I SA/KR 198/23

I SA/Kr 198/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-04-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Jarosław Wiśniewski
Waldemar Michaldo /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FZ 139/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-11
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
ART. 61 PAR 1, ART. 61A PAR. 1, ART. 105 PAR. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
ART. 1A PKT 2, ART. 18, ART. 54 PAR,. 1, ART. 67 PAR. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas, Sędziowie WSA Waldemar Michaldo (spr.), WSA Jarosław Wiśniewski, po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W.M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 28 grudnia 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.101.2022.4.LJM w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną skargę oddala.
Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie, działając jako organ egzekucyjny i jednocześnie wierzyciel, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego W. M., na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego z dnia 30 grudnia 2020 r. nr [...], obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego w kwocie należności głównej [...] zł.
W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny wezwaniem z dnia 2 czerwca 2022 r. nr 1223-SEE.711.11.36.2022.1 zajął nieruchomość zobowiązanego, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...]. Zawiadomienie doręczono w dniu 8 czerwca 2022 r. pełnomocnikowi zobowiązanego.
W dniu 15 czerwca 2022 r. W. M., działając przez kolejnego pełnomocnika, złożył do organu egzekucyjnego skargę na czynność egzekucyjną, tj. zajęcie ww. nieruchomości. W skardze podniósł, że czynność została "dokonana z naruszeniem ustawy, jak również stanowi ona zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego". W ocenie zobowiązanego, zajęcie nieruchomości uznać należy za wadliwe i bezskuteczne, ze względu na wadliwe wystawienie tytułu wykonawczego, tj. w części D w poz. 11 tytułu oraz brak doręczenia zobowiązanemu wezwania o zajęciu ww. nieruchomości.
Pismem przewodnim z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr 1223-SEE.711.11.36.2022.1 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie przesłał W. M. zawiadomienie o zajęciu nieruchomości z dnia 2 czerwca 2022 r.
Następnie postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr 1223-SEE.711.8.58.2022.5 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie:
1) uwzględnił skargę W. M. na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia nieruchomości w części dotyczącej zarzutu braku doręczenia wezwania o zajęciu nieruchomości z dnia 2 czerwca 2022 r. bezpośrednio zobowiązanemu,
2) usunął stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej poprzez doręczenie wezwania o zajęciu nieruchomości zobowiązanemu,
3) oddalił zarzuty skargi w pozostałym zakresie.
Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi zobowiązanego w dniu 16 sierpnia 2022 r.
Po rozpoznaniu zażalenia W. M. na powyższe postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.79.2022.4.LJM utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z dnia 9 sierpnia 2022 r.
Wyrokiem z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 41/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę W. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 3 listopada 2022 r.
W międzyczasie, w dniu 31 sierpnia 2022 r. (data prezentaty organu) do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie wpłynęło pismo W. M. z dnia 25 sierpnia 2022 r. stanowiące skargę na czynność egzekucyjną z dnia 3 sierpnia 2022 r. polegającą na zajęciu nieruchomości. Zdaniem zobowiązanego, czynność ta została dokonana z naruszeniem ustawy oraz stanowi ona zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W ocenie W. M., zajęcie nieruchomości należy uznać za wadliwe i bezskuteczne ze względu na to, że organ egzekucyjny nie uwzględnił w wezwaniu adresu zobowiązanego, podanego w tej sprawie. Ponadto brak było podstaw do tego, aby w piśmie z dnia 3 sierpnia 2022 r. organ egzekucyjny powiadomił pełnomocnika zobowiązanego w osobie radcy prawnego K. G. podczas, gdy w skardze z dnia 15 czerwca 2022r. oraz w piśmie z dnia 11 lipca 2022 r. dalszy pełnomocnik zobowiązanego, tj. radca prawny R. P. podawał swój adres do doręczeń. Zobowiązany zarzucił również, że podana w wezwaniu do zapłaty kwota dochodzonej zaległości ([...] zł) nie została pomniejszona o kwotę jaką organ egzekucyjny pobrał z jego świadczeń z ZUS-u ([...] zł).
Postanowieniem z dnia 30 września 2022 r. nr 1223-SEE.711.8.103.2022.2 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie oddalił powyższą skargę W. M. na ww. czynność egzekucyjną.
Na postanowienie to W. M. wniósł zażalenie, domagając się jego uchylenia.
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.101.2022.4.LJM Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uchylił postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie z dnia 30 września 2022 r. i umorzył postępowanie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną. Uzasadniając swoje stanowisko organ II instancji powołał się na treść art. 61a § 1 i art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i wskazał, że jako "uzasadnione przyczyny" (o których mowa w art. 61a § 1), uniemożliwiające wszczęcie postępowania, należy traktować takie sytuacje, które w sposób oczywisty, proceduralno - prawny stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania. Powinny to być więc takie okoliczności, które już na wstępnym etapie przesądzają, że postępowanie nie mogłoby zakończyć się wydaniem decyzji merytorycznej. Takimi uzasadnionymi przyczynami są, zdaniem organu, sytuacje, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie. Ustalenie zatem przez organ administracji, że w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo zapadło już rozstrzygnięcie, winno skutkować wydaniem orzeczenia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie podkreślił, że skarga na czynność egzekucyjną nr 1223-SEE.711.11.36.2022.1, tj. wezwanie do zapłaty egzekwowanej należności będące podstawą zajęcia nieruchomości zobowiązanego, została rozpoznana postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia 9 sierpnia 2022 r. Wobec powyższego, organ II instancji uznał, że złożenie kolejnej skargi nie uzasadniało wszczęcia postępowania w tym zakresie, gdyż sprawa ta została już rozstrzygnięta postanowieniem. Wydanie kolejnego postanowienia w tej sprawie stanowiło zatem naruszenie generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnych, gdyż naruszałoby powagę rzeczy osądzonej. W opinii organu II instancji, nie było więc podstaw do ponownego rozpatrzenia kolejnej skargi na tę samą czynność egzekucyjną, zatem zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego należało umorzyć ww. postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Z powyższym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie nie zgodził się W. M. i pismem z dnia 30 stycznia 2023 r. wniósł na nie skargę, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2, art. 144 oraz art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez wadliwe uznanie, iż dnia 23 sierpnia 2022 r. złożył kolejną skargę na tę samą czynność egzekucyjną, tj. zajęcie nieruchomości.
Uzasadniając podniesiony zarzut skarżący wskazał, że zaskarżona czynność egzekucyjna z dnia 3 sierpnia 2022 r. została dokonana na podstawie art. 110c § 1, § 2, § 2a i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które to przepisy regulują kwestię zajęcia nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 110c § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężna wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. W opinii skarżącego, skoro w treści zajęcia nieruchomości z dnia 3 sierpnia 2022 r. wzywa się zobowiązanego do zapłaty egzekwowanej należności, to niepodobna stwierdzić, iż czynność taka nie stanowi samodzielnej czynność egzekucyjnej, od które zobowiązanemu służy środek prawny w postaci skargi na zasadzie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto skarżący zauważył, że w postanowieniu z dnia 30 września 2022 r. na str. 3 Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie sam wspomniał wyraźnie o zaskarżonej czynności egzekucyjnej z dnia 3 sierpnia 2022 r., co też świadczy o tym, iż była to odrębna czynność w stosunku do zawiadomienia z dnia 2 czerwca 2022 r. Zdaniem skarżącego, orzeczenie przez organ II instancji o uchyleniu zaskarżonego postanowienia organu I instancji oraz o umorzeniu postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną sprawia, iż nie został przez ten organ rozpatrzony kluczowy zarzut skargi z dnia 25 sierpnia 2022 r., dotyczący błędnej kwoty dochodzonej zaległości ([...] zł), wymienionej w wezwaniu do zapłaty z dnia 3 sierpnia 2022 r., a więc bez uwzględnienia zmniejszenia jej wskutek skutecznego pobierania przez organ egzekucyjny świadczeń z ZUS-u.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W następnej kolejności stwierdzić należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 p.p.s.a., stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.
Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.
Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna, nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie uchylające postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie o oddaleniu skargi na czynność egzekucyjną i umarzające postępowanie. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), mający zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.).
Zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że bezprzedmiotowość, o której mowa w tym przepisie, oznacza brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania danej sprawy. Wiąże się to z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy, jak i przedmiotowy. Zawsze jednak oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Organ umarza więc postępowanie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego i do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Przyjmuje się także, że istota bezprzedmiotowości postępowania polega na nastąpieniu takiego zdarzenia prawnego lub faktycznego, które spowodowało, że przestała istnieć ta szczególna relacja między faktem (sytuacją faktyczną danego podmiotu) a prawem (sytuacją prawną danego podmiotu), z którą prawo łączy obowiązek konkretyzacji normy w postaci wydania decyzji administracyjnej. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt II OSK 818/20, i powołane tam orzecznictwo; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 2078/19. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga sprawy co do istoty, jest więc orzeczeniem formalnym kończącym sprawę bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia i jest wyjątkiem, który należy traktować jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie (wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2771/19).
Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia przyczyną uchylenia postanowienia organu I instancji i umorzenia postępowania było ustalenie przez organ odwoławczy, że skarżący dwukrotnie złożył skargę na tą samą czynność egzekucyjną, tj. zajęcie nieruchomości. Pierwsza skarga (z dnia 15 czerwca 2022 r.) została rozpoznana przez Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie, który postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr 1223-SEE.711.8.58.2022.5 uwzględnił ją w części dotyczącej zarzutu braku doręczenia wezwania o zajęciu nieruchomości z dnia 2 czerwca 2022 r. bezpośrednio zobowiązanemu, usunął stwierdzoną wadę czynności egzekucyjnej poprzez doręczenie wezwania o zajęciu nieruchomości zobowiązanemu, a w pozostałym zakresie oddalił zarzuty skargi. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie postanowieniem z dnia 3 listopada 2022 r. nr 1201-IEE.711.1.79.2022.4.LJM utrzymał w mocy powyższe postanowienie organu I instancji z dnia 9 sierpnia 2022 r., a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 41/23 oddalił skargę skarżącego na postanowienie organu II instancji. Z kolei druga skarga skarżącego (z dnia 25 sierpnia 2022 r.) na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości została oddalona przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie postanowieniem z dnia 30 września 2022 r. nr 1223-SEE.711.8.103.2022.2. Postanowienie to zostało następnie uchylone zaskarżonym postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, gdyż skarga skarżącego na wskazaną czynność egzekucyjną została już rozpoznana przez organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2022 r. Zdaniem organu II instancji, złożenie kolejnej skargi nie uzasadniało wszczęcia postępowania w tym zakresie, a wydanie kolejnego postanowienia w tej sprawie stanowiło naruszenie generalnej zasady trwałości decyzji administracyjnych.
W ocenie Sądu, stanowisko organu II instancji jest prawidłowe. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednak gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 k.p.a.).
Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku, a drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918).
Brzmienie tego przepisu wyraźnie wskazuje, że organ administracji państwowej, każdorazowo w przypadku stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania i rozpatrzenie treści żądania, nie może przystąpić do merytorycznego badania wniosku, lecz obowiązany jest zaniechać dalszych czynności i odmówić wszczęcia postępowania. Użyte w tym przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania administracyjnego stoją na przeszkodzie przepisy prawa, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 lutego 2012 r. sygn. VI SA/Wa 2450/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne, przytaczane niżej orzeczenia).
Zaznaczyć trzeba, że w przypadku odmowy wszczęcia postępowania, organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a., organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2015 r. sygn. akt II OSK 999/14), a zadaniem organu administracji jest wyłącznie zbadanie przesłanki dopuszczalności wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2012 r. sygn. akt II GSK 347/11).
Podkreślić należy, że przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi podstawę odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie jednostki dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej (tożsamość sprawy). Przy tym zaznaczenia wymaga, iż o tożsamości sprawy można mówić wyłącznie wówczas, gdy w sprawie występują te same podmioty, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 maja 2014 r. sygn. akt 1814/13, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt 2268/14 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 stycznia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 281/14).
Jak to już zostało powyżej wskazane skarżący dwukrotnie (pisma z dnia 15 czerwca 2022 r. i z dnia 25 sierpnia 2022 r.) składał skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta [...]. Obie skargi zostały rozpoznane przez organ I instancji postanowieniami odpowiednio z dnia 9 sierpnia 2022 r. i z dnia 30 września 2022 r.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie oraz w sprawie wszczętej poprzednią skargą skarżącego na czynność egzekucyjną zachodzi tożsamość spraw wyrażająca się w tożsamości podmiotowej, przedmiotowej oraz identyczności stanu faktycznego i prawnego sprawy nowej oraz poprzedniej, co stanowiło przeszkodę w wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w nowej sprawie. W obu sprawach stronami postępowania byli bowiem skarżący oraz Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Tarnowie (tożsamość podmiotowa), ich przedmiotem była czynność egzekucyjna zajęcia tej samej nieruchomości (tożsamość przedmiotowa), a ich stan faktyczny i prawny nie uległy zmianie.
Sąd podziela stanowisko wyrażane w orzecznictwie, zgodnie z którym określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r. sygn. akt II FSK 2053/18). Zajęcie nieruchomości jest czynnością egzekucyjną (art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) stanowiącą podstawę zastosowania środków egzekucyjnych (art. 67 § 1 u.p.e.a.). Jest działaniem jednorazowym w sprawie i w przypadku, gdy została już raz skontrolowana, nie może być przedmiotem kolejnego postępowania z art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż stanowiłoby postępowanie prowadzone w tożsamej sprawie, w której wydano już rozstrzygnięcie (tj. rozstrzygnięcie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej innym postanowieniem ostatecznym). Stosownie więc do art. 156 § 1 pkt 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., byłoby rozstrzygnięciem nieważnym.
Prawidłowo zatem organ II instancji uznał, że skarga z dnia 25 sierpnia 2022 r. jest tożsama z wcześniejszą skargą skarżącego z dnia 15 czerwca 2022 r. Organ I instancji powinien był zatem odmówić wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Skoro jednak tego nie uczynił, lecz rozpoznał skargę merytorycznie, organ II instancji zasadnie uchylił wydane w I instancji postanowienie i umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.
W tej sytuacji orzekający w niniejszej sprawie Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącego w skardze nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonego postanowienia (art. 134 p.p.s.a.).
W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.