I SA/Gd 368/22

I SA/Gd 368/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-06-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń /przewodniczący/
Sławomir Kozik
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1230/22 - Wyrok NSA z 2023-03-15
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 111m
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, , Sędzia NSA Joanna Zdzienicka – Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Sławomir Kozik, , , , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 28 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi L.G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 4 lutego 2022 r. nr 2201-IEE.711.91.11.2022.2.AW w przedmiocie udzielenia przybicia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z 25 listopada 2021 roku, nr 2213-SEE.711.3238.2021.1.KK; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 597 ( pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Skarbowego Lęborku na podstawie wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Bytowie 11tytułów wykonawczych zawiadomieniem z dnia 27 września 2018 roku dokonał zajęcia nieruchomości (działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...]) położonej w O., dla której Sąd Rejonowy w L. - Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zawiadomienie doręczono panu L. Z. w dniu 4 października 2018 r.
W dniu 8 stycznia 2020 r. dokonano opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości. Wartość rynkową wycenianej nieruchomości ustalono na kwotę 4.326.000,00 zł, w tym wartość działki nr [...] i [...] ustalono na 2.082.000 zł.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lęborku, na wniosek pana L. Z., postanowieniem z dnia 3 marca 2020 r. wystawił na licytacje cześć zajętej nieruchomości położonej w O. na gruntach działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 72,1 ha i zawiesił postępowanie egzekucyjne co do reszty zajętej nieruchomości, tj. działek nr [...] i [...].
Po ustaleniu, że pan L. Z. przebywa w areszcie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lęborku 1 lipca 2021 roku przesłał na adres Aresztu Śledczego
w G. obwieszczenie o wyznaczonej na 22 lipca 2021 roku licytacji nieruchomości. Dłużnik odebrał przesyłkę w dniu 7 lipca 2021 r.
W dniu 22 lipca 2021 r. przeprowadzono licytację nieruchomości działki
nr [...] i nr [...] położonej w O. Ze sporządzonego protokołu I licytacji nieruchomości wynika, że pan J. B. jako jedyny licytant zaoferował cenę wywoławczą, tj. 1.561.500 zł.
Obecny na licytacji pełnomocnik strony, złożył w toku licytacji skargę
na czynność poborcy (na podstawie art. 111l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej określanej jako "u.p.e.a.") zarzucając nieaktualną wartość szacunkową nieruchomości, a tym samym cenę wywołania oraz przybicia. Komornik skarbowy skargę tę przyjął do protokołu i rozstrzygnął, uznając za nieuzasadnioną. Stwierdził, że wartość nieruchomości jest aktualna. Postanowieniem z dnia22 lipca 2021 r., doręczonym pełnomocnikowi 5 sierpnia 2021 roku, Naczelnik Urzędu Skarbowego
w Lęborku udzielił przybicia na rzecz licytanta pana J. B., który zaoferował najwyższą cenę 1.561.500 zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia 25 października 2021 r. uchylił rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W piśmie z dnia 25 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego
w Lęborku przesłał uzupełnienie do protokołu licytacji. Następnie, postanowieniem
z dnia 25 listopada 2021 r. Naczelnik, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, udzielił przybicia na rzecz licytanta pana J. B., który zaoferował najwyższą cenę 1.561.500 zł.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z dnia utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie organu nadzoru zaskarżone postanowienie spełnia wymogi formalne wynikające z art. 111m § 5 u.p.e.a., w szczególności zawiera: imię i nazwisko nabywcy, oznaczenie nieruchomości, datę licytacji i cen nabycia. Postanowienie zostało doręczone zgodnie z art. 111r u.p.e.a.: wierzycielowi, pełnomocnikowi dłużnika, nabywcy oraz osobie, która w toku czynności zaskarżyła czynności związane z udzieleniem przybicia.
Dyrektor wyjaśnił, że postanowienie o przybiciu stanowi oświadczenie woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym postanowieniu. Równocześnie potwierdza ono prawidłowość czynności dokonanych wtoku postępowania egzekucyjnego.
W ocenie organu nadzoru w sprawie nie zaszły przesłanki do odmowy przybicia, które może nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych w art. 111n § 1 u.p.e.a.
Organ nie podzielił także stanowiska dłużnika w kwestii zaniedbania przez organ obowiązku należytego zawiadamiania strony, w konsekwencji czego dłużnik nie mógł podejmować czynności w celu ochrony swych praw. Dłużnik wyjaśnił bowiem, że przebywał w areszcie śledczym (czego dowodem jest nakaz przyjęcia
z dnia 31 maja 2020 roku). W dniu 21 stycznia 2021 r. odbyło się posiedzenie przed Sądem Rejonowym w L. w sprawie [...], na które dłużnik został doprowadzony z aresztu. Stroną postępowania był organ, zatem miał wiedzę
o miejscu zatrzymania strony. Dyrektor wskazał, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że wiedzę o aktualnym miejscu przebywania dłużnika wiedzę mógł posiadać jedynie wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego w Bytowie. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lęborku, jako organ egzekucyjny, nie posiadał natomiast tej wiedzy. Taką wiedzę uzyskał dopiero w dniu 30 czerwca 2021 r., i wówczas, niezwłocznie
po ustaleniu miejsca przebywania strony, w dniu 1 lipca 2021 r. ponownie przesłał (do Aresztu śledczego w G.) zawiadomienie o pierwszej licytacji nieruchomości (pismo to pan L. Z. odebrał w dniu 7 lipca 2021 roku).
Z akt sprawy wynika ponadto, że dłużnik aktywnie uczestniczył
w postępowaniu egzekucyjnym. Osobiście odebrał zawiadomienie o zajęciu nieruchomości. Składał również zarzutu do opisu i oszacowania dokonanego w dniu 25 czerwca 2019 r. Był również obecny podczas spisywania kolejnego protokołu opisu i oszacowania z 8 stycznia 2020 r. Do opisu tego nie złożył zarzutów. Złożył jedynie wniosek o wystawienie na licytacji wydzielonej części nieruchomości. Dopiero obwieszczenie o pierwszej licytacji nieruchomości wyznaczanej na dzień 22 lipca 2021 r., nie zostało podjęte przez dłużnika. Przesyłkę zwrócono do organu egzekucyjnego w dniu 22 czerwca 2021 r., z adnotacją "nie podjęto w terminie". Również fakt, że pełnomocnik dłużnika na dzień przed licytacją złożył do organu egzekucyjnego pismo w sprawie toczącego się postępowania, a także
że uczestniczył aktywnie w licytacji (składając przysługujące stronie środki ochrony prawnej) świadczy, ocenie Dyrektora, o tym że urząd dopełnił wymogów art. 10 K.p.a należytego zawiadamiania strony.
Dyrektor zwrócił także uwagę, że z treści art. 111 l u.p.e.a. wynika, że odmowa przybicia następuje m. in gdy uczestnik postępowania nie otrzymał zawiadomienia
o licytacji, chyba że był on obecny na licytacji i nie wniósł skargi na to uchybienie.
Z protokołu licytacji z dnia 22 lipca 2022 r. wynika, że obecny podczas niej pełnomocnik dłużnika nie wniósł skargi w tej sprawie a złożona przez niego skarga dotyczyła aktualności operatu szacunkowego. Tym samym podstaw by uznać zarzut ten za zasadny.
Ustosunkowując się do kwestii związanej z aktualnością operatu szacunkowego, a tym samym prawidłową wysokością ceny wywoławczej Dyrektor wskazał, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego to proces, składający się
z różnych i odrębnych etapów. Na każdym z poszczególnych etapów egzekucji, jej uczestnikom, w tym stronie zobowiązanej, ustawodawca zagwarantował odpowiednie środki ochrony prawnej. Tym samym, podnoszone w zażaleniu inne okoliczności niż dotyczące przybicia nieruchomości wykraczają poza przedmiot niniejszego postępowania, którego zakres określa przepis art. 111m, a także art. 111n u.p.e.a.
Ustosunkowując się do kwestii związanych z naruszeniem przepisów postępowania Dyrektor wskazał, że wydał postanowienie z dnia 25 października 2021 r. w związku z przedwczesnym wydaniem przez organ egzekucyjny postanowienia o przybiciu. Postanowienie to nie stanowiło podstawy do wydania przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o odmowie przybicia. Postanowienie to, jako postanowienie kasatoryjne wydane w trybie art. 138 § 2 K.p.a, zawierało wskazanie okoliczności jakie należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zalecenia te organ egzekucyjny wypełnił przesyłając do stron postępowania z dnia 25 października (zawierające uzupełnienie protokołu). Organ egzekucyjny, jako gospodarz postępowania, samodzielnie dokonał analizy całości postępowania
i stwierdził że nie ma podstaw do odmowy przybicia. Dyrektor podkreślił, że nie może, jako organ odwoławczy, wskazywać jakie dokładnie rozstrzygnięcie ma podjąć organ egzekucyjny.
Odnosząc się okoliczności dotyczących zdolności pana L. Z.
do udziału w niniejszym postępowaniu Dyrektor wskazał, że na dzień wydania niniejszego postanowienia brak jest prawomocnego orzeczenia sądu ubezwłasnowolnieniu zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lęborku przesłał zapytanie do Sądu Okręgowego w G., który poinformował, że wydano zarządzenie [...] o zwrocie wniosku
o ubezwłasnowolnienie, nie jest ono prawomocne. Organ wskazał, że skutki ubezwłasnowolnienia następują z chwilą uprawomocnienia się postanowienia orzekającego o ubezwłasnowolnieniu. Postanowienie to ma charakter konstytutywny. Postanowienie o ubezwłasnowolnieniu nie może zatem wywrzeć żadnych skutków dla toczącego się, przed jego wydaniem - postępowania egzekucyjnego. Osoba ubezwłasnowolniona, posiadając zdolność prawną, może być podmiotem praw
i obowiązków (np. właścicielem nieruchomości), a tym samym - może być zobowiązanym w rozumieniu przepisów u.p.e.a. Osoba taka nie posiada jedynie zdolności do czynności prawnych, wobec czego w postępowaniu egzekucyjnym działa przez przedstawiciela.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący, reprezentowany przez dwóch pełnomocników, wniósł dwie skargi. W pierwszej
z nich, sporządzonej przez adw. D. K., wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu pierwszej i drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postepowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:
art. 111 n § 1 i 3 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ egzekucyjny nakazu wyznaczenia ponownej licytacji, w sytuacji gdy ostateczne rozstrzygnięcia zażaleń wniesionych w toku postępowania egzekucyjnego potwierdziły naruszenie przepisów postępowania w toku licytacji z 22 lipca 2021 r., co w konsekwencji doprowadziło
do niezgodnego z prawem udzielenia przybicia na rzecz licytanta;
art. 30 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez przeprowadzenie pierwszej licytacji nieruchomości należącej do Skarżącego w dniu 22 lipca 2021 r. pomimo zachodzących wątpliwości co do zdolności Skarżącego do udziału w niniejszym postępowaniu co w konsekwencji doprowadziło do niegodnego prawem udzielna przybicia na rzecz licytanta;
art. 110 u § 2 u.p.e.a. poprzez niezgodne z prawem przystąpienie do licytacji w dniu 22 lipca 2021 roku i doprowadzenie do niezgodnego z prawem przybicia na rzecz licytanta zajętej nieruchomości po zaniżonej cenie w stosunku do jej wartości rynkowej w związku z brakiem przeprowadzenia dodatkowego opisu i oszacowania wartości nieruchomości, w sytuacji gdy na rynku zaszła istotna zmiana w zakresie wartości nieruchomości;
art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a poprzez uzasadnienie zaskarżonego postanowienia
w sposób uniemożliwiający realizację zasady przekonania, w szczególności poprzez brak rzetelnego omówienia i wnikliwego przeanalizowania wszelkich okoliczności
i zarzutów podnoszonych przez skarżącego.
W drugiej skardze, sporządzonej przez adw. T. J., skarżący wniósł o uchylenie postanowienia organu pierwszej i drugiej instancji oraz o zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a.; art. 111 m § 1 - § 5, art. 111 n §1- § 3 pkt 1 i 2, art. 111 o § 1- § 3, art. 111 r u.p.e.a oraz art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 i art. 111 m § 5 u.p.e.a.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacje i stanowisko, jak w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem.
Problemem spornym w niniejszej sprawie jest ocena dopuszczalności zamknięcia licytacji jako warunku wydania postanowienia o przybiciu. Strona zgłasza zarzut zaniżenia wartości nieruchomości.
Nie jest okolicznością sporną, że wartość nieruchomości będącej przedmiotem licytacji została ustalona w wartości wskazanej przez rzeczoznawcę majątkowego Z. C., który w związku z zarzutami strony dotyczącymi wyceny dokonanej przez Z. C. i S. G. w dniu 15 marca 2019 r. zmienił określenie wartości rynkowej kompleksu działek [...] i [...] z kwoty 1.678.000 zł na kwotę 2.082.036 zł. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Lęborku uznał za zasadny zarzut zaniżenia wartości przez biegłego, wskazanie rodzajów gruntów oraz jakości gleby, oddalił zarzut błędnej oceny dostępności komunikacyjnej kompleksu działek [...] i [...]. Zażalenie zgłoszone przez dłużnika zawierające zarzut błędnej oceny dostępności wpłynęło do organu w dniu w 9 września 2019 r. Pismem z dnia 25 listopada 2019 r. organ zawiadomił o nowym terminie sporządzenia kolejnego opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Protokół z 8 stycznia 2020 r. potwierdził wartość jak w sierpniu 2019 r.
Kolejne czynności podejmowane przez organ w związku z wnioskiem strony
o wydzielenie części nieruchomości – działek [...] i [...] o wartości wystarczającej na zaspokojenie egzekucji zaległości spowodowały, że zawiadomienie o pierwszej licytacji zostało opatrzone datą 1 czerwca 2021 r. Przed sporządzeniem zawiadomienia nie weryfikowano wartości nieruchomości. Z notatki służbowej z 7 maja 2021 r. wynika, że przeprowadzono oględziny i stwierdzono, że stan gruntów rolniczych nie uległ zmianie.
Należy zauważyć, że pomiędzy datą oszacowania wartości nieruchomości
a ogłoszenia (1 czerwca 2021 r.) i przeprowadzenia licytacji (22 lipca 201 r.) upłynął czas ponad 18 miesięcy.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 1133/21 (dostęp: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego wartość nieruchomości stanowi podstawę ustalania ceny wywoławczej (art. 111e oraz 111i § 1 i 2, art. 111j § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji). Wykonalność postanowień zapadłych w związku z wniesieniem zarzutów do opisu i oszacowania wartości nieruchomości przejawia się w tym,
że na ich mocy dochodzi do zakwestionowania bądź uznania za prawidłowe opisu
i szacunku nieruchomości. Rozstrzygnięcie w powyższym zakresie przekłada się zaś bezpośrednio na sytuację skarżącego, który jest właścicielem nieruchomości
do której skierowana została egzekucja. Wykonalność zaskarżonego postanowienia przejawia się zatem w tym, że na skutek jego wydania opis oraz oszacowanie wartości nieruchomości może spełniać przypisane mu przez prawo funkcje, w tym m.in. stanowić podstawę ustalenia ceny wywoławczej nieruchomości
(por. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Po 1015/17).
Zgodnie z art. 110u § 2 u.p.e.a., jeżeli w stanie nieruchomości, w okresie pomiędzy sporządzeniem opisu i oszacowania jej wartości a wyznaczonym terminem licytacji zajdą istotne zmiany, organ egzekucyjny może przeprowadzić dodatkowy opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Nie jest dopuszczalne przystąpienie
do licytacji ze wskazaniem ceny wywoławczej wywodzonej z operatu szacunkowego rzeczoznawcy, jeżeli nie został sporządzony protokół, co do którego stronie przysługuje prawo zaskarżenia. W ocenie Sądu brak podstaw do uznania,
że spełniona została przesłanka "zakończenia licytacji" warunkująca udzielenie przybicia, jeżeli licytacja nie została przeprowadzona zgodnie z przepisami prawa gwarantującymi stronie na każdym etapie postępowania ochrony zgodnej
z przepisami prawa.
Przez zwrot "w stanie nieruchomości (...) zajdą istotne zmiany", zawarty w art. 110u § 2 u.p.e.a., powinno się rozumieć także istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają (por. wyrok WSA
w Bydgoszczy z 15 kwietnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 163/20).
Dodatkowy opis i oszacowanie może zostać przeprowadzony tylko
po spełnieniu warunków opisanych w art. 110u § 2 u.p.e.a. Będzie to dotyczyć zmian fizycznych nieruchomości (np. z powodu powodzi, huraganu, pożaru) oraz zmian spowodowanych stanem prawnym (zob. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2009 r., II OSK 1108/08; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 marca 2012 r., II SA/Wr 815/11). Przez zmiany w stanie nieruchomości trzeba rozumieć również zmiany wartości rynkowej, niezależnie od tego, z jakich wynikają przyczyn. Jak wskazuje się w doktrynie: "Natomiast sam upływ czasu nie powoduje potrzeby dokonania dodatkowego opisu
i oszacowania, jeżeli nie wywołał on zmian w stanie nieruchomości. Należy ponadto przyjąć, że przez zwrot "w stanie nieruchomości (...) zajdą istotne zmiany" zawarty
w art. 110u § 2 powinno się także rozumieć istotne zmiany wartości rynkowej nieruchomości, niezależnie od tego, z jakich przyczyn wynikają (por. post. SN
z 23.4.1998 r., I CKN 639/97, niepubl.)" (zob. Postępowanie egzekucyjne
w administracji – komentarz, redaktorzy – prof. zw. dr hab. Roman Hauser, prof. UAM dr hab. Andrzej Skoczylas, Wyd. C.H. BECK W-wa 2011, s. 500-502).
Informacją powszechnie znaną jest dynamika rynku nieruchomości w Polsce. Prowadzone postępowanie egzekucyjne, którego celem jest zapewnienie równowagi pomiędzy interesem dłużnika i wierzyciela, wymaga szczególnej staranności organu w zakresie przeciwdziałania skutkom inflacji. Mechanizm ten stanowi środek gwarancyjny dochowania wymogów prawnych przybicia.
Ponownie rozpoznając sprawę organ dokona przybicia po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania licytacyjnego, w którym dokona oszacowania wartości nieruchomości na poziomie akceptowalnym w dacie prowadzonej egzekucji nieruchomości.
Z tych względów uznając skargę za uzasadnioną Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 wskazanej ustawy.