I SA/Gd 606/23

I SA/Gd 606/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /sprawozdawca/
Elżbieta Rischka /przewodniczący/
Irena Wesołowska
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64cd
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 19 września 2023 r. sprawy ze skargi J.H. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J.H. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r., wystawionego przez Naczelnika Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie, obejmującego zobowiązanie z tytułu podatku akcyzowego za styczeń 2011 r. w wysokości należności głównej 43 707,00 zł. Podstawą wystawienia ww. tytułu wykonawczego była decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., utrzymana w mocy decyzją nr 320000-IAGW.860.216.2015.9.WA.XA z 17 listopada 2015 r..
Odpis ww. tytułu wykonawczego został doręczony J.H. przez Dyrektora Izby Celnej w Gdyni (ówczesny organ egzekucyjny) 21 grudnia 2016 r. wraz odpisem zawiadomienia nr [...] z 25 listopada 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w R. S.A. Pismem z 30 listopada 2016 r. bank poinformował organ egzekucyjny o zbiegu egzekucji administracyjnej z sądową do ww. środka egzekucyjnego.
Zawiadomieniem nr [...] z 22 maja 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie dokonał zajęcia kosztów sądowych zasądzonych od Dyrektora Izby przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 22 stycznia 2019 r. o sygn. akt I GSK 1010/16. W wyniku ww. zajęcia organ egzekucyjny 27 maja 2019 r. wyegzekwował środki, które w kwocie 4.732,26 zł zaliczył na koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Kolejno, zawiadomieniem nr 2217-SEE.711.10655617.2019.l.BEUUS z 11 października 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie zajął koszty postępowania sądowego zasądzone od Dyrektora Izby przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 9 lipca 2019 r. o sygn. akt I SA/Gd 1048/19 uchylającym decyzję organu drugiej instancji nr 320000-IAGW.860.216.2015.9.WA.XA z 17 listopada 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r. W wyniku ww. zajęcia organ egzekucyjny 15 października 2019 r. wyegzekwował środki, które w kwocie 79,80 zł zaliczył na koszty egzekucyjne powstałe w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
W dniu 31 grudnia 2019 r. postanowieniem nr 2217-SEE.711.673.2019.04 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku J.H. m.in. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r., jako podstawę wskazując art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a..
Postanowienie doręczono zobowiązanemu 13 stycznia 2020 r. w trybie art. 43 K.p.a..
Uwzględniając treść wyroku z 9 lipca 2019 r. o sygn. akt I SA/Gd 1048/19, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, w wyniku ponownego rozpoznania odwołania od decyzji nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., decyzją nr 2201-IOA.4105.35.2019.74 z 9 sierpnia 2021 r. uchylił decyzję pierwszej instancji i umorzył postępowanie w sprawie w części dotyczącej zobowiązania objętego ww. tytułem wykonawczym, z uwagi na upływ terminu jego przedawnienia, które nastąpiło 5 sierpnia 2020 r..
Pismem z 23 listopada 2022 r. J.H. wezwał Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie do zwrotu kosztów postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], z uwagi na wydaną z 9 sierpnia 2021 r. decyzję umarzającą postępowanie w części dotyczącej zobowiązania objętego ww. tytułem wykonawczym.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Sopocie 16 stycznia 2023 r. wydał postanowienie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19, którym odmówił stronie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami, w związku z uchyleniem decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że warunkiem zwrotu zobowiązanemu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych jest niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego. W przypadku J.H. jedyną przyczyną uchylenia decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, było przedawnienie dochodzonych należności, tak więc ewentualnemu zwrotowi podlegałyby koszty egzekucyjne naliczone i pobrane po dacie przedawnienia egzekwowanej należności, tj. po 5 sierpnia 2020 r. Tymczasem, jak wskazał organ egzekucyjny, koszty egzekucyjne w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], zostały pobrane 27 maja 2019 r. (kwota 4.732,26 zł) i 15 października 2019 r. (kwota 79,80 zł), a więc przed upływem terminu przedawnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym. Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie doręczono skarżącemu 3 Iutego 2023 r..
Pismem z 7 lutego 2023 r., nadanym w placówce operatora wyznaczonego 8 lutego 2023 r., J.H. wniósł do Dyrektora Izby, zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19 z 16 stycznia 2023 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 121 § 1 i 125 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz art. 64cd u.p.e.a., poprzez uznanie, że w przypadku braku merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie istnienia i wysokości zobowiązania podatkowego (z uwagi na umorzenie postępowania w konsekwencji jego przedawnienia) - koszty prowadzonej w oparciu o rygor natychmiastowej wykonalności obciążają podatnika, nie zaś organ, co stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników. Natomiast opieszałość organów podatkowych, w wyniku której dochodzi do umorzenia postępowania z uwagi na jego przedawnienie - winna stanowić o braku istniejącego zobowiązania podatkowego w chwili wydania tytułu wykonawczego, bowiem nie zostało potwierdzone w prawomocnej i ostatecznej decyzji, dlatego należy przyjąć, iż brak takiej decyzji wpływa ex tunc na brak zobowiązania podatkowego, a tym samym prowadzenie egzekucji bez podstawy prawnej, a nawet wbrew istniejącemu prawu.
Wobec powyższego, strona wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz wydanie orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami.
W wyniku rozpoznania wniesionego zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wydał 20 kwietnia 2023 r. postanowienie nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR, którym utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie.
W uzasadnieniu podzielono pogląd co do braku podstaw do uwzględnienia żądania.
Pismem z 7 czerwca 2023 r. J.H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR z 20 kwietnia 2023 r., zarzucając wydanemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 121 § 1 i art. 125 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa oraz art. 64cd ustawy z 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez uznanie, że w przypadku braku merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie istnienia i wysokości zobowiązania podatkowego (z uwagi na umorzenie postępowania w konsekwencji jego przedawnienia) - koszty egzekucji obciążają podatnika, nie zaś organ, co stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników.
W oparciu o powyższe skarżący wniósł o:
- przeprowadzenie rozprawy,
- uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.,
- uwzględnienie skargi, a tym samym zobowiązanie organu do merytorycznego rozpoznania zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sopocie nr 2217-SEE.711.6.490.2022.19 z 16 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych,
- zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu złożonej skargi J.H. wskazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku - po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14JZ.XA z 30 lipca 2015 r., uchylił ją, jako podstawę wskazując przedawnienie zobowiązania podatkowego. Strona podnosi, że organ podatkowy drugiej instancji oparł swoje rozstrzygniecie na zarzucie "najdalej idącym", tj. przedawnieniu, i nie badał już kwestii podnoszonych w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji.
Argumentacja strony zawarta w skardze także dotyczy rygoru natychmiastowej wykonalności i jest oparta na twierdzeniu, że "w chwili wydania tytułu wykonawczego egzekucja była realizowana w oparciu o rygor natychmiastowej wykonalności - nadany niejako tymczasowo decyzji, tak by doszło do zabezpieczenia zobowiązania podatkowego do czasu ostatecznego i prawomocnego rozstrzygnięcia samego istnienia zobowiązania podatkowego". Powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z 7 lipca 2022 r. o sygn. akt I SA/GI 487/22 skarżący podniósł, że "wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, której uprzednio nadano rygor natychmiastowej wykonalności, np. w następstwie uchylenia przez organ odwoławczy, oznacza, że rygor natychmiastowej wykonalności traci rację bytu".
Końcowo, J.H. podnisł, iż obarczanie podatnika kosztami postępowań egzekucyjnych, prowadzonych co do niepotwierdzonych zobowiązań podatkowych - stanowi oczywisty przejaw naruszania naczelnych zasad prawa podatkowego, tj.:
1) zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie podatników (art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), bowiem działanie organu sprawia, iż to podatnik obciążony jest kosztami postępowań egzekucyjnych prowadzonych przed uzyskaniem przez organ prawomocnej i ostatecznej decyzji podatkowej. Jeżeli organ wydaje decyzję obarczoną rygorem natychmiastowej wykonalności, a następnie kieruję ją do egzekucji, powinien liczyć się z konsekwencjami późniejszego uchylenia decyzji lub umorzenia egzekucji, szczególnie gdy egzekucję wszczyna w krótkim okresie przed przedawnieniem postępowania egzekucyjnego,
2) zasady szybkości i prostoty postępowania podatkowego (art. 125 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa), bowiem organ obciąża podatnika konsekwencjami powolnego działania, tj. braku wydania ostatecznej i prawomocnej decyzji podatkowej w okresie przedawnienia. Gdyby decyzja ta zapadła w odpowiednim czasie organ drugiej instancji mógłby rozpoznać odwołanie od decyzji pierwszej instancji i doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia które przesądziłoby o zasadności lub braku zasadności prowadzonej egzekucji.
Wobec powyższego skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, wydania postanowienia merytorycznego lub uchylenia i przekazania ponownie do rozpoznania przez organ pierwszej instancji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku podtrzymał swoje stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu nr 2201-IEE.7113.2.31.2023.AR z 20 kwietnia 2023 r. i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przypomnieć na wstępie należy, że procedurę zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu określa przepis art. 64 cd u.p.e.a.
Zgodnie z art. 64cd § 1 u.p.e.a. "Jeżeli po wyegzekwowaniu lub uzyskaniu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie lub prowadzenie postępowania egzekucyjnego było niezgodne z prawem, w szczególności jeżeli w chwili wyegzekwowania lub uzyskania kosztów egzekucyjnych postępowanie egzekucyjne podlegało umorzeniu, organ egzekucyjny, który zakończył postępowanie egzekucyjne, zwraca zobowiązanemu lub wierzycielowi wyegzekwowane lub uzyskane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od dnia ich wyegzekwowania lub uzyskania do dnia obciążenia rachunku bankowego organu egzekucyjnego przekazywanymi środkami pieniężnymi".
Z kolei art. 64cd § 3 u.p.e.a. stanowi, że zwrotu kosztów egzekucyjnych wraz z ustawowymi odsetkami dokonuje się na wniosek lub z urzędu niezwłocznie po dniu:
1) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne;
2) wyegzekwowania lub wykonania obowiązku, w tym zapłaty należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a w przypadku wyegzekwowania tego obowiązku w egzekucji z nieruchomości - po dniu, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne;
3) uzyskania przez organ egzekucyjny informacji o uchyleniu albo stwierdzeniu nieważności orzeczenia stanowiącego podstawę wystawienia tytułu wykonawczego lub postanowienia o nadaniu temu orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności.
Przepis art. 64cd § 1 u.p.e.a. stanowi, że warunkiem zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych, jest pobór tych kosztów egzekucyjnych w szczególnych okolicznościach danej sprawy. Mianowicie dotyczy to sytuacji, w której "wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem".
W ocenie Sądu, Dyrektor Izby trafnie wskazał w zaskarżonym postanowieniu, że przepis art. 64cd § 1 u.p.e.a. należy odczytywać w ten sposób, że uchylenie decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego i prowadzenia egzekucji administracyjnej, skutkuje obowiązkiem zwrotu przez organ egzekucyjny wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, jedynie w sytuacji, gdy wycofanie decyzji z obrotu prawnego jest skutkiem stwierdzenia braku jej legalności,
powodującego niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie na jej podstawie postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie natomiast - co bezspornie wynika z akt sprawy - decyzja Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni nr 321000-UAGR.860.144.2015.14.JZ.XA z 30 lipca 2015 r., w części jakiej dotyczyła obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...], została uchylona, a postępowanie w tej sprawie umorzone, z uwagi na upływ terminu przedawnienia obowiązku objętego ww. tytułem wykonawczym (które nastąpiło 5 sierpnia 2020 r.), a nie z uwagi na brak podstaw do jej wydania, czy też z powodu wad skutkujących koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Tym samym, mając na uwadze prawidłową interpretację art. 64cd § 1 ustawy, zgodzić się należało z organem, iż brak było podstaw do zwrotu skarżącemu kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z 10 grudnia 2015 r. Decyzja, na podstawie której został wystawiony ww. tytuł wykonawczy była bowiem ostateczna i wykonalna, tytuł wykonawczy na jej podstawie został prawidłowo wystawiony i doręczony, a w toku postępowania organ zastosował środki egzekucyjne, skutkujące wyegzekwowaniem kosztów egzekucyjnych w okresie, kiedy obowiązek objęty ww. tytułem, nie był przedawniony, gdyż jego przedawnienie nastąpiło w sierpniu 2020r..
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w sprawie nie zaistniały podstawy do podważenia legalności zaskarżonych rozstrzygnięć, co sprawia, że skarga rozpoznana w trybie art. 119 pkt 1 p.p.s.a. na podstawie art. 151 p.p.s.a.- podlegała oddaleniu.