I SA/BK 201/24

I SA/Bk 201/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Justyna Siemieniako /przewodniczący/
Marcin Kojło /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1326/24 - Wyrok NSA z 2025-12-11
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 67a par. 1, art. 71a par. 9, art. 89 par. 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi I. Sp. z o.o. w Białymstoku na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 29 marca 2024 r., nr 2001-IEE.7192.24.2024 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, działając jako organ egzekucyjny zawiadomieniem nr [...] z [...] sierpnia 2021 r. dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, należnych P. sp. z o.o. (dalej również jako: "P.") od I. sp. z o.o. w B. (dalej również jako: "Spółka", "skarżąca", "żaląca") z tytułu robót, usług, dostaw. Zajęcie to po jego aktualizacji z 8 sierpnia 2023 r. obejmowało należności wynikające z tytułów wykonawczych nr [...] w kwocie 35.035,14 zł. Powyższe zawiadomienie jako dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono Spółce 31 sierpnia 2021 r. Po ponagleniu dłużnika zajętej wierzytelności pismem z 19 października 2021 r., Spółka poinformowała pismem z 26 października 2021 r., że brak jest jakichkolwiek wymagalnych wierzytelności należnych dłużnikowi oraz, że od momentu odbioru zawiadomienia do dnia udzielenia odpowiedzi nie powstały jakiekolwiek wierzytelności wobec P., które mogłyby zostać przekazane na rzecz organu. Spółka zobowiązała się również do przekazania należności jeśli takowe zobowiązania powstaną. Następnie 26 września 2022 r. skutecznie doręczono Spółce zawiadomienie z 22 września 2022 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej nr [...], które po jego aktualizacji z 8 września 2023 r. obejmowało tytuły wykonawcze nr [...], a należności z nich wynikające wynosiły 28.880,66 zł. Do przedmiotowego zajęcia. Spółka nie złożyła stosownego oświadczenia. W dniu 10 sierpnia 2023 r. Spółce doręczono kolejne zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej z 8 sierpnia 2023 r. nr [...] obejmujące należności wynikające z tytułów wykonawczych nr [...]. Na to zajęcie, po wysłaniu ponaglenia z 24 sierpnia 2023 r. do niezwłocznego nadesłania odpowiedzi Spółka odpowiedziała pismem z 12 września 2023 r. informując, że na dzień 8 sierpnia 2023 r. nie istniały żadne zobowiązania I. sp. z o.o. wobec P. sp. z o.o.
W związku z powyższym organ egzekucyjny wezwał Spółkę do przesłania kserokopii faktur nr [...] wystawionych przez P. oraz potwierdzenia płatności należności z nich wynikających na rzecz tego podmiotu. W odpowiedzi przesłano skany ww. faktur oraz kserokopie porozumienia zawartego 3 sierpnia 2023 r. na mocy którego P. przekazał E., któremu jest dłużna kwotę 188.268,86 zł, wierzytelność przysługującą jej od I. sp. z o.o. w kwocie 87.647,98 zł wynikającą z faktur od nr [...]. Z treści owego porozumienia wynika, że I. sp. z o.o. przekaz przyjęło i zobowiązało się do zapłaty obciążającej jej należności E. Z kolei na mocy porozumienia z 28 lipca 2023 r. P. sp. z o.o., której jest dłużna kwotę 71.420,60 zł, wierzytelność przysługującą jej od I. sp. z o.o. w kwocie 49.372,95 zł wynikającą z faktur nr [...]. Z treści tego porozumienia również wynika, że I. sp. z o.o. przekaz przyjęło i zobowiązało się do zapłaty obciążającej jej należności F. sp. z o.o.
W związku z powyższym organ egzekucyjny wszczął 4 października 2023 r. kontrolę celem weryfikacji wywiązywania się przez Spółkę z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. W toku kontroli ustalono, że w okresie od 31 stycznia 2021 r. do 4 października 2023 r. P. wystawiło na rzecz I. sp. z o.o. faktury na łączną kwotę 203.132,97 zł (po uwzględnieniu korekt). Z kolei w ramach realizacji zajęcia I. sp. z o.o. wpłaciła na rachunek organu egzekucyjnego kwotę 52.942,96 zł, a zatem na dzień 4 października 2023 r. pozostała do spłaty wierzytelność w kwocie 150.190,01 zł. Zdaniem organu egzekucyjnego zawarte porozumienia w sprawie potrącenia wzajemnych wierzytelności były nieuprawnione w stosunku do dochodzonych zobowiązań pieniężnych, gdyż pierwsze z dokonanych zajęć nastąpiło 27 sierpnia 2021 r., natomiast termin wystawienia najstarszej z faktur objętych porozumieniem to dzień 13 czerwca 2023 r., tj. po dokonaniu zajęcia wierzytelności. W związku z tym Naczelnik uznał, że działania Spółki wypełniają znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu i postanowieniem z 12 lutego 2024 r. nr [...] określił Spółce na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej w skrócie: "u.p.e.a.") wysokość nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej w kwocie 65.807,84 zł.
Po rozpatrzeniu zażalenia Spółki, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
w Białymstoku postanowieniem z dnia 29 marca 2024 r. nr [...]:
1. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775) w związku
z art. 18 u.p.e.a. w części określającej wysokość nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej w kwocie 63.555,17 zł w tym odsetki za zwłokę liczone na dzień 12 lutego 2024 r., utrzymał zaskarżone postanowienie
w mocy;
2. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w części określającej wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 2.252,67 zł oraz wskazującej na obowiązek zapłaty dalszych odsetek liczonych od 13 lutego 2024 r. do dnia zapłaty uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie
w sprawie.
Dyrektor IAS zauważył, że Naczelnik określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności w kwocie 65.807,84 zł w oparciu o stan zaległości sporządzony na
14 listopada 2023 r., natomiast na dzień wydania zaskarżonego postanowienia kwota ta była niższa i wynosiła 63.555,17 zł. Zatem organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej do określenia wyższej kwoty nieprzekazanej wierzytelności niż to wynika ze stanu zaległości na dzień wydania postanowienia z 12 lutego 2024 r. Analogicznie organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej do określenia odsetek liczonych od
13 lutego 2024 r. do dnia zapłaty, ponieważ obowiązek ten nie istniał na dzień wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. W ocenie organu II instancji należało zatem uchylić w tym zakresie postanowienie Naczelnika i umorzyć w tej części postępowanie.
W zakresie utrzymującym w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor IAS wskazał, że organ egzekucyjny w oparciu o przepis art. 89 § 1 u.p.e.a. dokonał zajęcia wierzytelności przysługującej P. od żalącej Spółki I. - zawiadomieniami z 27 sierpnia 2021 r., z 22 września 2022 r. oraz 8 sierpnia 2023 r. Stan zaległości na dzień 12 lutego 2024 r. objętych zawiadomieniami z 27 sierpnia 2021 r. oraz z 22 września 2022 r. wynosił 63.555,17 zł. Z zawiadomień tych wprost wynika, że wzywa się dłużnika aby należnej od niego kwoty z tytułu robót, dostaw
i usług bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, tj. P. sp. z o.o.
Odnosząc się do argumentów zażalenia, że na skutek "porozumień" z 28 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r. Spółka przestała być dłużnikiem P., czego konsekwencją jest brak obowiązku realizacji zajęć organu egzekucyjnego, Dyrektor IAS zauważył, że powyższe "porozumienia" zawarte zostały po skutecznym zajęciu innych wierzytelności pieniężnych. Z ich treści wynika, że I. sp. z o.o. przyjęło przekaz i zobowiązało się do zapłaty na rzecz E. sp. z o.o. (wierzycieli P.). Niezależnie od kwalifikacji prawnej samych "porozumień", czy to jako oświadczenia o potrąceniu (jak twierdził organ), czy jako umowy przekazu (art. 9211 k.c. - jak twierdzi żaląca), organ II instancji zauważył, że takie rozliczenie kwot wzajemnych należności nie jest równoznaczne z tym, że żaląca nie ma obowiązku przekazywać wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Wzajemne relacje stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III FSK 216/21). W związku z powyższym nie jest dopuszczalne aby żaląca zobowiązywała się do regulowania w imieniu zobowiązanego jego zobowiązań względem wierzycieli cywilnoprawnych, wskutek czego nie realizowała obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności. Zważywszy na fakt, że wskazane powyżej działania dokonywane były już po zajęciu wierzytelności, naruszały one art. 89 u.p.e.a. Skarżąca nie była uprawniona do tego, aby decydować o tym, na poczet których zaległości (publicznoprawnych czy cywilnoprawnych) przekazywać ww. należności. Organ egzekucyjny uprawniony zatem był do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.
Dyrektor IAS wskazał ponadto, że sam przekaz, jako czynność prawna upoważniająca, nie powoduje uzyskania przez odbiorcę przekazu żadnych roszczeń względem przekazanego. Roszczenia takie mogą powstać, jeżeli przekazany przyjmie przekaz. Błędna jest interpretacja Spółki jakoby nie miała wpływu na czynność dłużnika i była zobowiązana względem nowych wierzycieli.
Dodatkowo organ zauważył, że podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2664/21). Spółka takich okoliczności o charakterze prawnym nie wykazała. Zatem w ocenie organów obu instancji została spełniona przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części.
Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem Spółka wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie Dyrektora IAS w zakresie punku 1, pełnomocnik Spółki podniósł zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w zw. z art. 71 a § 9 u.p.e.a., poprzez utrzymanie
w mocy zaskarżonego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego
w Białymstoku, w którym określił wysokość rzekomo nieprzekazanej przez skarżącą kwoty zajętej wierzytelności pieniężnej, wskazując, że kwota ta wynosi 65.807,84 zł oraz odsetki od dnia 15.11.2023 r., mimo iż postanowienie organu I Instancji winno być uchylone, a postępowanie w tym zakresie umorzone, gdyż nie zaistniała przesłanka obligatoryjna dla wydania takiego postanowienia, a mianowicie Skarżąca nie uchylała się od przekazania zajętej wierzytelności, tym bardziej nie uchylała się bezpodstawnie, bowiem nie była dłużnikiem względem P., a w konsekwencji nie mogła żadnego zajęcia organu egzekucyjnego zrealizować, gdyż nie istniała wierzytelność podlegająca przekazaniu na rachunek organu, a organ całkowicie pominął te fakty, w szczególności okoliczności podnoszone przez Skarżącą
w ramach zastrzeżeń do protokołu kontroli, w których Skarżąca wprost powołała się na instytucję umowy przekazu (art. 9211 k.c., art. 9212 §, 1 k.c.), wskutek którego, wobec jednostronnego oświadczenia P. doszło do zmiany wierzyciela skarżącej, co z mocy samego oświadczenia P. spowodowało brak istnienia wierzytelności podlegającej przekazaniu do organu, a także skarżąca zwróciła uwagę organu na fakt, że nie dokonywała potrąceń wierzytelności z P. oraz, że nie doszło do zaistnienia przesłanek z art. 504 k.c. uniemożliwiających dokonanie ewentualnego potrącenia, a nadto, że skarżąca zrealizowała wymagane wpłaty na rzecz organu egzekucyjnego, zgodnie z doręczonymi jej zajęciami.
W oparciu o w/w zarzut pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie postanowienia w zaskarżonej części oraz umorzenie postępowania w tym zakresie. Jednocześnie autor skargi wniósł o rozważanie uchylenia również postanowienia organu I instancji.
Odpowiadając na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 89 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności.
Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały
w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (art. 89 § 2 u.p.e.a.)
W myśl art. 89 § 3 u.p.e.a, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia,
o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:
1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:
a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,
b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,
c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;
2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;
3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90 § 1.
Zasady kontroli prawidłowości zastosowanego środka egzekucyjnego ustawodawca zawarł w przepisie art. 71a u.p.e.a. przewidując w § 1, że organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W art. 71a § 9 u.p.e.a. przewidziano, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Stosownie do treści art. 71b u.p.e.a., jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności.
Przedstawiony w zaskarżonym postanowieniu stan faktyczny znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku P.. Skarżąca została skutecznie zawiadomiona w trybie art. 89 § 1 u.p.e.a. o zajęciu wierzytelności pieniężnej przysługującej P. od Spółki I. (zawiadomienia z 27 sierpnia 2021 r.,
z 22 września 2022 r. oraz 8 sierpnia 2023 r.). Stan zaległości na dzień 12 lutego 2024 r. (wydanie postanowienia przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego) objętych zawiadomieniami z 27 sierpnia 2021 r. oraz z 22 września 2022 r. wynosił 63.555,17 zł. Z zawiadomień tych niewątpliwie wynika, że wzywa się dłużnika zajętej wierzytelności (skarżącą Spółkę) aby należnej od niego kwoty z tytułu robót, dostaw
i usług bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, tj. P. sp. z o.o.
W tej sytuacji rację ma Dyrektor IAS, że organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji (art. 67a § 1 u.p.e.a.). Z chwilą bowiem skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt III FSK 916/22). Przy takim zajęciu dłużnikowi nie wolno wypłacać zobowiązanemu wobec organu egzekucyjnego zajętej kwoty, lecz jest on zobowiązany do jej przekazania organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności (M. Faryna [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 89).
Spór dotyczy oceny czy skarżąca, będąca dłużnikiem zajętej wierzytelności, skutecznie wywiązała się z obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu zajętych wierzytelności należnych P. od Spółki, czy też powinna zostać zwolniona z tego obowiązku, bowiem jak twierdziła w toku postępowania, jak też w skardze do sądu, powołując się na instytucję umowy przekazu uregulowaną w art. 9211 i nast. Kodeksu cywilnego, na skutek "porozumień" z 28 lipca 2023 r. i 3 sierpnia 2023 r. przestała być dłużnikiem P. sp. z o.o., a w konsekwencji brak jest po jej stronie obowiązku realizacji zajęć organu egzekucyjnego. Wedle skarżącej nie miała ona wpływu na zawarte porozumienia, gdyż była to jednostronna czynność dłużnika.
Sąd podziela stanowisko organu II instancji uzasadniające konieczność określenia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. wysokości nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej w kwocie 63.555,17 zł w tym odsetek za zwłokę liczonych na dzień 12 lutego 2024 r.
Wykonując swe uprawnienia organ stwierdził, że Spółka nie wywiązała się
w całości z obowiązku nałożonego dokonanymi zajęciami, o którym została ponad wszelką wątpliwość zawiadomiona. Okoliczności sprawy wskazują przy tym, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 71a § 9 u.p.e.a., doszło bowiem do bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Dołączone przez stronę do akt kopie "porozumień" wskazują, że 28 lipca 2023 r. P. przekazało F. sp. z o.o., której jest dłużna kwotę 71.420,60 zł, wierzytelność przysługującą jej od I. sp. z o.o. w kwocie 49.372,95 zł wynikającą z faktur nr [...]. Z treści tego porozumienia wynika, że I. sp. z o.o. przekaz przyjęło
i zobowiązało się do zapłaty obciążającej jej należności F. sp. z o.o. Z kolei
w dniu 3 sierpnia 2023 r. P. przekazało E., któremu jest dłużna kwotę 188.268,86 zł, wierzytelność przysługującą jej od I. sp. z o.o. w kwocie 87.647,98 zł wynikającą z faktur od nr [...]. Z treści owego porozumienia także wynika, że I. sp. z o.o. przekaz przyjęło i zobowiązało się do zapłaty obciążającej jej należności E.
Zdaniem sądu, w pełni uprawniona jest interpretacja skutków zawartych umów dokonana przez organ II instancji. Trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że wzajemne relacje stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bez zgody organu egzekucyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III FSK 216/21). W orzecznictwie przyjmuje się, że rozporządzenie wierzytelnością po jej zajęciu nie jest możliwe. Skuteczność zawiadomień o zajęciu wierzytelności, zgodnie z przepisem art. 89 § 2 u.p.e.a., następuje z datą ich odbioru przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zajęcie egzekucyjne to czynność organu egzekucyjnego w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Podmiot do którego zajęcie jest kierowane staje się dłużnikiem zajętej wierzytelności pieniężnej, o której mowa w art. 89 § 1 u.p.e.a.,
z chwilą doręczenia mu stosownego zawiadomienia, w przypadku gdy wierzytelność, tj. uprawnienie do świadczenia pieniężnego istnieje i przysługuje dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego. Zwrot "bezpodstawnie uchyla się",
o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., odnosi się wyłącznie do okoliczności prawnych, przesłanki tej nie można natomiast odnosić do okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2023 r. sygn. akt III FSK 1975/21).
W tym stanie rzeczy, wystarczającym dla zastosowania art. 71a § 9 u.p.e.a. było zatem ustalenie, że "porozumienia" między zobowiązanym a dłużnikiem zajętej wierzytelności, zawarte zostały po skutecznym zajęciu wierzytelności, a to nie usprawiedliwia braku przekazania wszystkich kwot organowi egzekucyjnemu, zważywszy również, że Spółka w obu przypadkach oświadczyła, że przekaz przyjmuje zobowiązując się – wbrew dokonanym zajęciom – do zapłaty na rzecz F. sp. z o.o. i E., co przeczy jej twierdzeniom, że nie miała wpływu na treść jednostronnych oświadczeń P. Dyrektor IAS trafnie zauważył, że przekaz, jako czynność prawna upoważniająca, nie powoduje uzyskania przez odbiorcę przekazu żadnych roszczeń względem przekazanego. Roszczenia takie mogą powstać, jeżeli przekazany przyjmie przekaz (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.). Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, komentarz do art. 9212 k.c., teza 1), co też jak już zauważono Spółka uczyniła, będąc stroną umów, na które się powołała. Dopiero przyjęcie przekazu przez przekazanego rodzi zobowiązanie spełnienia przekazanego świadczenia, wobec czego z chwilą oświadczenia o przyjęciu odbiorca uzyskuje prawo do żądania spełnienia świadczenia na swoją rzecz. Jak już wyżej zaakcentowano czynność ta nie może jednak niweczyć zajęć dokonanych przez organ egzekucyjny na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. przed zawarciem omawianych "porozumień" i uwolnić Spółki od obowiązków wynikających z tego tytułu. W żadnym wypadku nie można uznać argumentu skargi, że Spółka nie uchylała się bezpodstawnie od spełnienia zajęcia na rzecz organu egzekucyjnego. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyroki NSA z 21 czerwca 2007 r. sygn. akt I FSK 984/06, z dnia 23 września 2014 r. sygn. akt II FSK 2274/12, z dnia 7 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2664/21). Dyrektor IAS trafnie wskazał, że Spółka takich okoliczności o charakterze prawnym nie wykazała (w skardze jednoznacznie wskazano, że skarżąca nie dokonywała potrąceń wierzytelności z P.), spełniona została tym samym przesłanka do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Po skutecznym dokonaniu zajęcia egzekucyjnego innych wierzytelności pieniężnych Spółka miała obowiązek przekazać kwoty należne P. na rzecz organu egzekucyjnego. Uwzględniając, że opisane działania związane z zawarciem "porozumień" dokonywane były już po zajęciu wierzytelności, naruszały one art. 89 u.p.e.a. Skarżąca nie była uprawniona do tego, aby decydować na poczet, których zaległości (publicznoprawnych czy cywilnoprawnych) przekazywać ww. należności. W konsekwencji organ egzekucyjny uprawniony był do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Rozstrzygnięcie Dyrektora IAS w zaskarżonym do sądu zakresie odpowiada zatem prawu. Organ nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. w zw. z art. 71 a § 9 u.p.e.a.
Dlatego też orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935). Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na co pozwalał przepis art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ww. ustawy procesowej.