I SA/Gd 1802/15

I SA/Gd 1802/15 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2016-04-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Ewa Wojtynowska
Irena Wesołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1118/18 - Wyrok NSA z 2019-01-31
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
art. 29 ust. 1, 2 i 8
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
art. 20 ust. 2
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w z dnia 15 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 15 września 2015 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania S.P. (dalej: strona, skarżący) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR) z dnia 14 maja 2015 r. ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny:
Skarżący działając jako rolnik, wystąpił w dniu 14 maja 2010 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2010. W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2010 rolnik zadeklarował pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze + jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 100,00 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 180 000,00 zł.
W dniu 26.08.2010 r. rolnik, odpowiadając na wezwanie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, złożył korektę wniosku, w której zmniejszył na działce rolnej A powierzchnię sadu o 1,50 ha. W rezultacie sumaryczna powierzchnia gruntów rolnych, do której rolnik ubiegał się o przyznanie płatności w ramach wariantu 2.10 wyniosła 98,50 ha.
Decyzją z dnia 16 lutego 2011 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową z tytułu pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) w wysokości 177 300,00 zł. Decyzja została doręczona w dniu 17 lutego 2011 r. Strona nie wniosła odwołania, w związku z powyższym przedmiotowa decyzja stała się ostateczna.
W dniu 12 maja 2011 r. strona złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2011 (wniosek kontynuacyjny II rok realizacji programu). W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2011 strona zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 98,50 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 177 300,00 zł.
Decyzją z dnia 6 lutego 2012 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową z tytułu pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) w wysokości 177 300,00 zł. Decyzja została doręczona w dniu 8 lutego 2012 r. Strona nie wniosła odwołania, w związku z powyższym przedmiotowa decyzja stała się ostateczna. Płatność przekazano na konto strony w dniu 2 marca 2012r.
W dniu 28 marca 2012 r. strona złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2012 (wniosek kontynuacyjny III rok realizacji programu). W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2012 strona zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) na powierzchni 98,50 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 177 300,00 zł.
Następnie w odpowiedzi na wezwanie strona złożyła korektę wniosku, w której zmniejszono powierzchnię działki rolnej D o 0,05 ha, tym samym ostatecznie w dniu 09.07.2012 r. zadeklarowano w zakresie wariantu 2.10 powierzchnię 98,45 ha.
W dniu 31 października 2012 r. Jednostka Certyfikująca "A" sporządziła wykaz, w którym wskazano, że powierzchnia realizowanego wariantu wynosiła 98,50 ha. Ponadto w uwagach zapisano, że "działka D - niepełna obsada 5-10% drzewek nie spełnia wymogów NOR."
Następnie w dniu 18 stycznia 2013 r. Jednostka Certyfikująca "A" sporządziła kolejny wykaz, w którym wskazano, że powierzchnia realizowanego wariantu wynosiła 98,50 ha, a ponadto w uwagach zapisano "działka D 125 szt./ha 1,5-1,7 m, 3 lata, 5-10 % drzewek nie spełnia wymogów NOR."
Dnia 26 lutego 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję, którą przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 80 118,00 zł, w tym pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) w wysokości 80 118,00 zł, po wykluczeniu z płatności działki rolnej D, na której stwierdzono brak minimalnej obsady drzew i krzewów. Decyzję doręczono w dniu 4 marca 2013 r.
W dniu 2 kwietnia 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował stronę o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu płatności za rok 2011, z tytułu realizowanego wariantu 2.10 z uwagi na nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów na działce rolnej D o powierzchni 53,99 ha dla wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania).
Zawiadomieniem z dnia 16 maja 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR powiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji z dnia 6 lutego 2012 r.
Decyzją z dnia 18 lipca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 97 182,00 zł.
W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalona kwota do zwrotu jest rezultatem niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2011, w związku z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r.), zwanego dalej rozporządzeniem Komisji nr 65/2011, a kwotę w wysokości 124.200,00 wyliczono jako iloczyn powierzchni, na której stwierdzono nieprawidłowość w roku 2012, tj. 53,99 ha i stawki 1800,00 zł. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do zastosowania wyłączenia obowiązku zwrotu.
Decyzją z dnia 19 listopada 2014 r. organ odwoławczy uchylił decyzję wydaną przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że Biuro Powiatowe było w posiadaniu wykazu Jednostki Certyfikującej sporządzonego w dniu 31 października 2012 r. oraz wykazu z dnia 18 stycznia 2013 r., po korekcie, z których jednak ostatecznie nie wynikało, by na działce rolnej D stwierdzono brak minimalnej obsady, stąd wskazał, że niezbędnym jest podjęcie przez organ I instancji czynności procesowych, które pozwolą na ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości stanu faktycznego istniejącego w roku 2012, w tym obsady drzew jabłoni w zgłoszonym przez rolnika sadzie.
W dniu 19 stycznia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wezwał stronę do złożenia kopii protokołu z kontroli przeprowadzonej w gospodarstwie strony przez Jednostkę Certyfikującą.
W dniu 25 stycznia 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął protokół z kontroli gospodarstwa rolnego strony, w którym odnotowano następujące naruszenie: przy zakupie drzewek konwencjonalnych brak zgody "B", niedociągnięcie w postaci brak wykoszenia w rzędach. Ponadto w protokole wskazano następujące zalecenia - przy zakupie drzewek konwencjonalnych wystąpić o zgodę do "B", wykosić w rzędach. Dodatkowo inspektorzy zapisali w raporcie, iż obsada działki rolnej D wynosi ok. 125 szt./ha, wysokość drzewek 1,50-1,70 cm, wiek drzewek 3 lata (od 5% do 10% nie spełnia wymogów), a także "sad jabłoniowy nie plonujący".
Pismem z dnia 28 stycznia 2015 r. w związku z zapisem istniejącym w protokole dotyczącym działki rolnej D organ procedujący sprawę zwrócił się do Jednostki Certyfikującej "A" Sp. z o. o. z prośbą o wyjaśnienie:
-jakiej metody użyto przy wyliczaniu obsady na działce rolnej D,
-czy użyta metoda pozwala jednoznacznie stwierdzić wymaganą obsadę na całej powierzchni działki rolnej D,
-jak interpretować zapis "5-10% drzewek nie spełnia wymogów NOR" czy powyższy zapis dotyczy tylko powierzchni działki rolnej D, czy całej powierzchni wskazanej w wykazie czyli 98,50 ha,
-czy na plantacji stwierdzono stosowanie zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych,
-czy materiał nasadzeniowy spełniał wymagania określone w § 36b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 roku w sprawie szczegółowych warunków przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 33 poz. 262 ze zm.).
W dniu 12 lutego 2015 r. do Kierownika ARiMR wpłynęło pismo Prezesa Zarządu Jednostki Certyfikującej "A" Sp. z o.o., w którym wskazał, że:
- przy wyliczaniu obsady na działce rolnej D oraz na wszystkich pozostałych działkach użyto metody szacowania liczby drzew żywych o wysokości powyżej 80 cm w stosunku do wymaganej ilości drzew 125 szt./ha. W wybranych losowo rzędach sprawdzano wizualnie wysokość drzewek. Większość z nich była żywa i miała wysokość 150-170 cm Jednak około 5-10% drzewek nie spełniało wymogów, ponieważ były całkowicie martwe lub wysokość ich odrostów nie przekraczała 80 cm
- użyta metoda szacunkowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie wymaganej obsady na całej powierzchni działki rolnej D. Działka rolna D ma powierzchnię 53,99 ha, a w celu jednoznacznego stwierdzenia czy każde drzewko spełnia wymagane warunki, tj. wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej a średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania, należało zmierzyć wysokość i średnicę pnia u co najmniej 6 749 drzewek, co jest nieomal niemożliwe do wykonania podczas kontroli gospodarstwa ekologicznego i wykracza poza obowiązki jednostki certyfikującej. Zgodnie z upoważnieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jednostki Certyfikujące są bowiem upoważnione do działania jako jednostki certyfikujące w zakresie ekologicznej uprawy roślin i utrzymania zwierząt, produktów przetworzonych oraz wprowadzania na rynek produktów ekologicznych. Ponadto Prezes Jednostki Certyfikującej wyjaśniła, że część drzewek nie była uszlachetniana (siewki Antonówka).
- zapis 5-10% drzewek nie spełnia wymogów NOR dotyczy powierzchni działki rolnej D i jest on zgodny z informacja MRiRW z dnia 30.10.2009 r..
- na działkach rolnych stwierdzono stosowanie zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, jednak na niektórych działkach stwierdzono zły stan upraw (uprawy niewłaściwie pielęgnowane) i brak wymaganej obsady drzew. Drzewka miały bardzo małe przyrosty, większość z nich miała zaledwie po kilka liści, część drzewek była martwa, co świadczy o tym, że nie były pielęgnowane zgodnie z powszechnie dostępną wiedzą w dziedzinie sadownictwa i zasadami agrotechnicznymi.
Ponadto wyjaśniono, że stan drzewek i zachwaszczenie na wszystkich działkach wyglądało podobnie, z tym, że na niektórych działkach były ślady wykonywania zabiegów uprawowych. Na innych działkach trudno było odróżnić rzędy od międzyrzędzi, chwasty były wysokość 40-50 cm i stanowiły zwartą darń, co świadczyło o tym, że nie były tam wykonywane żadne zabiegi uprawowe.
Dodatkowo wyjaśniono, że jednostka certyfikująca nie jest upoważniona do sprawdzania wymagań określonych dla materiału nasadzeniowego, które to zagadnienie leży w kompetencji Inspekcji Nasiennictwa i Ochrony Roślin. Jednocześnie zaznaczono, że "można przypuszczać, że większość drzewek posadzono w latach poprzedzających rok 2012, ponieważ część drzewek rosnących na działkach miała wysokość nawet 1,70 m. S.P. przedstawił nam rachunek na zakup drzewek jabłoni 500 sztuk odmiany 'Paulared' wystawiony dla L.P. w dniu 03.04.2012 r. Równocześnie załączono zdjęcie działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z lipca 2012 r.
Decyzją z dnia 14 maja 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w wysokości 97 182 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że ustalona kwota do zwrotu jest rezultatem niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2011, w związku z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r.), a kwotę w wysokości 97182 zł wyliczono jako iloczyn powierzchni, na której stwierdzono nieprawidłowość w roku 2012, tj. 53,99 ha i stawki 1800,00 zł. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do zastosowania wyłączenia obowiązku zwrotu na podstawie m.in. przepisu § 32, 39 ust. 4 pkt. 1 oraz 45 pkt. 2, 4, 5, 7, 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.), gdyż żadna z przesłanek wskazana w ww. przepisach nie zaistniała. Równocześnie organ wyjaśnił, iż brak było podstaw wykluczających obowiązek zwrotu zgodnie z art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie.
Dyrektor Oddziału ARiMR nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że wypłacone nienależnie stronie środki publiczne za rok 2011 pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 r., Nr 98, poz. 634 ze zm.), zwanej dalej "ustawą o ARiMR", w związku z czym ich ustalenie następuje w drodze decyzji administracyjnej.
W przedmiotowej sprawie na podstawie materiału dowodowego, w tym materiałów przedstawionych przez jednostkę certyfikującą w związku z przeprowadzoną w gospodarstwie rolnym kontrolą, organ odwoławczy stwierdził, iż nieprawidłowości, których dopuściła się strona, czyli brak wymaganej obsady jabłoni na działce rolnej D o powierzchni zadeklarowanej 53,99 ha oraz brak przeprowadzania wymaganych zabiegów agrotechnicznych stanowi, że strona nie dopełniła zobowiązania do realizowania wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe na łącznej powierzchni 53,99 ha (ostateczne wyjaśnienia Jednostki Certyfikującej "A" Sp. z o. o. z dnia z dnia 09.02.2015 r.), zgodnie z wymogami dla tego wariantu.
Organ odwoławczy zaznaczył, że na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2015 r., poz. 350), zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 do przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, zwanej dalej "płatnością rolnośrodowiskową", w sprawach objętych postępowaniami:
1) wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia,
2) zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, w przypadku gdy zostały wznowione od dnia wejścia w życie niniejszego rozporządzenia
- stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zgodnie z § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:
działek rolnych lub
zwierząt ras lokalnych, lub
miedz śródpolnych
- w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.
2. Wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia.
W myśl § 39 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013:
1. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 50 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 13 marca 2013 r., rolnik, który podjął zobowiązanie rolnośrodowiskowe na podstawie rozporządzenia, o którym mowa w § 58, w zakresie wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego lub dwunastego pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne, może kontynuować realizację tego zobowiązania zgodnie z wymogami określonymi dla tych wariantów w przepisach rozporządzenia, o którym mowa w § 58.
Na podstawie § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem rolnośrodowiskowym z dnia 26 lutego 2009 r., w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego; b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego – w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego.
Z załącznika nr 3 pkt 2 do ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r. wynika, że m.in. dla wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), na rolnika nałożone zostały obowiązki wykonywania na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów określonej w poniższej tabeli, a w przypadku równoczesnej realizacji na tych samych użytkach rolnych wariantu czwartego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6 - utrzymywania obsady drzew, której poziom mieści się w ramach poziomu obsady drzew obliczonej na podstawie rozstawy drzew, jaką należy stosować w ramach tego wariantu, zgodnie z częścią V Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie ust. 4 pkt 1.
Zgodnie z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011:
Pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:
w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub
kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.
W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.
Państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy, w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria.
Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji.
To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.
Jeżeli niezgodność wynika z nieprawidłowości popełnionych umyślnie, beneficjenta wyklucza się z danego środka zarówno na dany rok kalendarzowy, w którym stwierdzono niezgodność, jak i na następny rok kalendarzowy.
Zgodnie z art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011:
W przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.
Odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stosowana stopa odsetek obliczana jest zgodnie z przepisami prawa krajowego, ale nie jest niższa niż stopa procentowa stosowana na mocy przepisów krajowych przy odzyskiwaniu kwot.
Obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.
Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Protokół z kontroli gospodarstwa rolnego przeprowadzonej przez Jednostkę Certyfikującą spisany w dniu 22.06.2012 r. i podpisany przez stronę wskazał na naruszenia jakich dopuścił się rolnik, czyli zakup konwencjonalnych drzewek bez zgody "B", działka w niewłaściwej kulturze rolnej, obsada nie spełnia wymogów oraz niedociągnięcia w postaci braku wykoszenia w rzędach. Ponadto w zaleceniach odnotowano: przy zakupie drzewek konwencjonalnych, wystąpić o zgodę do "B" oraz wykosić w rzędach. W protokole odnotowano także: "sad jabłoniowy nie plonujący".
W rezultacie na podstawie wyżej przytoczonych przepisów prawa należało ustalić kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 97 182,00 zł, z uwagi na fakt, że rolnik w roku 2012 prowadził uprawę w sposób niewłaściwy i nie zapewnił wymaganej obsady, co stanowi podstawę do zastosowania § 39 ust. 1 rozporządzenia PRŚ 2013 w związku art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, zgodnie z którym odzyskiwanie ma zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.
Zdaniem organu odwoławczego, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR rozważania dotyczące braku możliwości odstąpienia od obowiązku zwrotu przeprowadził w oparciu o niewłaściwe przepisy prawa, tj. zamiast art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, powołał się na art. 73 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Powyższe nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż płatność, wypłacona w dniu 02.03.2012 r., na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, nie wynikała z pomyłki ARiMR, bowiem organ przyznał ww. płatność zgodnie z oświadczeniem i żądaniem strony z dnia 12 maja 2011 r. W rezultacie okoliczności wykluczające obowiązek zwrotu w niniejszej sprawie nie wystąpiły.
Termin przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.), wynosi: 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, za którą w przedmiotowej sprawie należy uznać datę kontroli na miejscu najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, w przypadku przerwania okresu przedawnienia, a w przypadku programów wieloletnich (PROW) okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu.
W związku z powyższym nie upłynął termin przedawnienia możliwości ustalenia kwoty nienależnie przyznanych płatności, a zatem obowiązek zwrotu miał zastosowanie.
Powołując się na art. 54 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 oraz art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013, poz. 173), organ odwoławczy wskazał, że od dnia 1 stycznia 2014 r. należy stosować odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w ramach PROW 2007-2013, gdy kwota płatności nie jest wyższa od równowartości 100 euro na beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach danego programu pomocy lub środka wsparcia. Kurs euro ustalony przez Europejski Bank Centralny mający zastosowanie w sprawie płatności wypłaconej stronie w dniu 02.03.2012 r. wyniósł 4,1410 zł, zatem organ zobowiązany jest odstąpić od ustalenia nienależnie pobranej płatności w przypadku, gdy kwota płatności w ramach danej grupy upraw nie przekracza kwoty 414,10 zł. W rozpatrywanej sprawie kwota ustalona jako nienależnie pobrana płatność w łącznej wysokości 97 182 zł przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006.), stąd w odniesieniu do ww. płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z uwagi na datę wszczęcia postępowania, tj. w dniu 16.05.2014 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) 65/2011 ma zastosowanie z uwagi na fakt, że przedmiotowe rozporządzenie obowiązywało w myśl na podstawie art. 43 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE LI 81 z dnia 20 czerwca 2014 r.).
Organ podkreślił także, że wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego (zawiadomienie Nr 7/2014) nie jest rezultatem niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2011, lecz pozostaje w ścisłym powiązaniu ze sprawą przyznania płatności rolnośrodowiskowej z tytułu złożonego wniosku w roku 2012, bowiem to właśnie w postępowaniu w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 stwierdzono nieprzestrzeganie kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru.
Strona nie dopełniła zobowiązania do realizowania wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe na łącznej powierzchni 53,99 ha, zgodnie z wymogami dla tego wariantu (ostatecznym potwierdzeniem jest informacja Jednostki Certyfikującej "A" Sp. z o. o. z dnia 09.02.2015 r., jak i protokół z kontroli gospodarstwa rolnego przeprowadzonej dniu 22.06.2012 r. sporządzony przez "A" Sp. z o. o.).
Wymaga wyjaśnienia, że ze względu na fakt, iż postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności zostało wszczęte w roku 2014, o czym stronę powiadomiono zawiadomieniem z dnia 16.05.2014 r., to w dacie wszczęcia toczącego się postępowania obowiązywało rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 i 1312). W rezultacie poza art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438), który niewątpliwie stanowi podstawę do wydania decyzji o ustaleniu kwoty, obowiązującym przepisem prawa materialnego był art. § 39 ust. 1 oraz § 38 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 ze zm.). Natomiast weryfikacja spełnienia wymogów w zakresie realizowanego wariantu 2.9, których rolnik zobowiązał się realizować i przestrzegać wynika z przepisów § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm.) i załącznika nr 3 pkt 2 do rozporządzenia, co z kolei jest rezultatem uwzględnienia § 50 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013.
Kwestią istotną w przedmiotowej sprawie są nieprawidłowości jakich dopuścił się rolnik, stwierdzone w oparciu o protokół jednostki certyfikującej "A" Sp. z o.o., któremu organ odwoławczy dał wiarę. Za materiał dowody organ II instancji uznał także wyjaśnienia ww. Jednostki z dnia 09.02.2015 r.
Wbrew zarzutom skarżącej organ I instancji w sposób wnikliwy dokonał oceny zgromadzonego materiału, który nie budził wątpliwości organu II instancji ani też nie był wzajemnie sprzeczny, stąd przedstawiony stan faktyczny oraz ustalone okoliczności jakie miały miejsce w roku 2012 zostały przedstawione jak wyżej zobowiązywały organ, mając na uwadze art. 6 K.p.a. do podjęcia czynności wynikających z art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438).
Zgłoszenie przez pełnomocnika w roku 2012 problemów z wykonaniem programu rzeczywiście miało miejsce, tyle że po tym jak inspektorzy terenowi stwierdzili na działce rolnej D brak obsady, brak sadu owocującego, i nie stanowi powiadomienia o zaistnieniu siły wyższej ani nie zastępuje faktu zgłoszenia siły wyższej. Korespondencja z Kierownikiem Biura Powiatowego, na którą powołuje się strona dotyczyła bowiem głównie możliwości zmiany wariantu z sadowniczego na rolniczy, a nie braku obsady stwierdzonej w czasie kontroli na miejscu przeprowadzonej przez ARiMR.
Przy czym, wobec podnoszonych w odwołaniu okoliczności zaistnienia siły wyższej, należy wskazać, iż nieprawidłowości zostały stwierdzone w dniu 22.06.2012 r., podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych przez Jednostkę Certyfikującą, czyli kilka m-cy przed poinformowaniem organu I instancji o chęci zmiany wariantu. Przy czym należy wskazać, iż pismo rolnika z dnia 10.12.2012 r. w ocenie organu odwoławczego nie stanowi powiadomienia o zaistnieniu nadzwyczajnych okoliczności, czy też o wystąpieniu siły wyższej. W rezultacie w sprawie brak jest podstaw do zastosowania § 45 rozporządzenia PRS.
Wymaga także wyjaśnienia, iż z tytułu zmiany sposobu gospodarowania gruntem, strona nie poniosła negatywnych konsekwencji, wręcz przeciwnie organ mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa uznał zmianę wariantów za skuteczną i w kolejnych latach (2013 i 2014) przyznał płatność z tytułu wariantu 2.1, gdyż ustawodawca zezwolił na taką zmianę (§ 50a dodany rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 listopada 2013 zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 r (Dz. U. 2013, poz. 1312), bez konsekwencji finansowych.
W rezultacie ustalenie skarżoną decyzją kwoty nienależnie pobranych płatności nie jest konsekwencją zmiany wariantów lecz niedotrzymania w roku 2012 wymogów dla wariantu zmienianego.
Podstawą uzupełnienia obsady drzew nie może być ryzyko zwrotu lecz wyłącznie cel rolny, czyli prowadzenie sadu zgodnie z wymogami gospodarstwa ekologicznego, bo do takiego programu rolnik przystąpił zobowiązując się do jego realizacji.
Przenoszenie przez stronę odpowiedzialności za własne niedbalstwo na pracowników ARiMR jest niczym nieuzasadnione.
Na marginesie organ odwoławczy zaznaczył, że uwagi jednostki certyfikującej zawarte w raporcie z kontroli w gospodarstwie rolnika z dnia 22.06.2012 r. przeprowadzonej przez "A" Sp. z o.o. i wyjaśnieniami tej jednostki z dnia 09.02.2015 r. nie pozostawiają wątpliwości, iż przyznane w roku 2011 środki finansowe nie zostały należycie zainwestowane w gospodarstwo rolne w roku 2012. W przeciwnym wypadku rolnik nie otrzymałby wskazanych zaleceń.
Nie mniej "sposób zainwestowania" środków nie ma znaczenia dla wysokości ustalonej kwoty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniesionej na powyższą decyzję strona wniosła o zmianę decyzji oraz ustalenie, że pobrane przedmiotowe płatności były należne lub uchylenie decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 6, 7, 8, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, nieobiektywną i nierzetelną ocenę dowodów, pominięcie dowodów wykazujących zasadność racji strony skarżącej, co doprowadziło do przyjęcia za prawidłowe ustaleń organu I instancji i do powielenia błędów postępowania pierwszoinstancyjnego:
- na skutek uznania za wiarygodne informacji zawartych w protokole jednostki certyfikującej;
- gdy postępowanie dowodowe organu I instancji dotknięte było brakami i całkowicie pomijało następujące okoliczności: że w 2012 r. kontrola jednostki certyfikującej nie wykazała nieprawidłowości w wykonaniu zobowiązania rolnośrodowiskowego; skarżący zgłosił kontrolującym w dniu 22.06.2012 r. fakt wystąpienia siły wyższej na działkach gruntu objętych zobowiązaniem; strona za zgodą i wiedzą organu I instancji dokonała zmiany wariantu Programu rolnośrodowiskowego; niezgodność nie jest wynikiem nieprawidłowości poczynionych umyślnie przez stronę.
Ponadto strona zarzuciła organowi naruszenie:
– art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, na skutek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji mimo wymienionych powyżej braków postępowania dowodowego;
– art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż uzasadnienie decyzji nie odzwierciedla oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego;
– art. 2, 7 i 32 ust. 2 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia wskazującego na nierówne, dyskryminującego traktowanie strony;
– rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, które weszło w życie z dniem 15 marca 2013r.; art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, poprzez zastosowanie wskazanych przepisów w sprawie, gdy do obowiązków skarżącego i zmiany wariantu przyjętego przez niego Programu Rolnośrodowiskowego znajduje zastosowanie rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.;
– § 36b rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez jego niezastosowanie w sprawie, mimo tego, że skarżący dokonał zmiany wariantu Programu rolnośrodowiskowego, zgodnie z zaleceniem i informacją uzyskaną od organu;
– art. 28 ust.4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, § 45 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013r., art. 47 rozporządzenia KE (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), poprzez niezastosowanie niniejszego przepisu mimo tego, iż pełnomocnik strony zgłosił ustnie i w piśmie z dnia 3 października 2011 r. wystąpienie siły wyższej (wymarznięcie drzewek, suszę);
– § 35 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009r. poprzez niezastosowanie wyłączenia określonego we wskazanym przepisie, gdy tymczasem zmiana wariantu Programu Rolnośrodowiskowego była spowodowana okolicznościami niezależnymi od rolnika, których nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji Programu rolnośrodowiskowego tj. wymarznięciem drzewek i suszą oraz wprowadzeniem rolnika w błąd przez pracowników organu, iż może zmienić wariant Programu, nie narażając się na sankcje.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej przeprowadzonej przez Sąd była decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji, którą ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego na 2011 r. Rozstrzygnięcie to było konsekwencją wydania w dniu 26 lutego 2013 r. decyzji o przyznaniu stronie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 w zmniejszonej wysokości z uwagi na niedopełnienie wymogów dla deklarowanego wariantu 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), tj. nieutrzymanie minimalnej obsady drzew i krzewów na działce rolnej D o powierzchni 53,99 ha. Podstawą prawną żądania zwrotu dotacji za lata wcześniejsze był art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011.
W rozpatrywanej sprawie ustalono, że w gospodarstwie rolnym strony w dniu 22 czerwca 2012 r. przeprowadzona została przez jednostkę certyfikującą kontrola, w toku której stwierdzono brak wymaganej obsady na działce rolnej D oraz brak przeprowadzenia wymaganych zabiegów agrotechnicznych. Jak wynika z dodatkowych wyjaśnień tej jednostki:
- przy wyliczaniu obsady na działce rolnej D oraz na wszystkich pozostałych działkach użyto metody szacowania liczby drzew żywych o wysokości powyżej 80 cm w stosunku do wymaganej ilości drzew 125 szt./ha. W wybranych losowo rzędach sprawdzano wizualnie wysokość drzewek. Większość z nich była żywa i miała wysokość 150-170 cm Jednak około 5-10% drzewek nie spełniało wymogów, ponieważ były całkowicie martwe lub wysokość ich odrostów nie przekraczała 80 cm
- użyta metoda szacunkowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie wymaganej obsady na całej powierzchni działki rolnej D. Działka rolna D ma powierzchnię 53,99 ha, a w celu jednoznacznego stwierdzenia czy każde drzewko spełnia wymagane warunki, tj. wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej a średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania, należało zmierzyć wysokość i średnicę pnia u co najmniej 6 749 drzewek, co jest nieomal niemożliwe do wykonania podczas kontroli gospodarstwa ekologicznego i wykracza poza obowiązki jednostki certyfikującej. Zgodnie z upoważnieniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jednostki Certyfikujące są bowiem upoważnione do działania jako jednostki certyfikujące w zakresie ekologicznej uprawy roślin i utrzymania zwierząt, produktów przetworzonych oraz wprowadzania na rynek produktów ekologicznych. Ponadto Prezes Jednostki Certyfikującej wyjaśniła, że część drzewek nie była uszlachetniana (siewki Antonówka).
- zapis 5-10% drzewek nie spełnia wymogów NOR dotyczy powierzchni działki rolnej D i jest on zgodny z informacja MRiRW z dnia 30.10.2009 r..
- na działkach rolnych stwierdzono stosowanie zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych, jednak na niektórych działkach stwierdzono zły stan upraw (uprawy niewłaściwie pielęgnowane) i brak wymaganej obsady drzew. Drzewka miały bardzo małe przyrosty, większość z nich miała zaledwie po kilka liści, część drzewek była martwa, co świadczy o tym, że nie były pielęgnowane zgodnie z powszechnie dostępną wiedzą w dziedzinie sadownictwa i zasadami agrotechnicznymi.
Ponadto wyjaśniono, że stan drzewek i zachwaszczenie na wszystkich działkach wyglądało podobnie, z tym, że na niektórych działkach były ślady wykonywania zabiegów uprawowych. Na innych działkach trudno było odróżnić rzędy od międzyrzędzi, chwasty były wysokość 40-50 cm i stanowiły zwartą darń, co świadczyło o tym, że nie były tam wykonywane żadne zabiegi uprawowe.
Dodatkowo wyjaśniono, że jednostka certyfikująca nie jest upoważniona do sprawdzania wymagań określonych dla materiału nasadzeniowego, które to zagadnienie leży w kompetencji Inspekcji Nasiennictwa i Ochrony Roślin. Jednocześnie zaznaczono, że "można przypuszczać, że większość drzewek posadzono w latach poprzedzających rok 2012, ponieważ część drzewek rosnących na działkach miała wysokość nawet 1,70 m.
Protokół z kontroli gospodarstwa rolnego przeprowadzonej przez jednostkę certyfikującą spisany w dniu 22 czerwca 2012 r. wskazał na naruszenia jakich dopuścił się rolnik, czyli zakup konwencjonalnych drzewek bez zgody "B", niedociągnięcia w postaci braku wykoszenia w rzędach. Ponadto w zaleceniach odnotowano: przy zakupie drzewek konwencjonalnych, wystąpić o zgodę do "B", wykosić w rzędach. Dodatkowo inspektorzy zapisali , że obsada działki rolnej wynosi ok. 125 szt./ha, wysokość drzewek 1,50-1,70 cm, wiek drzewek 3 lata (5% do 10% nie spełnia wymogów, a także "sad jabłoniowy nie plonujący".
Stwierdzone nieprawidłowości wskazują, że strona nie dopełniła zobowiązania do realizowania wariantu 2.10 uprawy sadownicze i jagodowe na działce rolnej D o powierzchni 53,99 ha. Zobowiązania te określone zostały w przepisach rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r., do którego odesłanie zawarte zostało w § 50 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r.
Na podstawie § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r., w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego w przypadku wariantu dziewiątego, dziesiątego, jedenastego i dwunastego. Zgodnie zaś z załącznikiem nr 3 pkt 2 do ww. rozporządzenia, dotyczącego Pakietu 2 Rolnictwo ekologiczne, wymogi m.in. dla wariantu 2.10. Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), rolnik zobowiązany został do wykonywania na plantacji zabiegów uprawowych i pielęgnacyjnych oraz utrzymywania minimalnej obsady drzew i krzewów określonej w tabeli, a w przypadku równoczesnej realizacji na tych samych użytkach rolnych wariantu czwartego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6 - utrzymywanie obsady drzew, której poziom mieści się w ramach poziomu obsady drzew obliczonej na podstawie rozstawy drzew, jaką należy stosować w ramach tego wariantu, zgodnie z częścią V Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie ust. 4 pkt 1.
Jak wyżej wskazano, z ustaleń poczynionych w toku kontroli gospodarstwa strony, które znalazły odzwierciedlenie m.in. w protokole kontroli, wynika, że wymogów tych strona nie dochowała.
Wbrew zarzutom strony, z akt sprawy nie wynika, aby niedochowanie przez stronę wymogów wynikających z powyższych przepisów było skutkiem działania siły wyższej. Przeciwnie, wynika z niego, że strona nie spełniła wymogów dotyczących obsady i utrzymywania dobrej kultury rolnej. Ani brak obsady drzewek ani brak pielęgnacji upraw nie są związane z przymrozkami czy suszą. Z dowodów wynika, że zły stan upraw nie był zatem skutkiem działania siły wyższej, ale ich niewłaściwej pielęgnacji i zaniedbań rolnika. Co istotne, zgłoszenie przez stronę rzekomych strat wskutek działania siły wyższej nastąpiło już po przeprowadzeniu kontroli gospodarstwa, nie może więc odnieść oczekiwanego przez stronę skutku.
Powyższe nieprawidłowości skutkowały odmową przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 dla działki D, o czym rozstrzygnął Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 26 lutego 2013 r.
Ustalenie, że rolnik w roku 2012 prowadził uprawę w sposób niewłaściwy i nie zapewnił wymaganej obsady, stanowi podstawę do zastosowania art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Zgodnie z tym przepisem, pomoc objęta wnioskiem ulega zmniejszeniu lub nie jest przyznawana, jeżeli nie spełniono następujących obowiązków i kryteriów:
w przypadku środków, o których mowa w art. 36 lit. a) ppkt (iv) i (v) oraz lit. b) ppkt (v) rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 - odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005, oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub
kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych.
W przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych.
Wbrew zarzutom strony, art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia Komisji nr 65/2011 daje samodzielną podstawę do domagania się zwrotu udzielonej pomocy za lata wcześniejsze, jeżeli dotyczy zobowiązań wieloletnich, czyli takich, jak w niniejszej sprawie. Polski ustawodawca ustanowił zasady zwrotu nienależnie pobranych płatności m.in. w przepisach ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich (....) (j.t. Dz.U. z 2013r., poz. 173 ze zm.), która w art. 28 ust.1 stanowi, że pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisy ustawy stanowią inaczej.
Szczegółowe przypadki zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zostały rzeczywiście uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2013r., poz. 361 ze zm.). Stały się one jednak wyrazem implementacji przede wszystkim art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji, który należy uznać za normę o charakterze kompetencyjnym, upoważniającą państwo członkowskie do szczegółowej regulacji przesłanek czy też przypadków zwrotu płatności rolnośrodowiskowej, która powinna uwzględniać rozmiar, zasięg i trwałość stwierdzonej niezgodności, czyli kryteria zdefiniowane w tym przepisie. Jak już jednak wskazano, art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji daje państwu członkowskiemu podstawę prawną do domagania się zwrotu dotacji za lata wcześniejsze i to bez konieczności implementacji tego przepisu do porządku krajowego. (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 grudnia 2015 r., I SA/Kr 914/15 i powołane tam orzecznictwo, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Wobec powyższego uznać należy, że rozstrzygnięcie w zakresie nałożenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranej płatności rolnośrodowiskowej także za rok 2011, znajduje oparcie w art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 65/2011.
Strona powołała się na art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Zgodnie z tym przepisem:
1. Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:
a) śmierć beneficjenta;
b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;
d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;
e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;
f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.
2. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.
Żaden z wypadków przewidzianych w ust. 1 nie miał miejsca. Strona nie wykazała, że ewentualne przymrozki czy susze miały charakter katastrofy naturalnej. Nie wykazała też dochowania terminu, o którym mowa w ust. 2. Strona podnosi, że dowiedziała się o złym stanie upraw dopiero w trakcie kontroli w czerwcu 2012 r. Jeżeli faktycznie tak było, to tym bardziej potwierdza to wniosek, że strona nie przykładała wagi do zachowania upraw w dobrej kulturze rolnej, nie interesując się jej stanem. Uprawa jabłoni ewidentnie zatem nie była prowadzona zgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną co wskazuje na niedochowanie należytej dbałości o stan roślin. Skoro strona w czerwcu 2012 r. nie wiedziała o zniszczeniach drzewek i braku obsady, dowodzi to braku należytego zainteresowania stanem jabłoni, warunków w jakich wzrasta i braku staranności w dbaniu o plantację. Powyższe wyklucza też możliwość uznania, że strona wykazała inną okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającą wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będącą wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika, co stanowi przesłankę zwolnienia z obowiązku zwrotu środków na podstawie § 35 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 26 lutego 2009 r.
Zmiana wariantu programu rolnośrodowiskowego, na którą powołuje się strona, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, ponieważ w sprawie istotne jest, że strona nie dopełniła wymagań w odniesieniu do realizowanego w 2012 roku wariantu 2.10 – Uprawy sadownicze i jagodowe w okresie przestawiania. Wskazany przez stronę przepis § 36b ust. 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 16 lutego 2009 r., w myśl którego jeżeli na podstawie ust. 2 płatność rolnośrodowiskowa nie przysługuje na skutek dokonania zmiany zobowiązania rolnośrodowiskowego, płatność ta nie podlega zwrotowi za lata poprzedzające rok, w którym dokonano tej zmiany – nie mógł mieć w sprawie zastosowania. Powodem bowiem odmowy przyznania stronie płatności rolnośrodowiskowej za 2012 rok nie była zmiana zobowiązania rolnośrodowiskowego, lecz niedopełnienie wymagań w odniesieniu do poprzednio realizowanego zobowiązania.
Bezzasadne są zarzuty naruszenia art. 28 ust.4 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, § 45 ust. 4 rozporządzenia z dnia 13 marca 2013r., art. 47 rozporządzenia KE (WE) Nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). Zostały one oparte na założeniu, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające uznanie siły wyższej bądź innych lub wyjątkowych okoliczności, o których mowa w tych przepisach. Jak już jednak wskazano, twierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.