I SA/GD 283/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2022-07-26
NSApodatkoweWysokawsa
VATnadużycie prawaart. 108 ust. 1 ustawy o VATsprzedaż nieruchomościuzasadnienie gospodarczeskarżona decyzjauchylenie decyzjiWSAGdańsk

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając, że zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT było nieuprawnione w sytuacji, gdy transakcja sprzedaży nieruchomości faktycznie miała miejsce i nie spowodowała uszczerbku w dochodach budżetowych.

Sprawa dotyczyła decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji, która określiła podatek VAT za IV kwartał 2015 r., w tym kwotę podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Organy podatkowe uznały transakcję sprzedaży nieruchomości przez skarżącą spółkę za dokonaną w warunkach nadużycia prawa, nie mającą uzasadnienia gospodarczego. WSA w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT było nieuprawnione, ponieważ transakcja sprzedaży faktycznie miała miejsce i nie spowodowała uszczerbku w dochodach budżetowych ani ryzyka takiego uszczerbku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę "A" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą podatek VAT za IV kwartał 2015 r. Organy podatkowe uznały, że sprzedaż nieruchomości przez spółkę była transakcją dokonaną w warunkach nadużycia prawa, pozbawioną uzasadnienia gospodarczego, i w związku z tym nałożyły na spółkę obowiązek zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Spółka w skardze zarzuciła naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej oraz ustawy o VAT, argumentując, że transakcja sprzedaży nieruchomości faktycznie miała miejsce, a Skarb Państwa nie poniósł żadnego uszczerbku we wpływach z tytułu VAT. Sąd uznał skargę za zasadną, uchylając zaskarżoną decyzję. Sąd podkreślił, że art. 108 ust. 1 ustawy o VAT ma na celu eliminację ryzyka utraty wpływów podatkowych i znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji ryzyka uszczuplenia dochodów budżetowych. W niniejszej sprawie, wobec bezspornego faktu zrealizowania transakcji sprzedaży nieruchomości i wykazania jej w deklaracji VAT, a także braku uszczerbku lub ryzyka jego powstania, zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT było nieuprawnione. Sąd wskazał również na wadliwość uzasadnienia decyzji organów podatkowych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT jest nieuprawnione w takiej sytuacji.

Uzasadnienie

Przepis art. 108 ust. 1 ustawy o VAT ma na celu eliminację ryzyka utraty wpływów podatkowych i znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji ryzyka uszczuplenia dochodów budżetowych. W przypadku, gdy transakcja faktycznie miała miejsce i nie spowodowała uszczerbku ani ryzyka jego powstania, obowiązek zapłaty podatku na podstawie tego przepisu nie powstaje.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.p.t.u. art. 108 § 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Przepis ma na celu eliminację ryzyka utraty wpływów podatkowych i znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji ryzyka uszczuplenia dochodów budżetowych. Nie dotyczy sytuacji, gdy transakcja faktycznie miała miejsce i nie spowodowała uszczerbku ani ryzyka jego powstania.

P.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

O.p. art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

O.p. art. 121

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Transakcja sprzedaży nieruchomości faktycznie miała miejsce. Skarżąca spółka posiadała podatek naliczony, który mogła zadysponować zgodnie z ustawą. Skarżąca obniżyła podatek należny o podatek naliczony, a organy samowolnie zdecydowały o zwrocie nadwyżki. Skarb Państwa nie poniósł żadnego uszczerbku we wpływach z tytułu VAT ani nie wystąpiło ryzyko takiego uszczerbku. Zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT było nieuprawnione. Sprzedaż nieruchomości po cenie zakupu, w sytuacji utrudnień w dostępie i braku możliwości inwestycji, była uzasadniona gospodarczo. Uzasadnienie decyzji organów było wadliwe i niepełne.

Odrzucone argumenty

Transakcja sprzedaży nieruchomości była pozbawiona uzasadnienia gospodarczego. Transakcja stanowiła nadużycie prawa. Spółka jest zobowiązana do zapłaty podatku na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.

Godne uwagi sformułowania

całokształt okoliczności faktycznych wskazuje, że transakcja sprzedaży przez skarżącą spółkę nieruchomości [...] została przeprowadzona w warunkach nadużycia prawa. celem przeprowadzenia ww. transakcji było osiągnięcie sukcesu podatkowego po stronie A1 Sp. z o.o., a nie prowadzenie działalności gospodarczej. tak realizowanej sprzedaży nieruchomości nie można uznać za dostawę na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. organ podatkowy ma prawo dokonać ich oceny z punktu widzenia skutków, jakie wywierają na gruncie ustaw podatkowych. kluczowym jest zatem ustalenie pewnego wzorca zachowania podatnika do jakiego następnie należy odnosić określone jego zachowania. Zwykła negacja podjętych przez podatnika działań jest niewystarczająca dla pozbawienia podatnika uprawnienia wynikającego z systemu VAT. Faktami nie są natomiast przypuszczenia organu wywodzone z innych faktów lub wręcz pojęć. Niepełność uzasadnienia jest nie tylko wadą formalną tego elementu decyzji, ale i świadectwem wadliwego podejścia do samego procesu decyzyjnego. Z uzasadnienia nie wynika bowiem ustalenie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, a zatem nie wiadomo jakie okoliczności wykorzystano w procesie subsumpcji. Widoczna jest pozorność uzasadnienia, gdyż sposób jego zredagowania nie pozwala na rozpoznanie motywów, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy czy prześledzenie argumentacji doprowadzającej organ podatkowy do określonych wniosków. Podstawową cechą wspólnego systemu VAT jest powszechność, podatek ten jest bowiem należny z tytułu każdej transakcji, bez względu na cel i rezultat w jakim jej dokonano. Ocena dowolna, pozbawiona logiki i doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu było ustalenie pewnego wzorca zachowania podatnika do jakiego następnie należy odnosić określone jego zachowania. Wzorzec ten powinien uwzględnić okoliczności sprawy. Zbycie nieruchomości za cenę zakupu było transakcją na tyle korzystną, że przyjęcie weksli jako formy rozliczenia jest zachowaniem w pełni racjonalnym. Zafakturowana przez skarżącą sprzedaż nie zrodziła powstania obowiązku uiszczenia podatku należnego na podstawie art. 5 ust. 1, lecz na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. art. 108 ust. 1 ustawy o VAT ma na celu eliminację ryzyka utraty wpływów podatkowych; stanowi on swego rodzaju zabezpieczenie mające przeciwdziałać sytuacji, w której podatek z tzw. pustej faktury nie zostałby zapłacony, przy jednoczesnym zagrożeniu jego nieuprawnionego odliczenia przez odbiorcę faktury. Faktury puste, to takie, które dokumentują czynność, która w rzeczywistości nie zaistniała lub czynność, która jedynie stwarza pozory dostawy towarów, gdy jej wystawca jest tego świadomy (lub powinien być świadomy), jako uczestnik łańcucha dostaw wiążących się z oszustwem podatkowym na wcześniejszym lub późniejszym etapie obrotu tym towarem. Nadużycie prawa w zakresie VAT jest bowiem również podejmowanie wprawdzie w celu uzyskania korzyści związanej z rozliczeniami z zakresu tego podatku, niemniej polega na osiągnięciu skutku (w postaci np. określonego uprawnienia) sprzecznego z celem oraz podstawowymi zasadami systemu podatku od wartości dodanej, w wyniku podjętych działań, formalnie pozostających w zgodzie z właściwymi przepisami.

Skład orzekający

Marek Kraus

przewodniczący

Elżbieta Rischka

sprawozdawca

Alicja Stępień

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w kontekście transakcji faktycznie zrealizowanych, brak uzasadnienia gospodarczego oraz wadliwość uzasadnienia decyzji organów podatkowych."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji sprzedaży nieruchomości z utrudnionym dostępem i brakiem możliwości inwestycji, co może ograniczać bezpośrednie zastosowanie argumentacji dotyczącej uzasadnienia gospodarczego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe uzasadnienie decyzji organów podatkowych i jak sąd może zakwestionować zastosowanie przepisów o nadużyciu prawa, gdy transakcja jest faktyczna i nie szkodzi budżetowi państwa. Pokazuje też, że 'brak uzasadnienia gospodarczego' nie jest wystarczającym powodem do opodatkowania, jeśli istnieją inne, racjonalne przyczyny działania podatnika.

Czy sprzedaż nieruchomości po cenie zakupu to zawsze nadużycie prawa? WSA w Gdańsku mówi 'nie'!

Dane finansowe

WPS: 412 275 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 283/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-07-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-03-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Elżbieta Rischka /sprawozdawca/
Marek Kraus /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 2071/22 - Wyrok NSA z 2025-12-03
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 108 ust. 1
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Rupińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 lipca 2022 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 grudnia 2021 r. nr 2201-IOV-1.4103.246.2021/10/12 w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 roku uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IAS lub organ odwoławczy) po rozpoznaniu odwołania A Spółki z o.o. w S. (dalej: skarżąca lub spółka) od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim (dalej: Naczelnik US lub organ I instancji), określającej w podatku VAT za IV kwartał 2015 r.:
- nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 411.884 zł oraz
- kwotę podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w wysokości 412.275 zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postanowieniem z dnia 17.12.2018 r. Naczelnik US wszczął postępowanie podatkowe wobec skarżącej spółki w sprawie rozliczenia podatku VAT za IV kwartał 2013 r. oraz IV kwartał 2015 r.
Postępowanie podatkowe w sprawie rozliczenia podatku VAT za IV kwartał 2013 r. zostało umorzone jako bezprzedmiotowe (przedawnienie) decyzją Naczelnika US z 17.01.2020 r.
Pełnomocnik spółki pismem z 24.05.2021 r. wniósł zastrzeżenia i wyjaśnienia do materiału zebranego w ramach prowadzonego postępowania podatkowego.
Decyzją z dnia 30.06.2021 r. organ I instancji określił dla skarżącej w podatku VAT za IV kwartał 2015 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 411.884 zł oraz kwotę podatku do zapłaty na podstawie art.108 ust.1 ustawy o VAT w wysokości 412.275 zł.
Ww. decyzją organ I instancji stwierdził, że całokształt okoliczności faktycznych wskazuje, że transakcja sprzedaży przez skarżącą spółkę nieruchomości objętej księgą wieczystą KW [...] na podstawie umowy sprzedaży z dnia 05.11.2015 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]), jak również transakcja zakupu tejże nieruchomości na podstawie umowy sprzedaży z dnia 04.11.2013 r. (akt notarialny Rep. A nr [...]) zostały przeprowadzone w warunkach nadużycia prawa. W ocenie organu I instancji celem przeprowadzenia ww. transakcji było osiągnięcie sukcesu podatkowego po stronie A1 Sp. z o.o., a nie prowadzenie działalności gospodarczej. Organ I instancji stwierdził ponadto, że tak realizowanej sprzedaży nieruchomości nie można uznać za dostawę na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT. Organ I instancji działając na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT uznał, że skarżąca spółka zobowiązana jest do zapłaty podatku z tytułu wystawionej w dniu 06.11.2015 r. faktury VAT nr [...] i wprowadzonej do obrotu w kwocie 412.275 zł.
Pismem z dnia 03.08.2021 r. Pełnomocnik skarżącej spółki wniósł odwołanie od ww. decyzji organu I instancji, zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania.
W wyniku przeprowadzonego postępowania podatkowego Dyrektor IAS uznał, że argumenty przedstawione przez organ I instancji zostały potwierdzone w postępowaniu odwoławczym w związku z czym wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Dyrektor IAS na wstępie podkreślił, że skarżąca została zarejestrowana w KRS w dniu 23.07.2013 r., natomiast jako podatnik VAT w dniu 25.10.2013 r. Skarżąca zawiesiła działalność w dniu 01.12.2015 r. W złożonej za IV kwartał 2015 r. deklaracji VAT-7 skarżąca wykazała kwotę podlegającą wpłacie do US w wysokości 391 zł. We wskazanym okresie spółka osiągnęła przychód jedynie ze sprzedaży przedmiotowej nieruchomości (umowa sprzedaży z dnia 05.11.2015 r.) na rzecz A1 sp. z o.o. Transakcja ta została uznana przez organy podatkowe jako dokonana w warunkach nadużycia prawa. Przedmiotowa nieruchomość została nabyta przez skarżącą spółkę w dniu 04.11.2013 r. od T Sp. z o.o.
W oparciu o wyjaśnienia i zeznania zebrane w toku postępowania prowadzonego w T wobec A1, organ II Instancji stwierdził m.in., że, brak jest ekonomicznego uzasadnienia dla dokonywanych zakupów przedmiotowej nieruchomości z uwagi na to, że była ona obciążona hipoteką z tytułu zobowiązań poprzednich właścicieli. W ocenie organu niezależny podmiot gospodarczy kupujący przedmiotową nieruchomość nie zgodziłby się na ponoszenie ryzyka z tytułu hipoteki, nie mając zapewnienia na piśmie gwarancji jej spłaty. T, skarżąca spółka oraz A1 dokonując sprzedaży nie uzyskały z tego tytułu żadnego zysku, co nie znajduje uzasadnienia ekonomicznego. W ocenie organu odwoławczego odroczony termin płatności za przedmiotową nieruchomość jest nieuzasadniony ekonomicznie, działanie to miało jedynie na celu uzyskanie zysku w postaci wygenerowania podatku VAT. Trzy weksle stworzone przez A1 na potrzebę udokumentowania płatności za przedmiotową nieruchomość stwarzały wyłącznie pozór zapłaty, do którego faktycznie nigdy niedoszło. Transakcje zostały przeprowadzone przy wykorzystaniu wskazanych w uzasadnieniu powiązań osobowych.
W ocenie organu odwoławczego analiza przedmiotowej transakcji w zakresie ustalenia jaki był jej faktyczny cel i osiągnięty rezultat dokonana przez organ I instancji była zasadna. Tym samy organ I instancji miał prawo uznać, że przedmiotowa umowa nie wywiera skutku w zakresie prawa podatkowego, albowiem prowadzi do nadużycia prawa. Zafakturowana przez skarżącą sprzedaż nie zrodziła powstania obowiązku uiszczenia podatku należnego na podstawie art. 5 ust. 1, lecz na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
W odpowiedzi na zawarte w odwołaniu zarzuty organ odwoławczy stwierdził m.in., że podatnik ma prawo kształtować swoje stosunki zobowiązaniowe według własnego uznania, natomiast organ podatkowy ma prawo dokonać ich oceny z punktu widzenia skutków, jakie wywierają na gruncie ustaw podatkowych. Organ odwoławczy stwierdził również, że w niniejszej sprawie sam fakt nabycia nieruchomości nie jest kwestionowany zarówno przez organ I instancji jak i organ odwoławczy. Organ odwoławczy nie zgadza się ze stwierdzeniem że przedmiotowa nieruchomość została przez spółkę sprzedana z zyskiem. Wbrew zarzutom odwołania w opinii Dyrektora IAS odpowiedzialność skarżącej nie ma charakteru zbiorowego, gdyż dokonywane przez nią transakcje były przez organ rozpatrywane indywidualnie, natomiast zawarte w zaskarżonej decyzji ustalenia są rezultatem kompleksowej oceny działalności spółki, w relacjach z innymi podmiotami uczestniczącymi w transakcjach obrotu nieruchomościami. W opinii organu odwoławczego załączone do odwołania dokumenty nie wpływają na zmianę oceny stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, jednakże świadczą one o próbach uzyskania przez skarżącą niezakłóconego dostępu do przedmiotowej nieruchomości. Zebrane w aktach sprawy dokumenty stanowią, zdaniem Dyrektora IAS, wystarczającą podstawę do wydania nieobciążonej błędem decyzji, zaś całokształt stwierdzonych okoliczności przeprowadzenia zakwestionowanych transakcji świadczy o działaniach odbiegających od przyjętych w gospodarce zasad prowadzenia działalności gospodarczej, zawierania i realizacji transakcji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję, skarżąca spółka wnosząc o jej uchylenie zarzuciła naruszenie:
- art.120, art. 121, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.) polegające na dokonaniu przez organ odwoławczy nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że dokonana dostawa nieruchomości nie miała uzasadnienia gospodarczego;
- art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w związku z art. 203 Dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej przez ich błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu w sytuacji braku uszczuplenia należności Skarbu Państwa i braku takiego ryzyka;
- art. 108 ustawy o VAT w zw. z art. 121 § 1 O.p. oraz art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, przez jego zastosowanie w sytuacji braku istnienia ryzyka obniżenia wpływów z tytułu VAT, co stoi w sprzeczności z konstytucyjną zasadą proporcjonalności.
W uzasadnieniu skargi, prezes Zarządu Spółki stwierdził, że spór dotyczy ustalenia, czy dokonana w dniu 05.11.2015 r. sprzedaż przedmiotowej nieruchomości jest czynnością opodatkowaną podatkiem od towarów i usług, jak uczyniła to skarżąca, czy tez mamy do czynienia z czynnością niemającą uzasadnienia gospodarczego, której jedynym celem jest dostarczenie nabywcy podatku naliczonego, a więc jako czynność stanowiąca nadużycie prawa nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, natomiast wykazany w fakturze podatek należny jest podatkiem do zapłaty, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Strona wskazała również, że w niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca w zakresie podatku od towarów i usług posiadała kwotę podatku naliczonego, która mogła zadysponować w sposób przewidziany w ustawie o VAT. Spółka o kwotę tego podatku obniżyła kwotę podatku należnego z tytułu sprzedaży nieruchomości, organy podatkowe samowolnie zdecydowały o zwrocie tej kwoty na rachunek bankowy podatnika. W konsekwencji zdaniem strony należy stwierdzić, że z tytułu dokonanej dostawy przedmiotowej nieruchomości i opodatkowania jej przez Spółkę podatkiem należnym Skarb Państwa nie poniósł żadnego uszczerbku we wpływach z tytułu podatku VAT, co więcej – nie wystąpiło żadne ryzyko powstania takiego uszczerbku. W tej sytuacji zastosowanie przez organy podatkowe art. 108 ust. 1 ustawy o VAT jest nieuprawnione.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona do Sądu decyzja narusza przepisy prawa w stopniu skutkującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowany zakup przez skarżącą spółkę nieruchomości w dniu 04.11.2013 r., co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z faktu, że organy podatkowe uznały prawo skarżącej spółki do odliczenia podatku naliczonego związanego z nabyciem tej nieruchomości.
Spór dotyczy ustalenia, czy dokonana w dniu 05.11.2015 r. sprzedaż przedmiotowej nieruchomości jest czynnością opodatkowaną podatkiem od towarów i usług, jak uczyniła to skarżąca spółka, czy też mamy do czynienia z czynnością nie mającą uzasadnienia gospodarczego, której jedynym celem jest dostarczenie nabywcy podatku naliczonego, a więc jako czynność stanowiąca nadużycie prawa nie podlega opodatkowaniu podatkiem VAT, natomiast wykazany w fakturze sprzedaży podatek należny jest podatkiem do zapłaty, o którym mowa w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Jak trafnie zauważa skarżąca, skoro organy podatkowe twierdzą, że całokształt stwierdzonych okoliczność przeprowadzenia zakwestionowanej transakcji świadczy o działaniach odbiegających od przyjętych w gospodarce zasad prowadzenia działalności gospodarczej, zawierania i realizacji transakcji, kluczowym jest zatem ustalenie pewnego wzorca zachowania podatnika do jakiego następnie należy odnosić określone jego zachowania. W każdym przypadku są to inne okoliczności. Zwykła negacja podjętych przez podatnika działań jest niewystarczająca dla pozbawienia podatnika uprawnienia wynikającego z systemu VAT. Faktyczna podstawa rozstrzygnięcia wymaga uprzedniego zgromadzenia materiału dowodowego. Z kolei faktów należy poszukiwać w sposób obiektywny, a więc według obowiązujących reguł proceduralnych, mających ten obiektywizm gwarantować. Obiektywizm ten jest konieczny z uwagi na charakter postępowania podatkowego, które – podobnie jak ogólne postępowanie administracyjne – jest postępowaniem inkwizycyjnym. Faktami nie są natomiast przypuszczenia organu wywodzone z innych faktów lub wręcz pojęć.
Skarżąca spółka trafnie podkreśla i tę okoliczność, że decyzja organu powinna mieć pełne uzasadnienie fatyczne i prawne. Niepełność uzasadnienia jest nie tylko wadą formalną tego elementu decyzji, ale i świadectwem wadliwego podejścia do samego procesu decyzyjnego. Z wadliwym uzasadnieniem stanowiącym uchybienie natury procesowej mającym istotny wpływ na wynik sprawy mamy do czynienia wtedy, gdy sposób sporządzenia uzasadnienia czyni wynik sprawy niezrozumiałym, tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie. Z uzasadnienia nie wynika bowiem ustalenie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, a zatem nie wiadomo jakie okoliczności wykorzystano w procesie subsumpcji. Tak naprawdę nie wiadomo co jest faktem, a co już jego oceną dokonaną przez organ podatkowy. Widoczna jest pozorność uzasadnienia, gdyż sposób jego zredagowania nie pozwala na rozpoznanie motywów, którymi kierowano się przy załatwianiu sprawy czy prześledzenie argumentacji doprowadzającej organ podatkowy do określonych wniosków.
Odnośnie meritum sprawy:
Podstawową cechą wspólnego systemu VAT jest powszechność, podatek ten jest bowiem należny z tytułu każdej transakcji, bez względu na cel i rezultat w jakim jej dokonano. Biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotem sprzedaży jest grunt niezabudowany, przeznaczony pod zabudowę, jego dostawa opodatkowana jest stawką podatku VAT w wysokości 23%. W opinii organu odwoławczego brak było uzasadnienia gospodarczego sprzedaży tej nieruchomości, w szczególności na sprzedaży po cenie zakupu. Należy podkreślić, że w toku prowadzonego postępowania strona wskazywała i przedkładała szereg dowodów na to, że w stosunku do gruntu podejmowano czynności mające na celu jego gospodarcze wykorzystanie, w tym decyzje Prezydenta Miasta Gdańska, tj. dokumenty mające charakter dokumentów urzędowych.
Powyższe dokumenty wbrew twierdzeniom organu odwoławczego świadczą o próbach uzyskania przez skarżącą spółkę niezakłóconego dostępu do przedmiotowej nieruchomości oraz wskazują na bezradność organów państwa wobec bezprawnego działania sąsiadów.
W tej sytuacji dziwi stanowisko organu odwoławczego, że brak było uzasadnienia gospodarczego do zbycia przedmiotowej nieruchomości za cenę jej zakupu. Podzielić należy stanowisko skarżącej spółki, że jest to ocena dowolna, pozbawiona logiki i doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu było ustalenie pewnego wzorca zachowania podatnika do jakiego następnie należy odnosić określone jego zachowania.
Wzorzec ten powinien uwzględnić okoliczności sprawy. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ nie wyjaśnił, jak według niego powinien zachować się podatnik, któremu uniemożliwia się dostępu do nieruchomości celem przeprowadzenia inwestycji, gdy nawet organa ścigania nie są w stanie zapewnić swobodnego dostępu do gruntu. Zdaniem Sądu podzielić należy stanowisko skarżącej spółki, że pozbycie się takiej nieruchomości jest w pełni uzasadnione gospodarczo. W sytuacji, jak powyżej wskazana, nie można stwierdzić, że cena, po której zbywa się taką nieruchomość musi być wyższa niż cena zakupu. Zbycie nieruchomości za cenę zakupu było transakcją na tyle korzystną, że przyjęcie weksli jako formy rozliczenia jest zachowaniem w pełni racjonalnym. Należy również podkreślić, że z faktem posiadania nieruchomości związany jest obowiązek ponoszenia ciężaru podatków lokalnych, bez względu na to, czy posiada się do niej swobodny dostęp czy też nie. Dalsze posiadanie nieruchomości bez możliwości prowadzenia inwestycji generuje jedynie koszty związane z tymi podatkami – na co trafnie zwraca uwagę skarżąca spółka.
W niniejszej sprawie poza oceną organów pozostaje również fakt, że skarżąca podejmowała próby uzbrojenia działek w media, część czynności odbywała się w asyście policji i agencji ochrony, a odstąpienie od wykonania infrastruktury przez podmioty, którym zlecono czynności wynika z braku swobodnego dostępu do działek. Zdaniem Sądu skarżąca trafnie podnosi, że organy podatkowej straciły z pola widzenia sytuację, która rzeczywiście miała miejsce u podatnika. Zarzucanie świadomości podatnika co do uczestnictwa w rzekomym oszustwie, bez przeanalizowania prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i okoliczności w jakich ona się odbywała jest nie do zaakceptowania przez Sąd.
Należy podkreślić, że zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT w przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Cytowany wyżej przepis art. 108 ust. 1 ustawy o VAT ma na celu eliminację ryzyka utraty wpływów podatkowych; stanowi on swego rodzaju zabezpieczenie mające przeciwdziałać sytuacji, w której podatek z tzw. pustej faktury nie zostałby zapłacony, przy jednoczesnym zagrożeniu jego nieuprawnionego odliczenia przez odbiorcę faktury. W związku z tym regulacja ta nie obejmuje sytuacji, w których podatek wykazany na fakturze dotyczy dostawy faktycznie zrealizowanej i prawidłowo wykazanej w deklaracji, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Jedynie w przypadku, gdy istnieje przynajmniej potencjalna możliwość uszczuplenia dochodów budżetowych może on znaleźć zastosowanie. Dlatego też w ocenie Sądu po stronie spółki nie powstanie obowiązek zapłaty podatku w trybie przewidzianym w art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, albowiem bezsporne jest, że transakcja zbycia nieruchomości udokumentowana sporną fakturą faktycznie miała miejsce.
Należy podkreślić, że faktury puste, to takie, które dokumentują czynność, która w rzeczywistości nie zaistniała lub czynność, która jedynie stwarza pozory dostawy towarów, gdy jej wystawca jest tego świadomy (lub powinien być świadomy), jako uczestnik łańcucha dostaw wiążących się z oszustwem podatkowym na wcześniejszym lub późniejszym etapie obrotu tym towarem (por. wyrok NSA z 4 października 2018 r., I FSK 2131/16, CBOSA). Z definicji służą zatem dokonaniu oszustwa podatkowego nakierowanego na bezprawne uzyskanie (wyłudzenie) nienależnej korzyści związanej z rozliczeniami z zakresu VAT, którego nie można utożsamiać – co czyni organ – z nadużyciem podatkowym w znaczeniu, jakim pojęcie to zostało zdefiniowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz – od 15 lipca 2016 r. – w art. 5 ust. 5 ustawy o VAT (por. wyrok NSA z 11 października 2018 r., I FSK 1865/16, CBOSA). Nadużycie prawa w zakresie VAT jest bowiem również podejmowanie wprawdzie w celu uzyskania korzyści związanej z rozliczeniami z zakresu tego podatku, niemniej polega na osiągnięciu skutku (w postaci np. określonego uprawnienia) sprzecznego z celem oraz podstawowymi zasadami systemu podatku od wartości dodanej, w wyniku podjętych działań, formalnie pozostających w zgodzie z właściwymi przepisami (por. wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r. w sprawie C-255/02 Halifax i in.). Zatem faktury wystawionej w związku z rzeczywistą transakcją stanowiącą nadużycie podatkowe nie można traktować jako "pustej", do której znajduje zastosowanie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT.
Jednocześnie organ nie kontestuje wykładni, zgodnie z którą art. 108 ust. 1 ustawy o VAT znajduje zastosowanie wyłącznie w sytuacji ryzyka zaistnienia uszczuplenia wpływów podatkowych z tytułu podatku VAT. Natomiast wobec braku podważenia ustaleń o zrealizowaniu transakcji i jej wykazaniu na potrzeby podatku od towarów i usług niezrozumiałe jest twierdzenie, iż powyższe nie zwalnia spółki z obowiązku uregulowania podatku wymierzonego na podstawie ww. przepisu. W stanie faktycznym sprawy nie było zatem podstaw do przyjęcia, że doszło do uszczuplenia podatkowego związanego z wystawieniem faktury, której nie towarzyszyła rzeczywista transakcja, bądź zaistniało ryzyko takiego uszczuplenia wynikające z tego typu faktury. Przeciwnie, z wiążących ustaleń wynika, że dostawa miała miejsce, zaś podatek wykazany w fakturze został zadeklarowany (opłacony).
Reasumując: w niniejszej sprawie nie jest sporne, że skarżąca spółka w zakresie podatku od towarów i usług posiadała kwotę podatku naliczonego, którą mogła zadysponować w sposób przewidziany w ustawie o VAT. Spółka o kwotę tego podatku obniżyła kwotę podatku należnego z tytułu sprzedaży nieruchomości, organy podatkowe samowolnie zdecydowały o zwrocie tej kwoty na rachunek bankowy podatnika. W konsekwencji należy stwierdzić, że z tytułu dokonanej dostawy przedmiotowej nieruchomości i opodatkowania jej przez skarżącą podatkiem należnym Skarb Państwa nie poniósł żadnego uszczerbku we wpływach z tytułu podatku VAT, co więcej – nie wystąpiło żadne ryzyko powstania takiego uszczerbku. W tej sytuacji zastosowanie przez organy podatkowe art. 108 ust. 1 ustawy o VAT jest nieuprawnione.
W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia naruszenia przez organ art. 108 ust. 1 ustawy o VAT, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora IAS.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy podatkowe uwzględnią zaprezentowane przez Sąd powyżej stanowisko, w szczególności dotyczące prawidłowego rozumienia regulacji art. 108 ust. 2 ustawy o VAT.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI