I SA/Gd 2232/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2006-02-01
NSApodatkoweWysokawsa
VATpodatek naliczonyodliczenie podatkufakturynieuczciwy kontrahentnieistniejący podatnikobowiązki podatkowerozporządzenie Ministra Finansówkontrola krzyżowa

WSA w Gdańsku oddalił skargę spółki z o.o. na decyzję Izby Skarbowej odmawiającą prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez nieuczciwego kontrahenta.

Spółka "A" Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Izby Skarbowej odmawiającą prawa do odliczenia podatku naliczonego VAT za czerwiec i lipiec 1998 r. Podstawą odmowy było zakwestionowanie faktur wystawionych przez T. B., który nie składał deklaracji podatkowych, nie można było go zlokalizować, a kopie faktur nie zostały odnalezione u wystawcy. Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo odmówiły prawa do odliczenia, gdyż wystawca faktur nie dopełnił obowiązków podatkowych, a spółka nie wykazała spełnienia warunków do odliczenia podatku naliczonego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę "A" Sp. z o.o. na decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzje Urzędu Skarbowego, które określiły spółce zwrot różnicy podatku VAT oraz zaległości podatkowe i odsetki za czerwiec i lipiec 1998 r. Organ podatkowy pierwszej instancji zakwestionował prawo spółki do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez T. B., wskazując na brak możliwości kontaktu z T. B., nieskładanie przez niego deklaracji podatkowych, brak kopii faktur u wystawcy oraz wątpliwości co do faktycznego wykonania usług. Izba Skarbowa utrzymała te decyzje, podkreślając, że T. B. zaprzestał składania deklaracji VAT od maja 1996 r. i ukrywał się przed organami ścigania. Sąd administracyjny oddalił skargę spółki, uznając, że organy podatkowe prawidłowo zakwestionowały prawo do odliczenia. Sąd podkreślił, że prawo do odliczenia podatku naliczonego jest uzależnione od spełnienia określonych warunków, a w tym przypadku wystawca faktur nie dopełnił podstawowych obowiązków podatkowych, a spółka nie wykazała, że warunki te zostały spełnione. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, potwierdzające prawidłowość przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w tym zakresie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego w sytuacji, gdy wystawca faktury nie dopełnił obowiązków podatkowych, a podatnik nie wykazał spełnienia warunków do odliczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawo do odliczenia podatku naliczonego jest uzależnione od spełnienia szeregu warunków, a w tym przypadku wystawca faktur (T. B.) nie dopełnił podstawowych obowiązków podatkowych, takich jak składanie deklaracji i przechowywanie kopii faktur. Niemożność przeprowadzenia kontroli u wystawcy faktur, z jego winy, stanowi podstawę do zakwestionowania prawa do odliczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

rozp. MF z 1997 r. art. 54 § ust. 4 pkt 1a

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Faktury wystawione przez podmiot nieistniejący nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego.

rozp. MF z 1997 r. art. 54 § ust. 4 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Faktury niepotwierdzone kopią u sprzedawcy nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego, chyba że wystawca uwzględnił sprzedaż w deklaracji VAT (ust. 9).

rozp. MF z 1997 r. art. 54 § ust. 4 pkt 5a

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Faktury dokumentujące czynności, które nie zostały w rzeczywistości dokonane, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego.

u.p.d.o.f. art. 19 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy zakupie towarów i usług.

Pomocnicze

u.p.d.o.v.a. art. 23 § pkt 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Upoważnienie ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia przypadków, w których nabycie towarów lub usług nie uprawnia do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.

rozp. MF z 1997 r. art. 54 § ust. 9

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Wyłączenie stosowania ust. 4 pkt 2, jeśli wystawca faktury uwzględnił sprzedaż i podatek należny w deklaracji VAT.

PPSA art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez WSA w przypadku oddalenia skargi.

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 97 § § 1

Przejście spraw wniesionych do NSA przed 1 stycznia 2004 r. do właściwych WSA.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania materiału dowodowego przez organ podatkowy.

o.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania materiału dowodowego przez organ podatkowy.

o.p. art. 233 § § 1 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji przez organ odwoławczy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktury wystawione przez podmiot nieistniejący lub nieposiadający kopii. Nieskładanie deklaracji podatkowych przez wystawcę faktur. Brak możliwości przeprowadzenia kontroli u wystawcy faktur z jego winy. Ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciąża nabywcę.

Odrzucone argumenty

Okoliczność nieskładania deklaracji przez T. B. nie może stanowić podstawy do uznania go za podmiot nieistniejący. Przekazanie kopii faktur firmie rachunkowej nie oznacza, że wystawca ich nie posiada. Błędna interpretacja § 54 ust. 4 pkt 2 i ust. 9 rozp. MF z 1997 r. przez organy podatkowe. Faktury dokumentowały czynności faktycznie dokonane przez T. B. (dowodzone decyzjami z 2003 r.).

Godne uwagi sformułowania

ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciąża bowiem nabywcę towaru lub usługi w sytuacji gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować, czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku zachowania kopii wystawionych faktur, istnieją podstawy do przyjęcia niewywiązania się z tego obowiązku zasada ta nie jest jednak całkowicie nieograniczona w związku z istnieniem obowiązku współdziałania podatnika z organem

Skład orzekający

Sławomir Kozik

przewodniczący sprawozdawca

Irena Wesołowska

członek

Ewa Wojtynowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowana linia orzecznicza dotycząca prawa do odliczenia VAT od faktur wystawionych przez nierzetelnych kontrahentów, w szczególności w kontekście braku możliwości kontroli wystawcy i jego obowiązków podatkowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 1998 r. i interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z 1997 r. Obecne przepisy mogą się różnić.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa podatników VAT do odliczenia podatku naliczonego, które jest często kwestionowane w przypadku wątpliwych kontrahentów. Pokazuje, jak ważne jest dochowanie należytej staranności przez nabywcę.

Czy możesz odliczyć VAT od faktury od firmy-widmo? Sąd wyjaśnia, kiedy ryzyko ponosi nabywca.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 2232/02 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Ewa Wojtynowska
Irena Wesołowska
Sławomir Kozik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 776/06 - Wyrok NSA z 2007-05-28
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi ,,A" Sp. z o.o. z siedzibą w Ż. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 16 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 1998r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzjami z dnia 10 sierpnia 2001 r. o numerach [...] oraz [...] Urząd Skarbowy w K., działając m.in. na podstawie § 54 ust. 4 pkt 1a, pkt 2 oraz pkt 5 a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 56, poz. 1024 z późn.zm.; dalej jako rozp. MF z 1997 r.) określił wobec "A" spółka z o.o. w L., kwoty zwrotu różnicy podatku od towarów i usług odpowiednio za miesiące czerwiec oraz lipiec 1998 r., kwoty zaległości podatkowej za ww. okresy rozliczeniowe oraz kwoty odsetek za zwłokę.
Organ podatkowy pierwszej instancji zakwestionował prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych wobec niego przez T. B. obejmujących fakturę VAT nr 58/98 z dnia 30 czerwca 1998 r. oraz fakturę VAT nr 65/98 z dnia 31 lipca 1998 r.
W uzasadnieniu podkreślono, że z informacji udzielonych przez Urząd Skarbowy w wynika, iż T. B., który według zgłoszenia VAT-1 złożonego w 1994 r., prowadzi działalność w zakresie handlu obwoźnego artykułami przemysłowymi, pomimo zgłoszonego obowiązku w podatku od towarów i usług nie składa deklaracji i nie dokonuje wpłat podatku. Jednocześnie wszelkie próby podjęcia czynności kontrolnych wobec podatnika nie przyniosły rezultatu wobec niemożności skontaktowania się z nim oraz wobec stwierdzenia, że pod zgłoszonym przez podatnika adresem nie jest prowadzona działalność gospodarcza. Wobec powyższego organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, że znajdujące się w posiadaniu "A" faktury zostały wystawione przez podmiot nieistniejący, za który należy uznać także taki podmiot, który pomimo dochowania obowiązku rejestracji, nie składa deklaracji podatkowych i nie wykazuje podatku należnego wynikającego z wystawionych faktur, a w konsekwencji nie płaci tego podatku. Niezależnie od tego Urząd Skarbowy wskazał, że zakwestionowane faktury nie zostały potwierdzone kopią u wystawcy. Zgodnie bowiem z przedłożonym w postępowaniu przez prezesa spółki oświadczeniem T. B., przekazał on wszystkie kopie ww. faktur bliżej nieokreślonej firmie, której zlecił prowadzenie księgowości. Końcowo organ podatkowy pierwszej instancji podkreślił, że podatnik nie dysponuje jakimikolwiek dowodami, że zakupione na podstawie ww. faktur usługi zastały w ogóle przez T. B. wykonane. Organ ustalił, że na mocy zawartych pomiędzy stronami umów o współpracy tj. umowy nr 25/98 z dnia 4 maja 1998 r. oraz umowy nr 33/98 z dnia 1 lipca 1998 r. T. B. zobowiązał się koordynacji działań marketingowych spółki, przeglądu rynku w poszukiwaniu nowych odbiorców, przekazywania odbiorcom informacji o usługach i produktach, przyjmowania zleceń od klientów oraz znalezienia kontrahentów posiadających możliwości eksportowe lub importowe. Jednocześnie zgodnie z umową z miesiąca maja T. B. miał przedłożyć zleceniodawcy sporządzony, w oparciu o wyniki pojętych przez niego działań, spis firm. Jak ustalono w toku postępowania spółka nie dysponowała jednak jakimikolwiek dokumentami sporządzonymi przez T. B. w związku z przyjmowaniem zleceń, czy sporządzaniem spisów, natomiast prezes spółki - K. B. oświadczyła, że nie potrafi stwierdzić jakich kontrahentów pozyskała ona dzięki umowom zawartym z firmą T. B.. W ocenie organu podatkowego pierwszej instancji dodatkowym potwierdzeniem niewykonania usług przez zleceniobiorcę pozostawał brak związku pomiędzy rodzajem zleconych usług, a zgłoszonym przez T. B.rodzajem działalności tj. działalnością handlową artykułami przemysłowymi.
W złożonych odwołaniach spółka wniosła o uchylenie powyższych decyzji i umorzenie postępowań w sprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że okoliczność nieskładania deklaracji i niepłacenia podatku przez podatnika nie może stanowić podstawy do uznania go za podmiot nieistniejący. Podobnie brak możliwości przeprowadzenia kontroli nie może być uznawany za równoznaczny z nieistnieniem przedmiotu tej kontroli tj. kopii wystawionych faktur, tym bardziej, że Urząd Skarbowy znał treść złożonego przez T. B.oświadczenia, z którego wynika co najmniej, że ww. kopie istnieją, a także, że pozostają w dyspozycji wystawcy. Odnosząc się do kwestii wykonania usług przez T. B., pełnomocnik podkreślił, że w trakcie kontroli podatnik przedłożył sporządzone przez T. B. spisy firm przewozowych, natomiast wbrew założeniom poczynionym przez organ pierwszej instancji, samo wskazanie przewoźników nie wiązało się ze strony T. B. z zapewnieniem i zagwarantowaniem zleceniodawcy współpracy ze wskazanymi podmiotami.
Niezależnie od powyższego wskazano na konieczność ustosunkowania się co do mocy obowiązującej § 54 rozp. MF. Z 1997 r., mając na uwadze, że został on wydany na podstawie art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn.zm.; dalej jako ustawa o VAT) pozostającym w ocenie pełnomocnika w sprzeczności z art. 92 ust. 1 oraz art. 217 Konstytucji RP.
Decyzją z dnia 16 września 2002 r., nr IS/PP/PT/82/1085-1086 VAT/01/08, wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzje organu pierwszej instancji, jako zgodne z prawem.
W sprawie przeprowadzono dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego materiał dowodowy uzupełniono o zebrane przez Urząd Skarbowy informacje i materiały dotyczące prowadzonej przez T. B. działalności gospodarczej oraz o informacje uzyskane od Prokuratury Rejonowej w prowadzonej w stosunku do T. B. sprawie o sygn. akt [...].
Mając na uwadze okoliczność dostarczenia przez stronę oświadczenia T. B., Izba Skarbowa zwróciła się do K. B. o wskazanie adresu pod którym można się z nim skontaktować. W odpowiedzi K. B. wskazała, że jedynym znanym jej adresem T.B. pozostaje ul. [...]. Przekazane przez Urząd Skarbowy akta sprawy potwierdziły natomiast, że niemożność podjęcia czynności kontrolnych wobec firmy T. B. była spowodowana stwierdzeniem nieistnienia podmiotu pod wskazanym, a niezmiennie używanym przez podatnika adresem. Miejsca pobytu wystawcy zakwestionowanych faktur nie udało się ustalić także prokuraturze, która w dniu 8 listopada 2000 r. wydała zarządzenie o poszukiwaniu ukrywającego się przed organami ścigania, podejrzanego T. B.. Wobec powyższego organ odwoławczy podkreślił, że w sytuacji gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku przechowywania kopii faktur, wniosek, że obowiązku tego zaniechano, pozostaje w pełni uprawniony.
Niezależnie od tego organ odwoławczy wskazał, że z samej istoty podatku VAT wynika, iż prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego pozostaje zależne od tego, czy wykazany w fakturze podatek został uprzednio faktycznie zapłacony przez wystawcę faktury. Przyjmując fakturę od zbywcy, który nie uiścił podatku, podatnik nie może tym samym liczyć na ww. odliczenie, niezależnie od tego czy pozostaje on w dobrej, czy złej wierze, ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciąża bowiem nabywcę towaru lub usługi. Izba Skarbowa podkreśliła, że powyższe stanowisko znajduje wyraźne potwierdzenie w treści § 54 ust. 4 pkt 2 i ust. 9 rozp. MF z 1997 r., który w sytuacji braku kopii faktury u wystawcy, dozwala podatnikowi na obniżenie podatku o podatek naliczony, o ile wystawca faktury uwzględnił w deklaracji VAT wykazaną w fakturze sprzedaż i należny podatek. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie, ponieważ T. B. zaprzestał składania deklaracji w rozliczeniu podatku VAT począwszy od maja 1996 r. Izba Skarbowa podkreśliła, że z przesłanych przez Urząd Skarbowy akt podatkowych wynika, że T. B. w latach 1998 - 2000 wystawiał szereg faktur nie składając jednocześnie żadnych deklaracji podatkowych zarówno dla podatku od towarów i usług jak i podatku dochodowego od osób fizycznych. W aktach podatkowych T. B. znajdują się liczne pisma Urzędów Skarbowych z terenu całego kraju z prośbę o przeprowadzenie kontroli krzyżowych w zakresie faktur wystawionych różnym odbiorcom przez T. B.. Izba Skarbowa podkreśliła, że z uwagi na ilość ww. faktur, rozległy teren działalności T. B., różnorodność branż oraz zakresów przedmiotowych fakturowanych usług oraz okoliczność braku zatrudnienia jakichkolwiek pracowników, organ podatkowy pierwszej instancji zasadnie przyjął, że ww. faktury stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. Jednakże w ocenie Izby Skarbowej okoliczność tą należy uznać jako mającą wtórne znaczenie dla przedmiotowej sprawy wobec wcześniejszych ustaleń odnoszących się do braku potwierdzenia kopii faktur u sprzedawcy oraz prawno-podatkowej fikcyjności podatnika.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego "A" spółka z o.o. w L. wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wbrew twierdzeniom organów podatkowych pojęcie nieistniejącego podmiotu nigdy nie może znaleźć zastosowania wobec prowadzących działalność gospodarczą osób fizycznych. Podtrzymując stanowisko, że okoliczność przekazania kopii faktur wyspecjalizowanej w zakresie rachunkowości jednostce nie oznacza, iż wystawca nie dysponuje tymi kopiami, pełnomocnik zakwestionował jednocześnie zasadność dokonanej przez Izbę Skarbowa łącznej interpretacji ust. 4 pkt 2 i ust 9 § 54 rozp. MF z 1997 r. zakładającej, że nabywca nie ma prawa do obniżenia podatku należnego, gdy wystawca nie tylko nie posiada kopii faktur ale także nie uwzględnił wykazanej w nich sprzedaży w deklaracji VAT-7. Z treści ust. 9 § 54 jednoznacznie wynika, że miedzy nim a ust. 4 pkt 2 istnieje stosunek alternatywny, ponieważ uwzględnienie wykazanej w fakturze sprzedaży i podatku należnego w deklaracji VAT, wyklucza stosowanie ust. 4 pkt 2.
Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2005 r. spółka wystąpiła do Sądu o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 17 kwietnia 2003 r. nr [...] oraz z dnia 8 sierpnia 2003 r. nr [...] na okoliczność wykazania, że zakwestionowane faktury dokumentowały czynności faktycznie dokonane przez T.B.. Strona skarżąca wskazała, że ww. decyzje zostały wydane w postępowaniach, w których Urząd Skarbowy, odmiennie niż w przedmiotowej sprawie, przeprowadził dowód z przedłożonych przez podatnika opracowań wykonanych przez T. B. i na tej podstawie uznał, że wystawione przez T. B. faktury dokumentowały rzeczywiście wykonane przez niego usługi. W piśmie tym wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z materiałów dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w K. pod sygn. akt [...]
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 18 stycznia 2006 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wskazał, że T. B. jest podatnikiem wystawiającym faktury, których kopii nie można odnaleźć w żadnym podstępowaniu podatkowym w tym w sprawach o sygn. I SA/Gd 1572/03, I SA/Gd 1573/03, I SA/Gd 1574/03, I SA/Gd 1595/03, I SA/Gd 1049/03, I SA/Gd 1050/03, I SA/Gd 1051/03, I SA/Gd 1052/03, natomiast w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1881/01 WSA uznał, że kopie faktur wystawionych przez T.B. nie istnieją. W związku z ww. oświadczeniem Sąd postanowił dopuścić dowód z przedmiotowych akt w terminie publikacyjnym.
Zgodnie z art. 97 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga "A" spółka z o.o. w L. nie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia czy organy podatkowe zasadnie uznały, że skarżąca spółka nie miała podstaw do obniżenia w miesiącach czerwiec oraz lipiec 1998 r. podatku należnego o podatek naliczony wykazany w fakturach VAT wystawionych przez "A" T. B. za wykonanie usług badania rynku (tj. fakturze VAT nr 58/98 z dnia 30 czerwca 1998 r. oraz fakturze VAT nr 65/98 z dnia 31 lipca 1998 r.)
Wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy zakupie towarów i usług stanowi podstawowe uprawnienie podatnika VAT. Skorzystanie z tego uprawnienia pozwala na określenie zobowiązania podatkowego jako stanowiącego różnicę pomiędzy kwotą podatku należnego od dokonanej przez podatnika sprzedaży towarów za dany okres rozliczeniowy a sumą kwot podatku naliczonego temu podatnikowi w tym miesiącu, lub miesiącu poprzednim, wynikającą z dokumentów stwierdzających nabycie towarów i usług. Wskazać jednak należy, że ww. uprawnienie może podlegać wyłączeniu z mocy prawa, a z drugiej strony jego powstanie pozostaje uzależnione od szeregu ściśle określonych w przepisach prawa warunków, a tym samym podatnik, chcący z tego uprawnienia skorzystać, musi wykazać, że warunki te spełnił. Wskazane wyłączenia jak i warunki nabycia ww. uprawnienia w pierwszej kolejności odnajdujemy przede wszystkim w samej ustawie o VAT. Jednocześnie jednak na mocy zawartego w art. 23 tej ustawy upoważnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia m.in. listy towarów i usług lub przypadków, w których nabycie towarów lub usług nie uprawnia do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, stały się one także materią regulacji aktów rangi podustawowej. Tak też w niniejszej sprawie podstawę wyrokowania stanowią przepisy, wydanego na podstawie ww. upoważnienia, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1997 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, tj. § 54 ust. 4, określający przypadki w których posiadane przez podatnika faktury nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
Kwestionując przedmiotowe faktury organy podatkowe wskazały, że utrata przez podatnika prawa do ww. odliczenia zaistniała po pierwsze z uwagi na okoliczność wystawienia faktur przez podmiot nieistniejący (§ 54 ust. 4 pkt 1 a), po drugie z uwagi na brak kopii faktury u wystawcy (§ 54 ust. 4 pkt 2) oraz z uwagi na okoliczność, że ww. faktury dokumentowały czynności, które w ocenie organów podatkowych nie zostały w rzeczywistości dokonane (§ 54 ust. 4 pkt 5a). Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, że organy podatkowe oparły się o trzy odrębne względem siebie przesłanki przesadzające o niemożności dokonania przez podatnika skutecznego obniżenia podatku należnego. Zaistnienie każdego z ww. przypadków z osobna stanowi wystarczającą podstawę dla zakwestionowania posiadanych przez podatnika faktur i może stanowić samodzielną podstawę rozstrzygnięcia danej sprawy.
Sąd nie podziela jednocześnie stanowiska strony skarżącej wskazującego na dokonanie przez organy podatkowe błędnej wykładni ust. 4 pkt 2 i ust. 9 analizowanego przepisu. Jak wskazano wyżej zgodnie z wolą ustawodawcy w przypadku, gdy nabywca posiada fakturę lub fakturę korygującą nie potwierdzoną kopią u sprzedawcy, faktury te nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Stosownie do dyspozycji ust. 9 § 54 rozp. MF z 1997 r. przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w przypadku gdy wystawca faktury uwzględnia wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w deklaracji dla podatku od towarów i usług. Wobec konstrukcji powyższej regulacji nie budzi więc jakichkolwiek wątpliwości, że dla zakwestionowania faktury niepotwierdzonej kopią u wystawcy, każdorazowo konieczne pozostaje stwierdzenie okoliczności, czy pomimo niezachowania obowiązku dokumentacyjnego, wystawca ujął dokonaną sprzedaż i należny od niej podatek w złożonej deklaracji VAT.
Jednocześnie wskazać należy, że § 54 ust. 4 pkt 2 ww. rozporządzenia jest zgodny z Konstytucją o czym przesądził Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 16 czerwca 1998 r. sygn. akt. U 9/97, w którym orzeczono o konstytucyjności ww. ust. 4 pkt 2 analizowanego przepisu.
Wobec powyższego Sąd w sprawie niniejszej uznał podjęte przez organy podatkowe rozstrzygnięcie za prawidłowe i w pełni uzasadnione. W pierwszej kolejności wskazać bowiem należy, że wystarczającą podstawą dla zakwestionowania dokonanego przez skarżącą spółkę rozliczenia pozostawało już samo stwierdzenie okoliczności niezapłacenia podatku przez zbywcę przy braku kopii faktury u niego. Jak wynika bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego, począwszy od 1996 r. wystawca faktur – T. B., pozostając w dalszym ciągu podatnikiem VAT, zaprzestał składania comiesięcznych deklaracji podatkowych, w tym niewątpliwie nie złożył on deklaracji VAT - 7 za miesiące czerwiec i lipiec 1998 r. i nie uiścił podatku za te okresy rozliczeniowe.
Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych, że znajdujące się w posiadaniu skarżącej oryginały faktur nie zostały potwierdzone kopią u wystawcy. Wbrew twierdzeniom skargi, obiektywnie istniejąca niemożność przeprowadzenia krzyżowej kontroli podatkowej u wystawcy faktur, pozostaje okolicznością przemawiającą na niekorzyść podatnika. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu wielokrotnie podejmowano działania w celu dotarcia do T. B., natomiast ich bezskuteczność pozostawała niezawiniona przez organy podatkowe. Pomimo niemożności skontrolowania wystawcy faktur, działania te pozwoliły jednak na ustalenie i wyjaśnienie szeregu okoliczności dotyczących prowadzonej przez T. B. działalności, w tym w szczególności wskazanego wyżej faktu zaniechania wypełniania podstawowych obowiązków podatnika VAT oraz faktu ukrywania się przed organami podatkowymi i organami ścigania, skutkującego brakiem możliwości stwierdzenia posiadania kopii wystawionych faktur, gdzie zawinione przez wystawcę działanie spowodowało utrudnienie i przedłużenie nie tylko przedmiotowego postępowania, ale także postępowań toczących się wobec samego T. B. jak i innych niż skarżąca odbiorców świadczonych przez niego usług. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że choć zgodnie z ogólną regułą dowodową, wynikającą z art. 122 oraz art. 187 § 1 ordynacji podatkowej, to na organie podatkowym ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, Sąd podziela jednocześnie stanowisko wyrażone m.in. w wyroku NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96 czy w wyroku NSA z dnia 1 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 5688/98, w których wskazano, iż zasada ta nie jest jednak całkowicie nieograniczona w związku z istnieniem obowiązku współdziałania podatnika z organem. W omawianym zakresie możemy więc mówić o koniecznym obowiązku współdziałania organu i podatnika w dochodzeniu do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. W przedmiotowej sprawie organy podatkowe niewątpliwie poszukiwały środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony. Skoro bowiem zgodnie ze stanowiskiem skarżącej wystawca faktur znajdował się w posiadaniu ich kopii, dążność organów do przeprowadzenia kontroli krzyżowej pozwoliłaby na jednoznaczne potwierdzenie tego stanowiska. Wobec całokształtu ustalonych w toku postępowania okoliczności organy podatkowe uzyskały natomiast w ocenie Sądu uzasadnione podstawy do przyjęcia stanowiska przeciwnego tj., że zakwestionowane faktury nie zostały potwierdzone kopią u wystawcy. Zasadność tego założenia potwierdzają m.in. zaistniałe w sprawie wątpliwości co do należytego wywiązania się skarżącej spółki z ww. obowiązku współdziałania. Przyjmując na podstawie przedłożonego w postępowaniu pisemnego oświadczenia wystawcy faktur, że prezes zarządu spółki musiał pozostawać z nim w kontakcie, organ zwrócił się do K. B.o wskazanie jego adresu. W odpowiedzi K.B. wskazała natomiast adres, co do którego uprzednio już ustalono, że T. B. nie pozostaje pod nim osiągalny. Po drugie wskazany przez wystawcę faktur fakt przekazania ich kopii do bliżej nieokreślonej firmy rachunkowej, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, potwierdza, że T. B. nie znajdował się w ich posiadaniu, pozostaje ono bowiem ze swej istoty związane z fizycznym władaniem daną rzeczą. Przede wszystkim wskazać jednak należy, że dopuszczone w niniejszym postępowaniu jako dowód akta spraw I SA/Gd 1572/03, I SA/Gd 1573/03, I SA/Gd 1574/03, I SA/Gd 1595/03, I SA/Gd 1049/03, I SA/Gd 1050/03, I SA/Gd 1051/03, I SA/Gd 1052/03 potwierdziły, że brak możności przeprowadzenia kontroli podatkowej prowadzonej przez T. B. firmy wiąże się z wieloma postępowaniami toczącymi się wobec jego różnorodnych kontrahentów, a tym samym, że w istocie z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą nieodłącznie wiąże się problem dokonywania odliczeń podatku wykazanego w fakturach, których kopii nie można odnaleźć. Skala zaistniałego w tym zakresie zjawiska tym bardziej przemawia więc za słusznością przyjętego przez organy podatkowe, a potwierdzonego jednocześnie w orzecznictwie Sądu, stanowiska, że w sytuacji, gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować, czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku zachowania kopii wystawionych faktur, istnieją podstawy do przyjęcia niewywiązania się z tego obowiązku. Jak słusznie wskazały bowiem organy podatkowe, możliwość sprawdzenia okoliczności wymaganej przez prawo pozostaje elementem realizacji tego obowiązku.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ogranicza się do badania zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, nie stwierdzając naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI