I SA/Gd 1509/19

I SA/Gd 1509/19 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2020-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń
Marek Kraus
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 2268/21 - Wyrok NSA z 2022-12-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1314
art. 59 § 2 a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Marek Kraus, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 10 czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:
Naczelnik Urzędu Skarbowego (dalej: "Naczelnik", "organ egzekucyjny") prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku M.B. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") na podstawie zagranicznych tytułów wykonawczych z dnia 30 sierpnia 2018 r.
W oparciu o ww. tytuły wykonawcze organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 5 października 2018 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w "A" S.A. Dłużnik zajętej wierzytelności przedmiotowe zawiadomienie otrzymał w tym samym dniu. Wydruk ww. zawiadomienia wraz z odpisem przedmiotowych tytułów wykonawczych i zaktualizowanym tytułem wykonawczym doręczono skarżącemu w siedzibie Urzędu Skarbowego w dniu 8 października 2018 r.
Dokonane zajęcie zostało zaktualizowane zawiadomieniem z dnia 11 października 2018 r., doręczonym dłużnikowi zajętej wierzytelności w tym samym dniu, a zobowiązanemu w dniu 16 października 2018 r.
Pismami z dnia 8 października 2018 r. zobowiązany, na podstawie art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu ostatecznego rozpatrzenia zarzutów i jego umorzenie.
Jako podstawę zarzutów wskazał: niedopuszczalność egzekucji administracyjnej oraz zastosowanego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a.), zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia nieruchomości (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.), prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), niespełnienie przez zagraniczne tytuły wykonawcze wymogów wynikających z art. 102 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 425 ze zm.) - dalej: "ustawa o wzajemnej pomocy" (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).
W konsekwencji powyższego, pismem z dnia 12 października 2018 r. organ egzekucyjny poinformował skarżącego o zawieszeniu prowadzonego w oparciu o przedmiotowe tytuły wykonawcze postępowania egzekucyjnego, do czasu ostatecznego rozpoznania zarzutów.
Postanowieniem z dnia 22 października 2018 r. organ egzekucyjny uznał za nieuzasadnione ww. zarzuty.
W wyniku wniesionego na powyższe rozstrzygnięcie zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: "Dyrektor", "organ odwoławczy") postanowieniem z dnia 7 grudnia 2018 r. utrzymał je w mocy.
Pismem z dnia 27 marca 2019 r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez Naczelnika na podstawie zagranicznych tytułów wykonawczych z dnia 30 sierpnia 2018 r.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2019 r. Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem M.B. złożył na nie zażalenie.
Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2019 r. Dyrektor uchylił w całości postanowienie Naczelnika z dnia 16 kwietnia 2019 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpoznania wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o zagraniczne tytuły wykonawcze z dnia 30 sierpnia 2018 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na konieczność wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie.
Pismem z dnia 8 lipca 2019 r. M.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na postanowienie Dyrektora z dnia 10 czerwca 2019 r. W ww. piśmie M.B. wniósł o uchylenie tego rozstrzygnięcia.
W treści skargi strona zarzuciła naruszenie:
art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) - dalej: "k.p.a.", w zw. z art 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na bezzasadnym uchyleniu przez organ odwoławczy postanowienia organu pierwszej instancji;
art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 4, 7 u.p.e.a.;
art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 44 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 1 pkt 1,2, 3, 4, 7 u.p.e.a.;
art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 59 u.p.e.a.
Dyrektor w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) -dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Postępowanie w sprawie zainicjowane zostało pismem M.B. z dnia 27 marca 2019 r., którym zobowiązany, powołując się na dyspozycję art. 59 § 1 pkt 1, 2, 3, 4 i 7 u.p.e.a., złożył wniosek o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o zagraniczne tytuły wykonawcze z dnia 30 sierpnia 2018 r., wskazując, że:
obowiązki zostały wykonane przed wszczęciem postępowania,
obowiązki nie są wymagalne, wygasły, nie istnieją,
egzekwowane obowiązki zostały określone niezgodnie z treścią obowiązków wynikających z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa,
zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego,
egzekucja jest niedopuszczalna,
zastosowane środki egzekucyjne są niedopuszczalne,
zobowiązany przed wszczęciem egzekucji nie otrzymał upomnienia.
W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformował o braku statusu zobowiązanego w postępowaniu, braku zadłużenia objętego treścią ww. tytułów wykonawczych, braku otrzymania decyzji oraz upomnień przedegzekucyjnych bądź wezwania do zapłaty, a także odpisu pierwotnego tytułu wykonawczego lub dowodu jego doręczenia przez wierzyciela oraz niedopuszczalności egzekucji i zastosowanego środka egzekucyjnego, z uwagi na wykonanie wszystkich zobowiązań, które to zobowiązania objęte zagranicznym tytułem wykonawczym wystawionym na podstawie pierwotnego tytułu nr [...] z dnia 1 sierpnia 2018 r. wygasły przez zapłatę, albo są przedawnione, gdyż dotyczą okresu od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. W tym stanie sprawy, zdaniem skarżącego nienależne są także bezpodstawnie naliczone koszty egzekucyjne. Końcowo skarżący stwierdził, analogicznie jak w postępowaniu zarzutowym, że ww. tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów formalnych nałożonych treścią art. 102 ust. 1 i 2 ustawy o wzajemnej pomocy.
Art. 59 u.p.e.a. reguluje kwestię umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując obligatoryjne i fakultatywne jego przesłanki. Jeżeli w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wystąpią przeszkody o trwałym charakterze, uniemożliwiające dalsze prowadzenie postępowania, bądź powodujące, że jego dalsze prowadzenie jest niecelowe, następuje umorzenie postępowania egzekucyjnego. Może ono nastąpić w każdym stadium postępowania, gdyż przepis art. 59 u.p.e.a. nie wyznacza terminu do złożenia takiego wniosku. Żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego zobowiązany i wierzyciel mogą wnieść na każdym etapie postępowania egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, prawidłowy jest pogląd, że nie zamyka drogi do pełnego rozpoznania wniosku zobowiązanego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wcześniejsze wydanie postanowienia w sprawie zarzutów zobowiązanego wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tych samych tytułów wykonawczych. W przypadku zaś tożsamości przesłanek zgłoszonych przez zobowiązanego zarówno w postępowaniu zarzutowym, jak i we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, wobec braku wystąpienia nowych okoliczności co do zasady konieczne jest stwierdzenie bezprzedmiotowości wniosku, a w konsekwencji odstąpienie od ponownego badania merytorycznego.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z dnia 22 października 2018 r. Naczelnik uznał za nieuzasadnione zarzuty zgłoszone przez M.B. w oparciu o art. 33 § 1 pkt 6, 8-10 u.p.e.a., tj.: niedopuszczalności egzekucji i zastosowanego środka egzekucyjnego, zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, niespełnienia w zagranicznym tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.
W tym stanie faktycznym organ pierwszej instancji uznał, że pismo z dnia 27 marca 2019 r. powielające przesłanki zgłoszonych i rozpatrzonych uprzednio zarzutów postanowieniami organów obu instancji: Naczelnika z dnia 22 października 2018 r., utrzymanego w mocy postanowieniem Dyrektora z dnia 7 grudnia 2018 r., dyskwalifikowało możliwość ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia tożsamych przesłanek, stąd zastosowanie znalazła dyspozycja art. 61 a k.p.a.
Jednakże, jak słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, w niniejszej sprawie wystąpił brak tożsamości części przesłanek zawartych w obu środkach ochrony prawnej. Tym samym organ ten zasadnie nie podzielił możliwości wydania wyłącznie rozstrzygnięcia formalnego w sprawie.
Istotne w niniejszej sprawie jest także to, że nie każda wada tytułu wykonawczego, która została dostrzeżona przez zobowiązanego w innym momencie egzekucji, niż w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, jest na tyle ważna i istotna, aby stanowiła podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z dniem 21 listopada 2013 r., w wyniku wejścia w życie ustawy o wzajemnej pomocy, uregulowano zasady umarzania postępowania egzekucyjnego w zakresie dochodzenia należności pieniężnych państw członkowskich lub państw trzecich. Co do zasady umorzenie postępowania egzekucyjnego w zakresie dochodzenia należności państw członkowskich lub państw trzecich powinno być wyłączone do czasu całkowitej realizacji wniosku tego państwa o odzyskanie należności pieniężnych, chyba że z wnioskiem o wycofanie wniosku o odzyskiwanie należności pieniężnych lub ze zmienionym wnioskiem wystąpi to państwo (art. 81 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy). W art. 59 § 2a u.p.e.a. przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie dochodzenia należności państw członkowskich lub państw trzecich przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska ograniczono do przypadków wyszczególnionych w art. 59 § 1 pkt 4, 6, 7, 9 i 10 oraz § 2, w których występują zdarzenia na terytorium RP możliwe do zidentyfikowania przez organ egzekucyjny.
W zakresie należności pieniężnych państw członkowskich lub państw trzecich (art. 2 § 1 pkt 8 i 9) postępowanie egzekucyjne umarza się w następujących przypadkach:
gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego (art. 59 § 1 pkt 4):
w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego (art. 59 § 1 pkt 6);
jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne (art. 59 § 1 pkt 7);
na żądanie wierzyciela (art. 59 § 1 pkt 9);
w innych przypadkach przewidzianych w ustawach (art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a.).
Postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (art. 59 § 2).
W świetle powyższego podkreślić należy, że zawarte w piśmie z dnia 27 marca 2019 r. przesłanki umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o zagraniczne tytuły wykonawcze z dnia 30 sierpnia 2018 r., wymienione w art. 59 § 1 pkt 1, 2 i 3 u.p.e.a. nie mogły być przedmiotem badania merytorycznego przez organy obu instancji.
W tym miejscu przywołać należy, że art. 15 § 1 u.p.e.a. stanowi o możliwości wszczęcia egzekucji, pod warunkiem, że wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Jednakże, stosownie do art. 15 § 3a ww. ustawy przepisów § 1-3 nie stosuje się do egzekucji należności pieniężnych państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, o których mowa w art. 2 ustawy o wzajemnej pomocy.
Jak stanowi art. 104 ustawy o wzajemnej pomocy spory dotyczące należności pieniężnych państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, pierwotnego tytułu wykonawczego oraz powiadomienia dokonanego przez państwo członkowskie lub państwo trzecie są rozstrzygane przez właściwy organ tego państwa zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym państwie, o czym informowano zobowiązanego wielokrotnie w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Przechodząc do wniosku M.B. dotyczącego zasadności umorzenia ww. postępowań egzekucyjnych z uwagi na dyspozycję art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., tj. błędu co do osoby zobowiązanego, podkreślić należy, że powyższy zarzut nie został zgłoszony w okresie 7 dni od dnia doręczenia ww. tytułów wykonawczych. Ustawodawca, zarówno w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak i w art. 59 § 1 tej ustawy, w jednolity sposób potraktował możliwość złożenia ww. środka ochrony prawnej, a ponadto - co najistotniejsze -przewidział go także w art. 59 § 2a u.p.e.a. jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie dochodzenia należności państw członkowskich lub państw trzecich przekazanych do egzekucji administracyjnej na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska.
Dlatego też prawidłowo uznał Dyrektor, że Naczelnik miał obowiązek merytorycznego rozpoznania przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanego, której M.B. nie zgłosił w postępowaniu zarzutowym. Tym samym brak było uprawnień organu egzekucyjnego do orzeczenia o bezprzedmiotowości żądania w związku z rozpatrzeniem zarzutów postanowieniem z dnia 22 października 2018 r.
Podobnie, w przypadku wniosku o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych w oparciu o zagraniczne tytuły wykonawcze z dnia 30 sierpnia 2018 r.
w związku z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.. organ egzekucyjny nie odnosił się do dopuszczalności badania kwestii doręczenia upomnienia, twierdząc, że została rozpoznana w postanowieniu z dnia 22 października 2018 r. Wbrew twierdzeniu organu egzekucyjnego kwestia ta została podniesiona przez skarżącego dopiero na etapie wnioskowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Reasumując, Dyrektor zasadnie uznał za konieczne uchylenie w całości postanowienia Naczelnika z dnia 16 kwietnia 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Podsumowując należy wskazać, że Naczelnik winien przy ponownym rozpoznaniu sprawy odnieść się w uzasadnieniu postanowienia do wskazanych przez organ odwoławczy kwestii, oceniając przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego, wymienione w piśmie M.B. z dnia 27 marca 2019 r. Ponowne rozpatrzenie sprawy nie może ograniczać się jedynie do zbadania okoliczności wskazanych przez organ odwoławczy, bowiem organ pierwszej instancji jest zobowiązany do kompleksowego rozpoznania sprawy i wydania stosownego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji, zdaniem Sądu, niezbędne było zastosowanie dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a.
Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.
i