I SA/GD 448/24

I SA/Gd 448/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Małgorzata Gorzeń /przewodniczący sprawozdawca/
Sławomir Kozik
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 28 ust. 1-3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Specjalista Agnieszka Rupińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 kwietnia 2024 r., nr 100000/71/120869/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") Oddział w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej "K.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku A. G. (dalej "Skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS Oddział w Rzeszowie z dnia 1 lutego 2024 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 28.992,50 zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
2.1. Skarżący w dniu 23 listopada 2023 r. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek z powodu trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. Tego samego dnia wpłynęło oświadczenie Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Skarżący poinformował, że: jest kawalerem, jest mikroprzedsiębiorcą, z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2021-2023 uzyskał przychody w wysokości odpowiednio 423.615,51 zł, 542.004,25 zł i 213.943,99 zł oraz dochody w wysokości odpowiednio 64.943,72 zł, 151.601,22 zł i 13.040,77 zł, wartość majątku firmowego wycenił na 150.000,00 zł, a zobowiązania firmowe na 35.098,98 zł, od nabywców otrzymuje opłaty tylko natychmiastowe, firma ma wielu odbiorców i wielu dostawców, nie działa w strukturze grupy kapitałowej, nie otrzymuje grantów lub dotacji, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z 54-letnią matką, która uzyskuje dochody ryczałtowe w wysokości 2.500,00 zł netto miesięcznie, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych - 200,00 zł oraz kosztów leczenia -150,00 zł, posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w wysokości ok. 5.000,00 zł oraz inne (zaległy czynsz) w wysokości 30.098,98 zł z ratą 5.000,00 zł miesięcznie, które spłaca po 5.000,00 zł miesięcznie, posiada samochód marki S. z 2006 r., nie posiada majątku nieruchomego, praw majątkowych i wierzytelności, podmiot nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym, polityka rządu wobec mikroprzedsiębiorców nie rokuje poprawy sytuacji, przeszedł udar i jest w złym stanie psychicznym, od 2020 r. nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb życiowych, jest na całkowitym utrzymaniu rodziców, którzy przejęli większość zobowiązań wynikających z polityki rządu, a przed rokiem 2020 prowadził firmę z sukcesem.
2.2. Decyzją z dnia 1 lutego 2024 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Organ I instancji stwierdził, że: 1) nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.; 2) Skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; 3) Skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; 4) Skarżący nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
2.3. W wyniku rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia 2 kwietnia 2024 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Organ ustalił, że Skarżący od 1 lipca 2014 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie m.in. restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych; wykonywanie działalności zostało zawieszone 23 grudnia 2023 r.; od 23 grudnia 2023 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń w ZUS; na jego nazwisko nie są zarejestrowane pojazdy; nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości; przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało dotychczas wdrożone, a okres ich dochodzenia na podstawie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. jeszcze nie upłynął. Przytaczając art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ stwierdził, że:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,
- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej 23 grudnia 2023 r., co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało wdrożone.
ZUS wskazał, że ponieważ nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej "Rozporządzenie") oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Organ wskazał, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach.
Odnosząc się do argumentów o przyznaniu w okresie pandemii koronawirusa pomocy publicznej o znacznej wartości konkurentom na rynku gastronomicznym organ zaznaczył, że warunki jej przyznawania określał ustawodawca i ZUS był związany przepisami prawa. Organ rentowy nie ma podstaw do oceny zasadności przyznania takiego wsparcia podmiotom trzecim przez inne instytucje, a w szczególności umarzania na tej podstawie zaległości składkowych.
Organ przywołał sytuację zdrowotną Skarżącego stwierdzając, że brak jest dowodów np. orzeczenia o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy na trwałe i całkowite wykluczenie z rynku pracy. Skarżący nie informował o konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ wskazał, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego Skarżącego, na który obecnie składa się tylko dochód jego matki jest o 422,75 zł niższy niż poziom minimum socjalnego określony w grudniu 2023 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego na kwotę 2.922,75 zł w III kwartale 2023 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego i jednocześnie o 1.161,75 zł wyższy niż poziom minimum egzystencji określony na kwotę 1.338,25 zł w 2022 r. dla takiego gospodarstwa. Wobec powyższego zdaniem organu nie można uznać, że sytuacja Skarżącego zagraża bytowi. W aktach sprawy brak jest dowodów, by jego rodzina korzystała z pomocy socjalnej lub ubiegała się o nią w celu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.
Fakt posiadania zobowiązań wobec innych niż ZUS wierzycieli, szczególnie cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod ewentualnej egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zobowiązań, które nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.
Instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Umorzenia należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza nie została zakończona, ale zawieszona, ponadto była rentowna i generowała dochody, które pozwalały na opłacenie należnych składek, o umorzenie których wniesiono – w roku 2022 dochody wyniosły 151.601,22 zł, a w kolejnym 13.040,77 zł.
Skarżący ma 33 lata i brak jest dowodów na definitywne wykluczenie go z aktywności zarobkowej z powodów zdrowotnych lub innych, obiektywnych okoliczności. Do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jeszcze wiele lat, w ciągu których może on uzyskiwać dochody zarówno na utrzymanie jak i spłatę zaległości składkowych. Aktualna sytuacja finansowa gospodarstwa domowego ma charakter przejściowy i ulegnie zmianie po podjęciu przez niego pracy. Skarżący dysponuje majątkiem firmowym i wobec deklaracji, że nie będzie już działał jako przedsiębiorca może pozyskać środki finansowe na spłatę zaległości wobec ZUS z jego sprzedaży, ma również prawo do złożenia wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty.
Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy Rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.
3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący zarzucił naruszenie jego dóbr osobistych oraz godności. Skarżący podkreślił, że zamknął dwa punkty gastronomiczne, a po udarze, który przeszedł dnia 22 marca 2023r., nie jest w pełni sił i zdrowia. Skarżący zarzucił naruszenie art. 22, art. 32 oraz art. 39 Konstytucji RP. Zdaniem Skarżącego, umorzenie składek leży w interesie publicznym, bowiem Skarżący mógłby potencjalnie zapewnić 14 miejsc pracy. W ocenie Skarżącego przejście udaru oraz pandemia koronawirusa stanowią sytuację wyjątkową.
4. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
5.1. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji ani poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
5.3. Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność odmowy przez ZUS umorzenia Skarżącemu należności z tytułu składek. W toku postępowania Skarżący wskazywał, że nie jest w stanie spłacić zaległości wobec ZUS z uwagi na trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz istniejące inne zobowiązania. Organy obu instancji zaś odmówiły umorzenia należności z tytułu składek, bowiem uznały brak spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziły również, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia.
Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 Rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej "Rozporządzenie").
Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520, z późn. zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Według § 3 ust. 1 Rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.
Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z dnia 28 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 266/11, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2002 r. sygn. akt III SA 830/00). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.
Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.
Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, Sąd stwierdza, że organy nie naruszyły przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Wskazać bowiem należy, że zasadnie przyjęły organy, że nie ziściła się żadna z określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: 1) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, bądź 2) nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, bądź 3) nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, bądź 4) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – Skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej 23 grudnia 2023 r., co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności nie zostało wdrożone.
W ocenie Sądu w składzie orzekającym, ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Sąd wskazuje, iż organ wykazał, opierając się na ustaleniach faktycznych sprawy, że nie zachodzą okoliczności wskazane w powyższych przepisach. Okoliczności podnoszone przez Skarżącego, a więc osiągane w ramach prowadzonego wraz z matką gospodarstwa domowego niskie dochody (obarczone koniecznością spłaty zaciągniętych długów) oraz jego problemy zdrowotne nie uzasadniają przyjęcia stanowiska, że spłata należności pociągnęłaby za sobą zbyt ciężkie skutki dla Skarżącego.
Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz podnoszonych przez Skarżącego argumentów wskazać należy, że Skarżący w latach 2021-2023 osiągał dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, którą zawiesił 23 grudnia 2023 r. Dochody osiągane wspólnie z matką, z którą prowadzi gospodarstwo domowe, przewyższają minimalny poziom egzystencji, zaś Skarżący nie zwracał się o udzielenie pomocy socjalnej. Sama okoliczność posiadania zaległości w spłacie czynszu, a także wysokość innych zobowiązań cywilnoprawnych, w kontekście ograniczonych możliwości płatniczych, nie może być uznane za przesłankę wystarczającą dla udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości składkowych. Co więcej, Skarżący dysponuje majątkiem (pojazd mechaniczny, majątek firmowy), którego wartość przewyższa przedmiotową zaległość. Prowadzona przez Skarżącego działalność nie została zlikwidowana, a jedynie zawieszona, tym samym możliwe jest ponowne uzyskiwanie przez Skarżącego dochodów z tytułu jej prowadzenia. Skarżący nie jest wykluczony z aktywności zawodowej z powodów zdrowotnych bądź innych obiektywnych okoliczności. Skarżący jest (na dzień orzekania organu) w wieku 33 lat, nie przedstawił żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy, ani na istnienie przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania aktywności zarobkowej i uzyskiwania dochodów w wysokości pozwalającej na spłatę zobowiązań wobec ZUS. W związku z powyższym w okresie pozostającym Skarżącemu do osiągnięcia wieku emerytalnego może on poszukiwać zatrudnienia dostosowanego do jego kwalifikacji zawodowych i doświadczenia oraz osiągnąć dochody, które pozwolą na sukcesywną spłatę należności z tytułu składek. Sama okoliczność zaistnienia pandemii koronawirusa nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie Skarżącemu zaległości z tytułu składek. Skarżący nie powoływał się na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
Mając na uwadze przytoczone powyżej okoliczności stwierdzić należy, że jakkolwiek sytuacja finansowa Skarżącego jest obecnie trudna to nie można przyjąć, iż wykazał on, że w dłuższym okresie czasu spłata należności z tytułu składek wiązałyby się z brakiem zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych. W związku z tym zasadnie uznał organ, że Skarżący nie wykazał zaistnienia żadnej z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. W świetle powyższych okoliczności obecne ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego oraz stan jego zdrowia nie mogą być uznane za wystarczające dla udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności.
Zauważyć należy, iż dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, organ dokonał szczegółowej i zindywidualizowanej oceny jego sytuacji. Wnioski organu są tym bardziej zasadne, że – jak wykazano to powyżej, wbrew twierdzeniom Skarżącego – istnieje możliwość poprawy jego sytuacji materialnej w określonej perspektywie czasowej.
Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. W ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie przeprowadzonego postępowania, dokonanych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10, NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 Rozporządzenia. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Prowadzone postępowanie było zgodne z zasadą prawdy obiektywnej, zasadą pogłębiania zaufania obywateli oraz zasadą informowania stron, a kończąca je decyzja organu zawierała odpowiadające przepisom uzasadnienie faktyczne i prawne. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.
Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Tym samym bezzasadne okazały się również podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów rangi konstytucyjnej.
5.4. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
5.5. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.