwania bądź zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie ma odpowiedniego zastosowania do tej opłaty, gdyż ustawodawca nie zdecydował się na modyfikację przewidzianego w art. 40c ust. 3 u.d.p. biegu terminu przedawnienia na skutek zdarzeń, które na gruncie O.p. skutkują zawieszeniem bądź przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego; oraz po trzecie, że wskutek przedawnienia tej opłaty należało umorzyć postępowanie egzekucyjne.
Wskazać w tym miejscu należy, że tut. Sąd wyrokiem z dnia 22 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 594/19 oddalił skargę Prezydenta na ww. postanowienie Dyrektora IAS z dnia 5 lutego 2019 r., a wskutek rozpoznania wniesionej przez ww. wierzyciela skargi kasacyjnej, NSA wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 1684/19, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku.
Podkreślenia wymaga, że NSA nie odniósł się do zarzutów skargi kasacyjnej, jednakże wziął z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W tym zakresie NSA stwierdził, że WSA nie zawiadomił o toczącym się postępowaniu osoby mającej status uczestnika postępowania, o którym mowa w art. 33 § 1 p.p.s.a., doszło zatem do pozbawienia możności obrony jego praw, co wyczerpuje przesłankę nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. NSA wskazał, że w toku ponownego rozpoznania, WSA będzie zobowiązany do zapewnienia podmiotowi spełniającemu normatywne wymogi do uznania tej osoby za uczestnika postępowania sądowego - na podstawie art. 33 § 1 p.p.s.a. - możliwości wzięcia udziału w tym postępowaniu.
Analiza akt sprawy wskazuje, że NSA podjął próbę doręczenia ww. uczestnikowi odpisu skargi kasacyjnej wraz z odpowiedzią oraz odpisu wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r. Wskazane przesyłki wobec niepodjęcia w terminie, zostały dołączone do akt sądowych sprawy ze skutkiem doręczenia.
Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA.
Mając na uwadze wskazania NSA sformułowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 kwietnia 2023 r. tut. Sąd przyjął, że zobowiązany jest uczestnikiem postępowania, w konsekwencji czego podjął czynności mające na celu zapewnienie mu możliwości wzięcia udziału w postępowaniu, co znajduje potwierdzenie w aktach sądowych sprawy. W szczególności po zwrocie akt z NSA, tut. Sąd zarządzeniem z dnia 13 listopada 2023 r. przesłał zobowiązanemu kopię skargi i odpowiedzi na skargę, a w dniu 14 grudnia 2023 r. skierował do uczestnika (zobowiązanego) zawiadomienie o składzie orzekającym. Również i te przesyłki pocztowe wobec niepodjęcia w terminie, zostały dołączone do akt sądowych sprawy ze skutkiem doręczenia.
Przechodząc do meritum Sąd ponownie stwierdza, że spór pomiędzy stronami postępowania dotyczy dopuszczalności stosowania art. 70 § 4 O.p. do opłat dodatkowych za nieuiszczenie opłat za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania, o których mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p. – a tym samym, czy w realiach rozpoznawanej sprawy doszło do przerwania biegu pięcioletniego terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 40d ust. 3 u.d.p., ze względu na zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został zawiadomiony. W konsekwencji chodzi o to, czy organ egzekucyjny zasadnie umorzył postępowanie egzekucyjne, ze względu na wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. W myśl art. 59 § 3 u.p.e.a. w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2, organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, chyba że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje na podstawie art. 34 § 4. Stosownie do art. 59 § 4 ww. ustawy postanowienie, o którym mowa w § 3, wydaje się na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu.
Z powyższego wynika, że umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności.
W badanej sprawie organ egzekucyjny umorzył, w oparciu o art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku zobowiązanego z uwagi na przedawnienie obowiązku uiszczenia opłat wskazanych w tytułach wykonawczych. Tytuły wykonawcze obejmowały należności z tytułu opłat dodatkowych, o których mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p., powstałych w wyniku nieuiszczenia opłat za postój pojazdu samochodowego na drodze publicznej w strefie płatnego parkowania, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p.
W ocenie sądu w odniesieniu do przedmiotowych należności z tytułu opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania znalazł zastosowanie przepis art. 70 § 4 O.p., w konsekwencji doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia. Zgodnie z ww. przepisem bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny.
Stosownie do art. 13 ust. 1 pkt 1 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za postój pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania. Zgodnie z art. 13f ust. 1 u.d.p. za nieuiszczenie opłat, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, pobiera się opłatę dodatkową. Zgodnie z art. 40d ust. 3 u.d.p. obowiązek uiszczania opłaty dodatkowej, o której mowa w art. 13f ust. 1 u.d.p. przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym opłaty lub kary powinny zostać uiszczone.
Mając zatem na uwadze treść ww. przepisów bieg terminu przedawnienia opłaty dodatkowej powstałej w dniu 9 listopada 2011 r. (tytuł wykonawczy z dnia 1 marca 2016 r.) upłynąłby z końcem 2016 r., a opłaty dodatkowej powstałej w dniu 10 maja 2012 r. (tytuł wykonawczy z dnia 24 lutego 2015 r.) upłynąłby z końcem 2017 r.
Z akt sprawy wynika, że w celu wyegzekwowania ww. należności Naczelnik US skierował do banków zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 21 września 2015 r. oraz z dnia 21 września 2016 r. W odpowiedzi z dnia 28 września 2016 r. bank poinformował o zbiegu egzekucji na rachunku bankowym. Ww. zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego z dnia 1 marca 2016 r. doręczono zobowiązanemu w trybie art. 44 u.p.e.a w dniu 10 października 2016 r.
Rozstrzygając niniejszą sprawę należało mieć na uwadze, że w stanie prawnym dotyczącym m.in. ww. opłat nastąpiły istotne zmiany. Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zauważyć należy, że art. 115 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych stanowi, iż do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe.
A contrario – do spraw dotyczących niepodatkowych należności budżetowych wszczętych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy – należy stosować przepisy w nowym brzmieniu. Jest to istotne z tego względu, że w art. 60 pkt 7 u.f.p. wskazano, iż środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są w szczególności dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw.
Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie mają zastosowanie prócz art. 40d ust. 3 u.d.p. również przepisy art. 60 pkt 7 i art. art. 67 u.f.p., gdyż przepisy te w sposób kompleksowy regulują kwestie przedawnienia opłaty.
Opłaty dodatkowe za parkowanie w strefie płatnego parkowania są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 pkt 7 i art. art. 67 u.f.p., do których w zakresie nieuregulowanym u.f.p. stosuje się odpowiednio przepisy działu III O.p.
Jak bowiem wynika z art. 60 pkt 7 u.f.p. w zw. z art. art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących dochodów pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw, w zakresie nieuregulowanym ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy k.p.a. i odpowiednio przepisy działu III O.p.
Uwzględniając powyższe, sąd uznał, że organy błędnie stwierdziły, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie miał zastosowania art. 70 § 4 O.p. Jak bowiem wynika z ww. przepisów do opłaty dodatkowej stosuje się odpowiednio również przepisy dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania. Przy czym niesporne jest, że w sprawie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego.
Nie do przyjęcia jest wykładnia, która sprowadza się do konkluzji, że niektóre z przepisów są zbędne, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Jeżeli znowelizowanie przepisy wprost w u.d.p. określają termin przedawnienia opłaty, jednocześnie nie regulują pozostałych kwestii związanych z tą materią, to mając na uwadze zawarte przez ustawodawcę w art. 67 u.f.p. odesłanie do "przepisów działu III Ordynacji podatkowej" – należało przyjąć, że takie odesłanie odsyła do zastosowania zawartych tam regulacji, które kompleksowo regulują kwestię przedawnienia, w tym kwestie zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Za słusznością powyższej tezy pośrednio przemawia również treść art. 2 § 1 pkt 1 O.p., który wskazuje, że ustawę Ordynacja podatkowa stosuje się do podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetu państwa. Niewątpliwie opłata dodatkowa za parkowanie w strefie płatnego parkowania jest należnością budżetową.
W świetle powyższego należy podzielić stanowisko Skarżącego, że skoro art. 67 u.f.p. nakazuje stosować odpowiednio, w zakresie nieuregulowanym tą ustawą, do wszystkich należności wymienionych w art. 60, to w tym zakresie należy stosować odpowiednio przepisy działu III O.p., w tym przepis art. 70 § 4 O.p.
Począwszy od 1 stycznia 2010 r. art. 70 § 4 O.p. uzupełnia art. 40d ust. 3 u.d.p. w zakresie dotyczącym przerwania biegu terminu przedawnienia opłat i kar wymienionych w ww. przepisie ustawy o drogach publicznych.
Do spraw dotyczących należności z tytułu opłaty dodatkowej za postój pojazdu w strefie płatnego parkowania wszczętych po dniu 1 stycznia 2010 r. ustawodawca wprowadził przepisy pogorszające sytuację prawną zobowiązanych do ponoszenia opłat i kar określonych w ustawie o drogach publicznych. Przy czym wyjaśnić należy, że użyte w art. 67 u.f.p. sformułowanie "odpowiednie stosowanie" oznacza stosowanie tych przepisów z pewnymi modyfikacjami. W tym przypadku "odpowiedni" należy odczytywać jako: przydatny, właściwy, nadający się, należyty. Ustawodawca określając zasadę odpowiedniego stosowania przepisów O.p. do spraw dotyczących dochodów pobieranych przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw, wprowadza obowiązek stosowania przepisów Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem istoty i celu tego postępowania. Zatem stosując odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej należy je odpowiednio zmodyfikować, aby nadawały się do zastosowania w ramach prowadzonego postępowania.
Tym samym należało uznać, że do opłaty dodatkowej - stosuje się odpowiednio art. 70 § 4 O.p.
Z opisanych powodów skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonych postanowień wykazała, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, nadto naruszyły przepisy postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy orzekające w niniejszej sprawie dokonały błędnej interpretacji art. 40d ust. 3 u.d.p. w związku z art. 60 pkt 7 i art. art. 67 u.f.p., co skutkowało niezastosowaniem art. 60 pkt 7 i art. art. 67 u.f.p. oraz art. 70 § 4 O.p. W rezultacie powyższych uchybień organy przedwcześnie umorzyły postępowanie egzekucyjne, naruszając również art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Przy czym stwierdzone wady dotyczyły postanowień organów I i II instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię uznając, że w sprawie znajduje odpowiednie zastosowanie art. 70 § 4 O.p. i zbada, czy doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia egzekwowanej należności w następstwie zastosowania środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został powiadomiony.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ww. ustawy.