I SA/Gd 1920/01

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2005-04-15
NSApodatkoweWysokawsa
podatek akcyzowyolej opałowyzużycie paliwasamochód ciężarowyrozporządzenieniekonstytucyjnośćzasada wyłączności ustawyOrdynacja podatkowaKonstytucja RP

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej dotyczącą podatku akcyzowego od oleju opałowego zużytego do napędu samochodu ciężarowego, uznając rozporządzenia Ministra Finansów za nieważne z powodu naruszenia zasady wyłączności ustawy w nakładaniu podatków.

Skarżący J. K. zakwestionował decyzję Izby Skarbowej nakładającą podatek akcyzowy na olej opałowy zużyty do napędu samochodu ciężarowego. Organy podatkowe oparły się na rozporządzeniach Ministra Finansów, które uznawały takie zużycie za czynność podlegającą opodatkowaniu akcyzą. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że rozporządzenia te naruszały Konstytucję RP, która wymaga, aby podatki były nakładane wyłącznie w drodze ustawy, a nie rozporządzenia.

Sprawa dotyczyła podatku akcyzowego od oleju opałowego, który podatnik J. K. zużył do napędu swojego samochodu ciężarowego wykorzystywanego w działalności gospodarczej. Organy podatkowe, opierając się na rozporządzeniach Ministra Finansów z 1998 i 1999 roku, uznały, że takie zużycie oleju opałowego podlega opodatkowaniu akcyzą na zasadach takich samych jak olej napędowy. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego i zasad postępowania podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję, ale z innych przyczyn niż podnosił skarżący. Sąd uznał, że rozporządzenia Ministra Finansów, na których oparły się organy, były niezgodne z Konstytucją RP, która w art. 217 stanowi, że nakładanie podatków może następować wyłącznie w drodze ustawy. Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzając, że upoważnienie ustawowe do wydania takich rozporządzeń utraciło moc prawną po wejściu w życie Konstytucji. W związku z tym, rozporządzenia te nie mogły stanowić podstawy do nałożenia obowiązku podatkowego na stronę skarżącą, co skutkowało uchyleniem decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, rozporządzenia Ministra Finansów nie mogą stanowić podstawy do nakładania obowiązku podatkowego w podatku akcyzowym, jeśli naruszają zasadę wyłączności ustawy w zakresie określania elementów stosunku podatkowego, wynikającą z art. 217 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzeń w zakresie podatku akcyzowego utraciło moc prawną po wejściu w życie Konstytucji RP z 1997 r., która wprowadziła zasadę wyłączności ustawy w kwestiach podatkowych. W związku z tym, rozporządzenia te nie mogły stanowić podstawy prawnej do opodatkowania zużycia oleju opałowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (8)

Główne

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy.

Pomocnicze

u.p.t.u. i p.a. art. 35 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym

Upoważnienie zawarte w tym przepisie utraciło moc prawną z dniem wejścia w życie Konstytucji RP (17.10.1997 r.) z uwagi na naruszenie zasady wyłączności ustawy w zakresie nakładania podatków.

rozp. MF z 16.12.1998 r. art. 4 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego

Nie mogło stanowić podstawy prawnej do nałożenia obowiązku podatkowego z uwagi na niezgodność z Konstytucją RP.

rozp. MF z 15.12.1999 r. art. 5 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego

Nie mogło stanowić podstawy prawnej do nałożenia obowiązku podatkowego z uwagi na niezgodność z Konstytucją RP.

Ordynacja podatkowa art. 4 § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Potwierdza zasadę wyłączności ustawy w zakresie nakładania podatków.

PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uwzględnienia skargi.

PPSA art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach.

PPSA art. 152

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozporządzenia Ministra Finansów dotyczące opodatkowania oleju opałowego zużywanego do celów innych niż opałowe naruszają zasadę wyłączności ustawy w zakresie nakładania podatków, wynikającą z art. 217 Konstytucji RP.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącego dotyczące nieścisłości przepisów, symboli faktur oraz nastawienia kontrolujących na ukaranie nie były rozstrzygające dla sądu, który oparł swoje rozstrzygnięcie na kwestii konstytucyjności rozporządzeń.

Godne uwagi sformułowania

upoważnienie zawarte w art. 35 ust. 4 ustawy VAT przestało być aktualne z chwilą wejścia w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy. rozporządzenia Ministra Finansów [...] nie mogą zatem stanowić podstawy do nałożenia obowiązku podatkowego na stronę skarżącą.

Skład orzekający

Elżbieta Rischka

przewodniczący

Małgorzata Gorzeń

członek

Małgorzata Tomaszewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Orzeczenie jest kluczowe dla interpretacji zasady wyłączności ustawy w prawie podatkowym i stanowi podstawę do kwestionowania przepisów wykonawczych (rozporządzeń) naruszających tę zasadę."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w latach 1998-2001, jednak zasada konstytucyjna pozostaje aktualna. Skupia się na podatku akcyzowym, ale argumentacja ma szersze zastosowanie do innych podatków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak fundamentalne zasady konstytucyjne (wyłączność ustawy w podatkach) mogą unieważnić przepisy wykonawcze, nawet jeśli faktycznie doszło do zużycia oleju opałowego niezgodnie z przeznaczeniem. Jest to ważna lekcja o hierarchii aktów prawnych.

Rozporządzenie Ministra Finansów nieważne? Sąd administracyjny uchyla decyzję podatkową z powodu naruszenia Konstytucji.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 1920/01 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2005-04-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2001-10-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka /przewodniczący/
Małgorzata Gorzeń
Małgorzata Tomaszewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Rischka Sędziowie NSA Małgorzata Gorzeń NSA Małgorzata Tomaszewska /spr./ Protokolant – Marzena Cybulska po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Izby Skarbowej w G. Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia 11 września 2001 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 1999 r. oraz za miesiąc październik 2000 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję i zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w G. na rzecz skarżącego kwotę 300,00 (trzysta 00/100) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.
Uzasadnienie
I SA/Gd 1920/01
U z a s a d n i e n i e
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 września 2001 r. Izba Skarbowa w G. – Ośrodek Zamiejscowy w S., działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w G. – Ośrodek Zamiejscowy w S. z dnia 14 maja 2001 r. znak: [...], określającą J. K. świadczącemu usługi transportowe, zobowiązanie podatkowe i zaległość podatkową w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące 1999 i za październik roku 2000.
Decyzja organu pierwszej instancji została wydana w oparciu o ustalenia kontroli skarbowej przeprowadzonej u podatnika, która wykazała nieprawidłowości polegające na naruszeniu przepisów § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 157, poz. 1035 ze zm.) i odpowiednio § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 105 poz. 1197). Stwierdzono mianowicie, że zakupiony przez podatnika w poszczególnych miesiącach 1999 r. i w październiku 2000 r. olej opałowy został zużyty do napędu używanego dla potrzeb wykonywanej działalności gospodarczej samochodu ciężarowego.
W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) obowiązek podatkowy w akcyzie ciąży na producencie oraz importerze wyrobów akcyzowych, przy czym zgodnie z ust. 4 Minister Finansów określi w drodze rozporządzenia przypadki, gdy podatnikami akcyzy są osoby lub jednostki inne niż producent lub importer wyrobów akcyzowych.
Na mocy delegacji zawartej art. 35 ust. 4 powołanej ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym Minister Finansów w §§ 4 ust. 1 i 5 ust. 1 rozporządzeń z dnia 16 grudnia 1998 r. i 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego postanowił, że podatnikami podatku akcyzowego są również osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne sprzedające lub zużywające oleje opałowe sprzedawane w kraju zabarwione na czerwono, dla celów innych niż opałowe. Przy czym zgodnie z dyspozycją § 4 ust. 2 i odpowiednio § 5 ust. 2 wymienionych rozporządzeń obowiązek podatkowy dla tych podatników powstaje z chwilą sprzedaży lub zużycia olejów, przy zastosowaniu stawek takich jak dla olejów napędowych (stawka podatku akcyzowego uzależniona jest od stopnia zawartości siarki w oleju napędowym). Z ustaleń poczynionych przez organy podatkowe wynikało, że podatnik w okresie objętym kontrolą dokonał zakupu oleju opałowego sprzedawanego w kraju, który został zużyty na cele inne niż opałowe, a mianowicie do napędu wykorzystywanego w prowadzonej działalności gospodarczej samochodu ciężarowego. Wobec czego zużycie tego oleju opałowego w poszczególnych miesiącach 1999 r. i w październiku 2000 r. zostały opodatkowane przy zastosowaniu odpowiednich stawek podatku akcyzowego dla olejów napędowych, uzależnionych od stopnia zawartości siarki.
Fakt zużycia oleju opałowego na inne cele niż opałowe podatnik potwierdził w wyjaśnieniu z dnia 19 kwietnia 2001 r. Poza sporem są też ustalone ilości zużytego oleju opałowego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. zarzucił, że zaskarżona decyzja Izby Skarbowej narusza prawo materialne, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz narusza ogólne zasady postępowania podatkowego, w tym zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej.
Skarżący podniósł, iż podatkiem akcyzowym obciążony jest w pierwszej kolejności sprzedawca, gdyż sprzedając olej opałowy wprost do zbiornika samochodu, wiedział, że będzie on zużyty na inne cele. Dalej zarzucił, że przepisy zastosowanych w sprawie rozporządzeń są nieścisłe, a wszelkie nieścisłości powinny być rozstrzygane na korzyść podatnika. Nadto podał, że w otrzymanych fakturach VAT, na okoliczność zakupu oleju są użyte symbole "OL Plus" i "OL Plus do 24oC", dla których to olejów o tych symbolach ani ustawa ani rozporządzenia nie wskazują stawki podatku. Zdaniem skarżącego kontrolujący byli nastawieni na ukaranie skarżącego, czym doprowadzili do katastrofy finansowej, jego i jego rodzinę.
Izba Skarbowa w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153/02, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem l stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153/02, poz. 1270).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, aniżeli w niej wskazanych.
Otóż jako materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia organy podatkowe powołały przepis § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. w sprawie podatku akcyzowego (Dz. U. Nr 157, poz. 1035 z późn. zm.) i przepis § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie /..../ (Dz. U. Nr 105 poz. 1197). Z unormowania zawartego w tych przepisach wynika, że podatnikami podatku akcyzowego są również osoby fizyczne, jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby prawne sprzedające lub zużywające olej opałowy na cele inne niż opałowe, przy czym obowiązek podatkowy tych osób powstaje z chwilą sprzedaży lub zużycia tych olejów na cele inne niż opałowe.
Określenie przez Ministra Finansów przypadków gdy podatnikami akcyzy są osoby lub jednostki inne niż producent czy importer wyrobów akcyzowych oraz określenie momentu powstania obowiązku podatkowego formalnie wynikało z upoważnienia ustawowego zawartego w art. 35 ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11. poz. 50 ze zm.), obowiązującym w chwili wydania rozporządzeń przez Ministra Finansów.
Zdaniem Sądu w zakresie powyższego stanu prawnego zgodzić należy się ze stanowiskiem zawartym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2001 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 201/01, iż upoważnienie zawarte w art. 35 ust. 4 ustawy VAT przestało być aktualne z chwilą wejścia w życie Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., tj. z dniem 17 października 1997 r. (również: wyrok NSA z dnia 28 lutego 2001 r. w sprawie SA/Sz 2073/99).
Zgodnie z dyspozycją art. 217 Konstytucji RP, nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych następuje w drodze ustawy. Zasada powyższa znalazła również wyraz w unormowaniu zawartym w art. 4 § 2 Ordynacji podatkowej. Konstytucyjność art. 4 § 2 Ordynacji podatkowej uznał Trybunał Konstytucyjny w swym orzeczeniu z dnia 9 listopada 1999 r. Nr K 28/98 (Dz. U. Nr 92, poz. 1062).
Wobec powyższego stwierdzić należy, iż upoważnienie zawarte w art. 35 ust. 4 ustawy VAT od dnia 17 października 1997 r. utraciło byt prawny wobec ustalonej konstytutywnie bezwzględnej wyłączności ustawy dla unormowań elementów stosunku podatkowego.
Wskazane przez organy podatkowe rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 1998 r. i z dnia 15 grudnia 1999 r. w sprawie podatku akcyzowego nie mogą zatem stanowić podstawy do nałożenia obowiązku podatkowego na stronę skarżącą.
Zważywszy na powyższe Sąd uznał, że prowadzenie rozważań odnośnie kwestii wskazanych w skardze jest bezprzedmiotowe.
W tym stanie rzeczy Sąd kierując się przedstawionymi wyżej względami na mocy art. 145 § l pkt l lit. "a"' ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę, jako uzasadnioną uwzględnił. Orzeczenie o kosztach uzasadnia treść art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 tej ustawy.
MK

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI