I SA/Gd 1470/21

I SA/Gd 1470/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Joanna Zdzienicka-Wiśniewska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Marek Kraus
Symbol z opisem
6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1099/25 - Postanowienie NSA z 2025-11-28
III FSK 845/22 - Wyrok NSA z 2024-05-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art.116 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka - Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Zalewska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 1 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 28.04.2021 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o solidarnej odpowiedzialności podatkowej likwidatora J. M. (dalej: Skarżący) z A Sp. z o.o. w likwidacji (dalej: Spółka) i drugiego likwidatora J. D. za zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę, podatku od towarów i usług za okres od marca do października 2020 r.
wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.
Powyższa decyzja była konsekwencją ustalenia przez organ podatkowy,
że Spółka nie uregulowała w terminie podatków dochodowego od osób prawnych za 2019 r. wynikającego ze złożonej deklaracji rocznej o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-8) oraz od towarów i usług za okres od marca do października 2020 r. wynikającego ze złożonych deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i usług VAT-7, co skutkowało powstaniem zaległości podatkowych oraz naliczeniem odsetek
za zwłokę od tych zaległości, oraz że Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników
A Sp. z o.o. uchwalą nr 1 (zawartą w akcie notarialnym z 6.03.2020 r. Rep. A nr [...]) postanowiło rozwiązać Spółkę i postawić ją w stan likwidacji, jednocześnie uchwałą nr 2 z dniem 6.03.2020 r. odwołano Skarżącego z pełnienia funkcji prezesa zarządu i powołano go na likwidatora Spółki. Ponadto protokołem Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 6.03.2020 r. (uchwała nr 1) na stanowisko likwidatora powołano również J. D.
Skarżący wniósł do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odwołanie od wskazanej decyzji organu pierwszej instancji, w którym zarzucił jej naruszenie:
art. 122 w związku z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez zaniechanie zebrania
i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
art. 191 ww. ustawy poprzez dokonanie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów,
błąd w ustaleniach faktycznych przez bezzasadne stwierdzenie, iż w okresie objętym postępowaniem Skarżący pełnił funkcję likwidatora A Sp. z o.o. w likwidacji, podczas gdy okoliczność taka nie mogła mieć miejsca w myśl art. 18 Kodeksu spółek handlowych,
art. 116b § 1 w związku z art. 116 oraz 116a Ordynacji podatkowej przez ich zastosowanie pomimo braku przesłanek.
W uzasadnieniu odwołania wskazano, iż Skarżący nie kwestionuje faktu niewypłacalności Spółki oraz ewentualnej bezskuteczności prowadzonej z jej majątku egzekucji (ponieważ nie posiada wiedzy w tym zakresie), natomiast nie zgadza się
z ustaleniem jakoby do dnia 6 marca 2020 r. pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki,
a po tym dniu jej likwidatora.
Skarżący przyznał jako bezsporne, że pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki
od dnia 6 marca 2014 r., tj. od początku jej istnienia, podkreślając zarazem, że organ podatkowy pominął kluczową w sprawie okoliczność, jaką było skazanie Skarżącego wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 17 czerwca 2019 r. na karę grzywny za popełnienie czynu z art. 270 § 1 k.k.
Skarżący wskazał, iż zgodnie z art. 18 § 2 k.s.h., nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem albo prokurentem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa określone
w przepisach rozdziałów XXXIII-XXXVII Kodeksu karnego oraz w art. 585, art. 587,
art. 590 i art. 591 ustawy. Wyrok dotyczący Skarżącego uprawomocnił się dnia 25 czerwca 2019 r., a czyn, za który został skazany, spełnia przesłanki opisane
w przywoływanym przepisie. W konsekwencji z dniem 25 czerwca 2019 r. z mocy prawa ustał stosunek członkostwa Skarżącego w zarządzie spółki. Skarżący argumentował również, że art. 18 § 3 k.s.h. stanowi, iż omawiany zakaz ustaje
z upływem piątego roku od dnia uprawomocnienia się wyroku skazującego, chyba
że wcześniej nastąpiło zatarcie skazania, co w przypadku Skarżącego oznaczałoby ustanie zakazu z dniem 25 czerwca 2024 r. Skarżący nie mógł zatem zostać powołany na likwidatora Spółki w marcu 2020 roku.
Konkludując, Skarżący wywiódł, że w okresie, w którym powstały zaległości podatkowe Spółki nie pełnił i z mocy prawa nie mógł pełnić funkcji prezesa zarządu
lub likwidatora spółki. Co za tym idzie, nie mogą mieć zastosowania regulacje przewidziane w art. 116-116b Ordynacji podatkowej, ponieważ nie została spełniona jedna z przesłanek stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności.
Do odwołania Skarżący dołączył informację o osobie z Krajowego Rejestru Sądowego.
Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania decyzją z dnia 1 września 2021 r.
nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję DIAS z dnia 1 września 2021 r. Skarżący ponowił zarzuty i argumentację odwołania, nadto wskazał, iż żadne z przytoczonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczeń sądów administracyjnych nie odnosi się do kwestii karalności członka zarządu (analogicznie likwidatora) i jej wpływu na możliwość pociągnięcia takiej osoby do odpowiedzialności w myśl art. 116-116b Ordynacji podatkowej.
Zdaniem Skarżącego wolą ustawodawcy było powiązanie odpowiedzialności solidarnej właśnie z pełnieniem funkcji (nawet w bierny sposób) nie zaś z faktycznym wykonywaniem czynności. Nie budzi wątpliwości, iż ww. pojęć nie można stosować zamiennie. Ponadto gdyby wolą ustawodawcy było obciążenie solidarną odpowiedzialnością za zobowiązania niewypłacalnej spółki większego grona podmiotów, posłużyłby się takim samym sformułowaniem jak w przypadku art. 9 § 3 k.k.s. (zgodnie z którym za przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe odpowiada, jak sprawca, także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi), a tego nie uczynił. Skoro więc, zgodnie z brzmieniem art. 18 k.s.h. nie może być członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, likwidatorem albo prokurentem osoba, która została skazana prawomocnym wyrokiem - a co za tym idzie nie może pełnić funkcji - nie może ona w konsekwencji ponosić odpowiedzialności wynikającej z art. 116 Ordynacji podatkowej, gdyż przesłanką do jej zaistnienia jest właśnie pełnienie funkcji. Nie ma przy tym znaczenia, zdaniem Skarżącego, czy uchwała zgromadzenia wspólników została zaskarżona i czy wywołała określone przez nią skutki prawne. Nie ma również znaczenia, czy Skarżący jako wspólnik brał udział w jej uchwalaniu (czego, z uwagi na znaczny upływ czasu, nie jest wstanie w całą pewnością potwierdzić), bowiem skutek w postaci powołania osoby skazanej prawomocnym wyrokiem na likwidatora i tak nie mógł powstać.
Skarżący podniósł również okoliczność, że dzień po tym jak został rzekomo powołany na likwidatora, Spółka powołała w to miejsce J. D. Skarżący nigdy nie został wpisany do KRS jako likwidator, podczas gdy J. D. w nim figuruje.
Podsumowując, Skarżący analogicznie jak w odwołaniu wywiódł, iż w okresie, w którym powstały zaległości podatkowe Spółki, nie pełnił i z mocy prawa nie mógł pełnić funkcji prezesa zarządu lub likwidatora spółki. Nie podejmował również żadnych rzeczywistych czynności w imieniu i na rzecz spółki. W konsekwencji nie mogą mieć zastosowania regulacje przewidziane w art. 116-116b Ordynacji podatkowej, ponieważ nie została spełniona jedna z przesłanek stwierdzenia solidarnej odpowiedzialności.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 7 lutego 2022 r. Skarżący poinformował, iż w aktach rejestrowych Spółki brak jest dokumentów o powołaniu go na likwidatora Spółki, przedkładając na dowód pismo z Sądu Rejonowego G.-P. z dnia 15 grudnia 2021 r.
W piśmie z dnia 10 marca 2022 r. Skarżący podniósł, że postępowanie karnoskarbowe zostało wszczęte przeciwko niemu jako osobie odpowiedzialnej
za sprawy gospodarcze, a w szczególności finansowe podmiotu, na podstawie art. 9 k.k.s., nie zaś jako likwidatorowi, przedkładając na tę okoliczność uzasadnienie postanowienia o przedstawieniu zarzutu z dnia 13 grudnia 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą prawną wydania zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji były regulacje zawarte w przepisach art. 116-116b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 1450, dalej O.p.) normujące odpowiedzialność członków zarządu – odpowiednio likwidatora - za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Jednakże sporne pomiędzy stronami nie jest zaistnienie pozytywnych
czy negatywnych przesłanek, o których mowa w przytoczonych przepisach, tylko kwestia, czy osoba, która faktycznie pełniła funkcję członka zarządu (likwidatora)
w okresie, w którym powstały zobowiązania podatkowe, może powoływać się
na okoliczność, że nie mogła pełnić tej funkcji z uwagi na zakaz wynikający z art. 18
§ k.s.h. Powyższa kwestia wielokrotnie była już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, które wypracowały przeważający pogląd – podzielany przez Sąd
w niniejszym składzie – iż nie jest wyłączone orzekanie o odpowiedzialności członka zarządu (analogicznie likwidatora) za zaległości spółki w sytuacji skazania
za przestępstwo opisane w art. 18 § 2 k.s.h. A zatem pełnienie – pomimo skazania - funkcji członka zarządu czy likwidatora skutkuje odpowiedzialnością za zaległości podatkowe, ponoszoną na podstawie art. 116 O.p.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy przywołano argumentację przedstawianą w dotychczasowym orzecznictwie zapadłym na kanwie sporów o znaczenie przepisu art. 18 § 2 k.s.h. dla odpowiedzialności podatkowej,
w szczególności obszernie zacytowano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt III SA/Wa 2278/19.
W przywołanym orzeczeniu, które Sąd w obecnym składzie aprobuje – wskazano, że sądowi orzekającemu znane są wyroki Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2008 r., IV CSK 356/07 (OSNC 2009/3/43) oraz z 17 lutego 2016 r., III CSK 107/15 (LEX nr 2048971), w których analizowano zagadnienie skutków prawomocnego skazania prezesa zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Sąd Najwyższy w tych wyrokach wyraził stanowisko, że utrata zdolności do pełnienia funkcji określonych w art. 18 § 1 k.s.h., w tym do pełnienia funkcji członka zarządu w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, następuje ex lege wskutek uprawomocnienia się wyroku za popełnione przestępstwo, nie wymagając orzekania o zakazie w wyroku skazującym i powodując automatyczne wygaśnięcie udzielonego mandatu. Konsekwencją tego stanowiska staje się wyłączenie od chwili utraty mandatu na podstawie art. 18 § 2 k.s.h. przez członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jego odpowiedzialności wobec wierzycieli spółki na szczególnej podstawie deliktowej, jaką stanowi art. 299 § 1 k.s.h.
Powyższe wyroki zostały wydane na tle art. 299 § 1 k.s.h., który nie zawiera unormowania prawnego identycznego z unormowaniami Ordynacji podatkowej, dotyczącymi odpowiedzialności członków zarządu spółki za zaległości podatkowe spółki. Zakres tej odpowiedzialności jest określony szerzej w Ordynacji podatkowej, niż w k.s.h. Przewidzianą w art. 299 k.s.h. odpowiedzialność solidarną
za zobowiązania spółki ponoszą członkowie zarządu, a nie osoby pełniące funkcję członków zarządu, jak stanowi Ordynacja podatkowa. Za osobę pełniącą funkcję członka zarządu należy uznać również osobę, która faktycznie dokonuje czynności mieszczących się w zakresie właściwości członka zarządu, a nie wyłącznie osobę, która została powołana na członka zarządu spółki. Wskazać należy bowiem,
że regulacja art. 18 § 2 k.s.h. wyłącza zarówno dopuszczalność skutecznego powołania danej osoby na funkcje wskazane w § 1 (członka zarządu), jak również stanowi podstawę utraty zdolności do dalszego wykonywania tych funkcji, jeżeli prawomocny wyrok skazujący zapadł w czasie ich wykonywania. Tym niemniej przepis ten nie może być postrzegany, jak czyni to Skarżący w rozpoznawanej sprawie, jako zwalniający Skarżącego z mocy prawa z pełnienia tej funkcji. Przepis ten ogranicza możliwość pełnienia przez osoby fizyczne skazane prawomocnym wyrokiem sądu karnego za określone przestępstwa funkcji w organach spółek i może stanowić podstawę domagania się stwierdzenia nieważności uchwał zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia, podjętych z jego naruszeniem. Nie oznacza to jednak, że osoby karane, skutecznie powołane do pełnienia określonych funkcji w organach spółek, ich nie pełnią (tak też wyrok WSA w Warszawie z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1057/16 oraz WSA w Gdańsku z 20 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 1198/17). Przy tej kwestii wskazać należy na uchwały Sądu Najwyższego z 20 grudnia 2012r., sygn. akt III CZP 84/12 oraz z 18 września 2013 r., sygn. akt III CZP 13/13, z których wynika, że nawet w przypadku, gdy uchwała zgromadzenia wspólników lub walnego zgromadzenia narusza przepisy prawa, lecz nie zostanie zaskarżona na podstawie k.s.h. i nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy sąd, to będzie ważna i w pełni skuteczna, a tym samym będzie wywoływać określone przez nią skutki prawne.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że za osobę pełniącą funkcję członka zarządu należy uznać również osobę, która faktycznie dokonuje czynności mieszczących się w zakresie właściwości członka zarządu, a nie wyłącznie osobę, która została powołana na członka zarządu spółki. Ponadto, w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażono pogląd, że art. 116 § 2 O.p. odwołuje się do faktycznego sprawowania przez daną osobę wymienionej w tym przepisie funkcji. Oceniając odpowiedzialność solidarną konkretnej osoby
za zaległości podatkowe jednostki organizacyjnej, którą zarządza, istotne znaczenie ma więc ustalenie, czy w danym czasie podejmowała ona aktywne działania z zakresu prowadzenia spraw spółki. Należy bowiem podkreślić, że istota odpowiedzialności solidarnej członków zarządu za zaległości podatkowe nie opiera się wyłącznie na formalnym piastowaniu danego stanowiska, lecz również na ponoszeniu konsekwencji działań lub zaniechań (np. wyroki NSA z 4 marca 2015 r., sygn. akt I FSK 241/14, z 28 stycznia 2015 r. II FSK 3236/12).
Za związaniem odpowiedzialności członków zarządu z rzeczywistym sprawowaniem tej funkcji NSA opowiedział się wielokrotnie. Pojęcie "pełnienie obowiązków członka zarządu", które jest kluczowe dla określenia zakresu odpowiedzialności uregulowanej w art. 116 § 2 O.p., należy odnieść do kontekstu faktycznego. Nie można tego pojęcia utożsamiać np. z wpisem do rejestru handlowego, lecz należy mieć na względzie możliwość uwzględnienia przy dokonywaniu jego wykładni okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego oddziaływania na sprawy danej spółki przez osobę tylko formalnie figurującą w rejestrze jako członek zarządu (wyrok NSA z 16 września 2011 r., sygn. akt II FSK 561/10).
Powyżej powołane stanowiska judykatury sąd orzekający w sprawie w pełni podziela.
W świetle powyższego należało stwierdzić, że dokonana przez organy podatkowe wykładnia art. 116 § 2 O.p., odwołująca się do aspektu faktycznego sprawowania funkcji członka zarządu spółki w kontekście odpowiedzialności za jej zaległości podatkowe, była prawidłowa. Zaprezentowane wcześniej wywody przemawiają bowiem za tym, że osoba, która faktycznie pełniła funkcję członka zarządu w okresie, w którym powstały zobowiązania podatkowe, nie może powoływać się na okoliczność, że nie mogła pełnić tej funkcji z uwagi na zakaz wynikający z art. 18 § 2 k.s.h., dla uwolnienia się od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, którą ponosi na podstawie art. 116 O.p. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia jego wykładnia językowa, albowiem w przepisie tym jest mowa o "pełnieniu obowiązków", a więc o ich wykonywaniu, działaniu aktywnym, o określonym stanie faktycznym. Przemawia za tym również wykładnia celowościowa, albowiem oczywiste wydaje się, że podstawą do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki jest fakt, iż w danym okresie, konkretna osoba, bardziej lub mniej właściwie prowadzi sprawy danego podmiotu, co oznacza, że jako członek organu zarządzającego odpowiada całym swoim majątkiem za działania lub zaniechania.
Przyjęcie w rozpoznawanej sprawie wykładni dokonanej przez Skarżącego prowadziłoby do uznania, że członek zarządu (likwidator) pełniący funkcje, pomimo zakazu wynikającego z art. 18 § 2 k.s.h., nie ponosi odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki nawet pomimo tego, że występując w obrocie jako organ spółki, podejmował działania rodzące określone skutki prawne (w tym podatkowe). Taka wykładnia przepisów k.s.h. byłaby niezgodna z konstytucyjną zasadą równości. Prowadziłaby do uprzywilejowania tych członków zarządów spółek kapitałowych, którzy dokonywali czynności skutkujących powstaniem zaległości podatkowych
i którzy jednocześnie funkcję tę pełnili pomimo nałożonego na nich zakazu wynikającego z art. 18 § 2 k.s.h., tj. w warunkach prawomocnego skazania
za wymienione tam przestępstwa. Mogliby oni w takiej sytuacji nie ponosić odpowiedzialności za skutki swoich działań powołując się na naruszenie przez siebie zakazu z art. 18 § 2 k.s.h. Takie rozumienie przepisów k.s.h. przeczyłoby również celowi regulacji zawartej w art. 116 O.p., który to przepis służy ochronie interesów wierzycieli, rozszerzając krąg podmiotów odpowiedzialnych za istniejące zaległości podatkowe osób prawnych (wyrok WSA w Gdańsku z 7 stycznia 2016 r., sygn. akt
I SA/Gd 432/15 ).
Warto w tym miejscu przytoczyć również orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 2333/19, w którym wskazano uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 18.09.2013 r., III CZP 13/13 (OSNC 2014/3/23), zgodnie z którą wyrok sądu stwierdzający nieważność sprzecznej z ustawą uchwały wspólników spółki z o.o. lub uchwały walnego zgromadzenia spółki akcyjnej ma charakter konstytutywny. Sąd Najwyższy przedmiotem swojej analizy uczynił sytuację, gdy do aktu powołania dojdzie
przez uchwałę wspólników (walnego zgromadzenia). Uchwała wspólników (walnego zgromadzenia) powołująca w skład organu spółki osoby prawomocnie skazane
za określone w przepisie przestępstwa narusza ustawę. Zgodnie zaś z art. 252 § 1 (art. 425 § 1) k.s.h. istnieje wówczas możliwość wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały sprzecznej z ustawą. W uzasadnieniu SN wskazał m.in., że: "skutek prawny nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą powstaje dopiero w następstwie wydania konstytutywnego prawomocnego orzeczenia sądowego, eliminującego ex tunc uchwałę z obrotu prawnego" oraz "argumentem przemawiającym za poparciem stanowiska opowiadającego się przeciwko bezwzględnej ab initio nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą, jest wzgląd na bezpieczeństw obrotu, który jest możliwy do osiągnięcia tylko w razie aprobaty tezy, że aż do czasu wydania w trybie postępowania procesowego prawomocnego orzeczenia sądowego uwzględniającego powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników, uchwała taka wywiera skutki prawne jako element porządku prawnego". Taka wykładnia oznacza konieczność uwzględniania w obrocie prawnym wadliwej uchwały tak długo, jak nie zostanie ona z niego wyeliminowana przez prawomocne orzeczenie sądu.
Identyczne stanowisko wyrażono w wyroku NSA z 27.04.2018 r., I FSK 976/16. W wyroku WSA w Kielcach z 23.10.2015 r., I SA/Ke 419/15, także wskazano, że mimo że uchwała podjęta została wbrew zakazowi z art. 18 § 2 k.s.h., to znaczy powołano do pełnienia funkcji członka zarządu osobę prawomocnie skazaną za przestępstwo oszustwa, nie można uchwały uznać za nieważną, ponieważ nie wytoczono przeciwko niej powództwa, o którym mowa w art. 252 § 1 k.s.h. Bez wyroku unieważniającego uchwałę nie można twierdzić, jak czyni to skarżący, że nie pełnił funkcji członka zarządu. W podobnym tonie wypowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 25.03.2013 r., I FSK 521/12 oraz z 8.11.2017 r., I FSK 466/16.
Sądowi, orzekającemu w rozpatrywanej sprawie, znane jest orzecznictwo
oraz podglądy doktryny prezentujące odmienne stanowisko, a mianowicie
że w momencie uprawomocnienia się wyroku skazującego za przestępstwo określone w art. 18 § 2 k.s.h. następuje automatyczne wygaśnięcie udzielonego mandatu (np. wyrok SN z 17.02.2016 r., III CSK 107/15, w którym zresztą nie odniesiono się do ww. uchwały składu siedmiu sędziów SN z 18.09.2013 r., III CZP 13/13. Zob. również M. Dumkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, LEX 2020; A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu Spółek Handlowych, LEX 2018; M. Leśniak, Zakres kognicji sądu rejestrowego wobec uchwał zgromadzeń wspólników lub walnych zgromadzeń sprzecznych z ustawą w świetle uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 18.09.2013 r. (III CZP 13/13), "Przegląd Prawa Handlowego" 2014/10, s. 35-39; D. Wajda, Prawomocne skazanie za przestępstwa określone w art. 18 § 2 k.s.h. a pełnienie funkcji w organie spółki kapitałowej, "Przegląd Prawa Handlowego" 2018/2, s. 22-27). Niemniej jednak podkreślić trzeba, że argumentacja ww. poglądu tegoż orzecznictwa i doktryny prawa handlowego sprowadza się jedynie do aspektu skuteczności, realizacji celu zakazu, jakim jest wyłączenie z udziału w obrocie gospodarczym skazanych za określone w art. 18 § 2 k.s.h. przestępstwa osób. Brak jest natomiast analizy w aspekcie prawnopodatkowej odpowiedzialności członków zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe. Należy podkreślić, że w art. 18 § 2 k.s.h. nie został przewidziany skutek powołania takiej osoby na członka organu spółki. To, że prowadzi to do utraty mandatu ex lege, zostało głównie wypracowane przez doktrynę prawa handlowego oraz część orzecznictwa. Trafny wydaje się wniosek, że prawny skutek skazania, o którym mowa w art. 18 § 2 k.s.h. stanowi zagadnienie interdyscyplinarne, a w orbicie rozważań nad owym skutkiem krzyżują się problemy o charakterze karnoprawnym, cywilnoprawnym, administracyjnoprawnym oraz procesowym (P. Ochman, Z problematyki zakazu pełnienia funkcji piastuna organu w spółkach handlowych – uwagi na marginesie art. 18 § 2 k.s.h., "Rejent" 2012/12, s. 72, 95). Jako rozwiązanie problemu niektórzy autorzy proponują nowelizację art. 18 k.s.h., polegającą na wprowadzeniu postanowienia przewidującego nieważność ex lege aktów powołań osób objętych zakazem (A. Koch, Czy istnieje potrzeba nowelizacji przepisów normujących sankcję nieważności uchwał spółek kapitałowych (art. 252 i 425 k.s.h.) [w:] Usus magister est optimus. Rozprawy prawnicze ofiarowane Profesorowi Andrzejowi Kubasowi, red. B. Jelonek-Jarco, R. Kos, J. Zawadzka, Warszawa 2016, s. 399).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy,
iż dla jej rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma, czy w związku z prawomocnym wyrokiem skazującym Skarżącego za przestępstwa, o których mowa w art. 18 § 2 k.s.h., Skarżący powołany na likwidatora spółki faktycznie tę funkcję pełnił.
Zdaniem Sądu organy podatkowe zasadnie wykazały, że pomimo powyższego wyroku skazującego Skarżący sprawował funkcję likwidatora, w tym działał w imieniu spółki, podejmując decyzje i kierował spółką.
Organy podatkowe jako dowody potwierdzające faktyczne sprawowanie funkcji likwidatora przez Skarżącego wskazały na podpisane przez niego dokumenty,
w szczególności:
- wniosek o publikację ogłoszenia o likwidacji w Monitorze Sądowym
i Gospodarczym z 06.03.2020 r. oraz piśmie stanowiącym treść ogłoszenia w MSiG,
- zlecenie wykonania prac montażowych z 3.08.2020 r. (Skarżący pokwitował odbiór pisma),
- protokół odbioru robót z 31.08.2020 r. (jako wykonawcę wskazano Spółkę reprezentowaną przez Skarżącego),
- oświadczenie o kompensacie z 31.08.2020 r. (podpisanym przez Skarżącego z użyciem pieczątki Spółki),
- 10 fakturach VAT wystawionych przez Spółkę w dniu 30.09.2020 r.,
- 10 dowodach wpłaty z 31.08.2020 r. i 30.09.2020 r. (podpisanych przez Skarżącego z użyciem pieczątki Spółki).
Z tych względów nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisów przez przyjęcie, że pomimo prawomocnego wyroku skazującego można przypisać Skarżącemu odpowiedzialność za zaległość podatkową spółki.
W konsekwencji spełnione zostały wszystkie pozytywne przesłanki orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego za zaległości podatkowe Spółki. W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły też, że nie zachodzą przesłanki negatywne, które mogłyby w konkretnym przypadku wyłączać możliwość orzeczenia o takiej odpowiedzialności.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku,
na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.