I SA/GD 319/03

I SA/Gd 319/03 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2004-11-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2003-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bogusław Szumacher /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Sędzia NSA Bogusław Szumacher po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. P. na decyzję Izby Skarbowej – Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia 28 stycznia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okres od czerwca 1997 r. do czerwca 1999 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącej kwotę 351,40 zł (trzysta pięćdziesiąt jeden złotych i czterdzieści groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania, 3. oddala wniosek o ukaraniu organu odwoławczego w trybie art. 56 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368).
Uzasadnienie
I SA/Gd 319/03
U z a s a d n i e n i e
Pismem z dnia 12 czerwca 2000 r. E. P. wystąpiła do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o rozłożenie spłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług w kwocie 24.195 zł na 24 raty oraz umorzenie odsetek w kwocie 17.572,70 zł.
W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż zaległości te powstały bez jej winy, gdyż nie wiedziała, że dokonuje odliczeń od podatku VAT z tytułu zakupu towarów od osoby, nie będącej podatnikiem tego podatku. Podkreśliła, że dopełniła wszelkich możliwych starań, aby ustalić status prawno – podatkowy swego kontrahenta i otrzymała zapewnienie, że firma ta jest zarejestrowana jako podatnik VAT, na dowód czego okazano jej potwierdzenie zgłoszenia rejestracyjnego VAT-5. Ponadto powołała się na sytuację ekonomiczną prowadzonej przez siebie firmy i trudną sytuację finansową swojej rodziny. Poinformowała, że prowadzona przez nią działalność od dwóch lat przynosi bardzo niskie dochody. Podała, iż zatrudnia trzech pracowników, którzy po zwolnieniu, ze względu na istniejące bezrobocie, mieliby trudności w znalezieniu innego zatrudnienia oraz, że na kontynuację działalności zaciągnęła kredyty bankowe, których spłata potrwa do roku 2002 (w kwocie 2.300 zł miesięcznie). E. P. wskazała ponadto, że nie może uregulować zobowiązań podatkowych, czerpiąc z budżetu rodzinnego, bowiem ma na utrzymaniu dwoje dzieci, a jej małżonek zarabia 800 zł miesięcznie i jest zagrożony utratą pracy. W zakończeniu wniosku podniosła, iż zawsze rzetelnie rozliczała się z budżetem państwa i jeszcze raz podkreśliła, że sytuacja, w jakiej się znalazła, nastąpiła nie z jej winy.
Urząd Skarbowy decyzją z dnia 7 lipca 2000 r. nr [...] odmówił umorzenia odsetek od zaległości podatkowej, natomiast rozłożył zobowiązanej zapłatę zaległości wraz z odsetkami za zwłokę na 17 rat.
E. P. wniosła odwołanie od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek, w którym domaga się ich umorzenia, ponawiając argumenty podniesione we wniosku, a ponadto wskazując, że nie jest w stanie zapłacić tak wysokiej należności, chociaż jest ona rozłożona na raty oraz że koszty społeczne znacznie przekroczą koszty umorzenia odsetek, gdyż likwidacja firmy i zwolnienie pracowników spowoduje, że przestaną wpływać do budżetu należne kwoty, a budżet państwa zobowiązany będzie do wypłacenia zasiłków.
Izba Skarbowa Ośrodek Zamiejscowy w S. decyzją z dnia
16 października 2000 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższa decyzja została uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w G. wyrokiem dnia 2 października 2002 r., sygn. akt I SA/Gd 2507/00,
w którym stwierdzono, iż zaskarżona decyzja została wydana bez wcześniejszego ustalenia i wszechstronnego rozważenia okoliczności i kryteriów, które ustawodawca wskazał w przepisie stanowiącym podstawę dla rozpatrzenia wniosku o umorzenie odsetek od zaległości podatkowej. W szczególności Sąd zarzucił organom podatkowym niewyjaśnienie kwestii braku winy skarżącej w powstaniu zaległości podatkowej oraz zawężające ujmowanie interesu publicznego jako stricte fiskalny interes Skarbu Państwa. W związku z tym zalecił organom podatkowym przy ponownym rozpoznaniu sprawy rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z normą wynikającą z art. 122 w zw. z art. 187 Ordynacji podatkowej przez dokonanie szczegółowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i poddanie go ocenie, czy w sprawie występują okoliczności, o których mowa w art. 67 § 1 cyt. ustawy (ważny interes podatnika lub interes publiczny) oraz danie temu wyraz w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 210 § 4
ww. ustawy.
Decyzją z dnia 28 stycznia 2003 r. nr [...] Izba Skarbowa w G. – Ośrodek Zamiejscowy w S. po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 7 lipca 2000 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek w kwocie 17.572,70 zł od zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za okres od czerwca 1997 r. do czerwca 1999 r. utrzymała ją w mocy. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podkreślił, iż przepis art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej skonstruowany został na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, iż nawet wystąpienie szczególnych względów społecznych i gospodarczych nie obliguje organu podatkowego do zastosowania ulgi oraz że przedstawienie argumentacji i dowodów na poparcie żądania jej udzielenia spoczywa wyłącznie na podatniku. Następnie organ ten przywołał zasadę powszechności opodatkowania i stwierdził, iż wnioskowana ulga ze względu na jej wyjątkowy charakter może być przyznana tylko w nadzwyczajnych okolicznościach – za jakie uważa się zdarzenia losowe, tj. takie, na jakie podatnik nie miał wpływu. Zdaniem organu odwoławczego za przesłankę udzielenia ulgi nie można uznać twierdzenia strony, że nie wiedziała o nieuczciwości swojego kontrahenta, gdyż to wyłącznie podatnik ponosi konsekwencje doboru partnerów handlowych (od których może w razie negatywnych skutków podatkowych domagać się zadośćuczynienia w postępowaniu przed sądem powszechnym) i nie może on przerzucać odpowiedzialności za podejmowane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej decyzje na Skarb Państwa. Ponadto organ odwoławczy zarzucił skarżącej, iż na dzień wydania pierwszej decyzji Izby Skarbowej w niniejszej sprawie, tj. 16 października 2000 r. nie udowodniła swojego braku winy w powstaniu zaległości podatkowej i zaznaczył, że to na ubiegającym się o ulgę spoczywa obowiązek dostarczenia dowodów pozwalających organom podatkowym podzielić subiektywne przekonanie podatnika o występowaniu w jego przypadku ustawowych przesłanek warunkujących udzielenie ulgi. Dalsze rozważania organu podatkowego doprowadziły go do konkluzji, iż argument strony, iż zaległość powstała na skutek jej niewiedzy co do prawdziwości faktur oraz że dokonała wszelkich możliwych czynności w celu sprawdzenia kontrahenta nie znajduje uzasadnienia w poczynionych ustaleniach. Tym samym w niniejszej sprawie nie wystąpiła okoliczność losowa, niezależna od strony, którą można zaliczyć do kategorii przesłanek warunkujących umorzenie.
W skardze do Naczelnego Sadu Administracyjnego E. P. zarzuciła decyzji Izby Skarbowej w G. Ośrodek Zamiejscowy w S. naruszenie przepisów art. 2 Konstytucji RP, art. art. 121 § 1, 123 § 1, 124, 200 § 1, 210 § 2 Ordynacji podatkowej oraz
art. 30 ustawy o NSA oraz wniosła o ukaranie organu odwoławczego w trybie art. 56 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Zdaniem skarżącej organ odwoławczy nie zastosował się do zaleceń Sądu i nie podjął przed wydaniem decyzji żadnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jego wnikliwej oceny, powielając w uzasadnieniu argumenty przytoczone w swojej wcześniejszej decyzji. Skarżąca podniosła, iż połowa uzasadnienia zaskarżonej decyzji poświęcona jest rozważaniom, czy kwestia winy ma wpływ na określenie wysokości zobowiązania w podatku od towarów i usług, podczas gdy ona nie kwestionuje określonego jej zobowiązania podatkowego (pomimo że ma zastrzeżenia do sprawiedliwości porządku prawnego, który przerzuca odpowiedzialność za odliczenia z przestępcy na ofiarę przestępstwa), tylko ubiega się o umorzenia odsetek. Skarżąca zauważyła, że kwestia jej niewinności ma w postępowaniu o umorzenie odsetek zasadnicze znaczenie, gdyż są one dwukrotnie wyższe od odsetek ustawowych, a tym samym mają charakter karny. Podkreśliła, że nie można karać kogoś, kto nie ponosi winy i że stała jej się oczywista krzywda. Skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem organu podatkowego, że nie udowodniła braku swojej winy, gdyż w jej ocenie dokonała wszelkich starań, by sprawdzić swą kontrahentkę. Sprawdziła, że firma kontrahentki figuruje w ewidencji działalności gospodarczej, dostała od niej kserokopię zgłoszenia rejestracyjnego VAT-5, którego oryginał jej okazano, prawdziwość danych zawartych w zgłoszeniu potwierdzono jej ustnie w urzędzie skarbowym, jednocześnie odmawiając udzielenia innych informacji ze względu na tajemnicę skarbową. Za nieuczciwe uznaje stawianie jej zarzutu, że nie ma pisemnego poświadczenia starania się o informację, której udzielenia urząd skarbowy i tak by jej odmówił. Skarżąca zarzuciła też organowi odwoławczemu, że oceniając jej sytuację finansową, wzięła pod uwagę dochód podatkowy nie będący faktycznym zyskiem firmy. Podała, że dochód ten wzrósł, gdyż wysprzedawała towar ze zlikwidowanej filii w S. i w związku z tym nie miała kosztów, albowiem nie dokonywała bieżących zakupów. Wskazała również, że aby utrzymać się na rynku musiała zaciągnąć kredyt (którego nie może zaliczać w koszty), zwolnić dwóch pracowników oraz że ograniczenie działalności nie powoduje wzrostu zyskowności. Skarżąca uważała, że poniesione przez nią straty są już nie do naprawienia i nawet decyzja o umorzeniu nie pozwoli jej odbudować firmy w dawnym rozmiarze, pozwoli natomiast nie pogrążać się dalej i szukać możliwości rozwoju. W związku z powyższym uważała uzasadnienie odmowy umorzenia odsetek za nierzetelne i tendencyjne. Skarżąca wskazała również, że nie została powiadomiona przez organ odwoławczy o dokonanych przed wydaniem decyzji ustaleniach, przez co uniemożliwiono jej wyrażenie stanowiska w sprawie, a ponadto nie pouczono jej o możliwości wniesienia skargi do sądu administracyjnego
W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wnosiła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Strona skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym, zaś Dyrektor Izby Skarbowej wyraził na to zgodę.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 2170) – dalej jako
ustawa p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę w trybie określonym w art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a. zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści przepisu art. 67 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę.
Powyższy przepis skonstruowany jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że sądowa kontrola legalności opartych na nim decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika oraz czy w ramach uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Innymi słowy kontroli sądowej w istocie podlega jedynie poprawność postępowania dowodowo – wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji.
Prawidłowa ocena, czy w konkretnej sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całego materiału dowodowego (art. 191 w zw. z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz dokładnym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych (art. 122 ww. ustawy). Sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, przesądza o tym, czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne.
W niniejszej sprawie, zdaniem Sądu, doszło do naruszenia ww. zasad postępowania podatkowego, co mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.
Za całkowicie nieuprawnione należy bowiem uznać twierdzenie organu odwoławczego, iż podnoszona przez skarżącą okoliczność niewiedzy co do nieuczciwości kontrahenta (nieprawdziwości faktur) nie znajduje uzasadnienia w poczynionych ustaleniach, bowiem w aktach sprawy znajdowały się w dniu wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia, dostarczone przez stronę, takie dowody jak: pismo z dnia 27 lipca 2000 r. skierowane do Prokuratury Rejonowej będące zawiadomieniem o przestępstwie oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt II K 380/02, uznający kontrahentkę skarżącej za winną popełnienia w okresie od czerwca 1997 r. do czerwca 1999 r. ciągu przestępstw fałszerstw dokumentów (faktur VAT) i oszustw na szkodę skarżącej, czym spowodowała u skarżącej straty w kwocie 35.470,80 zł.
Za równie nieuzasadnione w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Sąd uznaje przyjęcie przez organ podatkowy, iż skarżąca nie dochowała wymaganej staranności w doborze kontrahenta. W aktach podatkowych znajduje się przedłożona przez skarżącą kserokopia potwierdzenia zgłoszenia rejestracyjnego VAT-5 z dnia 27 lipca 1994 r., brak jest natomiast jakichkolwiek dowodów przeciwnych twierdzeniu skarżącej, iż dokonała ona wszelkich możliwych czynności w celu sprawdzenia partnera handlowego (polegających na sprawdzeniu jego danych w ewidencji działalności gospodarczej i ustnym potwierdzeniu w urzędzie skarbowym prawdziwości przedstawionego jej przez kontrahenta zgłoszenia rejestracyjnego). Na uwagę zasługuje również fakt, iż organ podatkowy jako znający i stosujący prawo ma wiedzę na temat zakresu informacji objętych tajemnicą skarbową i nie może czynić podatnikowi zarzutu z braku pisemnego potwierdzenia informacji, które zgodnie z obowiązującymi przepisami nie zostałyby mu udzielone przez organy państwa.
Wskazane uchybienia doprowadziły organ odwoławczy do błędnych ustaleń faktycznych polegających na przyjęciu, że strona nie udowodniła braku swojej winy w powstaniu zaległości podatkowej, a w konsekwencji, że w sprawie nie wystąpiła okoliczność losowa niezależna od strony, mogąca stanowić przesłankę umorzenia.
Powyższe spowodowało, że przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy pominął istotną okoliczność faktyczną rzutującą na ocenę, czy wystąpił po stronie podatnika ważny interes uzasadniający przyznanie mu pomocy w postaci umorzenia odsetek za zwłokę.
Zatem przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy mieć na względzie, że skarżąca bez swojej winy została wprowadzona w błąd przez jej kontrahenta, co spowodowało powstanie zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług, od której naliczono odsetki za zwłokę będące przedmiotem wniosku strony o ich umorzenie. Ponadto trzeba brać pod uwagę całokształt sytuacji podatnika, również w aspekcie rzetelności w wypełnianiu wcześniej zobowiązań wobec państwa.
Nie należy także zapominać, iż drugą przesłanką warunkującą zastosowanie instytucji umorzenia jest interes publiczny, rozumiany nie tyko jako potrzeba zapewnienia maksymalnych dochodów w budżecie państwa, ale również jako dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa i powszechnie przez nie aprobowanych, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy.
Rozpoznający sprawę ponownie organ odwoławczy winien również zastosować się do unormowań przepisu art. 200 w zw. z art. 123 Ordynacji podatkowej, które nakazują organowi podatkowemu przed wydaniem decyzji wyznaczenie stronie siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Niedopełnienie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów proceduralnych, które również miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.
Rzeczą Sądu nie jest zastępowanie organów podatkowych, lecz wykazane powyżej uchybienia oraz okoliczności sprawy, jak również długotrwałość prowadzonego postępowania powinny prowadzić do jedynie korzystnej dla skarżącej decyzji, albowiem istnieją ku temu podstawy prawne.
Odnosząc się do żądania skarżącej ukarania organu odwoławczego, Sąd stwierdza, że obowiązujące w chwili orzekania przepisy sądowoadministracyjne nie dają podstaw do nałożenia na organ podatkowy grzywny w niniejszej sprawie tym bardziej gdy chodzi o decyzje w ramach tzw. uznania administracyjnego.
Z wymienionych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt l lit. c) ustawy p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 ustawy p.p.s.a.
Nie orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy z uwagi na to, że zaskarżona decyzja nie podlegała wykonaniu. Co do zasady bowiem cech wykonalności nie mają decyzje odmowne.