I SA/GD 590/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-11-05
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyPITsprzedaż akcjicesja wierzytelnościkapitały pieniężneprawa majątkoweprzychódkoszty uzyskania przychoduNSAWSA

WSA w Gdańsku uchylił decyzję Dyrektora IAS, uznając, że sprzedaż akcji i cesja wierzytelności z tytułu ich ceny stanowiły jedną transakcję, z której powstał jedynie przychód z praw majątkowych, a nie z kapitałów pieniężnych.

Skarżąca L.R. rozliczyła podatek dochodowy za 2022 r., wykazując przychód z cesji wierzytelności, a nie ze sprzedaży akcji. Organy podatkowe uznały, że obie czynności generują odrębne przychody. WSA w Gdańsku uchylił decyzje organów, podzielając stanowisko skarżącej, że sprzedaż akcji warunkowa i jednoczesna cesja wierzytelności z tytułu ceny stanowiły jedną transakcję, z której powstał jedynie przychód z praw majątkowych (cesji wierzytelności), a nie przychód z kapitałów pieniężnych (sprzedaży akcji).

Sprawa dotyczyła rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2022 rok przez L.R. Skarżąca dokonała sprzedaży akcji spółki L. sp. z o.o. na rzecz K. sp. z o.o. oraz jednocześnie zawarła umowę cesji wierzytelności z tytułu ceny za te akcje na rzecz tego samego podmiotu. Skarżąca rozliczyła jedynie przychód z cesji wierzytelności, uznając, że sprzedaż akcji była czynnością warunkową, a cena za nie nie została jej faktycznie wypłacona, lecz trafiła do cesjonariusza. Organy podatkowe uznały, że obie czynności – sprzedaż akcji i cesja wierzytelności – generują odrębne przychody podlegające różnemu opodatkowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy, gdzie sprzedaż akcji była warunkowa (z uwagi na prawo pierwokupu Skarbu Państwa) i nastąpiła jednoczesna cesja wierzytelności z tytułu ceny, obie czynności należy traktować jako jedną transakcję. W konsekwencji, przychód powstał jedynie z tytułu cesji wierzytelności (jako przychód z praw majątkowych), a nie z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (kapitałów pieniężnych). Sąd powołał się na wyrok NSA z 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II FSK 38/21, który rozstrzygnął podobną sprawę. Sąd nie podzielił argumentów organów podatkowych o istnieniu dwóch odrębnych źródeł przychodu i uznał, że skarżąca prawidłowo rozliczyła jedynie przychód z praw majątkowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Sprzedaż akcji warunkowa i jednoczesna cesja wierzytelności z tytułu ceny za te akcje stanowią jedną transakcję, z której powstaje jedynie przychód z praw majątkowych (cesji wierzytelności), a nie przychód z kapitałów pieniężnych (sprzedaży akcji).

Uzasadnienie

Sąd uznał, że sprzedaż akcji była czynnością warunkową, a cena nie została wypłacona sprzedającemu, lecz cesjonariuszowi. W związku z tym, przychód z kapitałów pieniężnych nie powstał, a jedynie przychód z praw majątkowych z tytułu cesji wierzytelności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.d.o.f. art. 17 § ust. 1 pkt 6 lit. a

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przychód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności.

u.p.d.o.f. art. 17 § ust. 1ab pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przychód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności.

u.p.d.o.f. art. 18

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Za przychód z praw majątkowych uważa się m.in. środki uzyskane z tytułu cesji wierzytelności.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1 pkt 7

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Kapitały pieniężne i prawa majątkowe stanowią odrębne źródło przychodów.

u.p.d.o.f. art. 11 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przychody to otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne.

u.p.d.o.f. art. 19

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepisy dotyczące ustalania wartości przychodów.

u.p.d.o.f. art. 23 § ust. 1 pkt 38

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych.

u.p.d.o.f. art. 27 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Opodatkowanie dochodów z praw majątkowych według skali podatkowej.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprzedaż akcji warunkowa i jednoczesna cesja wierzytelności z tytułu ceny stanowią jedną transakcję, z której powstał jedynie przychód z praw majątkowych. Cena za akcje nie została faktycznie wypłacona sprzedającemu, lecz trafiła do cesjonariusza.

Odrzucone argumenty

Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem sądu administracyjnego wyrażonym w wyroku NSA z 15.06.2023r., sygn. akt II FSK 38/21, który pominął zdarzenie w postaci odpłatnego zbycia akcji. Organy podatkowe błędnie uznały, że zbywając akcje wraz z wierzytelnością o zapłatę ceny Skarżąca osiągnęła dochód z dwóch różnych źródeł. Organy podatkowe błędnie uznały, że Skarżąca poniosła koszty uzyskania przychodu z tytułu zbycia akcji w wysokości odpowiadającej stracie poniesionej z tytułu zbycia wierzytelności.

Godne uwagi sformułowania

W niniejszej sprawie sporne jest, czy Skarżąca, zbywając akcje K1. S.A., uzyskała przychody z dwóch źródeł: z kapitałów pieniężnych oraz cesji wierzytelności, czy jedynie z cesji wierzytelności. W ocenie Skarżącej pomimo dokonania dwóch czynności o charakterze cywilnoprawnym, tj. sprzedaży akcji i cesji wierzytelności z tytułu ceny z tej sprzedaży, otrzymała ona de facto jedno świadczenie, tj. cenę (wynagrodzenie) z tytułu zbycia wierzytelności od cesjonariusza. W analizowanym przypadku (odpłatne zbycie udziałów/akcji) przychodem jest przychód należny, a więc fakt nieotrzymania pieniędzy przez podatnika z tytułu odpłatnego zbycia udziałów lub papierów wartościowych nie ma znaczenia dla opodatkowania tego przychodu. Umowa sprzedaży akcji miała charakter umowy warunkowej. Jej realizacja uzależniona była bowiem od warunku zawieszającego w postaci przysługującego podmiotowi trzeciemu – Skarbowi Państwa (K2.) prawa pierwokupu.

Skład orzekający

Marek Kraus

przewodniczący

Alicja Stępień

sędzia

Joanna Zdzienicka-Wiśniewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja skutków podatkowych sprzedaży akcji warunkowej połączonej z cesją wierzytelności z tytułu ceny."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności faktycznych, w tym warunkowego charakteru sprzedaży akcji i jednoczesnej cesji wierzytelności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii podatkowej związanej z transakcjami finansowymi, która może być interesująca dla prawników i przedsiębiorców zajmujących się obrotem papierami wartościowymi.

Sprzedaż akcji i cesja wierzytelności – kiedy jedna transakcja to dwie różne interpretacje podatkowe?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 590/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-11-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /sprawozdawca/
Marek Kraus /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 82/25 - Wyrok NSA z 2025-11-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1128
art. 18, art. 19, art. 22 ust. 1, ust. 1f,art. 23 ust. 1 pkt 34, pkt 38, pkt 38c, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 30b ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 6 pkt 1, art. 45 ust. 1, ust. 1a, ust. 4, ust. 6
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych -t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /spr./, Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 listopada 2024 r. sprawy ze skargi L.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 28 maja 2024 r., nr 2201-IOD-1.4102.28.2024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2022 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Malborku z dnia 29.02.2024 r., nr 2214-SPO.4102.241.2023; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 2140 zł (dwa tysiące sto czterdzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 3 marca 2023r. pani L. R. złożyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2022. Wykazała: przychody wykazane w informacji PIT-8C wystawionej przez P. S.A. w kwocie 42.473,20 zł, dochód w kwocie 42.473,20 zł, podatek należny w wysokości 8.070,00 zł, kwotę do zapłaty 8.070,00 zł.
W dniu 4 kwietnia 2023r. pani L. R. złożyła korektę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2021 - PIT-37, w której wykazała m.in.: przychód z praw autorskich i innych praw w wysokości 20.803,20 zł, koszty uzyskania przychodu z praw autorskich i innych praw w wysokości 20.803,20 zł, zaliczkę pobraną przez płatnika w kwocie 3.537,00 zł.
W dniu 15 września 2023r. pani L. R. złożyła korektę zeznania podatkowego PIT-38 za 2022 rok, w której wykazała: przychody wykazane w informacji PIT-11 wystawionej przez K. sp. z o.o. w kwocie 20.803,20 zł, dochód w kwocie 20.803,20 zł, podatek należny w wysokości 3.953,00 zł oraz nadpłatę w wysokości 4.117,00 zł..
W piśmie z 13 października 2023r. pani L. R. złożyła wniosek o stwierdzenie nadpłaty podatku dochodowego za 2022r. w kwocie 4.533,00 zł.
W uzasadnieniu wniosku podatniczka przywołała wyrok NSA z 15 czerwca 2023r., sygn. akt II FSK 38/21 i wskazała, że nie uzyskała przychodu ze sprzedaży akacji, lecz z cesji wierzytelności. Do wniosku dołączyła korektę zeznania podatkowego PIT-38 za 2022 rok, w której wykazała: dochód w kwocie 0,00 zł, podatek należny w wysokości 0,00 zł, kwotę do zapłaty 0,00 zł, warunkową umowę sprzedaży akcji zawartą 10.09.2021r. z L. sp. z o.o., umowę cesji wierzytelności zawartą 10 września 2021r. z K. sp. z o.o..
Postanowieniem z 19 stycznia 2024r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Malborku wszczął wobec pani L. R. postępowanie podatkowe w sprawie prawidłowości rozliczenia z budżetem państwa w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2022r. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów podatkowych.
Decyzjami z 29 lutego 2024r. określono pani L. R. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2022r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych w wysokości 8.070,00 zł oraz odmówiono stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2022r. z tytułu odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych w wysokości 4.533,00 zł.
W piśmie z 19 marca 2024 r. pani L. R. wniosła odwołanie od decyzji określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2022r..
Decyzją z 28 maja 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w związku z zawartą umową sprzedaży akcji i jednocześnie cesji wierzytelności, powstałych w związku z tą sprzedażą, podatniczka zobowiązana jest, poza opodatkowaniem cesji wierzytelności, również do opodatkowania czynności, jaką była sprzedaż akcji - jako odrębne źródło przychodu.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.f. przychód z odpłatnego zbycia udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji), udziałów w spółdzielni oraz papierów wartościowych. Ustawodawca nie wiąże zatem momentu powstania przychodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) z faktycznym uregulowaniem należności przez nabywcę udziałów (akcji). Istotna jest realizacja świadczenia, które stanowi podstawę do uzyskania tego przychodu (tj. przeniesienie własności akcji na nabywcę).
Określenie przychodu z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) wymaga uwzględnienia dwóch elementów: wartości tych udziałów (akcji) określonej przez strony umowy jako cena zbycia i kosztów odpłatnego zbycia, tj. poniesionych przez zbywającego kosztów koniecznych dla przeprowadzenia czynności odpłatnego zbycia, kosztów bezpośrednio związanych z transakcją odpłatnego zbycia, niezbędnych dla dojścia tej transakcji do skutku (np. koszty sporządzenia umowy w wymaganej prawem formie, opłaty sądowe i administracyjne ponoszone w związku ze zbyciem).
Dyrektor IAS stwierdził, że zdarzenie polegające na odpłatnym zbyciu przez osobę fizyczną akcji zwykłych imiennych, a następnie odpłatnym zbyciu (cesji) wierzytelności, przysługującej tej osobie z tytułu zapłaty ceny za te akcje na rzecz innego (trzeciego) podmiotu, powoduje powstanie dla celów podatkowych dwóch odrębnych przychodów. Podatniczka uzyskała przychody, z odpłatnego zbycia oraz z odpłatnego zbycia wierzytelności - w momencie otrzymania (postawienia do dyspozycji) środków pieniężnych z tytułu cesji wierzytelności za sprzedane akcje.
Dyrektor IAS stwierdził, że przychód ze sprzedaży akcji stanowi wartość akcji wyrażona w cenie określonej w warunkowej umowie sprzedaży, tj. kwota 42.473,20 zł. Dochodem z tego tytułu jest nadwyżka przychodu nad kosztami uzyskania przychodów. Wobec braku poniesienia wydatków na nabycie akcji, powinna była podatniczka wykazać do opodatkowania dochód odpowiadający przychodowi. Dochód ten podlega opodatkowaniu w trybie art. 30b ustawy o podatku dochodowym i prawidłowo został wykazany przez panią L. R. w pierwszej wersji zeznania PIT-38 za 2022 rok złożonej 3 marca 2023r..
Organ odwoławczy nie zgodził się ze stanowiskiem sądu administracyjnego wyrażonym w wyroku NSA z 15.06.2023r., sygn. akt II FSK 38/21, który pominął zdarzenie w postaci odpłatnego zbycia akcji.
W skardze pani L. R. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust 1 pkt 6 lit. a i art. 18 w zw. z art. 9 u.p.d.o.f. - poprzez dopuszczenie się przez organ błędu wykładni i niewłaściwej oceny co do ich zastosowania, wynikające z bezpodstawnego uznania, że zbywając akcje wraz z wierzytelnością o zapłatę ceny tych akcji Skarżąca osiągnęła dochód z dwóch różnych źródeł;
2. art. 18 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnione jego zastosowanie wynikające z uznania, że zbywając akcje oraz jednocześnie cedując (w ramach stanowiącej ekonomiczną całość transakcji złożonej) przysługującą Skarżącej wierzytelność z tytułu sprzedaży akcji, uzyskała przychód inny aniżeli ze zbycia tych akcji tj. z praw majątkowych;
3. art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do odmowy uznania, że Skarżąca poniosła koszty uzyskania przychodu z tytułu zbycia akcji w wysokości odpowiadającej stracie poniesionej z tytułu -bycia wierzytelności o zapłatę ceny tych akcji;
4. art. 2 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej - poprzez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawa zakazu impossibilum nulla obligatio est,
a także przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych decyzji prawem.
W niniejszej sprawie sporne jest, czy Skarżąca, zbywając akcje K1. S.A., uzyskała przychody z dwóch źródeł: z kapitałów pieniężnych oraz cesji wierzytelności, czy jedynie z cesji wierzytelności. Sporna jest także ustalona przez organy podatkowe wysokość kosztów uzyskania przychodów w tytułu zbycia akcji.
W ocenie Skarżącej pomimo dokonania dwóch czynności o charakterze cywilnoprawnym, tj. sprzedaży akcji i cesji wierzytelności z tytułu ceny z tej sprzedaży, otrzymała ona de facto jedno świadczenie, tj. cenę (wynagrodzenie) z tytułu zbycia wierzytelności od cesjonariusza. Cenę z tytułu zbycia akcji otrzymał natomiast zupełnie inny podmiot, tj. cesjonariusz K. sp. z o.o. Zatem tylko zbycie wierzytelności wywołało u Skarżącej korzyść majątkową w postaci powstania przychodu. Nie powstał natomiast u niej podlegający opodatkowaniu przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. W ocenie Skarżącej sprzedaż akcji K1. S.A. oraz cesja wierzytelności wynikająca z tej czynności stanowiły w istocie jedną transakcję, której skutki na gruncie prawa podatkowego winny być ustalane w sposób łączny i jednolity. Z tego względu w zaskarżonej decyzji nałożono na nią obowiązek opodatkowania dochodu, którego nigdy nie uzyskała.
Organy podatkowe nie zgadzają się z ww. stanowiskiem. Ich zdaniem wskazane czynności prawne - z punktu widzenia prawa podatkowego - stanowią dwa odrębne źródła przychodu, opodatkowane odmiennie – na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f. (przychód z kapitałów pieniężnych w postaci odpłatnego zbycia akcji, opodatkowany w trybie art. 30b u.p.d.o.f.) i art. 18 u.p.d.o.f. (przychód z praw majątkowych, opodatkowany na zasadach ogólnych).
Rozpatrując przedmiotową sprawę Sąd stwierdził, że przedstawione w zaskarżonych decyzjach stanowisko organów podatkowych jest nieprawidłowe, stąd należało je wyeliminować z obrotu prawnego.
Sąd aprobuje pogląd Skarżącej, że pomimo dokonania dwóch czynności o charakterze cywilnoprawnym, tj. sprzedaży akcji i cesji wierzytelności jedynym podatkiem, który winna była uiścić jest podatek z tytułu zawartej umowy cesji wierzytelności.
Ze stanu faktycznego wynika, że Skarżąca w tej samej dacie dokonała dwóch czynności o charakterze cywilnoprawnym, tj. sprzedaży akcji i cesji wierzytelności z tytułu ceny z tej sprzedaży. W ocenie Sądu są to co do zasady dwie różne czynności, powodujące powstanie dwóch różnych przychodów, co trafnie zauważył Dyrektor IAS. Jednocześnie w okolicznościach sprawy nie powstał podlegający opodatkowaniu przychód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych, a jedynie przychód z praw majątkowych w postaci przelewu wierzytelności, który to należało wskazać w zeznaniu rocznym za 2022 r.
Sąd podziela pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt II FSK 38/21, który wypowiedział się w tożsamej sprawie w zakresie skutków prawnopodatkowych dokonania ww. czynności. Z uwagi na powyższe dalsze rozważania będą uwzględniały stanowisko przedstawione w ww. wyroku.
Podatek dochodowy, którym opodatkowane są dochody osób fizycznych, ma charakter osobisty. Jego przedmiotem jest dochód, osiągany przez osoby fizyczne, obliczany co do zasady w ten sposób, że sumę przychodów z tego samego źródła pomniejsza się o koszty ich uzyskania (art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f.). Na podstawie art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19, art. 25b i art. 30f, są otrzymywane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Ustawa podatkowa jako odrębne źródło przychodów wskazuje w art. 10 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f. kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit a-c, zaś w art. 17 ust. 1 pkt 6 precyzuje, że za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych (lit. a). Zgodnie z art. 17 ust. 1ab pkt 1, przychód określony w ust. 1 pkt 6 z odpłatnego bycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych powstaje w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych. W art. 18 wskazano, że za przychód z praw majątkowych uważa się w szczególności przychody z praw autorskich i praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, praw do projektów wynalazczych, praw do topografii układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również z odpłatnego zbycia tych praw. Katalog ten ma charakter otwarty, stąd za przychody z praw majątkowych uznawane są m.in. środki uzyskane z tytułu cesji wierzytelności.
Zbycie akcji oraz cesja wierzytelności stanowią dwa odrębne źródła przychodów, jednak w okolicznościach konkretnie wskazanych w tej sprawie nie sposób uznać, że winny one podlegać odrębnemu opodatkowaniu.
Z akt sprawy wynika, że Skarżąca, zawierając umowę cesji, dysponowała prawem do wierzytelności z tytułu ceny za zbyte akcje. Była to wierzytelność niewymagalna, bowiem podlegała ona ograniczeniu prawem pierwokupu przysługującym Skarbowi Państwa (warunek zawieszający). Stawała się ona wymagalna dopiero z chwilą złożenia oświadczenia przez Skarb Państwa o skorzystaniu lub braku skorzystania z tego prawa. Ta okoliczność nie stanowiła przeszkody do zawarcia umowy cesji wierzytelności z tytułu ceny (w doktrynie i orzecznictwie panuje zgoda, że art. 509 § 1 k.c. dotyczy też wierzytelności przyszłych, w tym terminowych i warunkowych – E. Łętowska, System prawa cywilnego, t. III, cz. I, str. 903; glosa do uchwały SN z 19 września 1997 r., III CZP 45/97, OSP 1998, nr 7-8, poz. 137, str. 382).
Należy wskazać, że w wykonaniu umowy wzajemnej jaką była sprzedaż akcji, uzgodniona cena nie była nigdy otrzymana przez sprzedawcę (Skarżącą), ani też postawiona do jej dyspozycji, jak wymaga tego art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. W dniu przelewu wierzytelności (tożsamym z dniem sprzedaży akcji) prawo to przysługiwało już wyłącznie cesjonariuszowi, nie zaś cedentowi (Skarżącej). Cedent (Skarżąca) otrzymała wyłącznie środki pieniężne stanowiące cenę za zbytą wierzytelność (z tytułu umowy cesji).
Za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się m.in. przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych (art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.). Przychód ten powstaje, zgodnie z art. 17 ust. 1ab pkt 1 u.p.d.o.f., w momencie przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych. Przy ustalaniu wartości przychodów stosuje się odpowiednio przepisy art. 19 (art. 17 ust. 2 u.p.d.o.f.). Zgodnie z tym przepisem, przychodem z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych jest co do zasady ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie, pomniejszona o koszty odpłatnego zbycia. Przez pojęcie "odpłatnego zbycia" należy rozumieć wszystkie przypadki, w których następuje zmiana właściciela udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych i zmiana ta ma charakter odpłatny, a zatem zbywca ma otrzymać za to ekwiwalent.
W analizowanym przypadku (odpłatne zbycie udziałów/akcji) przychodem jest przychód należny, a więc fakt nieotrzymania pieniędzy przez podatnika z tytułu odpłatnego zbycia udziałów lub papierów wartościowych nie ma znaczenia dla opodatkowania tego przychodu. Istotne jest, że z momentem wydania posiadania akcji imiennych nabywcy, umówione w umowie sprzedaży wynagrodzenie nie było należne Skarżącej (a zatem ani nie zapłacone, ani też nie postawione do jej dyspozycji). Moment uzyskania przychodu to zaś moment przeniesienia na nabywcę własności udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych.
Umowa sprzedaży akcji miała charakter umowy warunkowej. Jej realizacja uzależniona była bowiem od warunku zawieszającego w postaci przysługującego podmiotowi trzeciemu – Skarbowi Państwa (K2.) prawa pierwokupu.
W niniejszej sprawie K2. nie skorzystał z prawa pierwokupu, zatem L. sp. z o.o. była zobowiązana do zapłaty ceny ustalonej w umowie zawartej pomiędzy nią i Skarżącą. Cena ta należna jednak już była wówczas nie Skarżącej, ale cesjonariuszowi, bowiem z chwilą zawarcia umowy cesji Skarżąca utraciła prawo do tej wierzytelności.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika zatem, iż Skarżąca zawarła ze spółką L. sp. o.o. umowę sprzedaży akcji, pod warunkiem zawieszającym. Umowa taka ma charakter zobowiązująco – rozporządzający, przy czym rozporządzenie zbywanymi akcjami następuje dopiero z chwilą ziszczenia się warunku w postaci nieskorzystania/skorzystania w odpowiednim trybie z prawa pierwokupu przez K2. Dopiero gdy warunek ten się ziści (poprzez złożenie przez uprawnionego z prawa pierwokupu oświadczenia o określonej treści lub poprzez bezskuteczne wyekspirowanie terminu do złożenia takiego oświadczenia), nabywca uzyska udziały (akcje) do swojego majątku (tzn. wystąpią skutki rozporządzające umowy).
Sprzedawcą akcji pozostaje wprawdzie Skarżąca, (to bowiem jej, do chwili wydania, niezmiennie przysługuje prawo ich własności, przedmiotem umowy cesji była zaś tylko wierzytelność przysługująca sprzedawcy akcji, dotycząca zapłaty ceny. Istotna jest zatem data zaistnienia skutku rozporządzającego (istotnego z punktu widzenia rozpoznania przychodu) umowa pomiędzy nią i kupującym, nie ma już charakteru odpłatnego. Skarżącej w tej dacie nie przysługiwało już bowiem prawo (wierzytelność) do zapłaty ceny z tytułu zbycia akcji, które skutecznie przeniosła w drodze umowy cesji. To spółka była beneficjentem zapłaty i to wyłącznie wobec niej można we wskazanej dacie mówić o postawieniu środków pieniężnych stanowiących przychód do dyspozycji, jak w przepisie art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Brak więc jest we wskazanym wypadku po stronie Skarżącej zasadniczego elementu – odpłatności, który determinuje rozpoznanie w danym momencie, tj. w momencie przeniesienia na nabywcę własności akcji, przychodu, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) u.p.d.o.f.. Spółka L. skutecznie nie nabyła własności tych akcji, a w drodze cesji przeniesiono tylko wierzytelność w postaci zapłaty ceny za akcje, do której zobowiązana była Skarżąca. Oznacza to, że w dacie zawarcia z tą spółką umowy sprzedaży akcji, także nie powstał po stronie Skarżącej omawiany przychód, definiowany w art. 17 ust. 1 pkt 6 w zw. z art. 17 ust. 1ab pkt 1 u.p.d.o.f..
W tych warunkach nie sposób więc uznać, że Skarżąca winna rozliczyć w 2022 r. przychód z kapitałów pieniężnych (zbycia akcji). W realiach sprawy Skarżąca była zatem zobowiązana wykazać do opodatkowania z tytułu opisanych czynności wyłącznie dochód (równy przychodowi) z praw majątkowych (art. 18 u.p.d.o.f.) w postaci cesji wierzytelności i rozliczyć według skali podatkowej (art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f.).
Z tych względów Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organy podatkowe przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie podzielił stanowiska Skarżącej, dotyczącego powstania kosztów uzyskania przychodów, które winny zostać uwzględnione w rozliczeniu rocznym, przez co nie sposób uznać za zasadne zarzutów naruszenia art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f.. Skarżąca nie poniosła bowiem kosztów. Za wydatki na nabycie akcji w rozumieniu art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. nie można uznać "straty" wyliczonej jako różnica pomiędzy ceną sprzedaży wierzytelności i wartością nominalną akcji według umowy ich sprzedaży. Akcje zostały nabyte przez stronę nieodpłatnie (nie poniesiono wydatków na ich nabycie).
Brak jest też podstawy do uznania zasadności zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP ( art. 2 i art. 217), bowiem organ – jakkolwiek dokonując wadliwej wykładni stosowanych przepisów prawa materialnego – działał w oparciu o obowiązującą w dacie przedstawionego zdarzenia ustawę podatkową, przywołując te jej przepisy, które stanowią podstawę właściwego rozstrzygnięcia postawionego w pytaniu problemu.
W ocenie Sądu bezzasadne pozostają również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. i art. 21 § 3 O.p., gdyż stan faktyczny sprawy został pawiowo ustalony a odmienna kwalifikacja prawnopodatkowa czynności wynikała z nieprawidłowej interpretacji przepisów prawa materialnego.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 935) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a..

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI