I SA/GD 1813/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2020-02-12
NSArolnictwoŚredniawsa
rolnictwośrodki unijnePROWpłatności bezpośredniewymogi programukontrolasankcjemiędzyplonprzyoranie słomyrolnictwo zrównoważone

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę rolnika na decyzję Dyrektora ARiMR dotyczącą przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, uznając, że nie spełnił on wszystkich wymogów programu, w tym obowiązku zastosowania międzyplonu.

Rolnik zaskarżył decyzję Dyrektora ARiMR, która przyznała mu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną, ale z pomniejszeniem i nałożeniem sankcji z powodu stwierdzonych nieprawidłowości, w tym braku zastosowania międzyplonu. Rolnik zarzucał organom naruszenie przepisów postępowania i niewłaściwą interpretację praktyk dodatkowych. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że rolnik nie wykazał spełnienia wszystkich kumulatywnych wymogów programu, w szczególności obowiązku zastosowania międzyplonu w odpowiednim terminie, a także że organy prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy dotyczące sankcji.

Sprawa dotyczyła skargi rolnika Ł.H. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, która przyznała mu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018, ale z pomniejszeniem kwoty i nałożeniem sankcji finansowej. Przyczyną było stwierdzenie przez organy braku przestrzegania wymogów programu, w szczególności niezastosowania międzyplonu najpóźniej w 4. roku realizacji zobowiązania. Rolnik zarzucał organom naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 10 k.p.a., oraz niewłaściwą interpretację praktyk dodatkowych. Kwestionował również sposób wyliczenia sankcji, twierdząc, że narusza to zasadę niedziałania prawa wstecz. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Sąd uznał, że przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich istotnie ograniczyły obowiązki organów w zakresie aktywnego poszukiwania dowodów, przerzucając ciężar dowodu na stronę. Stwierdził, że rolnik nie wykazał złożenia dodatkowych informacji o wykonaniu praktyki dodatkowej w 2015 roku. Sąd zinterpretował przepisy dotyczące praktyk dodatkowych jako wymagające kumulatywnego spełnienia warunków, w tym zastosowania międzyplonu oraz innej praktyki (międzyplon, przyoranie słomy lub obornika) w odpowiednich terminach. Uznał, że rolnik zastosował jedynie przyoranie słomy, nie spełniając wymogu międzyplonu. Sąd odrzucił zarzut naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz, wskazując, że organy miały obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, a program był stosunkiem prawnym trwającym. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 10 k.p.a., gdyż strona nie żądała czynnego udziału w postępowaniu. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich istotnie ograniczyły obowiązki organów w zakresie aktywnego poszukiwania dowodów, przerzucając ciężar dowodu na stronę, która z faktu wywodzi skutki prawne.

Uzasadnienie

Sąd powołuje się na art. 27 ust. 1 i 2 Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, które modyfikują zasady ogólne k.p.a., ograniczając obowiązek organu do wyczerpującego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego, a przerzucając na stronę obowiązek przedstawiania dowodów i wyjaśnień.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

Dz.U. 2015 poz. 415 art. 2 § ust. 1 pkt 3

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Określa szczegółowe warunki i tryb przyznawania pomocy finansowej.

t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm. art. 27 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Reguluje obowiązki organów i stron w postępowaniu administracyjnym dotyczącym przyznawania pomocy.

Dz.U. 2015 poz. 415 art. § 4 § ust. 2 pkt. 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Obowiązek przestrzegania innych wymogów określonych dla poszczególnych pakietów i ich wariantów.

Dz.U. 2015 poz. 415 art. załącznik nr 2 § ust. 4 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Obowiązek zastosowania międzyplonu w jednym roku realizacji zobowiązania, nie później niż w 4 roku.

Dz.U. 2015 poz. 415 art. załącznik nr 2 § ust. 4 pkt 3

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Obowiązek zastosowania międzyplonu, przyorania słomy lub obornika w innym roku niż międzyplon, nie później niż w 4 roku.

Pomocnicze

t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm. art. 27 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Określa ciężar dowodu spoczywający na stronie.

t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm. art. 27 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Obowiązek organu stania na straży praworządności.

t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm. art. 27 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Obowiązek organu rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm. art. 27 § ust. 1 pkt 4

Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Obowiązek zapewnienia czynnego udziału strony na jej żądanie.

Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. 2015 poz. 415 art. § 33 § pkt 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Stosowanie współczynników dotkliwości i trwałości uchybienia określonych w załączniku nr 8.

Dz.U. 2015 poz. 415 art. załącznik nr 8

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020

Określa współczynniki dotkliwości i trwałości uchybień.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji mają ograniczone obowiązki w zakresie aktywnego poszukiwania dowodów; ciężar dowodu spoczywa na stronie. Wymogi programu rolno-środowiskowo-klimatycznego dotyczące praktyk dodatkowych muszą być spełnione kumulatywnie. Organy miały obowiązek stosować przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji, a zasada niedziałania prawa wstecz nie miała zastosowania do trwającego programu. Przepisy szczególne (Ustawa PROW) modyfikują zakres stosowania art. 10 k.p.a. w zakresie czynnego udziału strony, jeśli strona nie złożyła stosownego żądania.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. Niewłaściwa interpretacja praktyk dodatkowych. Naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz poprzez zastosowanie sankcji finansowej o wysokości określonej w nowelizacji rozporządzenia. Organ miał obowiązek aktywnie poszukiwać dowodów na poparcie twierdzeń strony.

Godne uwagi sformułowania

ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne organy zawsze zobowiązane są uwzględnić zmianę stanu prawnego i orzekać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji trwanie danego zdarzenia lub stanu rzeczy, zarówno pod rządem dawnego, jak i nowego prawa, jest tym elementem, który pozwala zastosować omawianą wyżej zasadę bezpośredniego działania prawa nowego organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach

Skład orzekający

Ewa Wojtynowska

przewodniczący

Irena Wesołowska

sprawozdawca

Małgorzata Gorzeń

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja wymogów programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, rozłożenie ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym, stosowanie przepisów intertemporalnych w kontekście sankcji finansowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów PROW 2014-2020 i interpretacji praktyk dodatkowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych i materialnych związanych z przyznawaniem unijnych dopłat dla rolników, co jest istotne dla branży rolniczej i prawników ją obsługujących.

Rolnik przegrywa walkę o unijne dopłaty – sąd wyjaśnia, kto ponosi ciężar dowodu i jak interpretować wymogi programu.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 1813/19 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2020-02-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-09-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Ewa Wojtynowska /przewodniczący/
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1265/20 - Wyrok NSA z 2024-05-16
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 415
art. 2 ust. 1 pkt 3
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Dz.U. 2017 poz 562
art. 27 ust. 1
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Ł.H. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 24 lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018 oddala skargę.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2018 r. L.H. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej w skrócie zwanego Kierownikiem lub organem pierwszej instancji) o przyznanie płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 na rok 2018 (zwanej dalej "płatnością rolno-środowiskowo-klimatyczną").
Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik decyzją z dnia 5 kwietnia 2019 r. przyznał wnioskodawcy płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018 dla Wariantu: 1.1 Rolnictwo zrównoważone w łącznej wysokości 60.499,50 zł wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 7.389,42 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności i zastosowane z tego tytułu zmniejszenia oraz nałożył sankcję w wysokości 21.429,29 zł. Stronie ustalono również obszar objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym podjętym w dniu 15 marca 2015 r. stanowiący powierzchnię 237,55 ha w wariancie 1.1.
W wydanej decyzji Kierownik wskazał również, że zgodnie z § 4 ust. 2
pkt. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415, ze zm.) - zwanego w dalszej części Rozporządzeniem, rolnik był zobowiązany do przestrzegania innych wymogów, które są określone dla poszczególnych pakietów i ich wariantów w załączniku nr 2. Tymczasem po przeprowadzonej kontroli administracyjnej stwierdzono brak przestrzegania wymogu KA_16 polegającego na niezastosowaniu międzyplonu najpóźniej w 4 roku okresu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Powyższą nieprawidłowość stwierdzono na działkach rolnych oznaczonych w 2018 roku jako [...]. Na działce rolnej oznaczonej w 2018 roku jako [...] stwierdzono także nieprzestrzeganie wymogu KA_15 z uwagi na niezastosowanie najpóźniej w 4 roku okresu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, w dwóch różnych latach jednej z dwóch wymaganych praktyk dodatkowych.
Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez L.H. decyzją z dnia 24 lipca 2019 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika i przyznał L.H. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną (PROW 2014-2020) na rok 2018 w wysokości 60 542,88 zł oraz nałożył sankcje w łącznej wysokości 21.429,29 zł.
Organ odwoławczy zauważył, że Kierownik wskazał przesłanki, którymi się kierował zmniejszając powierzchnię działek rolnych [...] i [..] jednakże nie wyjaśnił, dlaczego zmniejszył powierzchnię działki rolnej [...] o powierzchnię 0,13 ha, co ustalano na podstawie akt sprawy, i które to zmniejszenie miało wpływ na sposób obliczenia przysługującej płatności przez organ pierwszej instancji.
W zaskarżonej decyzji wskazane dalej zostało, że L.H. przejął od A.H. posiadanie działki nr [...] oraz [...], wraz podjętym przez A.H. dnia 15 marca 2015 r. zobowiązaniem w Pakiecie 1. Rolnictwo zrównoważone. A.H. deklarował w roku 2015 międzyplon ścierniskowy na powierzchni 31,70 ha na działce [...], na powierzchni działki rolnej deklarowanej w 2015 roku jako [...], jednakże obszar ten został przez niego zadeklarowany jako obszar proekologiczny co wyłącza możliwość uznania wykonania praktyki dodatkowej w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Jak stwierdził organ odwoławczy, strona miała alternatywę zadeklarowania międzyplonu do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 lub zadeklarowania praktyki dodatkowej celem realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, i wybrała pierwszą z tych opcji, na skutek czego otrzymała stosowną płatność w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. A.H. nie deklarował żadnej innej praktyki dodatkowej na zadeklarowanych w roku 2015 działkach rolnych objętych zobowiązaniem.
Dyrektor zwrócił uwagę, że rzeczywiście nastąpiło przejęcie działek w ramach rodziny w roku 2016, jednakże zarówno w sprawie A.H., jak również J.H. nie zostało złożone pisemne oświadczenie, że wysiany został na wszystkich działkach rolnych międzyplon. Dodatkowo, jak wskazał organ, powierzchnia działki rolnej zadeklarowana w roku 2018 jako [...] przez cały okres od podjęcia zobowiązania była deklarowana przez L.H. i jedyną osobą, która mogła i powinna zadeklarować wysianie międzyplonu był L.H., a w aktach sprawy przyznania płatności za rok 2015 nie znajduje się powyższy dokument.
Dyrektor wskazał, że program rolno-środowisko-klimatyczny nakłada na rolnika zwiększone wymagania odnośnie utrzymania gruntów rolnych w gospodarstwie, w tym stosowanie w ciągu czterech lat przynajmniej dwóch praktyk dodatkowych, z których przynajmniej jedną winien być międzyplon. Właśnie za spełnianie podwyższonych wymogów rolnik otrzymuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną. Strona winna przy tym zapewnić, aby jej deklaracje zawierały wszelkie niezbędne informacje, w tym o spełnianiu wymogów, gdyż na ich podstawie organ wydaje decyzję i następuje wypłata środków finansowych. Skutki nieprawidłowej lub niepełnej deklaracji obciążają wnioskodawcę.
Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z treścią załącznika nr 2 do Rozporządzenia, koniecznym jest aby w jednym roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, lecz nie później niż w 4 roku realizacji tego zobowiązania, zastosowano praktykę dodatkową - międzyplon w przypadku działek rolnych, na których są uprawiane rośliny inne niż wieloletnie. Tymczasem na działkach rolnych deklarowanych w 2018 roku zastosowano praktykę w postaci przyorania słomy.
Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego L.H. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. § 19 ust. 1 Rozporządzenia poprzez niewłaściwą ocenę wniosku złożonego przez Skarżącego w 2015 r.
2. pkt 4 załącznika nr 3 do Rozporządzenia poprzez niewłaściwą interpretację praktyk dodatkowych
3. pkt 20 załącznika nr 8 do Rozporządzenia w sytuacji, gdy w 2015 roku jeszcze nie obowiązywał
4. art. 10 k.p.a. polegający na tym, że organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie zapewnił skarżącemu udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwił zapoznania się z całym zebranym w toku postępowania materiałem i wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ponadto organ nie wyznaczył zgodnie przywołanym powyżej przepisem, siedmiodniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego.
W uzasadnieniu postawionych zarzutów strona wskazała, że w załączniku do Rozporządzenia zostały w sposób jednoznaczny wskazane wymogi dla poszczególnych pakietów. Praktyki dodatkowe zostały wymienione zamiennie i obejmowały: międzyplon, przyoranie słomy lub przyoranie obornika, (pkt 4 załącznika nr 2). Skoro organ stwierdził wykonanie praktyki dodatkowej polegającej na wykonaniu jednej z czynności przewidzianych przez ustawodawcę, to trudno uznać, że praktyki nie wykonano w ogóle.
Skarżący zakwestionował również sposób wyliczenia sankcji finansowej stwierdzając, że w momencie przystępowania do programu rolno-środowisko-klimatycznego nie istniała 40% sankcja. Sankcja ta pojawiła się dopiero później, a obciążanie strony za uchybienie, które nie było w żaden sposób opisane jest złamaniem zasady niedziałania prawa wstecz.
Strona stwierdziła również, że zastosowanie sankcji KA15 jest wynikiem błędnego ustalenia stanu faktycznego. Tymczasem skarżący wyjaśniał i wskazywał, że już w 2015 roku na działkach rolnych objętych tą sankcją dokonał jako poplonu wsiewu rzepaku ozimego i pszenicy jarej. Składał również w 2015 roku dodatkowe informacje (odrębnym pismem) o podjętych działaniach co do praktyk dodatkowych.
W ocenie strony organy uchybiły obowiązkowi wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, uwzględnienia wniosków dowodowych strony i pominęły oświadczenie strony o wykonaniu w 2015 roku poplonu, jako praktyki dodatkowej. Strona wnosząca skargę zarzuciła także, iż organ odwoławczy zaniechał zawiadomienia skarżącego o zakończeniu zbierania materiału dowodowego w sprawie i możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") oznaczałby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Zasadnicze zarzuty skarżącego koncentrują się na wadliwym przeprowadzeniu postępowania dowodowego, które miało w konsekwencji prowadzić do bezzasadnego pozbawienia strony należnych płatności oraz nałożenia na rolnika sankcji.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 pkt 2-4 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 627 ze zm.) - zwanej dalej Ustawą organ, przed którym toczy się postępowanie jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jak stanowi natomiast art. 27 ust. 2 Ustawy strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie tej regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w k.p.a. wskazuje, że na podstawie art. 27 ust. 1 i ust. 2 Ustawy, wynikające z k.p.a. obowiązki procesowe organów administracji doznały istotnych ograniczeń w zakresie poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy. Stanowiąc w tych przepisach, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, ustawodawca zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1733/11, LEX nr 1291799).
Sąd stoi na stanowisku, że na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie twierdzeń i uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Obowiązek ten obarcza stronę, która zresztą z reguły, w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona jest bowiem równorzędnym partnerem organu w zakresie prawa do inicjowania dowodów, nie jest więc zwolniona od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza, iż nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. (por. wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., II GSK 113/15; wyroki WSA w Białymstoku z 26 lutego 2019 r., I SA/Bk 719/18; WSA w Kielcach z 7 lutego 2019 r., I SA/Ke 409/18; WSA w Krakowie z 15 lutego 2018 r., I SA/Kr 9/18; www.cbois.nsa.gov.pl). Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach.
Skarżący w treści skargi utrzymuje, że przedstawił dodatkowe informacje, złożone w formie odrębnego pisma, o podjętych działaniach co do praktyk dodatkowych mające wskazywać, że już w 2015 roku wysiany został poplon rzepaku ozimego i pszenicy ozimej. Niemniej jednak taka informacja nie znajduje się w aktach postępowania, a skarżący nie wykazał, że w istocie taki dokument został przez niego złożony we wskazywanym okresie. Tymczasem to na beneficjencie spoczywa obowiązek udowodnienia faktów, które rzutują na jego prawo do uzyskania płatności. Organ nie musi w tym względzie poszukiwać dowodów, które miałyby świadczyć za przyznaniem stronie uprawnienia. Zgodnie z przywołaną regulacją art. 27 ust. 1 pkt 2 Ustawy, organ ma obowiązek rozpatrzyć cały zgromadzony materiał dowodowy, ale nie ma obowiązku z własnej inicjatywy poszukiwać dowodów na poparcie twierdzeń strony.
Odnosząc się do postawionego przez skarżącego zarzutu naruszenia ust. 4 pkt 3 załącznika nr 2 do Rozporządzenia zgodzić należy się ze stroną, że praktyki dodatkowe wskazane w tym przepisie zostały wymienione zamiennie tj. możliwe jest wykonanie międzyplonu (we wskazanym terminie), przyoranie słomy lub przyoranie obornika. Nie można jednak przepisu ust. 4 interpretować w ten sposób, że dla realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo–klimatycznego wystarczające jest spełnienie, najpóźniej w 4 roku jego realizacji, jednej z praktyk dodatkowych wymienionych w pkt 3. Wymienione w ust. 4 pkt 3 praktyki dodatkowe mają być bowiem wykonywane obok zastosowania międzyplonu. Za taką wykładnią normy przemawia użycie w ust. 4 pkt 3 zwrotu "w innym niż określony w pkt 2 roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego". Wskazuje to, że praktyki dodatkowe (międzyplon, przyoranie słomy lub obornika) powinny zostać podjęte w innym roku niż międzyplon, którego obowiązek zastosowania wynika z ust. 4 pkt 2 załącznika nr 2 do Rozporządzenia.
Dla realizacji wymogów Pakietu 1 Rolnictwo zrównoważone, które zostały wskazane w ust. 4 załącznika nr 2 do Rozporządzenia, konieczne jest zatem kumulatywne spełnienie następujących warunków – zastosowanie w zmianowaniu minimum 3 grup upraw w ciągu 5 lat realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, zastosowanie międzyplonu w jednym roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, lecz nie później niż w 4 roku realizacji tego zobowiązania oraz zastosowanie międzyplonu, przyorania słomy lub przyorania obornika w innym roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, lecz nie później niż w 4 roku realizacji tego zobowiązania.
Tymczasem jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, na działkach rolnych deklarowanych w roku 2018, tj. [...] oraz [...] zastosowano jedynie dodatkową praktykę w postaci przyorania słomy natomiast nie spełniono wymogu wskazanego ust. 4 pkt 2, który nakłada obowiązek wykonania międzyplonu. Nie ma przy tym dowodu, że już w 2015 roku strona podjęła działania polegające na wysianiu rzepaku ozimego i pszenicy ozimej.
Istotą realizowanego przez stronę programu jest nie tyle, aby w okresie jego trwania wykonać jakąkolwiek praktykę dodatkową, ale aby zastosować na gruntach ornych wymogi, które zostały ściśle uregulowane w treści załącznika nr 2 do Rozporządzenia. Dopiero kumulatywne spełnienie wszystkich wymogów stanowi realizację zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, uprawniającego do otrzymania płatności w pełnej wysokości.
Nie można zgodzić się także ze stroną skarżącą, że w przedmiotowej sprawie doszło do nieuprawnionego zastosowania sankcji w wysokości, która nie istniała w momencie przystępowania do realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, co zdaniem strony stanowi naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest działanie organów na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Podobny wymóg został ustanowiony w art. 27 ust. 1 pkt 1 Ustawy, zgodnie z którym w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie stoi na straży praworządności. Z uregulowania powyższego wynika, że organy zawsze zobowiązane są uwzględnić zmianę stanu prawnego i orzekać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji. Oczywiście nie oznacza to, że w każdym przypadku organy orzekają na podstawie przepisów nowych czy znowelizowanych, bowiem odmienny sposób stosowania przepisów może wynikać z odpowiednich norm intertemporalnych.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie obowiązkiem organów nakładających sankcję za nieprzestrzeganie przez rolnika wymogów realizacji przyjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego było stosowanie, zgodnie z § 33 pkt 2 Rozporządzenia, współczynników dotkliwości i trwałości danego uchybienia określonych w załączniku nr 8, obowiązujących w dacie wydawania decyzji. Trzeba mieć bowiem na uwadze, że w kolejnych rozporządzeniach Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 maja 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz.765), z dnia 9 marca 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 326), z dnia 21 kwietnia 2016 r. (Dz.U. z 2016 r., poz. 589), z 26 października 2017 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 2139), z 16 marca 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 584) zmieniających załącznik nr 8 do Rozporządzenia, nie przewidziano przepisów intertemporalnych nakazujących stosować organom wskazane w załączniku współczynniki w wysokości obowiązującej w dacie przystąpienia przez rolnika do realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznego. Oznacza to, że organy zobowiązane były orzekać z uwzględnieniem nowego stanu prawnego.
Na marginesie Sąd zauważa, że zasada lex retro non agit oznacza, iż nie należy stosować nowo powstałych norm prawnych do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie. Z zasady tej wynika, że w razie kolizji, czy w sprawie ma zastosowanie przepis dotychczasowy, czy nowy, przyjmuje się, że przepis dotychczasowy ma zastosowanie, jeżeli pod jego rządem powstał (zmienił się albo wygasł) stosunek prawny, którego treść została bezpośrednio wyznaczona przez ten przepis. Zasada zakazu wstecznego działania przepisów prawa nie oznacza jednak, że nowej ustawy (rozporządzenia) nie stosuje się do trwających stosunków prawnych (których skutki nie nastąpiły pod rządami starego prawa). W świetle bowiem zasady działania bezpośredniego przepisu nowej ustawy, od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną, czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. Trwanie danego zdarzenia lub stanu rzeczy, zarówno pod rządem dawnego, jak i nowego prawa, jest więc tym elementem, który pozwala zastosować omawianą wyżej zasadę bezpośredniego działania prawa nowego.
Jak wskazuje na to sama strona, przyjęte przez nią zobowiązanie jest programem rozłożonym w czasie, w latach 2015-2019. W momencie kolejnych nowelizacji załącznika nr 8 do Rozporządzenia, stosunek prawny powstały w związku z podjęciem się przez rolnika realizacji zobowiązania warunkującego przyznanie płatności był stosunkiem, który nadal trwał (nie wygasł). W związku z tym omawiany zakaz retroaktywnego działania prawa nie miał w niniejszej sprawie zastosowania.
Sąd stoi także na stanowisku, że w sprawie nie doszło do uchybienia przepisu art. 10 k.p.a., który nakłada na organy administracyjne obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Trzeba mieć bowiem na względzie wskazywany już przepis art. 27 ust. 1 pkt 4 Ustawy modyfikujący istotnie treść art. 10 k.p.a. poprzez zapewnienie prawa do zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym jedynie na żądanie strony, a nie z urzędu. Takiego żądania strona skarżąca nie złożyła.
W myśl powołanego przepisu ograniczeniu uległa zatem realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa a rozstrzygnięcie Dyrektora, wbrew podnoszonym zarzutom, jest prawidłowe. Zdaniem Sądu organ odwoławczy przy wydaniu decyzji nie uchybił wskazanym w skardze przepisom. Powtórzyć jeszcze raz należy, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności zasadę wynikającą z art. 7 k.p.a. i rozwiniętą w art. 77 § 1 k.p.a., ograniczono do obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, pomijając ciążący na organie obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ nie uchybił także treści art. 80 k.p.a., albowiem decyzja została wydana po rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, jaki został zgormadzony w sprawie. Natomiast oczekiwanie, że organ miał obowiązek gromadzić dowody, których sama strona nie przedstawiła, pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 27 ust. 2 Ustawy, nakładającym ten obowiązek na strony, które z określonych faktów wywodzą skutki prawne.
Sąd nie stwierdził również, aby organ naruszył wskazywane w skardze przepisy prawa materialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdzając, aby w prowadzonym postępowaniu organy podatkowe dopuściły się wskazywanych przez stronę naruszeń prawa procesowego i materialnego, które uzasadniałyby konieczność wydania rozstrzygnięcia skutkującego uchyleniem zaskarżonego aktu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił wniesioną skargę jako niezasadną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI