I SA/Gd 643/23

I SA/Gd 643/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-10-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Małgorzata Gorzeń /sprawozdawca/
Marek Kraus /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Ubezpieczenia
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 58 § 4, art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1285
art. 82 ust. 1-4
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi W.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 grudnia 2022 r. nr 107/2022 w przedmiocie stwierdzenia obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 28 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Słupsku (dalej: Zakład, ZUS) poinformował W. K. (dalej: Strona, Skarżąca) , o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności. W dniu 14 listopada i 8 grudnia 2022 r. Strona przedłożyła dodatkowe dokumenty i wyjaśnienia w sprawie.
W dniu 23 grudnia 2022 r. ZUS działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) – dalej jako "u.s.u.s.", w związku z art. 82 ust. 3 i ust. 4 i ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285, ze zm. i Dz. U. z 2022 r. poz. 2561) wydał decyzję, w której stwierdził, że za W. K. jako osobę prowadzącą działalność pozarolniczą występuje obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z 5 przychodów uzyskiwanych z następujących rodzajów działalności: (1) działalność gospodarcza prowadzona w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, (2) działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki komandytowej, (3) inna pozarolniczą działalność gospodarcza prowadzona na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.
W uzasadnieniu decyzji ZUS wskazał, że od 22 czerwca 2015 r. Strona posiada status wspólnika spółki G. Spółka komandytowa J. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednocześnie miała status wspólnika jednoosobowych spółek z o.o.: S. od 4 grudnia 2020 r. do 29 listopada 2021 r., G1 od 9 grudnia 2020 r. do 29 listopada 2021 r. oraz J1 od 13 stycznia 2021 r. do 29 listopada 2021 r. Dodatkowo od 1 maja 2021 r. Strona prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (dalej: CEIDG). Z zapisów na koncie płatnika składek w ZUS wynika, że od grudnia 2020 r. do grudnia 2021 r. Strona rozliczała składkę na ubezpieczenie zdrowotne w zaniżonej wysokości. W konsekwencji za grudzień 2020 r. Strona była zobowiązana rozliczać i opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w trzykrotnej wysokości, od stycznia do kwietnia 2021 r. w czterokrotnej wysokości, od maja do listopada 2021 r. w pięciokrotnej wysokości, za grudzień 2021 r. w dwukrotnej wysokości, co wynika z art. 82 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
ZUS pouczył Stronę o przysługującym jej prawnie do wniesienia odwołania do sądu powszechnego. Skarżąca zgonie z pouczeniem złożyła odwołanie do Sądu Okręgowego w Słupsku Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, które postanowieniem z dnia 6 marca 2023 r. zostało odrzucone. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że sprawa dotyczy ubezpieczenia zdrowotnego, które nie jest ubezpieczeniem społecznym w rozumieniu u.s.u.s.. W konsekwencji zaskarżona decyzja nie podlega kognicji sądu ubezpieczeń społecznych. Postanowienie jest prawomocne.
W związku z powyższym Skarżąca złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając jej:
1. wadliwość decyzji administracyjnej wydanej przez ZUS w zakresie błędnego pouczenia strony co do prawa wniesienia środka odwoławczego, zgodnie z którym od wydanej decyzji przysługuje, zgodnie art. 83 ust. 2 u.s.u.s.;
2. błąd ustaleń faktycznych poprzez oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy i brak przeprowadzenia przez Zakład postępowania dowodowego z przedstawionych przez Skarżącą w dniu 14 listopada 2022 i 8 grudnia 2022 r. dokumentów, w sytuacji gdy zgłoszone dowody mają kluczowe znaczenie dla sprawy; brak przeprowadzenia przez Zakład postępowania dowodowego w oparciu o zapytanie do Urzędu Skarbowego właściwego dla siedziby podatnika w celu potwierdzenia prawidłowości przedłożonych dokumentów, w szczególności informacji pochodzące z ewidencji zakupu i sprzedaży (JPK);
3. błąd ustaleń faktycznych poprzez uznanie, że Skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą jako wspólnik jednoosobowych spółek z o.o.: S. sp. z o.o. w okresie od 4 grudnia 2020 roku do 17 maja 2021 r. oraz G1 sp. z o.o. w okresie od 9 grudnia 2020 roku do 30 września 2021 r. podczas gdy w podanych okresach pozarolniczą działalność gospodarcza jako zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły, nie była wykonywana;
4. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 13 pkt 4a u.s.u.s. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie w sprawie i milczące uznanie przez Organ braku istnienia zakazu retroaktywności prawa, w sytuacji gdy ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu przywołanym przez Zakład obowiązuje od dnia 18 września 2021 roku, wprowadzona ustawą z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, zaś wydana decyzja dotyczy okresu sprzed 18 września 2021 roku; naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 13 pkt 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym między 4 grudnia 2020 r. a 18 września 2021 r. (Dz.U.2020.266 t.j. z dnia 2020.02.19) poprzez bezpodstawny brak jego zastosowania do rozstrzygnięcia sprawy;
5. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 w zw. ze 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, jak również, w konsekwencji, naruszenia także prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz błędne ustalenie, iż Skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą jako wspólnik jednoosobowych spółek z o.o.: S. Sp. z o.o. w okresie od 4 grudnia 2020 roku do 17 maja 2021 roku oraz G1 Sp.z o.o. w okresie od 9 grudnia 2020 roku do 30 września 2021 roku.
Z uwagi na powyżej stawiane zarzuty wniesiono o:
1. skorzystanie przez ZUS z uprawnień do autokontroli wydanej decyzji w trybie art. 83 ust. 6 u.s.u.s. i uchylenie decyzji jej, przeprowadzenie ponownie postępowania dowodowego w oparciu o całość materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i wydanie decyzji stwierdzającej, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą jako wspólnik jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością: S. sp. z o.o. okresie od 18 maja 2021 r. do 29 listopada 2021 r. oraz G1 sp. z o.o. w okresie od 1 października 2021 r. do 30 listopada 2021 r., oraz J1 sp. z o.o. w okresie od 13 stycznia 2021 r. do 29 listopada 2021 r.; jako przedsiębiorca prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od 1 maja 2021 do nadal. Tym samym stwierdzenie, że Skarżąca była zobowiązana rozliczać i opłacać składkę na ubezpieczenia zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od grudnia 2020 r. w jednokrotnej wysokości, od stycznia 2021 do kwietnia 2021 w dwukrotnej wysokości, od maja 2021 do września 2021 w czterokrotnej wysokości, od października 2021 do listopada 2021 w pięciokrotnej wysokości, natomiast za grudzień 2021 w dwukrotnej wysokości.
W przypadku gdy Zakład nie uwzględni odwołania, wniesiono o:
1. na podstawie art. 47714 § 2 KPC, zmianę przez Sąd zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą jako wspólnik jednoosobowych spółek z o.o.: S. sp. z o.o. w okresie od 18 maja 2021 roku do 29 listopada 2021 roku oraz G1 sp. z o.o. w okresie od 1 października 2021 roku do 30 listopada 2021 roku, oraz J1 sp. z o.o. w okresie od 13 stycznia 2021 roku do 29 listopada 2021 roku; jako przedsiębiorca prowadząca działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG od 1 maja 2021 do nadal. Tym samym stwierdzenie, że Skarżąca była zobowiązana rozliczać i opłacać składkę na ubezpieczenia zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej od grudnia 2020 r. w jednokrotnej wysokości, od stycznia 2021 do kwietnia 2021 w dwukrotnej wysokości, od maja 2021 do września 2021 w czterokrotnej wysokości, od października 2021 do listopada 2021 w pięciokrotnej wysokości, natomiast za grudzień 2021 w dwukrotnej wysokości.
Ponadto, wniesiono o:
1. przeprowadzenie postępowania dowodowego z załączonych do niniejszego odwołania dokumentów,
2. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków: M. K., A. M. i E. B. na okoliczność ustalenia faktycznego okresu prowadzenia działalności gospodarczej jako wspólnika jednoosobowych spółek z o.o. oraz okoliczności wskazane w uzasadnieniu niniejszego odwołania.
3. zasądzenie od Zakładu na rzecz Skarżącej kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., że obowiązkowi podlegania ubezpieczeniom społecznym objęte są osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania. Podstawą do powstania obowiązku ubezpieczenia jest faktyczne wykonywania działalności pozarolniczej. W konsekwencji samo istnienie wpisu w ewidencji bądź wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym nie przesądza o faktycznym prowadzeniu działalności gospodarczej. Taki wpis prowadzi jedynie do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji bądź rejestru, która nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu lub zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej, jest traktowana jako prowadząca taką działalność. Domniemanie to może być jednak obalone w drodze przeprowadzenia przeciwdowodu, który obciąża stronę twierdzącą o faktach przeciwnych twierdzeniom wynikającym z domniemania
Podejmowanie czynności przygotowawczych polegających na poszukiwaniu kontrahentów umowy obejmującej zakres działań określony we wpisie do ewidencji oraz gotowość do podjęcia tych działań nie stanowią rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 pkt 4 u.s.u.s., jeżeli nie doprowadziły do faktycznego jej uruchomienia. Rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie. W ocenie Zakładu zaskarżona decyzja została wydana prawidłowo, z prawidłową podstawą prawną i z prawidłowym pouczeniem dotyczącym odwołania do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca nie zaskarżyła postanowienia z dnia 6 marca 2023 r. w przedmiocie odrzucenia odwołania, natomiast ZUS nie wydał decyzji dającej prawo Skarżącej złożenia skargi do WSA, w związku z czym jej skarga powinna być odrzucona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przez Zakład w niniejszej sprawie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W pierwszej kolejności Sąd odniesie się do kwestii właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania niniejszej skargi złożonej od decyzji stwierdzającej wystąpienie obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na złożony przez Zakład wniosek o odrzucenie skargi.
Z przepisów art. 58 § 4 w zw. z art. 58 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." wynika, że sąd nie może odrzucić skargi, gdy sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego, jeśli w tej samej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy.
Należy podkreślić, że w niniejszej sprawie zapadło prawomocne rozstrzygnięcie, w którym sąd powszechny uznał się za niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy. Rzeczone rozstrzygnięcie nie zostało przez Skarżącą zaskarżone i stało się prawomocne. W konsekwencji tego sąd administracyjny nie może uznać się za niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Również w świetle art. art. 365 § 1 z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j.: Dz.U. z 2023 1550 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Z powyższych przepisów wynika, że na tym etapie postępowania sąd administracyjny nie może uznać się za niewłaściwy do rozpoznania niniejszej sprawy, jak również nie może odrzucić skargi z tego powodu. Powyższe regulację gwarantują stronie prawo do sądu określone w art. 45 ust.1 Konstytucji RP.
Art. 58 § 4 p.p.s.a. stanowi szczególną podstawę do przyjęcia właściwości sądu administracyjnego, nawet w sytuacji, gdy w rzeczywistości sprawa ta należy do właściwości sądu powszechnego (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2010 r. w sprawie II OSK 1912/10).
Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie posiada szczególną właściwość do rozpoznania niniejszej sprawy, a zatem wniosek o odrzucenie skargi należało uznać za bezzasadny i skargę rozpoznać merytorycznie.
W przedmiotowej sprawie spór dotyczy kwestii ustalenia okresu podlegania przez Skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
Organ przyjął, że Skarżąca za grudzień 2020 r. miała obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w trzykrotnej wysokości, od stycznia do kwietnia 2021 r. w czterokrotnej wysokości, od maja do listopada 2021 r. w pięciokrotnej wysokości, za grudzień 2021 r. w dwukrotnej wysokości.
Skarżąca nie zgadza się z tym stanowiskiem podnosząc, że organ błędnie ustalił daty powstania obowiązku opłacania składek.
Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Stosownie do art. 82 ust. 3 ww. ustawy jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z zastrzeżeniem ust. 4. Zgodnie z art. 82 ust. 4 ww. ustawy jeżeli ubezpieczony, o którym mowa w art. 81 ust. 2z lub 2za, uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki.
Ww. przepisy ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych łączą obowiązek opłacania składki zdrowotnej z uzyskaniem przychodów. Ustawodawca powstanie obowiązku uiszczenia składki zdrowotnej powiązał nie z samym istnieniem tytułu do ubezpieczenia (prowadzenie działalności gospodarczej), ale z uzyskiwaniem z tego tytułu przychodów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt III AUa 1737/19, opublikowano: OSAŁ 2020/3/146).
Wskazać należy, że art. 82 ustawy o świadczeniach z opieki zdrowotnej (obowiązujący na dzień podlegania ubezpieczeniu) konsekwentnie odnosi się do przychodów, dlatego - w utrwalonym orzecznictwie sądów powszechnych - przyjmuje się, że dopiero ich osiągnięcie wywołuje skutek w postaci zapłaty składki. Jeżeli zatem powstanie zbieg tytułów, to obowiązek odprowadzenia składki na ubezpieczenie zdrowotne powstanie z chwilą, gdy z obu tytułów zostanie osiągnięty przychód. W przypadku więc, gdy osoba zarejestruje działalność gospodarczą, lecz nie osiągnie z jej tytułu przychodu, obowiązek zapłaty składki nie powstanie do momentu uzyskania pierwszego przychodu (J. Nowak-Kubiak, B. Łukasik, Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, Wolters Kluwer, komentarz do art. 82; wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2009 r., sygn. akt III AUa 281/09, opubl. Biul. SA Sz 2011/1/144-151; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn. akt III AUa 823/13 i z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III AUa 469/17).
Z tego względu nieprawidłowe jest działanie organu polegające na ustalaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego tylko na tej podstawie, że dana osoba figuruje w rejestrze. W orzecznictwie podkreśla się, że nadawanie bezwzględnego znaczenia wykazanej w ewidencji dacie rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej i utożsamienie jej z faktycznym prowadzeniem działalności, bez możliwości skorygowania tej okoliczności na podstawie ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu dowodowym, nie jest zasadne. Przede wszystkim należy wskazać, że zgłoszenie i wpis do ewidencji działalności gospodarczej stanowi tylko podstawę rozpoczęcia działalności gospodarczej w rozumieniu jej legalizacji i nie jest zdarzeniem ani czynnością utożsamianą z podjęciem takiej działalności (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt. II GSK 755/12, wyrok WSA w Warszawie z dnia z dnia 15 września 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1134/21, publ. LEX nr 3310387).
W ocenie Sądu, ZUS w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił przesłanek, które skutkowały stwierdzeniem, że Skarżąca w danym przedziale czasowym miała obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z pięciu przychodów. Decyzja nie posiada prawidłowego uzasadnienia faktycznego, ponieważ Zakład przedstawił jedynie szczątkowe informacji, tj. podał okresy podlegania ubezpieczaniu, nie wyjaśnił jednak właściwie z jakiej okoliczności wywodzi moment powstania obowiązku podlegania ubezpieczaniu. ZUS nie ustalił, czy Skarżąca w danym przedziale czasowym uzyskiwała przychody, a poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że posiadała status wspólnika i że prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do CEIDG. W zaskarżonej decyzji nie można doszukać się powodów, które zadecydowały o przyjęciu przez ZUS przedziałów czasowych podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Skarżącą. Ponadto Zakład w zaskarżonej decyzji przywołał przepisy prawa materialnego, a jednocześnie nie wyjaśnił w jaki sposób przepisy te rozumie.
Do postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach (art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) – dalej "k.p.a." ). Z tego względu organy administracji publicznej winny stosować ogólne zasady postępowania administracyjnego i stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), a także w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Konieczne jest zatem zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Tymczasem zaskarżona decyzja nie spełnia wymagań formalnych i nie poddaje się kontroli Sądu w uwagi na to, że organ zaniechał ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd nie był w stanie należycie skontrolować prawidłowości wydanej decyzji, gdyż organ nie przeprowadził postępowania na okoliczność "uzyskania przychodów". Tymczasem w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2008 r., II FSK 1162/07) oraz, że co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2008 r., VI SA/Wa 2099/05). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06).
W aktach administracyjnych nie ma dokumentów, które wskazywałyby na to, że organ badał przesłankę "osiągania przychodu" w okresie, za który przyjął, że Skarżąca podlegała składkom zdrowotnym z kilku uzyskiwanych przychodów. W uzasadnieniu decyzji brak jest skonkretyzowanego uzasadnienia w powyższym zakresie. Decyzja została sporządzona w sposób nader lakoniczny i nie wyjaśnia, czy okresy podlegania składkom wynikają jedynie z okoliczności wpisu do rejestru, czy może z innych okoliczności. Brak jest informacji, czy w sprawie badano, że ubezpieczona prowadząca pozarolniczą działalność uzyskała w danym okresie przychody.
Jedyne szersze uzasadnianie stanowiska organu znajduje się w treści pisma Zakładu z dnia 7 lutego 2023 r. (znajdującego się w aktach administracyjnych), z którego wynika, że datę powstania obowiązku podlegania składkom organ wiąże z brzmieniem art. 13 pkt 4a u.s.u.s., tj. przepisu który wszedł w życie dopiero w dniu 18 września 2021 r. Skoro takie było stanowisko organu, to Zakład w treści uzasadnienia powinien był zawrzeć argumentację również w kontekście zmiany treści tego przepisu i prowadzić postępowanie dowodowe z uwzględnieniem tego, że przed zmianą art. 13 u.s.u.s. przesłanką, którą należało wykazać było uzyskiwanie przez ubezpieczonego przychodu. Zatem okolicznością wymagającą ustalenia jest kwestia faktycznego rozpoczęcia prowadzenia działalności przez spółkę. Organ był zatem obowiązany do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie do zastosowania obowiązujących w danym okresie norm prawa materialnego.
Podkreślenia wymaga, że wskazane okoliczność powinny wynikać materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych. Stosownie do art. 107 § 1 k.p.a. decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. W konsekwencji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie została należycie uzasadniona. W sprawie nie jest dostatecznie wyjaśnione, czy i z jakich dokumentów, bądź jaka okoliczność przesądziła o tym, że Skarżąca podlegała w danym okresie ubezpieczeniom zdrowotnym.
Sąd uznał, że organ naruszył powyżej wskazane przepisy kodeksu postępowania administracyjnego z uwagi na braki w materiale dowodowym i brak należytego uzasadnienia decyzji. W rezultacie lakonicznego uzasadnienia decyzji motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Do naruszenia prawa procesowego dochodzi także w sytuacji, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji, które musi mieć oparcie w zgromadzonym i ocenionym przez niego materiale dowodowym.
W sytuacji, gdy akta administracyjne nie zawierają dokumentów na wykazanie przesłanek wskazanych w przepisach nie jest możliwe stwierdzenie, że strona podlegała ubezpieczeniom zdrowotnym ze wskazanych tytułów i we wskazanym okresie.
Rozpatrując sprawę ponownie, organ po ustaleniu stanu faktycznego sprawy wyda decyzję, w której rozstrzygnie, czy ubezpieczona podlegała składkom zdrowotnym. W oparciu o art. 107 § 1 i 3 k.p.a. argumentując zajęte stanowisko wskaże także, w oparciu o jakie przepisy Skarżąca była zobowiązana do opłacania składek za okresy, których dotyczy decyzja oraz odniesie się do podnoszonej przez Skarżącą argumentacji dotyczącej nieuzyskania przychodu.
Uznać zatem należało, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy uniemożliwiło bowiem Stronie, a obecnie Sądowi poznanie motywów rozstrzygnięcia organu.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach sądowych, albowiem zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) ww. ustawy, Skarżąca nie miała obowiązku ich uiszczania; nie była również zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika.