I SA/Gd 494/04
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gdańsku uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że umowy renty ustanowione przez podatniczkę spełniały wymogi prawa cywilnego i mogły być odliczone od dochodu.
Sprawa dotyczyła odliczenia od dochodu podatku dochodowego od osób fizycznych kwot zapłaconych z tytułu ustanowionych umów renty. Organy podatkowe zakwestionowały możliwość odliczenia, uznając umowy za pozorne, nieokresowe i mające na celu obejście przepisów podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję organu, stwierdzając, że umowy renty spełniały wymogi formalne i materialne prawa cywilnego, a ich celem było wsparcie finansowe beneficjentów.
Podatniczka J.O. wykazała w zeznaniu podatkowym dochód z działalności gospodarczej, uwzględniając odliczenia z tytułu darowizn, składek społecznych, rent oraz składek na rzecz organizacji. Organy podatkowe zakwestionowały część tych odliczeń, w szczególności odliczenie kwot z tytułu ustanowionych umów renty. Organy argumentowały, że umowy te nie spełniały wymogów okresowości i trwałości przewidzianych w Kodeksie cywilnym, a ich celem było obejście przepisów prawa podatkowego. Podatniczka odwołała się od decyzji, podnosząc, że umowy renty były ważne, spełniały wymogi formalne i materialne, a ich celem było wsparcie finansowe beneficjentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przychylił się do argumentacji skarżącej. Sąd uznał, że umowy renty, mimo że zostały zawarte w formie aktu notarialnego i przewidywały płatność w dwóch ratach, spełniały wymogi okresowości i trwałości. Sąd podkreślił, że przepisy prawa cywilnego nie wykluczają możliwości ustalenia z góry łącznej wysokości świadczeń rentowych, a kluczowa jest periodyczność wypłat i brak możliwości zwolnienia się z obowiązku. Sąd zakwestionował również stanowisko organów podatkowych dotyczące braku uzasadnionej przyczyny (causa) ustanowienia rent, uznając, że zebrany materiał dowodowy potwierdzał cel wsparcia finansowego beneficjentów. W konsekwencji Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, umowy te mogą być uznane za świadczenia okresowe i trwałe ciężary, pod warunkiem spełnienia wymogów prawa cywilnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepisy prawa cywilnego nie wykluczają możliwości ustalenia z góry łącznej wysokości świadczeń rentowych, a kluczowa jest periodyczność wypłat i brak możliwości zwolnienia się z obowiązku. Trwałość renty należy odnosić do stosunku prawnego, a nie tylko do czasookresu jej trwania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (7)
Główne
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Podstawa obliczenia podatku stanowi dochód po odliczeniu kwot rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów (z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci).
Pomocnicze
k.c. art. 903
Kodeks cywilny
Definicja umowy renty jako zobowiązania do świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku na rzecz oznaczonej osoby.
k.c. art. 906 § § 2
Kodeks cywilny
Do renty ustanowionej bez wynagrodzenia stosuje się przepisy o darowiźnie, co wiąże się z wymogiem formy aktu notarialnego.
k.c. art. 890 § § 1
Kodeks cywilny
Oświadczenie osoby zobowiązującej się do świadczenia renty powinno być złożone w formie aktu notarialnego pod rygorem nieważności.
k.c. art. 73 § § 2
Kodeks cywilny
Wymóg formy aktu notarialnego dla oświadczenia o świadczeniu renty.
o.p. art. 187 § § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu podatkowego zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
o.p. art. 210 § § 4
Ordynacja podatkowa
Wymóg właściwego uzasadnienia faktycznego decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowy renty spełniają wymogi formalne i materialne prawa cywilnego. Świadczenia rentowe mają charakter okresowy i trwały. Celem ustanowienia rent było wsparcie finansowe beneficjentów, a nie obejście prawa podatkowego. Organy podatkowe nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego i błędnie oceniły cel ustanowienia rent.
Odrzucone argumenty
Umowy renty są pozorne i mają na celu obejście przepisów prawa podatkowego. Świadczenia rentowe nie mają charakteru okresowego, gdyż ustalono z góry łączną kwotę i płatność w dwóch ratach. Brak wystarczających dowodów na uzasadnioną przyczynę (causa) ustanowienia rent.
Godne uwagi sformułowania
trwałości renty nie należy doszukiwać się w czasookresie jej trwania, lecz w fakcie obowiązku ponoszenia wynikających z niej ciężarów (świadczeń), bez możliwości zwolnienia się z tego obowiązku. organ naruszył art. 187 § 1 o.p., gdyż z jednej strony jednoznacznie przyjmując, iż przedmiotowe świadczenia bezspornie spełniały wyżej omówione trzy cechy renty zakwestionował jednocześnie wskazany wyżej cel jej ustanowienia w oparciu o argumenty, które w ocenie Sądu w rzeczywistości nie pozwalają na jednoznaczne wykluczenie możliwości ustanowienia przedmiotowych świadczeń we wskazanym przez stronę skarżącą celu.
Skład orzekający
Tomasz Kolanowski
przewodniczący
Sławomir Kozik
członek
Bogusław Woźniak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odliczenia rent od dochodu w podatku dochodowym od osób fizycznych, a także kryteria oceny ważności umów renty w świetle prawa cywilnego i podatkowego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 1998 r. i może wymagać uwzględnienia zmian w przepisach prawa podatkowego i cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak organy podatkowe mogą kwestionować umowy cywilnoprawne w celu uszczelnienia systemu podatkowego, a także jak sąd administracyjny może stać po stronie podatnika, interpretując przepisy w sposób korzystny dla niego, jeśli formalne wymogi są spełnione.
“Czy umowa renty to sposób na uniknięcie podatku? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Gd 494/04 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2006-04-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2004-08-23 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Bogusław Woźniak /sprawozdawca/ Sławomir Kozik Tomasz Kolanowski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Kolanowski, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Asesor WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Zuzanna Baca, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...], [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1998 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę 3.232 (trzy tysiące dwieście trzydzieści dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania. Uzasadnienie I SA/Gd 494/04 UZASADNIENIE J.O. w zeznaniu o wysokości osiągniętego w 1998 r. dochodu wykazała dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 238.549,16 zł. Podstawa opodatkowania w kwocie 157.254,00 zł. została obliczona z uwzględnieniem odliczeń od dochodu z tytułu: darowizny, składek na ubezpieczenie społeczne, rent oraz składek na rzecz organizacji, do których przynależność podatnika jest obowiązkowa. Od podatku podatniczka dokonała odliczeń z tytułu odpłatnych świadczeń zdrowotnych, wydatków na cele mieszkaniowe, w tym na zakup gruntu oraz remont i modernizację budynku mieszkalnego. Urząd Skarbowy decyzją z dnia [...] określił J. O. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1998 w wysokości innej niż wynikała z zeznania podatkowego. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ podatkowy pierwszej instancji skorygował kwotę dochodu z działalności gospodarczej zwiększając przychody o wartość odsetek od środków zgromadzonych na rachunku bankowym utrzymywanym w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wyłączając z kosztów uzyskania przychodów kwoty zawyżonych odpisów amortyzacyjnych od inwestycji w obcych środkach trwałych i kwoty stanowiące różnicę pomiędzy zaewidencjonowanymi w księdze podatkowej kosztami z tytuły różnic w podatku VAT a kosztami z tytułu różnic w podatku VAT właściwie naliczonymi w oparciu o przedłożone rejestry sprzedaży i zakupu. Ponadto zakwestionowano prawo do pomniejszenia dochodu o wartość rent ustanowionych na rzecz I. C. i M. J. Za zasadne natomiast uznano odliczenie z tytułu rent ustanowionych na rzecz A. N. i A. P. Organ podatkowy pierwszej instancji nie uznał również kwoty odliczenia od dochody stanowiącej różnicę pomiędzy faktycznie uiszczoną przez podatniczkę wysokością składek na rzecz Izby Notarialnej a kwotą odliczoną w zeznaniu. Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując odwołanie od tej decyzji postanowieniem z dnia [...] zwrócił sprawę organowi podatkowemu pierwszej instancji celem dokonania wymiaru uzupełniającego. Naczelnik Urzędu Skarbowego decyzją z dnia [...] zmienił decyzję Urzędu Skarbowego z dnia [...]. Podtrzymał ustalenia w zakresie korekty dochodu wynikające ze zmienionej decyzji. Stwierdził natomiast, że podatniczka nie miała prawa odliczeń z tytuły wszystkich ustanowionych rent. W ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego renty te nie noszą znamion trwałego ciężaru, nie są to świadczenia okresowe, a ponadto przeprowadzone postępowanie nie wykazało przyczyn ich ustanowienia w związku z czym brak jest podstaw do uznania tych umów za czynności kauzalne, świadczące o ważności umowy renty. W odniesieniu do umowy renty ustanowionej na rzecz A. P. stwierdzono, że świadczenie wykonane zostało w ramach, ciążącego na podatniczce jako wnuczce, obowiązku alimentacyjnego. Strona w odwołaniu do Dyrektora Izby Skarbowej zarzuciła naruszenie norm prawa procesowego, w tym art. 187, art. 210 §4 Ordynacji podatkowej polegające na nieuwzględnieniu wszystkich dowodów w sprawie, wybiórcze traktowanie zebranego materiału dowodowego, sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, brak właściwego uzasadnienia faktycznego. Nadto podniesiono zarzut naruszenia norm prawa materialnego, wynikający z błędnej wykładni art. 10 a także art. 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 903 Kc. W uzasadnieniu odwołująca wyjaśniła, że każda z ustanowionych rent spełnia przesłanki uprawniające do odliczenia kwot ustanowionych rent od podstawy obliczenia podatku. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 26 ust.1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podstawę obliczenia podatku, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 3 i art. 28 – 30, stanowi dochód ustalony zgodnie z art. 9, art. 24 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 – 7 lub art. 25 po odliczeniu kwoty rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym. Ponieważ ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie definiuje co należy rozumieć pod pojęciem "renty" stwierdzono, że zasadnym jest skorzystanie z wykładni językowej. Stwierdzono, że z prawnego punktu widzenia rentę należy definiować w oparciu o przepis art. 903 – 907 Kodeksu cywilnego. Z brzmienia przepisu art. 903 Kodeksu cywilnego zawierającego definicję umowy renty wynika, że na świadczenie jako przedmiot zobowiązania z umowy renty składa się szereg określonych świadczeń okresowych. Wyjaśniono, że dla określenia zobowiązania jako świadczenia okresowego konieczne jest stwierdzenie, że w ramach jednego i tego samego stosunku obligacyjnego dłużnik ma spełnić wiele świadczeń jednorazowych, których przedmiotem są najczęściej pieniądze lub rzeczy oznaczone tylko co do gatunku, a które mogą nie składać się na całość z góry określoną. Istotną cechą umowy renty jest ponadto causa (przyczyna, cel prawny). Zauważono, że cel prawny przysporzenia nie musi być ujawniony w treści umowy, wywiera jednak decydujący wpływ na jej ważność. Z przeprowadzonego postępowania podatkowego wynikało, że wszystkie umowy renty zawarte zostały w dniach 30 – 31 grudnia 1998 r. w formie aktu notarialnego. Płatność ustanowionych rent rozłożono na 2 raty, z których pierwsza płatna była do dnia 31 grudnia 1998 r. a druga do dnia 31 grudnia 1999 r. Zwrócono uwagę, że umowy nie precyzują celu ustanowienia rent. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej zawarte przez J. O. umowy nie kreują świadczeń okresowych (periodycznych), gdyż precyzują ogólną wartość przedmiotu świadczenia umownego i warunki ich płatności, co jednoznacznie wskazuje, iż nie został zachowany warunek okresowości świadczenia. Fakt, że ustanowione aktami notarialnymi świadczenia realizowane miały być przez okres 2 lat nie oznacza, że można im przypisać miano periodyczności. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził również, że brak jest podstaw do uznania, iż ustanowione świadczenia były świadczeniami o charakterze kauzalnym. Składając wyjaśnienia rentobiorcy nie potrafili jednoznacznie określić, w jakim celu ustanowiono na ich rzecz renty oraz jak je spożytkowali. Wyjaśnienia w tym zakresie są sprzeczne. Zaakcentowano okoliczność, że w odniesieniu do A. N. podatniczka czuła się moralnie odpowiedzialna za utratę przez niego pracy. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że rzeczywistym zamiarem nazwania umów zawartych w dniach 30 i 31 grudnia 1998 r. umową renty – było wyłącznie dążenie podatniczki do zmniejszenia zobowiązania podatkowego. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że zawarte umowy renty miały na celu obejście przepisów prawa podatkowego. Do takiego wniosku uprawniają następujące ustalenia: – sporządzenie umowy renty w ostatnim dniu roku kalendarzowego, – wypłacenie jednorazowo kwoty 18.000 zł, 14.000 zł., 23.000 zł., i 11.000 zł., które są nieadekwatne do wskazanej przyczyny zawarcia przedmiotowych umów tj. przeznaczenie środków pieniężnych na pokrycie bieżących wydatków związanych z kosztami utrzymania i leczenia, – wysokie, w żaden sposób, racjonalnie przez rentodawcę nie uzasadnione, dysproporcje kolejnych świadczeń rentowych. Ponadto, renta jest świadczeniem trwałym i okresowym. Zobowiązanie się zatem z góry do zapłacenia określonej kwoty tylko w dwóch ratach nie wyczerpuje przesłanki renty określonej w przepisach prawa cywilnego. J.O. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 lipca 2004 r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] zarzuciła naruszenie norm prawa procesowego, w tym art. 187 i art. 210 §4 Ordynacji podatkowej polegające na nieuwzględnieniu wszystkich dowodów w sprawie, wybiórcze traktowanie zebranego w sprawie materiału dowodowego, sprzeczności ustaleń organu z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, brak właściwego uzasadnienia faktycznego, a nadto naruszenie norm prawa materialnego wynikające z błędnej wykładni art. 10, a także art. 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazując na powyższe podstawy skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że błędne jest stwierdzenie Dyrektora Izby Skarbowej o braku okresowości ustanowionych rent. Według skarżącej żadne źródło nie daje podstaw do twierdzenia jakoby przewidziane w umowie świadczenie traciło walor okresowości jedynie z tej przyczyny, że w samej umowie określono całkowitą wartość poszczególnych świadczeń, jakie mają być spełnione w okresie obowiązywania całej umowy renty. W ocenie skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej posługuje się pojęciem "rata" pomimo, że w samych umowach takie wyrażenie nie występuje. Natomiast okoliczność, że umowy zobowiązywały stronę skarżącą do spełnienia dwóch jednorazowych świadczeń okresowych pozostaje bez wpływu na kwalifikacje tych umów. Skarżąca dla poparcia przedstawionej argumentacji wskazała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28.03.2000 r. Sygn. akt III SA 286/99. J.O. stwierdziła ponadto, że bez wpływu na ocenę ważności umów pozostaje eksponowany przez Dyrektora Izby Skarbowej czas na jakie zostały zawarte umowy albowiem jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29.06.1999 r. Sygn. akt SA/Wr 591/99 (Praw Gospodarcze 2000/5/37) trwałości renty nie należy doszukiwać się w czasookresie jej trwania, lecz w fakcie obowiązku ponoszenia wynikających z niej ciężarów (świadczeń) bez możliwości zwolnienia się z tego obowiązku. Trwałość w takim przypadku musi być odnoszona do stosunku prawnego, którego niezmienność w określonym lub nieokreślonym czasie stanowi o jego istocie. Zwrócono również uwagę, że przepisy prawa cywilnego dotyczące renty nie nakazują stronom ustalać wysokości poszczególnych świadczeń w określonych proporcjach. Tym samym zgodnie z zasadą swobody kształtowania umów strona skarżąca wraz z uprawnionym do renty miała prawo ustalić wysokość poszczególnych świadczeń adekwatnie do możliwości finansowych strony skarżącej. Skarżąca zarzuciła także, że organy podatkowe bezzasadnie przyjęły, że nie istniała causa ustanowienia poszczególnych umów renty. W przypadku renty ustanowionej na rzecz M. J. wyjaśniono, że renta miała poprawić sytuację finansową uprawnionego tak też się stało, co dowodzi jedynie, iż ustanowienie renty było zasadne. Sugerowanie jakoby M. J. dzięki otrzymanej rencie kupił samochód jest manipulowaniem faktami. W toku postępowania wyjaśniono bowiem, że samochód został zakupiony w sierpniu 1999 r. po sprzedaży domu. Renta była natomiast spożytkowana na bieżące utrzymanie w okresie poprzedzającym sprzedaż domu. Skarżąca ustanowiła rentę na rzecz I. C. albowiem z uzyskanych w przeddzień ustanowienia renty informacji wynikało, że I. C. były potrzebne środki na leczenie i spłatę długów. Nadto celem tej renty była pomoc finansowa związana z edukacja syna. Kwestionując stanowisko organów podatkowych w odniesieniu do renty ustanowionej na rzecz A. P. skarżąca zarzuciła, że dokonywanie oceny stanu faktycznego w oparciu o bliżej nie sprecyzowane założenia oraz "doświadczenie życiowe" z pominięciem dowodu z zeznań świadka jest sprzeczne z zasadami prowadzenia postępowania dowodowego. Prowadzi to do absurdalnej sytuacji, kiedy organ podatkowy kwestionuje zeznania świadka o ponoszeniu wysokich wydatków na utrzymanie oraz leki i opiekę lekarską 86 letniej kobiety jedynie dlatego, ze świadek nie przedstawił np. rachunków na zakupy leków, których posiadać w ogóle nie musiał. W ocenie skarżącej bezpodstawny jest także wniosek organów podatkowych jakoby umowa renty ustanowiono na rzecz A. N. była umową ekwiwalentną. Wniosek ten błędnie wyprowadzono z zeznań świadka, który stwierdził, że renta była formą rekompensaty. Strona wyjaśniła w toku postępowania podatkowego, że czuła się moralnie, ale nie prawnie, odpowiedzialna za trudną sytuację A. N. dlatego też postanowiła mu pomóc. Nie istniał żaden związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy zawinionym działaniem strony, a sytuacja materialną A. N., który mógłby być podstawą roszczeń cywilnoprawnych. Skoro zatem bezspornym jest, że renta została wykorzystana zgodnie z jej przeznaczeniem nie ma żadnych podstaw do kwestionowania kauzalności tej renty. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 1993 r. Nr 90, poz. 416 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w 1998 r. podstawę obliczenia podatku stanowił ustalony zgodnie z przepisami dochód po odliczeniu od niego między innymi kwot "rent i innych trwałych ciężarów opartych na tytule prawnym, nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, oraz alimentów, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, w wysokości ustalonej w wyroku alimentacyjnym". Z wykładni gramatycznej powyższego przepisu wynika, że renta jest wskazanym przez ustawodawcę przykładem trwałego ciężaru, poza nią istnieją bowiem jeszcze "inne trwałe ciężary", których ponoszenie uprawnia do dokonania odliczenia ich od dochodu. Wobec braku definicji renty w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, w sprawach dotyczących podlegających odliczeniu od dochodu rent, należy tym samym stosować przepisy kodeksu cywilnego (art. 903-907 k.c.). Mając na uwadze powyższe dla oceny dopuszczalności odliczenia wskazanych przez skarżącą kwot rent, niezbędne jest więc ustalenie czy powoływane umowy były zgodna z przepisami kodeksu cywilnego, co do wymagań natury formalnej, przyczyny prawnej przysporzenia oraz czy nie są czynnością pozorną, a także czy świadczenie rentodawcy było okresowe. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego na mocy czterech sporządzonych w formie notarialnej umów z dnia 30 i 31 grudnia 1998 r. podatnik zobowiązał się względem M. J., I. C. i A. N., które to osoby były wobec skarżącej obce oraz A. P. – babci skarżącej, do świadczeń okresowych w łącznej kwocie po 66.000 zł przy czym kwoty te były różne, w odniesieniu do poszczególnych uprawnionych. Ponadto, jak ustalono w ramach wyżej wymienionych kontraktów, kwoty przedmiotowych rent miały zostać wypłacone każdemu z rentobiorców w dwóch terminach, przy czym ostateczny termin płatności pierwszej z nich ustalono na dzień 31 grudnia 1998 r. Terminy realizacji drugiej określono na dzień 31 grudnia 1999 r. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga, iż forma oraz treść wyżej wymienionych umów odpowiadają warunkom formalnym, koniecznym dla skutecznego zawarcia umowy renty, co nie zostało zakwestionowane przez organy podatkowe. Wszystkie umowy zostały bowiem sporządzone w formie akrów notarialnych, natomiast ich treść wskazuje, iż prawa i obowiązki stron zostały w nich ukształtowane przy uwzględnieniu wszystkich essentialia negotii przedmiotowego typu umów, a więc wszystkich stanowiących o charakterze danej umowy cech, pozwalających na przyjęcie, iż zamiarem stron było zawarcie umowy renty a nie jakiejkolwiek innej umowy. Skoro bowiem w myśl art. 906 § 2 k.c. do renty ustanowionej bez wynagrodzenia stosuje się przepisy o darowiźnie, powoduje to m.in. konieczność zastosowania art. 890 § 1 ww. ustawy, zgodnie z którym oświadczenie osoby zobowiązującej się do świadczenia renty powinno być złożone w formie aktu notarialnego, pod rygorem nieważności, co wynika z kolei z art. 73 § 2 ww. ustawy. Natomiast stosownie do art. 903 ww. ustawy istotę umowy renty wypełnia zobowiązanie się jednej ze stron umowy do świadczeń okresowych w pieniądzu lub rzeczach oznaczonych co do gatunku na rzecz oznaczonej osoby. W związku z powyższym nie można uznać przedmiotowych umów za nieważne. Zdaniem Sądu organy podatkowe dokonały błędnej oceny zapisów umowy w zakresie kwoty ustanowionej renty i sposobów jej płatności, tym samym bezpodstawnie przyjęły, że skarżąca dokonała na rzecz rentobiorców jednorazowego świadczenia rozłożonego na raty. Zatem w ocenie Sądu nie można uznać za zasadne poczynione przez organy podatkowe ustalenie dotyczące braku okresowości świadczeń rentodawcy i przyjęcie, że skoro ustalono w umowie renty łączną wysokość świadczenia, to jest to świadczenie jednorazowe, z tym że płatne w ratach. Zgodnie ze wskazanymi przepisami prawa cywilnego przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach określonych tylko co do gatunku. Renta może być ustanowiona za wynagrodzeniem jak i nieodpłatnie oraz zarówno na czas określony jak i nieokreślony. Wskazane przepisy nie wykluczają także możliwości ustalenia z góry łącznej wysokości poszczególnych świadczeń renty, a wymagają jedynie aby było to świadczenie okresowe, tj. by wypłata renty ma odbywała się periodycznie. Dosłowna treść rozpatrywanej umowy nie pozwala na stwierdzenie, że wynikające z niej zobowiązanie nie miało charakteru świadczeń okresowych zwłaszcza, iż przepisy określające umowę renty, nie zawierają jakichkolwiek ograniczeń, co do ilości okresów, w których świadczenia rentowe mają być wykonywane. Sąd w składzie niniejszym podziela zarazem pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29.06.1999 r. Sygn. akt SA/Wr 591/99 (Prawo Gospodarcze 2000/5/37), że trwałości renty nie należy doszukiwać się w czasookresie jej trwania, lecz w fakcie obowiązku ponoszenia wynikających z niej ciężarów (świadczeń), bez możliwości zwolnienia się z tego obowiązku. Trwałość w takim przypadku musi być odnoszona do stosunku prawnego, którego niezmienność w określonym lub nieokreślonym czasie stanowi o jego istocie. Brak jest również podstaw prawnych aby dokonywać oceny umowy renty jako trwałego ciężaru w aspekcie wysokości kwot świadczenia w poszczególnych terminach płatności. Dlatego Sąd nie podzielił stanowiska organów podatkowych, że z uwagi na określoną z góry łączną wysokość świadczeń oraz ustalenie ich płatności w trzech rocznych ratach, przedmiotem umowy, jest rozłożone na raty świadczenie jednorazowe w postaci darowizny. Drugim z elementów w których zawiera się istota sporu w przedmiotowej sprawie jest rozstrzygnięcie czy rzeczywistym celem, dla którego strony wyraziły wolę związania się wyżej wymienionymi umowami, był jak chcą organy podatkowe jedynie zamiar obejścia przepisów prawa podatkowego, czy też zamiar wspomożenia finansowego znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej beneficjentów tych umów. W tym miejscu wskazać należy, iż usprawiedliwiony cel renty może być, bądź ogólnie związany z zapewnieniem bieżącego utrzymania danej osoby, bądź też renta może być ustanowiona dla wsparcia ściśle określonych potrzeb czy konkretnych działań. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż sporne świadczenia zostały ustanowione z uwagi na szczególne potrzeby finansowe osób uprawnionych wynikające z przyczyn szczegółowo opisanych w przypadku każdej z umów. I tak: w przypadku M. J. renta została przeznaczona na poprawę sytuacji finansowej uprawnionego, w przypadku I. C. renta została przeznaczona na leczenie i spłatę długów oraz była pomocą finansową związaną z edukacja syna rentobiorczyni, w przypadku A. P. renta przeznaczona została na wspomożenie finansowe, w szczególności na zapewnienie środków utrzymania oraz leki i opiekę lekarską, w przypadku A. N. celem ustanowienia renty było wspomożenie finansowe. Zdaniem Sądu organ nie miał wystarczających podstaw do kwestionowania celu ustanowienia przedmiotowych świadczeń jedynie w oparciu o niespójność wyjaśnień złożonych w sprawie przez skarżącą i rentobiorców. Sąd nie kwestionuje, iż w omawianym zakresie nieścisłości te istotnie wystąpiły, nie miały one jednak w jego ocenie zasadniczego charakteru i biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego należy uznać je za nieuniknione, w związku z upływem znacznego, blisko dwuletniego okresu czasu pomiędzy chwilą składania przedmiotowych wyjaśnień a czasem wystąpienia zdarzeń i okoliczności będących ich przedmiotem. W związku z powyższym w ocenie Sądu organ naruszył art. 187 § 1 o.p., gdyż z jednej strony jednoznacznie przyjmując, iż przedmiotowe świadczenia bezspornie spełniały wyżej omówione trzy cechy renty zakwestionował jednocześnie wskazany wyżej cel jej ustanowienia w oparciu o argumenty, które w ocenie Sądu w rzeczywistości nie pozwalają na jednoznaczne wykluczenie możliwości ustanowienia przedmiotowych świadczeń we wskazanym przez stronę skarżącą celu. Tym samym Sąd uznał, iż postępowanie nie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, powodując także w konsekwencji naruszenie prawa materialnego w postaci art. 26 ust 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając przy wydaniu zaskarżonej jak i poprzedzającej ją decyzji naruszenie prawa mające wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na zasadzie art. 152 ww. ustawy, określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, natomiast orzeczenie o kosztach uzasadnia dyspozycja art. 200 w związku z art. 209 ww. ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI