I SA/Gd 2229/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2006-02-01
NSApodatkoweWysokawsa
VATpodatek naliczonyodliczenie podatkufakturanieistniejący podatnikkontrola krzyżowaobowiązek współdziałaniarozporządzenie Ministra Finansów

WSA w Gdańsku oddalił skargę podatniczki na decyzję Izby Skarbowej odmawiającą prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury wystawionej przez podmiot, który nie składał deklaracji VAT i nie można było zweryfikować posiadania przez niego kopii faktury.

Podatniczka K. B. wniosła skargę na decyzję Izby Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji, która zakwestionowała prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktury VAT nr 6/2000 wystawionej przez T. B. na kwotę 23.000 zł. Organy podatkowe uznały, że faktura została wystawiona przez podmiot nieistniejący, nie można było zweryfikować posiadania kopii faktury u wystawcy, a także że faktura dokumentowała czynności, które nie zostały faktycznie dokonane. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów podatkowych.

Sprawa dotyczyła skargi K. B. na decyzję Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Urzędu Skarbowego odmawiającą prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury VAT nr 6/2000 wystawionej przez T. B. na kwotę 23.000 zł za usługi badania rynku. Organ pierwszej instancji zakwestionował prawo do odliczenia, wskazując na brak możliwości kontaktu z T. B., nieskładanie przez niego deklaracji VAT, brak posiadania kopii faktury u wystawcy oraz wątpliwości co do faktycznego wykonania usług. Izba Skarbowa podtrzymała tę decyzję, podkreślając, że prawo do odliczenia VAT jest zależne od faktycznego zapłacenia podatku przez wystawcę faktury i braku kopii u niego, co w tej sprawie miało miejsce, gdyż T. B. zaprzestał składania deklaracji VAT od 1996 r. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając rozstrzygnięcie organów za prawidłowe. Sąd podkreślił, że wystarczającą podstawą do zakwestionowania rozliczenia było stwierdzenie niezapłacenia podatku przez zbywcę przy braku kopii faktury u niego, a także niemożność przeprowadzenia kontroli u wystawcy, który ukrywał się przed organami ścigania i podatkowymi. Sąd odwołał się do orzecznictwa NSA wskazującego, że w sytuacji, gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować, czy wywiązał się on z obowiązku zachowania kopii, istnieją podstawy do przyjęcia niewywiązania się z tego obowiązku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego w takiej sytuacji, zwłaszcza gdy wystawca faktury nie uiścił podatku i nie posiadał kopii faktury.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak możliwości przeprowadzenia kontroli u wystawcy faktury, który ukrywał się przed organami i nie składał deklaracji, stanowi wystarczającą podstawę do zakwestionowania prawa do odliczenia. Podkreślono, że prawo do odliczenia jest zależne od faktycznego zapłacenia podatku przez wystawcę i posiadania przez niego kopii faktury.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

ustawa o VAT art. 19 § 1

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

rozp. MF z 1999 r. art. 50 § 4

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

rozp. MF z 1999 r. art. 50 § 4

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

pkt 1a - wystawienie faktury przez podmiot nieistniejący; pkt 2 - brak kopii faktury u wystawcy; pkt 5a - faktura dokumentuje czynności, które nie zostały w rzeczywistości dokonane.

PPSA art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

ustawa o VAT art. 23

Ustawa o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

rozp. MF z 1999 r. art. 50 § 6

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Przepisy wprowadzające PPSA art. 97 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ord. pr. art. 122

Ordynacja podatkowa

ord. pr. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niemożność przeprowadzenia kontroli u wystawcy faktury, który nie składa deklaracji VAT i ukrywa się, stanowi podstawę do zakwestionowania prawa do odliczenia podatku naliczonego. Prawo do odliczenia podatku naliczonego jest zależne od faktycznego zapłacenia podatku przez wystawcę faktury i posiadania przez niego kopii faktury. Interpretacja § 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozp. MF z 1999 r. zgodnie z którą brak kopii faktury u wystawcy wyklucza prawo do odliczenia, jeśli wystawca nie uwzględnił sprzedaży w deklaracji VAT.

Odrzucone argumenty

Okoliczność nieskładania deklaracji przez wystawcę faktury nie może stanowić podstawy do uznania go za podmiot nieistniejący. Przekazanie kopii faktur wyspecjalizowanej jednostce rachunkowej nie oznacza, że wystawca nie dysponuje tymi kopiami. Błędna interpretacja przez organy podatkowe § 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozp. MF z 1999 r. w zakresie stosunku alternatywnego między tymi przepisami.

Godne uwagi sformułowania

ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciąża bowiem nabywcę towaru lub usługi w sytuacji gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować, czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku zachowania kopii wystawionych faktur, istnieją podstawy do przyjęcia niewywiązania się z tego obowiązku.

Skład orzekający

Sławomir Kozik

przewodniczący-sprawozdawca

Irena Wesołowska

członek

Ewa Wojtynowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy prawa do odliczenia podatku naliczonego w przypadku faktur od podmiotów, które nie wywiązują się z obowiązków podatkowych, zwłaszcza gdy brak jest możliwości weryfikacji posiadania kopii faktur przez wystawcę."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznych przepisów rozporządzenia MF z 1999 r., które mogą być już nieaktualne. Konieczność analizy aktualnych przepisów dotyczących odliczenia VAT.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa podatnika do odliczenia VAT, które jest często kwestionowane przez organy podatkowe w sytuacjach wątpliwych co do rzetelności kontrahenta. Pokazuje, jak ważne jest współdziałanie podatnika z organami i konsekwencje braku takiego współdziałania.

Czy faktura od nierzetelnego kontrahenta pozbawia Cię prawa do odliczenia VAT? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 2229/02 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2002-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Ewa Wojtynowska
Irena Wesołowska
Sławomir Kozik /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 774/06 - Wyrok NSA z 2007-05-28
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Asesor WSA Irena Wesołowska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Sekretarz Sądowy Marzena Cybulska, po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi K. B. na decyzję Izby Skarbowej z dnia 16 września 2002 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2000 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 sierpnia 2001 r. o numerach [...] Urząd Skarbowy, działając m.in. na podstawie § 50 ust. 4 pkt 1a, pkt 2 oraz pkt 5 a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 109, poz. 1245; dalej jako rozp. MF z 1999 r.) określił wobec K. B., prowadzącej "A" w L, kwoty zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2000 r., kwotę zaległości podatkowej w tym podatku oraz odsetki za zwłokę.
Organ podatkowy pierwszej instancji zakwestionował prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego z wystawionej wobec niego przez T. B. na kwotę netto 23.000 zł (VAT 5.060,- zł) faktury VAT nr 6/2000 z dnia 31 stycznia 2000 r.
W uzasadnieniu podkreślono, że z informacji udzielonych przez Trzeci Urząd Skarbowy w Gdańsku wynika, iż T. B., który według zgłoszenia VAT-1 złożonego w 1994 r., prowadzi działalność w zakresie handlu obwoźnego artykułami przemysłowymi, pomimo zgłoszonego obowiązku w podatku od towarów i usług nie składa deklaracji i nie dokonuje wpłat podatku. Jednocześnie wszelkie próby podjęcia czynności kontrolnych wobec podatnika nie przyniosły rezultatu wobec niemożności skontaktowania się z nim oraz wobec stwierdzenia, że pod zgłoszonym przez podatnika adresem nie jest prowadzona działalność gospodarcza. Wobec powyższego organ podatkowy pierwszej instancji wskazał, że znajdujące się w posiadaniu "A" faktury zostały wystawione przez podmiot nieistniejący, za który należy uznać także taki podmiot, który pomimo dochowania obowiązku rejestracji, nie składa deklaracji podatkowych i nie wykazuje podatku należnego wynikającego z wystawionych faktur, a w konsekwencji nie płaci tego podatku. Niezależnie od tego Urząd Skarbowy wskazał, że zakwestionowana faktura nie została potwierdzone kopią u wystawcy. Zgodnie bowiem z przedłożonym w postępowaniu przez K. B. oświadczeniem T.B., przekazał on wszystkie kopie wystawionych przez siebie faktur bliżej nieokreślonej firmie, której zlecił prowadzenie księgowości. Końcowo organ podatkowy pierwszej instancji podkreślił, że podatnik nie dysponuje jakimikolwiek dowodami, że zakupione na podstawie ww. faktury usługi zastały w ogóle przez T. B. wykonane. Organ ustalił, że na mocy zawartej pomiędzy stronami umowy o współpracy z dnia 14 grudnia 1998 r. T. B. zobowiązał się m.in. do wykonania usług polegających na przeglądzie rynku w poszukiwaniu pojedynczych przewoźników posiadających 1-2 pojazdy i nieprowadzących spedycji. Zgodnie z umową T. B. miał przedłożyć zleceniodawcy sporządzony, w oparciu o wyniki pojętych przez niego działań, spis firm. Jak ustalono w toku postępowania "A" nie dysponowało jednak jakimikolwiek dokumentami sporządzonymi przez T. B. w związku z przyjmowaniem zleceń, czy sporządzaniem spisów, natomiast K. B. oświadczyła, że nie potrafi stwierdzić jakich kontrahentów pozyskała ona dzięki umowie zawartej z firmą T. B.. W ocenie organu podatkowego pierwszej instancji dodatkowym potwierdzeniem niewykonania usług przez zleceniobiorcę pozostawał brak związku pomiędzy rodzajem zleconych usług, a zgłoszonym przez T. B. rodzajem działalności tj. działalnością handlową artykułami przemysłowymi.
W odwołaniu od tej decyzji K. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie.
W uzasadnieniu wskazano, że okoliczność nieskładania deklaracji i niepłacenia podatku przez podatnika nie może stanowić podstawy do uznania go za podmiot nieistniejący. Podobnie brak możliwości przeprowadzenia kontroli nie może być uznawany za równoznaczny z nieistnieniem przedmiotu tej kontroli tj. kopii wystawionych faktur, tym bardziej, że Urząd Skarbowy znał treść złożonego przez T. B.oświadczenia, z którego wynika co najmniej, że ww. kopie istnieją, a także, że pozostają w dyspozycji wystawcy. Odnosząc się do kwestii wykonania usług przez T. B. podkreślono, że w trakcie kontroli podatnik przedłożył sporządzone przez T. B. spisy firm przewozowych, natomiast wbrew założeniom poczynionym przez organ pierwszej instancji, samo wskazanie przewoźników nie wiązało się ze strony T. B. z zapewnieniem i zagwarantowaniem zleceniodawcy współpracy ze wskazanymi podmiotami.
Niezależnie od powyższego wskazano na konieczność ustosunkowania się co do mocy obowiązującej § 50 rozp. MF. Z 1999 r., mając na uwadze, że został on wydany na podstawie art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 z późn.zm.; dalej jako ustawa o VAT) pozostającym w ocenie strony w sprzeczności z art. 92 ust. 1 oraz art. 217 Konstytucji RP.
Decyzją z dnia 16 września 2002 r., nr [...], wydaną w trybie art. 233 § 1 pkt 1 ordynacji podatkowej Izba Skarbowa utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, jako zgodną z prawem.
W sprawie przeprowadzono dodatkowe postępowanie wyjaśniające, w wyniku którego materiał dowodowy uzupełniono o zebrane przez Urząd Skarbowy informacje i materiały dotyczące prowadzonej przez T. B. działalności gospodarczej oraz o informacje uzyskane od Prokuratury Rejonowej w prowadzonej w stosunku do T. B. sprawie o sygn. akt [...]
Mając na uwadze okoliczność dostarczenia przez stronę oświadczenia T.B., Izba Skarbowa zwróciła się do K.B. o wskazanie adresu pod którym można się z nim skontaktować. W odpowiedzi K. B. wskazała, że jedynym znanym jej adresem T. B. pozostaje ul[...]. Przekazane przez Urząd Skarbowy akta sprawy potwierdziły natomiast, że niemożność podjęcia czynności kontrolnych wobec firmy T. B. była spowodowana stwierdzeniem nieistnienia podmiotu pod wskazanym, a niezmiennie używanym przez podatnika adresem. Miejsca pobytu wystawcy zakwestionowanych faktur nie udało się ustalić także prokuraturze, która w dniu 8 listopada 2000 r. wydała zarządzenie o poszukiwaniu ukrywającego się przed organami ścigania, podejrzanego T. B.. Wobec powyższego organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku przechowywania kopii faktury wniosek, że obowiązku tego zaniechano, pozostaje w pełni uprawniony.
Niezależnie od tego organ odwoławczy wskazał, że z samej istoty podatku VAT wynika, iż prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego pozostaje zależne od tego, czy wykazany w fakturze podatek został uprzednio faktycznie zapłacony przez wystawcę faktury. Przyjmując fakturę od zbywcy, który nie uiścił podatku, podatnik nie może tym samym liczyć na ww. odliczenie, niezależnie od tego czy pozostaje on w dobrej, czy złej wierze, ryzyko wyboru nieuczciwego kontrahenta obciąża bowiem nabywcę towaru lub usługi. Izba Skarbowa podkreśliła, że powyższe stanowisko znajduje wyraźne potwierdzenie w treści § 50 ust. 4 pkt 2 i ust. 6 rozp. MF z 1999 r., który w sytuacji braku kopii faktury u wystawcy, dozwala podatnikowi na obniżenie podatku o podatek naliczony, o ile wystawca faktury uwzględnił w deklaracji VAT wykazaną w fakturze sprzedaż i należny podatek. Sytuacja taka nie miała jednak miejsca w przedmiotowej sprawie, ponieważ T. B. zaprzestał składania deklaracji w rozliczeniu podatku VAT począwszy od maja 1996 r. Izba Skarbowa podkreśliła, że z przesłanych przez Urząd Skarbowy akt podatkowych wynika, że T. B. w latach 1998 - 2000 wystawiał szereg faktur nie składając jednocześnie żadnych deklaracji podatkowych zarówno dla podatku od towarów i usług jak i podatku dochodowego od osób fizycznych. W aktach podatkowych T. B. znajdują się liczne pisma Urzędów Skarbowych z terenu całego kraju z prośbę o przeprowadzenie kontroli krzyżowych w zakresie faktur wystawionych różnym odbiorcom przez T. B.. Izba Skarbowa podkreśliła, że z uwagi na ilość ww. faktur, rozległy teren działalności T. B., różnorodność branż oraz zakresów przedmiotowych fakturowanych usług oraz okoliczność braku zatrudnienia jakichkolwiek pracowników, organ podatkowy pierwszej instancji zasadnie przyjął, że ww. faktury stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane. Jednakże w ocenie Izby Skarbowej okoliczność tą należy uznać jako mającą wtórne znaczenie dla przedmiotowej sprawy wobec wcześniejszych ustaleń odnoszących się do braku potwierdzenia kopii faktury u sprzedawcy oraz prawno-podatkowej fikcyjności podatnika.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. B. wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wbrew twierdzeniom organów podatkowych pojęcie nieistniejącego podmiotu nigdy nie może znaleźć zastosowania wobec prowadzących działalność gospodarczą osób fizycznych. Podtrzymując stanowisko, że okoliczność przekazania kopii faktur wyspecjalizowanej w zakresie rachunkowości jednostce nie oznacza, iż wystawca nie dysponuje tymi kopiami, pełnomocnik zakwestionował jednocześnie zasadność dokonanej przez Izbę Skarbowa łącznej interpretacji ust. 4 pkt 2 i ust 6 § 50 rozp. MF z 1999 r. zakładającej, że nabywca nie ma prawa do obniżenia podatku należnego, gdy wystawca nie tylko nie posiada kopii faktury ale także nie uwzględnił wykazanej w niej sprzedaży w deklaracji VAT-7. Z treści ust. 6 § 50 jednoznacznie wynika, że miedzy nim a ust. 4 pkt 2 istnieje stosunek alternatywny, ponieważ uwzględnienie wykazanej w fakturze sprzedaży i podatku należnego w deklaracji VAT, wyklucza stosowanie ust. 4 pkt 2.
Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymała dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2005 r. K. B. wystąpiła do Sądu o przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci decyzji Urzędu Skarbowego z dnia 17 kwietnia 2003 r. nr [...] oraz z dnia 8 sierpnia 2003 r. nr [...] na okoliczność wykazania, że zakwestionowane faktury dokumentowały czynności faktycznie dokonane przez T. B.. Strona skarżąca wskazała, że ww. decyzje zostały wydane w postępowaniach, w których Urząd Skarbowy, odmiennie niż w przedmiotowej sprawie, przeprowadził dowód z przedłożonych przez podatnika opracowań wykonanych przez T. B. i na tej podstawie uznał, że wystawione przez T. B. faktury dokumentowały rzeczywiście wykonane przez niego usługi. W piśmie tym wniesiono także o przeprowadzenie dowodu z materiałów dochodzenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową pod sygn. akt [...]
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 18 stycznia 2006 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej wskazał, że T. B. jest podatnikiem wystawiającym faktury, których kopii nie można odnaleźć w żadnym podstępowaniu podatkowym w tym w sprawach o sygn. I SA/Gd 1572/03, I SA/Gd 1573/03, I SA/Gd 1574/03, I SA/Gd 1595/03, I SA/Gd 1049/03, I SA/Gd 1050/03, I SA/Gd 1051/03, I SA/Gd 1052/03, natomiast w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1881/01 WSA uznał, że kopie faktur wystawionych przez T.B. nie istnieją. W związku z ww. oświadczeniem Sąd postanowił dopuścić dowód z przedmiotowych akt w terminie publikacyjnym.
Zgodnie z art. 97 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga K. B. nie zasługuje na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie istota sporu sprowadza się do ustalenia czy organy podatkowe zasadnie uznały, że skarżąca nie miała podstaw do obniżenia w miesiącu styczniu 2000 r. podatku należnego o podatek naliczony wykazany w fakturze VAT nr 6/2000 wystawionej przez "A" za wykonanie usług badania rynku na kwotę 23.000 zł
Wynikające z art. 19 ust. 1 ustawy o VAT prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony przy zakupie towarów i usług stanowi podstawowe uprawnienie podatnika VAT. Skorzystanie z tego uprawnienia pozwala na określenie zobowiązania podatkowego jako stanowiącego różnicę pomiędzy kwotą podatku należnego od dokonanej przez podatnika sprzedaży towarów za dany okres rozliczeniowy a sumą kwot podatku naliczonego temu podatnikowi w tym miesiącu, lub miesiącu poprzednim, wynikającą z dokumentów stwierdzających nabycie towarów i usług. Wskazać jednak należy, że ww. uprawnienie może podlegać wyłączeniu z mocy prawa, a z drugiej strony jego powstanie pozostaje uzależnione od szeregu ściśle określonych w przepisach prawa warunków, a tym samym podatnik, chcący z tego uprawnienia skorzystać, musi wykazać, że warunki te spełnił. Wskazane wyłączenia jak i warunki nabycia ww. uprawnienia w pierwszej kolejności odnajdujemy przede wszystkim w samej ustawie o VAT. Jednocześnie jednak na mocy zawartego w art. 23 tej ustawy upoważnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia m.in. listy towarów i usług lub przypadków, w których nabycie towarów lub usług nie uprawnia do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony, stały się one także materią regulacji aktów rangi podustawowej. Tak też w niniejszej sprawie podstawę wyrokowania stanowią przepisy, wydanego na podstawie ww. upoważnienia, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, tj. § 50 ust. 4, określający przypadki w których posiadane przez podatnika faktury nie mogą stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
Kwestionując przedmiotowe faktury organy podatkowe wskazały, że utrata przez podatnika prawa do ww. odliczenia zaistniała po pierwsze z uwagi na okoliczność wystawienia faktury przez podmiot nieistniejący (§ 50 ust. 4 pkt 1 a), po drugie z uwagi na brak kopii faktury u wystawcy (§ 50 ust. 4 pkt 2) oraz z uwagi na okoliczność, że ww. faktura dokumentowała czynności, które w ocenie organów podatkowych nie zostały w rzeczywistości dokonane (§ 50 ust. 4 pkt 5a). Mając na uwadze powyższe, podkreślenia wymaga, że organy podatkowe oparły się o trzy odrębne względem siebie przesłanki przesadzające o niemożności dokonania przez podatnika skutecznego obniżenia podatku należnego. Zaistnienie każdego z ww. przypadków z osobna stanowi wystarczającą podstawę dla zakwestionowania posiadanych przez podatnika faktur i może stanowić samodzielną podstawę rozstrzygnięcia danej sprawy.
Sąd nie podziela jednocześnie stanowiska strony skarżącej wskazującego na dokonanie przez organy podatkowe błędnej wykładni ust. 4 pkt 2 i ust. 6 analizowanego przepisu. Jak wskazano wyżej zgodnie z wolą ustawodawcy w przypadku, gdy nabywca posiada fakturę lub fakturę korygującą nie potwierdzoną kopią u sprzedawcy, faktury te nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Stosownie do dyspozycji ust. 6 § 50 ww. rozporządzenia, przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w przypadku gdy wystawca faktury uwzględnia wykazaną w niej sprzedaż i podatek należny w deklaracji dla podatku od towarów i usług. Wobec konstrukcji tej regulacji nie budzi więc jakichkolwiek wątpliwości, że dla zakwestionowania faktury niepotwierdzonej kopią u wystawcy, każdorazowo konieczne pozostaje stwierdzenie okoliczności, czy pomimo niezachowania obowiązku dokumentacyjnego, wystawca ujął dokonaną sprzedaż i należny od niej podatek w złożonej deklaracji VAT.
Sąd w sprawie niniejszej uznał podjęte przez organy podatkowe rozstrzygnięcie za prawidłowe i w pełni uzasadnione. Wskazać bowiem należy, że wystarczającą podstawą dla zakwestionowania dokonanego przez skarżącą rozliczenia pozostawało już samo stwierdzenie okoliczności niezapłacenia podatku przez zbywcę przy braku kopii faktury u niego. Jak wynika bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego, począwszy od 1996 r. wystawca faktur – T. B., pozostając w dalszym ciągu podatnikiem VAT, zaprzestał składania comiesięcznych deklaracji podatkowych, w tym niewątpliwie nie złożył on deklaracji VAT - 7 za miesiąc styczeń 2000 r. i nie uiścił podatku za ten okres rozliczeniowy.
Sąd w pełni podziela stanowisko organów podatkowych, że znajdujący się w posiadaniu skarżącej oryginał faktury nie został potwierdzony kopią u wystawcy. Wbrew twierdzeniom skargi, obiektywnie istniejąca niemożność przeprowadzenia krzyżowej kontroli podatkowej u wystawcy faktur, pozostaje okolicznością przemawiającą na niekorzyść podatnika. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu wielokrotnie podejmowano działania w celu dotarcia do T. B., natomiast ich bezskuteczność pozostawała niezawiniona przez organy podatkowe. Pomimo niemożności skontrolowania wystawcy faktur, działania te pozwoliły jednak na ustalenie i wyjaśnienie szeregu okoliczności dotyczących prowadzonej przez T. B. działalności, w tym w szczególności wskazanego wyżej faktu zaniechania wypełniania podstawowych obowiązków podatnika VAT oraz faktu ukrywania się przed organami podatkowymi i organami ścigania, skutkującego brakiem możliwości stwierdzenia posiadania kopii wystawionych faktur, gdzie zawinione przez wystawcę działanie spowodowało utrudnienie i przedłużenie nie tylko przedmiotowego postępowania, ale także postępowań toczących się wobec samego T. B. jak i innych niż skarżąca odbiorców świadczonych przez niego usług. W tym miejscu wskazać należy, że choć zgodnie z ogólną regułą dowodową, wynikającą z art. 122 oraz art. 187 § 1 ordynacji podatkowej, to na organie podatkowym ciąży obowiązek zebrania materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, Sąd podziela jednocześnie stanowisko wyrażone m.in. w wyroku NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96 oraz w wyroku NSA z dnia 1 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 5688/98, w których wskazano, iż zasada ta nie jest jednak całkowicie nieograniczona w związku z istnieniem obowiązku współdziałania podatnika z organem. W omawianym zakresie możemy więc mówić o koniecznym obowiązku współdziałania organu i podatnika w dochodzeniu do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. W sprawie niniejszej organy podatkowe niewątpliwie poszukiwały środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony. Skoro bowiem zgodnie ze stanowiskiem skarżącej wystawca faktur znajdował się w posiadaniu ich kopii, dążność organów do przeprowadzenia kontroli krzyżowej pozwoliłaby na jednoznaczne potwierdzenie tego stanowiska. Wobec całokształtu ustalonych w toku postępowania okoliczności organy podatkowe uzyskały natomiast w ocenie Sądu uzasadnione podstawy do przyjęcia stanowiska przeciwnego tj., że zakwestionowana faktura nie została potwierdzone kopią u wystawcy. Zasadność tego założenia potwierdzają m.in. zaistniałe w sprawie wątpliwości co do należytego wywiązania się skarżącej z ww. obowiązku współdziałania. Przyjmując na podstawie przedłożonego w postępowaniu pisemnego oświadczenia wystawcy faktur, że skarżąca musiała pozostawać z nim w kontakcie, organ zwrócił się do K. B. o wskazanie jego adresu. W odpowiedzi skarżąca wskazała natomiast adres, co do którego uprzednio już ustalono, że T. B. nie pozostaje pod nim osiągalny. Po drugie wskazany przez wystawcę faktur fakt przekazania ich kopii do bliżej nieokreślonej firmy rachunkowej, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, potwierdza, że T. B. nie znajdował się w ich posiadaniu, pozostaje ono bowiem ze swej istoty związane z fizycznym władaniem daną rzeczą. Przede wszystkim wskazać jednak należy, że dopuszczone w niniejszym postępowaniu jako dowód akta spraw I SA/Gd 1572/03, I SA/Gd 1573/03, I SA/Gd 1574/03, I SA/Gd 1595/03, I SA/Gd 1049/03, I SA/Gd 1050/03, I SA/Gd 1051/03, I SA/Gd 1052/03 potwierdziły, że brak możności przeprowadzenia kontroli podatkowej prowadzonej przez T. B. firmy wiąże się z wieloma postępowaniami toczącymi się wobec jego różnorodnych kontrahentów, a tym samym, że w istocie z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą nieodłącznie wiąże się problem dokonywania odliczeń podatku wykazanego w fakturach, których kopii nie można odnaleźć. Skala zaistniałego w tym zakresie zjawiska tym bardziej przemawia więc za słusznością przyjętego przez organy podatkowe, a potwierdzonego jednocześnie w orzecznictwie Sądu, stanowiska, że w sytuacji, gdy z winy wystawcy faktur nie można skontrolować, czy wywiązał się on z dokumentacyjnego obowiązku zachowania kopii wystawionych faktur, istnieją podstawy do przyjęcia niewywiązania się z tego obowiązku. Jak słusznie wskazały bowiem organy podatkowe, możliwość sprawdzenia okoliczności wymaganej przez prawo pozostaje elementem realizacji tego obowiązku.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, którego kognicja ogranicza się do badania zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności, a więc zgodności z powszechnie obowiązującym prawem materialnym i procesowym, nie stwierdzając naruszenia przy wydaniu zaskarżonej decyzji prawa mającego wpływ na wynik sprawy, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI