I SA/GD 206/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2024-05-15
NSApodatkoweŚredniawsa
zabezpieczeniezobowiązanie podatkoweVATOrdynacja podatkowanierzetelne księgifikcyjne fakturypostępowanie zabezpieczająceobawa niewykonania zobowiązania

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, uznając istnienie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania.

Spółka złożyła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w VAT oraz zabezpieczenia na majątku spółki. Skarżąca zarzucała naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 33 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie zabezpieczenia. Sąd administracyjny uznał, że organy podatkowe uprawdopodobniły istnienie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, wskazując na nierzetelne prowadzenie ksiąg, ujmowanie faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych oraz inne okoliczności świadczące o trudnej sytuacji finansowej spółki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę spółki "Z" Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni. Decyzje te dotyczyły określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2022 r. do stycznia 2023 r. oraz orzekały o zabezpieczeniu wykonania tych zobowiązań na majątku spółki. Spółka zarzuciła organom naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 33 § 1 Ordynacji podatkowej (O.p.), twierdząc, że nie zachodzą przesłanki do ustanowienia zabezpieczenia. Kwestionowała również sposób oceny dowodów i wadliwość uzasadnienia decyzji. Sąd administracyjny, analizując sprawę, podkreślił, że postępowanie zabezpieczające ma na celu zagwarantowanie interesów budżetu państwa i stosuje się je, gdy istnieje uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego. Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo uprawdopobodniły istnienie tej obawy, wskazując na ujmowanie przez spółkę w rozliczeniach faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych, analizę operacji bankowych wskazującą na nietypowe przepływy środków, a także na prowadzone postępowania egzekucyjne i posiadane zaległości podatkowe. Sąd zaznaczył, że ocena faktyczna transakcji należy do postępowania wymiarowego, a w postępowaniu zabezpieczającym ocenia się jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organy podatkowe uprawdopodobniły istnienie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego.

Uzasadnienie

Nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych, ujmowanie faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, nietypowe przepływy środków na rachunkach bankowych, prowadzone postępowania egzekucyjne i posiadane zaległości podatkowe stanowią wystarczającą podstawę do uprawdopodobnienia obawy niewykonania zobowiązania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 33 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zabezpieczenie zobowiązania podatkowego na majątku podatnika jest dopuszczalne, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Pomocnicze

O.p. art. 33 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zabezpieczenia można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji ustalającej lub określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

O.p. art. 33 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

W decyzji o zabezpieczeniu organ określa przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę.

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia przesłanek zabezpieczenia.

O.p. art. 180 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia przesłanek zabezpieczenia.

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia przesłanek zabezpieczenia.

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia istnienia przesłanek zabezpieczenia.

P.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

P.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji w razie naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi.

O.p. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.

O.p. art. 2a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy podatkowe uprawdopodobniły istnienie uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego poprzez wskazanie na nierzetelne prowadzenie ksiąg, ujmowanie fikcyjnych faktur, nietypowe przepływy środków na rachunkach bankowych, prowadzone postępowania egzekucyjne i posiadane zaległości podatkowe. Ocena faktyczna transakcji należy do postępowania wymiarowego, a w postępowaniu zabezpieczającym ocenia się jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 33 § 1 O.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie zabezpieczenia w sytuacji braku przesłanek. Wadliwe uzasadnienie decyzji uniemożliwiające kontrolę instancyjną. Dowolna ocena dowodów i brak wyczerpującego postępowania dowodowego. Włączenie ustaleń z innych postępowań podatkowych dotyczących kontrahentów. Nierozstrzygnięcie niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na pominięciu zdolności spółki do regulowania zobowiązań przed ustanowieniem zabezpieczenia.

Godne uwagi sformułowania

Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych na majątku podatnika służy zagwarantowaniu interesów budżetu państwa poprzez zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie należności podatkowych. Nie ma jednak charakteru bezwarunkowego i może zostać wszczęte dopiero po spełnieniu ustawowych przesłanek. Z uzasadnioną obawą niewykonania zobowiązania mamy więc do czynienia przede wszystkim w razie trudnej sytuacji finansowej podmiotu zobowiązanego, ewentualnie w przypadku działań skierowanych na wyzbywanie się majątku. Organy podatkowe nie są zobowiązane do udowodnienia faktu, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, lecz jego uprawdopodobnienia. Dokumentowanie zdarzeń gospodarczych, które w rzeczywistości nie zostały przeprowadzone, rodzi uzasadnioną obawę uchylania się od uregulowania określonego w przybliżeniu zobowiązania podatkowego. W postępowaniu dotyczącym zabezpieczeń oceniane są jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania podatkowego, nie zaś ustalenia faktyczne dokonane w toku kontroli podatkowej czy postępowania podatkowego, mogące mieć wpływ na ostateczną wysokość zobowiązania podatkowego określonego w odrębnym postępowaniu.

Skład orzekający

Małgorzata Gorzeń

przewodniczący

Elżbieta Rischka

sędzia

Irena Wesołowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania zabezpieczenia zobowiązań podatkowych w przypadku nierzetelnego prowadzenia ksiąg i ujmowania fikcyjnych faktur, a także ograniczenia zakresu kontroli sądu w postępowaniu zabezpieczającym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spółki i jej kontrahentów; ocena faktyczna transakcji pozostaje poza zakresem postępowania zabezpieczającego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu postępowania podatkowego - zabezpieczenia zobowiązań, co jest kluczowe dla zrozumienia mechanizmów ochrony interesów fiskalnych państwa. Pokazuje, jak sądy oceniają przesłanki do takich działań.

Fikcyjne faktury i obawa niewykonania zobowiązania – sąd potwierdza zasadność zabezpieczenia majątku spółki.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 206/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 33
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Specjalista Dorota Zawiślińska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi "Z" Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2023 r. nr 2201-IEW.4253.86.2023.ARS w przedmiocie przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług od stycznia do grudnia 2022 r. oraz za styczeń 2023 r. i dokonania zabezpieczenia na majątku oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 20 grudnia 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor), po rozpatrzeniu odwołania S. Spółki z o.o. (dalej: Skarżąca, Spółka), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni z dnia 20 lipca 2023 r. w przedmiocie określenia przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług za okres od stycznia 2022 r. do stycznia 2023 r. w podanych kwotach wraz z odsetkami za zwłokę oraz orzekającej o zabezpieczeniu na majątku Spółki wykonania tych zobowiązań.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył treść art. 33 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej: O.p.) i przeprowadził wywód poświęcony instytucji zabezpieczenia zobowiązania podatkowego.
Dalej Dyrektor podał, że w okresie objętym kontrolą celno-skarbową, a następnie postępowaniem podatkowym Spółka uwzględniła w rozliczeniach podatkowych z zakresu podatku od towarów i usług (wykazanych w plikach JPK_VAT) faktury wystawione przez G. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o.
Zdaniem Dyrektora ustalenia poczynione w toku postępowania kontrolnego oraz postępowania podatkowego prowadzą do wniosku, że G. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o. są podmiotami niewiarygodnymi, które nie mogły zrealizować usług opisanych fakturami wystawionymi na rzecz Spółki. Uprawnione jest zatem twierdzenie, że uwzględnione przez Spółkę w rozliczeniach podatkowych z zakresu podatku od towarów i usług (i wykazane w JPK_VAT) faktury VAT wystawione przez G. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o. nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Ponadto z przeprowadzonej analizy operacji na rachunkach bankowych należących do Spółki wynika między innymi, że:
- rachunki bankowe zasilano środkami między innymi od D. Sp. z o.o. oraz M. Sp. z o.o., W. Sp. z o.o., M.M.,
- obciążenia rachunków realizowane były między innymi na rzecz G. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o., przy czym nie dokonano zapłaty za wszystkie należności wynikające z faktur VAT wystawionych przez ww. podmioty,
- niezwłocznie po zasileniu rachunku bankowego Spółki, rachunek ten był obciążany znacznymi kwotami wypłat na rzecz Z.S., który nie był stroną żadnych transakcji gospodarczych w tym okresie,
- tego samego dnia dokonywano wielokrotnych wypłat środków z bankomatów.
Opisane powyżej okoliczności wskazują, w ocenie organu odwoławczego, że Spółka nie dokonywała rozliczeń podatkowych z zakresu podatku od towarów i usług uwzględniających rzeczywiste rozmiary prowadzonej działalności, czyli wysokość zrealizowanej sprzedaży (podlegającej opodatkowaniu VAT) oraz faktycznie dokonanych zakupów (towarów i usług).
Zdaniem Dyrektora fakt nierzetelnego prowadzenia dokumentów podatkowych może stanowić okoliczność uprawdopodobniającą obawę braku dobrowolnego wykonania w przyszłości przez podatnika ciążącego na nim zobowiązania podatkowego. A zatem, okoliczność ta również stanowi przesłankę do wydania decyzji o zabezpieczeniu.
O uzasadnionej obawie niewykonania zobowiązania podatkowego - prócz nierzetelnego prowadzenia ksiąg podatkowych – świadczą, zdaniem organu odwoławczego, również inne okoliczności. A mianowicie: konieczność przymusowego dochodzenia należności publicznoprawnych (Dyrektor wskazał na prowadzone postępowania egzekucyjne oraz wystawione upomnienia), nieterminowe regulowanie zobowiązań podatkowych, posiadanie zaległości podatkowych, uzyskanie niższych dochodów, brak majątku który mógłby stanowić zabezpieczenie uregulowania przyszłych zobowiązań wraz z odsetkami, wykreślenie Spółki z rejestru podatników VAT 1 czerwca 2023 r., wydanie innej decyzji zabezpieczającej przez Naczelnika Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni, zastosowana przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej blokada rachunków bankowych.
Ustosunkowując się do zarzutów odwołania w kwestii zgromadzenia, przeanalizowania i oceny materiału dowodowego przez organ podatkowy, Dyrektor wskazał, że kwestie związane z ustaleniami kontroli celno-skarbowej nie mogą być przedmiotem szczegółowej analizy w postępowaniu dotyczącym zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, w którym określa się je w przybliżonej wysokości.
W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego S. Sp. z o.o. wnosząc o jej uchylenie, uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzuciła jej:
I. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 33 § 1 O.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy nie zachodzą przesłanki ustanowienia zabezpieczenia, co skutkowało nieuzasadnionym obciążeniem Spółki w sytuacji gdy ustawowe przesłanki zastosowania zabezpieczenia nie zostały wypełnione.
II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 210 § 4 O.p. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia zaskarżonej treści, z którego w istocie Skarżący nie może w sposób jednoznaczny ustalić, jakie konkretnie przesłanki w realiach przedmiotowej sprawy skutkowały przyjęciem przez organ, iż ustanowienie zabezpieczenia należy uznać za celowe i konieczne, co skutkuje ograniczoną możliwością przeprowadzenia prawidłowej kontroli instancyjnej zaskarżonej decyzji, a także narusza zasadę prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie obywatela do organów administracji publicznej.
III. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 122 O.p., art. 187 § 1 O.p. oraz art. 191 O.p, polegające na dokonaniu dowolnej, zamiast swobodnej, oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów i przyjęcie, iż transakcje Skarżącej z podmiotami G. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. miały charakter fikcyjny w sytuacji, gdy nie zostało przeprowadzone przez organ wyczerpujące postępowanie dowodowe zmierzające do poczynienia prawdziwych ustaleń faktycznych, co skutkowało nieuzasadnionym ustaleniem wymiaru rzekomo należnego podatku od towarów i usług oraz ustanowieniem względem Skarżącej zabezpieczenia.
IV. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 122 O.p. w zw. z art. 194 § 1 O.p. poprzez faktyczne włączenie ustaleń poczynionych w ramach innych postępowań podatkowych, prowadzonych w stosunku do kontrahentów Skarżącej, G. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o., podczas gdy domniemanie wiarygodności można przypisać jedynie sentencji decyzji, nie zaś jej całości, w tym w szczególności wskazanym w jej uzasadnieniu okolicznościom stanowiącym podstawę jej wydania, co skutkowało nieuzasadnionym przyjęciem, iż zdarzenia gospodarcze pomiędzy Skarżącą i G. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o. nie miały miejsca.
V. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 2a O.p. polegające na nierozstrzygnięciu niedających się usunąć wątpliwości na korzyść podatnika,
VI. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na nieuzasadnionym pominięciu, iż przed ustanowieniem zabezpieczenia podmiot S. Sp. z o.o. byłby w stanie regulować swoje zobowiązania podatkowe w sposób prawidłowy, zaś ustanowienie zabezpieczenia skutkuje realnym zagrożeniem wystąpienia nieodwracalnych skutków w postaci utraty płynności finansowej, konieczności zwolnienia zatrudnianych pracowników oraz, w konsekwencji - koniecznością złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Jednocześnie Skarżąca wskazała, że postanowienie Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o przedłużeniu blokady rachunków bankowych zostało uchylone wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 2220/23. W treści rozstrzygnięcia Sąd wskazał m.in., że podmiot A. jest zarejestrowanym i czynnym podatnikiem VAT, składa deklaracje podatkowe oraz dokonuje wpłat do urzędu skarbowego, a zatem brak jest przesłanek do uznania w/w podmiotu za tzw. znikającego podatnika.
Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że została ona wydana bez naruszenia prawa.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy organ podatkowy wykazał istnienie przesłanki uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, określonej w art. 33 § 1 O.p.
Rozstrzygając tę kwestię w pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie związane z zabezpieczeniem wykonania zobowiązań podatkowych na majątku podatnika służy zagwarantowaniu interesów budżetu państwa poprzez zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie należności podatkowych. Stosuje się je w momencie, gdy brak jest jeszcze podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, najczęściej przed wydaniem decyzji wymiarowej. Nie ma ono jednak charakteru bezwarunkowego i może zostać wszczęte dopiero po spełnieniu ustawowych przesłanek.
Zgodnie z art. 33 O.p. zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika (...), jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję (§ 1). Zabezpieczenia w okolicznościach wskazanych w § 1 można dokonać również w toku postępowania podatkowego lub kontroli podatkowej, przed wydaniem decyzji: ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, określającej wysokość zobowiązania podatkowego bądź określającej wysokość zwrotu podatku (§ 2). W takim przypadku organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w decyzji o zabezpieczeniu: przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego; albo przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego bądź określającej wysokość zwrotu podatku (§ 4).
W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie istnienia przesłanek zabezpieczenia wskazanych w art. 33 § 1 O.p., jednoznacznie wynika z treści przepisów art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., tj. przepisów kształtujących zasadę prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt II FSK 373/05, LEX nr 211473).
Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych dokonywane jest na podstawie przesłanki definiowanej jako "uzasadniona obawa, że zobowiązanie nie zostanie wykonane". Pojęcia tego, ze względu na jego rozległy zakres, ustawodawca nie zdefiniował. Przybliżył jednak to nieostre pojęcie dwoma przykładami. Są to "trwałe zaprzestanie regulowania zobowiązań o charakterze publicznoprawnym" lub "dokonywanie czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję". Wystąpienie już jednej z tych okoliczności uzasadnia obawę, że zobowiązanie nie zostanie wykonane. Te dwie okoliczności "w szczególności" wskazują na to, że ustawowa przesłanka zabezpieczenia (uzasadniona obawa) ma miejsce. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby organ podatkowy wnioskujący o zastosowania zabezpieczenia wskazał na inne okoliczności, które tę obawę też uzasadniają. Chodzi o takie działania podatnika lub sytuacje z nim związane, które wpływają na jego stan majątkowy w kontekście przewidywanych zobowiązań i możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.
Z uzasadnioną obawą niewykonania zobowiązania mamy więc do czynienia przede wszystkim w razie trudnej sytuacji finansowej podmiotu zobowiązanego, ewentualnie w przypadku działań skierowanych na wyzbywanie się majątku (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 1011/11, LEX nr 1110749).
W literaturze wskazuje się, że dla uzasadnienia obawy niewykonania zobowiązania podatkowego wystarczy samo stwierdzenie, iż podatnik z uwagi na stan majątkowy, nawet przy dołożeniu maksimum dobrej woli, nie będzie w stanie uiścić należnego podatku (tak: W Stachurski [w:] J. Brolik, R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, P. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LEX/el. 2013).
W orzecznictwie sądów administracyjnych zaprezentowano wiele sytuacji, które mogłyby uzasadniać wszczęcie postępowania zabezpieczającego wobec dłużnika. Tytułem przykładu wymienić można obciążanie majątku hipotekami, zaciąganie umów pożyczek bez określenia terminu spłaty, zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, "rozrzutność" podatnika, nierzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych czy zaniżanie dochodów (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Gl 1000/09, LEX nr 648137).
Treść art. 33 § 1 O.p. wyraźnie stanowi o "uzasadnionej obawie", a więc takiej, która ma swoje źródło w obiektywnie stwierdzonym stanie faktycznym sprawy, jak również o "wykonaniu" zobowiązania, a więc nie tylko dobrowolnie, ale i w drodze egzekucji. Nie ma przy tym wątpliwości, że to, czy istnieje obawa niewykonania zobowiązania w konkretnym wypadku, pozostawiono do uznania właściwego w sprawie organu. Uznanie to nie może jednak oznaczać dowolności działania, lecz powinno być oparte na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych, w sposób czytelny uprawdopodobnione dla podatnika w uzasadnieniu decyzji (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt I FSK 594/11, LEX nr 1144932).
Należy również wskazać, że na gruncie art. 33 O.p. mowa jest o sytuacjach, w których wprawdzie przepisy podatkowe wprost nie wskazują na możliwość uprawdopodobnienia pewnych okoliczności, natomiast posługują się sformułowaniami o skutkach porównywalnych. Zauważyć należy, że w powołanym przepisie mowa jest o przesłankach zabezpieczenia zobowiązania podatkowego na majątku podatnika, które mogą uzasadniać przypuszczenie, iż zobowiązanie nie zostanie wykonane. Oznacza to, że mogą uprawdopodobnić brak zapłaty podatku w przyszłości (por. D. Strzelec, Udowodnienie a uprawdopodobnienie w sprawach podatkowych, Monitor Podatkowy 2012/6/16-23). Stąd też organy podatkowe nie są zobowiązane do udowodnienia faktu, że zobowiązanie nie zostanie wykonane, lecz jego uprawdopodobnienia. Należy podkreślić, że uprawdopodobnienie nie prowadzi do pewności, lecz jedynie daje lub wskazuje na prawdopodobieństwo istnienia lub nieistnienia faktu. Niemniej jednak obowiązek uprawdopodobnienia występuje z reguły wówczas, gdy dokładne przeprowadzenie postępowania dowodowego, a więc dającego pewność co do istnienia faktów prawotwórczych, nie jest praktycznie możliwe lub celowe (por. A. Hanusz, Uprawdopodobnienie jako środek zastępczy dowodu, Przegląd Podatkowy 2004/3/47-49), co ma miejsce w przypadku instytucji zabezpieczenia przewidzianej w art. 33 O.p.
Odnosząc powyższe uwagi teoretyczne do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organy podatkowe uprawdopodobniły wystąpienie okoliczności uzasadniających wydanie decyzji w sprawie zabezpieczenia zobowiązań podatkowych na majątku Skarżącego. Podstawą podjętego rozstrzygnięcia była obawa niewykonania zobowiązania związana z ujęciem w rozliczeniu podatku od towarów i usług (po stronie sprzedaży i zakupów) faktur nieodzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a tym samym nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych wskutek ujmowania w nich tego rodzaju faktur.
Zdaniem Sądu, dokumentowanie zdarzeń gospodarczych, które w rzeczywistości nie zostały przeprowadzone, rodzi uzasadnioną obawę uchylania się od uregulowania określonego w przybliżeniu zobowiązania podatkowego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych.
W wyroku z dnia 18 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Bk 367/05 (LEX nr 515004) WSA w Białymstoku wskazał, że takie zachowania podatnika jak nierzetelne prowadzenie ksiąg handlowych, czy też zaniżanie dochodów będących przedmiotem opodatkowania, jeżeli wywołują uzasadnioną obawę niewykonania zobowiązania podatkowego, mogą stanowić podstawę do zabezpieczenia zobowiązania podatkowego.
Podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1723/15 (LEX nr 1985123) stwierdził, że okolicznością świadczącą o możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji, stanowiącą przesłankę zabezpieczenia, jest unikanie wykonania przez zobowiązanego obowiązku przez nieujawnianie zobowiązań powstających z mocy prawa lub nierzetelne prowadzenie ksiąg podatkowych.
WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 24 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 144/12 (LEX nr 1163535) stwierdził, że wystawianie i przyjmowanie tzw. pustych faktur oraz wykorzystywanie ich w rozliczeniu podatku od towarów i usług przez dłuższy czas (np. przez okres kilkunastu miesięcy) uprawnia organy podatkowe do uznania, że powstała przesłanka trwałego nieuiszczania zobowiązań publicznoprawnych (art. 33 § 1 O.p.) oraz podstawa faktyczna do wydania decyzji zabezpieczającej, o której mowa w art. 33 § 4 tej ustawy (podobnie WSA w Łodzi w wyroku z dnia 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Łd 1197/15, LEX nr 2014284). Wyrok ten zapadł wprawdzie na tle podatku od towarów i usług, ale skutek posługiwania się nierzetelnymi fakturami w podatku dochodowym w celu obniżenia obciążeń podatkowych musi być oceniany tak samo.
Należy podzielić Stanowisko Dyrektora, że ustalenia poczynione w toku postępowania kontrolnego oraz postępowania podatkowego prowadzą do wniosku, że G. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o. są podmiotami niewiarygodnymi, które nie mogły zrealizować usług opisanych fakturami wystawionymi na rzecz Spółki. Uprawnione jest zatem twierdzenie, że uwzględnione przez Spółkę w rozliczeniach podatkowych z zakresu podatku od towarów i usług (i wykazane w JPK_VAT) faktury VAT wystawione przez G. Sp. z o.o. i A. Sp. z o.o. nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Ponadto z przeprowadzonej analizy operacji na rachunkach bankowych należących do Spółki wynika między innymi, że:
- rachunki bankowe zasilano środkami między innymi od D. Sp. z o.o. oraz M. Sp. z o.o., W. Sp. z o.o., M.M.,
- obciążenia rachunków realizowane były między innymi na rzecz G. Sp. z o.o. oraz A. Sp. z o.o., przy czym nie dokonano zapłaty za wszystkie należności wynikające z faktur VAT wystawionych przez ww. podmioty,
- niezwłocznie po zasileniu rachunku bankowego Spółki, rachunek ten był obciążany znacznymi kwotami wypłat na rzecz Z.S., który nie był stroną żadnych transakcji gospodarczych w tym okresie,
- tego samego dnia dokonywano wielokrotnych wypłat środków z bankomatów.
Wskazać również należy, że okoliczność, czy faktycznie doszło do uchybień w zakresie rozliczania się przez Skarżącą w zakresie podatku VAT oraz czy miały miejsce fikcyjne transakcje pomiędzy nią a kontrahentami będzie przedmiotem rozstrzygania w postępowaniu wymiarowym. Ocena dowodów stanowiących podstawę przyszłych merytorycznych rozstrzygnięć dotyczących m.in. fikcyjności transakcji wykracza poza przedmiot decyzji zabezpieczającej i zakres tego postępowania. Okoliczności podnoszone w skardze będą przedmiotem rozstrzygnięcia w toku postępowania wymiarowego i jako takie nie mogły zostać rozpatrzone w toku postępowania zabezpieczającego. Ustalenia w tym zakresie nie zostały bowiem przesądzone w zaskarżonej decyzji, a podejrzenie ich zaistnienia stanowiło jedynie podstawę do powzięcia przez organ obawy niewykonania przyszłych zobowiązań podatkowych, skutkującej wydaniem decyzji zabezpieczających. W postępowaniu dotyczącym zabezpieczeń ocenianie są jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania podatkowego, nie zaś ustalenia faktyczne dokonane w toku kontroli podatkowej czy postępowania podatkowego, mogące mieć wpływ na ostateczną wysokość zobowiązania podatkowego określonego w odrębnym postępowaniu.
Zdaniem Sądu, przedstawione przez organy podatkowe okoliczności stanowiły wystarczającą podstawę do przyjęcia, że została uprawdopodobniona uzasadniona obawa niewykonania zobowiązań w podatku od towarów i usług, za okres od stycznia 2022 r. do stycznia 2023 r.
Podnieść należy, że za dokonaniem zabezpieczenia w przemawiała także podnoszona przez organy okoliczność prowadzenia w przeszłości i obecnie wobec Spółki postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o nr:
- [...] z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (płatnik) na kwotę 1.169,00 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 9.069,80 zł,
- [...] z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania na kwotę 70,00 zł,
- [...] z tytułu opłaty dodatkowej za nieuiszczenie opłaty w Strefie Płatnego Parkowania na kwotę 1.000,00 zł.
Należy także odnotować, że wobec Skarżącej wystawiono upomnienia o nr:
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 9.156,81 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 3.628,00 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 1.186,00 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 2.601,89 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 318,91 zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 318,91zł,
- [...] z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę 301,38 zł.
Nadto Skarżąca posiadała zaległości z tytułu podatku od towarów i usług w łącznej kwocie 9.069,81 zł, w tym za marzec 2022 roku w kwocie 63,81 zł i kwiecień 2023 roku w kwocie 9.006,00 zł (wyegzekwowane 15 września 2023 roku w wyniku postępowania egzekucyjnego).
Na uzasadnioną obawę, że zobowiązania podatkowe nie zostaną dobrowolnie przez Skarżącą wykonane wskazuje także brak majątku, który mógłby stanowić zabezpieczenie uregulowania przyszłych zobowiązań podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, wykreślenie Skarżącej z rejestru podatników VAT z uwagi na informacje wskazujące na prowadzenie przez Spółkę działań z zamiarem wyłudzeń skarbowych, a także uzyskanie niższych dochodów w stosunku do roku poprzedniego.
W tym miejscu trzeba zauważyć, że przesłanki wydania decyzji zabezpieczającej w trybie art. 33 O.p., są inne od przesłanek zastosowania blokady rachunku bankowego, czy jej przedłużenia, dlatego wyrok WSA w Warszawie przywołany w skardze pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia. Pamiętać przy tym trzeba, o czym była mowa powyżej, że w postępowaniu dotyczącym zabezpieczeń ocenianie są jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania podatkowego, nie zaś ustalenia faktyczne dokonane w toku kontroli podatkowej czy postępowania podatkowego, mogące mieć wpływ na ostateczną wysokość zobowiązania podatkowego określonego w odrębnym postępowaniu.
Należy jednocześnie stwierdzić, że w zakresie ustalenia stanu faktycznego organy podatkowe nie dopuściły się uchybienia wskazywanym przez stronę przepisom postępowania. Organy podatkowe działały kierując się zasadami określonymi w art. 120 w zw. z art. 121, art. 122, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej, a ustalenia w sprawie zostały dokonane na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zebranego w sposób wyczerpujący, po starannie przeprowadzonym postępowaniu. Organ podatkowy podjął wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś dokonana ocena materiału dowodowego i przedstawiona argumentacja jest logiczna, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego. Nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie wskazywanym w skardze na tym etapie postępowania nie może być ocenione jako naruszenie przepisów postępowania. Jak już bowiem wyżej wskazano, w postępowaniu dotyczącym zabezpieczeń ocenianie są jedynie przesłanki mogące świadczyć o obawie niewykonania zobowiązania podatkowego, nie zaś ustalenia faktyczne dokonane w toku kontroli podatkowej czy postępowania podatkowego, mogące mieć wpływ na ostateczną wysokość zobowiązania podatkowego określonego w odrębnym postępowaniu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia także wszelkie wymogi określone w treści art. 210 § 4 O.p.
Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI