I SA/Gd 1452/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gdańsku oddalił skargę rolnika na decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności unijnych, uznając, że działał on w złej wierze i nie można mówić o błędzie organu.
Rolnik zaskarżył decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za lata 2004-2006. Argumentował, że został wprowadzony w błąd przez ARiMR co do możliwości składania wniosków. Sąd uznał jednak, że rolnik nie był faktycznym użytkownikiem gruntów, złożył oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności i przekazywał środki dzierżawcy, co świadczy o jego złej wierze. W konsekwencji, oddalono skargę, potwierdzając obowiązek zwrotu środków.
Sprawa dotyczyła skargi J. K. na decyzję Dyrektora ARiMR ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich za lata 2004-2006. Rolnik wnioskował o przyznanie płatności, które zostały mu przyznane i wypłacone. Następnie, po wznowieniu postępowania z powodu ujawnienia umowy dzierżawy, decyzje przyznające płatności zostały uchylone, a organ pierwszej instancji odmówił ich przyznania. Po kolejnych postępowaniach ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności. Skarżący twierdził, że został wprowadzony w błąd przez Kierownika ARiMR co do możliwości składania wniosków przez dzierżawcę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę. Sąd podkreślił, że wcześniejsze wyroki WSA potwierdziły prawidłowość wznowienia postępowania. Stwierdzono, że przyznanie płatności nie było wynikiem pomyłki organu, lecz zadeklarowania przez skarżącego gruntów, których nie był faktycznym użytkownikiem. Podpisanie oświadczenia o znajomości zasad przyznawania płatności i przekazywanie środków dzierżawcy świadczyło o złej wierze rolnika. W związku z tym nie miał zastosowania krótszy, czteroletni termin przedawnienia, a obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków był uzasadniony.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, rolnik nie działał w dobrej wierze, ponieważ miał świadomość, że nie jest faktycznym użytkownikiem gruntów i złożył oświadczenie o znajomości zasad przyznawania płatności.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący nie mógł działać w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu o prawie do płatności, skoro znał zasady ich przyznawania i nie był faktycznym użytkownikiem gruntów. Podpisanie oświadczenia o znajomości zasad i zobowiązanie do informowania o faktach mających wpływ na nienależne przyznanie płatności świadczyło o jego złej wierze.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.o. ARiMR art. 29 § 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Rozporządzenie 2419/2001 art. 49 § 1
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
W przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.
Pomocnicze
Rozporządzenie 2419/2001 art. 49 § 4
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika.
Rozporządzenie 2419/2001 art. 49 § 5
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
Obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności a datą pierwszego powiadomienia o nieuzasadnionym charakterze płatności jest dłuższy niż dziesięć lat, a jeśli beneficjent działał w dobrej wierze - czterech lat.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchylenie decyzji przyznających płatności oznacza, że środki zostały pobrane nienależnie. Rolnik nie działał w dobrej wierze, co wyklucza zastosowanie krótszego terminu przedawnienia. Przyznanie płatności nie było wynikiem pomyłki organu, lecz zadeklarowania przez rolnika gruntów, których nie był faktycznym użytkownikiem.
Odrzucone argumenty
Rolnik został wprowadzony w błąd przez organ co do możliwości składania wniosków o płatności. Błąd organu wyłącza obowiązek zwrotu nienależnie pobranych środków.
Godne uwagi sformułowania
Wobec niewniesienia odwołania decyzje te stały się ostateczne. W związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, postanowieniami z dnia 19 stycznia 2009 r., Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowania... Organ odwoławczy zgodził się także z tym, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przedawnienia, o których mowa w art. 49 ust. 5 Rozporządzenia 2419/2001. O działaniu w dobrej wierze nie może bowiem świadczyć okoliczność, że w czasie ubiegania się o płatności obszarowe i otrzymania płatności rolnik miał świadomość, iż otrzymał płatności do powierzchni, której nie użytkował, a wypłacaną płatność przekazywał dzierżawcy. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego.
Skład orzekający
Elżbieta Rischka
przewodniczący
Ewa Wojtynowska
sprawozdawca
Małgorzata Tomaszewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia dobrej wiary w kontekście nienależnie pobranych płatności rolnych oraz zasady ustalania zwrotu środków w przypadku uchylenia decyzji przyznających pomoc."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przepisów dotyczących płatności rolnych i rozporządzeń UE w tym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne wypełnianie wniosków i świadomość zasad przyznawania płatności, nawet w przypadku błędnych informacji od urzędników. Pokazuje też, jak sądy interpretują pojęcie 'dobrej wiary' w kontekście finansowym.
“Rolnik musiał zwrócić 15 tys. zł za unijne dopłaty. Sąd: 'Nie działał w dobrej wierze'.”
Dane finansowe
WPS: 14 904,05 PLN
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Gd 1452/15 - Wyrok WSA w Gdańsku Data orzeczenia 2016-03-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2015-09-29 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku Sędziowie Elżbieta Rischka /przewodniczący/ Ewa Wojtynowska /sprawozdawca/ Małgorzata Tomaszewska Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Środki unijne Sygn. powiązane II GSK 3971/16 - Wyrok NSA z 2017-01-10 Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2014 poz 1438 art.29 Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę. Uzasadnienie J. K. złożył do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwany w dalszej części uzasadnienia Kierownikiem ARiMR lub organem pierwszej instancji) wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004, 2005 i 2006. Po przeprowadzeniu postępowań, odpowiednio decyzjami z dnia 23 grudnia 2004 r., 4 maja 2006 r. i 7 listopada 2006 r. Kierownik ARiMR przyznał stronie płatności bezpośrednich w wysokości odpowiednio 4560,81 zł, 4650,59 zł i 5692,65 zł za lata 2004-2006. Wobec niewniesienia odwołania decyzje te stały się ostateczne. Płatności przyznane ww. decyzjami zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów odpowiednio w dniach 4 lutego 2005 r., 22 maja 2006 r. i 11 grudnia 2006 r. Dnia 19 marca 2008 r. do Kierownika ARiMR wpłynęło pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, [...] wraz z załącznikami, tj. umową dzierżawy z dnia 31 grudnia 2002 r. pomiędzy Państwem I. i J. K. a Panem A. L., w której gospodarstwo rolne o powierzchni 11,44 ha zostało wydzierżawione na okres 10 lat, oświadczeniem Pani I. K. z dnia 27 lutego 2008 r., oświadczeniem Pana J. K. z dnia 27 lutego 2008 r. oraz oświadczenia Pana A. L. z dnia 27 lutego 2008 r., w których potwierdzono, że gospodarstwo rolne będące własnością Państwa I. i J. K., w okresie trwania umowy dzierżawy z dnia 31 grudnia 2002 r. użytkował w całości Pan A. L., zgodnie z ww. umową dzierżawy, a dopłaty bezpośrednie za lata 2004-2007, ze względu na okresowe przyznanie renty Panu J. K., otrzymywał Pan A. L. za pośrednictwem Pana J. K. W związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, lecz nieznanych organowi, postanowieniami z dnia 19 stycznia 2009 r., Kierownik ARiMR wznowił z urzędu postępowania zakończone wydaniem ww. decyzji w sprawie przyznania płatności bezpośrednich na lata 2004-2006. Po przeprowadzonych postępowaniach wyjaśniających i ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ pierwszej instancji decyzjami z dnia 20 października 2009 r. uchylił ww. decyzje oraz odmówił przyznania płatności bezpośrednich na lata 2004-2006. Decyzjami z dnia 18 stycznia 2010 roku Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (zwany w dalszej części uzasadnienia Dyrektorem ARiMR lub organem odwoławczym) utrzymał w mocy ww. decyzje z dnia 20 października 2009 r. Na powyższe decyzje Dyrektora ARiMR strona wniosła skargi do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargi strony (wyroki z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 257/10, z 10 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 302/10 i z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 304/10). Pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. Kierownik ARiMR zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na lata 2004-2006. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia 27 marca 2015 r. Kierownik ARiMR ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich w łącznej wysokości 14904,05 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący utracił uprawnienie do uzyskania płatności za lata 2004, 2005 i 2006 z uwagi na uchylenie decyzji organu przyznających te płatności. Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania decyzją z dnia 22 lipca 2015 r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w następstwie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji na podstawie, których przyznano i wypłacono skarżącemu płatności bezpośrednie na lata 2004-2006, należy uznać, że skarżący utracił uprawnienie do uzyskania tych płatności, w związku, z czym środki pieniężne przekazane na rachunek bankowy strony zostały pobrane nienależnie. Dyrektor ARiMR wskazał również, że w sprawie nie zaistniały przesłanki z art. 49 ust. 4 i 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz WE L 327 z 12.12.2001) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem 2419/2001, określające sytuacje, w których nie istnieje obowiązek zwrotu przyznanej płatności. Organ odwoławczy wskazał, że płatności wypłacone na podstawie decyzji Kierownika ARiMR, nie wynikały z pomyłki organu, albowiem organ przyznając płatność wydał decyzję w oparciu o materiał dowodowy, który nie wskazywał na to, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie. Organ odwoławczy zgodził się także z tym, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przedawnienia, o których mowa w art. 49 ust. 5 Rozporządzenia 2419/2001. Zdaniem Dyrektora ARiMR, nie można uznać, że w przedmiotowej sprawie strona działała w dobrej wierze, co uzasadniałoby przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu wskazanego w przywołanym przepisie. O działaniu w dobrej wierze nie może bowiem świadczyć okoliczność, że w czasie ubiegania się o płatności obszarowe i otrzymania płatności rolnik miał świadomość, iż otrzymał płatności do powierzchni, której nie użytkował, a wypłacaną płatność przekazywał dzierżawcy. Ponadto skarżący składając wniosek o przyznanie płatności złożył podpis pod oświadczeniem wskazującym, że znane mu są zasady przyznawania płatności. Oznacza to, że miał świadomość tego, iż przysługują one tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych. Z powyższego względu również zarzuty dotyczące błędnej informacji uzyskanej od Kierownika ARiMR okazały się niezasadne. W skardze na rozstrzygnięcie organu odwoławczego złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżący powtórzył, że złożył wnioski o przyznanie płatności w skutek błędnego poinformowania przez Kierownika ARiMR, że wnioski takie może złożyć zarówno właściciel działek jak i ich dzierżawca. Z związku z czym wnioski te złożył skarżący a otrzymane płatności przekazywał dzierżawcy gruntów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sporu była zasadność ustalenia przez organy administracyjne kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich. Argumentacja skarżącego oparta została na twierdzeniu, że przyznanie płatności było konsekwencją nieprawidłowych działań organu informujących stronę w sposób błędny, o prawie do jej uzyskania. W pierwszej kolejności wskazać należy, że rozstrzygnięcie Dyrektora ARiMR w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznanych płatności na lata 2004-2006, były przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokami z dnia 24 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 257/10, z 10 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 302/10 i z 8 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 304/10 oddalił skargi strony na decyzje Dyrektora ARiMR utrzymujące w mocy decyzje organu I instancji z dnia 20 października 2009 r., którymi to organ uchylił ww. decyzje oraz odmówił przyznania płatności bezpośrednich na lata 2004-2006. Tym samym Sąd potwierdził prawidłowość stanowiska organu w przedmiocie wznowienia postępowania w spawie płatności przyznanych skarżącemu do gruntów rolnych na lata 2004-2006. Jak stanowi treść art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. z 2008 Nr 98, poz. 634 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o ARiMR, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Z zacytowanej treści przepisu wynika wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed Prezesem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji zadaniem Prezesa Agencji nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne. Należy wskazać, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora ARiMR z dnia 22 lipca 2015 r. oraz poprzedzająca ją decyzja Kierownika ARiMR z dnia 27 marca 2015 r., ustalające skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności. Dlatego Sąd oceniał tylko działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonymi orzeczeniami. Inaczej mówiąc, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi. Przedmiotem kontroli postępowania opartego o art. 29 ust. 1 ustawy jest zbadanie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej i nastąpi ich wypłata, a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego. Natomiast środki te należy dochodzić od podmiotu, który je otrzymał. Podkreślić raz jeszcze należy, iż w takim przypadku zadaniem właściwego organu jest ustalenie, czy wyeliminowanie prawnie jest skuteczne i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący otrzymał nienależnie środki publiczne - płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, które pochodziły ze środków Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej czyli z funduszu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o ARiMR. W tym stanie organ zobligowany był wydać decyzję w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności. Obowiązek zwrotu nienależnej płatności wynika z art. 49 ust. 1 Rozporządzenia 2419/2001, który stanowi, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Przepis art. 49 Rozporządzenia 2419/2001 w kolejnych ustępach wskazuje jednak na te sytuacje, kiedy obowiązek zwrotu nienależnego świadczenia zostaje wyłączony. Jak stanowi ust. 4 tego przepisu, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Pomyłka organu, o jakiej mowa w przywołanym przepisie, może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych organ wyliczył kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych. W takiej sytuacji rolnik byłby zwolniony z obowiązku zwrotu nienależnej płatności przekraczającej prawidłowo wyliczoną kwotę nadpłaty i to pod warunkiem, że błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Trzeba bowiem pamiętać, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności, odpowiada występujący z nim rolnik. Z uwagi na powtarzalność i liczbę tych wniosków, z których korzystają wszyscy rolnicy każdego roku, skrupulatna kontrola każdego z nich w sposób odpowiadający przepisom k.p.a., nie jest możliwa. Chodzi tu również o niestosowanie art. 80 k.p.a., który nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dokonywania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona - jako formalnego etapu postępowania poprzedzającego wydanie decyzji kształtującej prawa lub obowiązki strony postępowania administracyjnego. Te uproszczenia dowodowe w dysponowaniu funduszami wspólnotowymi tworzą sprawny system bazujący z jednej strony na zaufaniu do informacji zamieszczanych przez rolnika we wniosku o przyznanie płatności, ale z drugiej - na jego odpowiedzialności za ich rzetelność, weryfikowaną sporadycznie przy stosowaniu różnych metod i środków kontroli (zob. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., II GSK 609/09, dostępny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query). W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie zasadnie przyjęto, że nie zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 49 ust. 4 Rozporządzenia 2419/2001, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranej płatności. Przyznanie stronie płatności nie było bowiem następstwem pomyłki organu ARiMR, lecz efektem zadeklarowania przez skarżącego działek rolnych, których nie był faktycznym użytkownikiem. Kierownik ARiMR w dacie przyznawania i wypłaty płatności kierował się danymi wskazanymi we wniosku o przyznanie płatności i w związku z tym nie można mówić o błędzie organu. Trafne jest także rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który uznał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnie przyznanej płatności, o jakich mowa w art. 49 ust. 5 Rozporządzenia nr 2419/2001. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Po pierwsze okres pomiędzy datą płatności a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze płatności nie był w przedmiotowej sprawie dłuższy niż dziesięć lat. Nienależnie przyznane płatności przekazane zostały na rachunek bankowy skarżącego odpowiednio w dniach 4 lutego 2005 r., 22 maja 2006 r. i 11 grudnia 2006 r., natomiast decyzje Kierownika ARiMR z dnia 20 października 2009 r., którymi to organ uchylił ww. decyzje oraz odmówił przyznania płatności bezpośrednich na lata 2004-2006, stanowiące pierwsze powiadomienie beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, zostały skarżącemu doręczone w dniu 23 października 2009 r., a zatem przed upływem wskazywanego terminu. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona działała w dobrej wierze, co mogłoby stanowić podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o niezasadnym charakterze płatności. Jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną. Dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (zob. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11, Lex nr 1137853). W niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom strony, trafna jest ocena zawarta w zaskarżonej decyzji, że nie sposób przyjąć, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący działał w dobrej wierze ubiegając się i przyjmując przyznaną płatność. Jak bowiem słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji skarżący składając wniosek o przyznanie płatności nie był faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku, co stanowiło warunek konieczny jej przyznania. Ponadto skarżący składając wniosek o płatność, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz zobowiązał się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, między innymi o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności. W rezultacie skarżący potwierdził znajomość powyższych zasad w tym m. in., że płatności przysługują tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych (utrzymywanych w dobrej kulturze rolnej), zaś uzyskane płatności, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegają zwrotowi. W świetle powyższych ustaleń, nie sposób przyjąć, że skarżący mógł działać w błędnym, ale usprawiedliwionym przekonaniu, że może on być beneficjentem płatności, skoro znane mu były zasady przyznawania płatności, co skarżący potwierdził w treści wniosku o płatności. W konsekwencji, wobec tego, że w niniejszej sprawie skarżący nie działał w dobrej wierze, nie znajdował zastosowania 4-letni, lecz 10-letni okres przedawnienia wynikający z art. 49 ust. 5 rozporządzenia 2419/2001. Tym samym żądanie zwrotu płatności objęte zaskarżoną decyzją jest w pełni uzasadnione także w świetle powołanego przepisu. W świetle powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie nie doszło do naruszeń przepisów prawa i to w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, a objęte zaskarżonym rozstrzygnięciem ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności rok było prawidłowe. Należy także dodać, że wszystkie okoliczności niniejszej sprawy istotne w świetle powołanych przepisów prawa materialnego, w tym również okoliczności podnoszone przez skarżącego, zostały wzięte pod uwagę w zaskarżonej decyzji, przy czym – jak wykazano w powyższej części rozważań – nie mogły one prowadzić do odstąpienia od ustalenia skarżącemu przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Dodania wymaga również, że w świetle brzmienia art. 49 Rozporządzenia 2419/2001, sytuacja zdrowotna beneficjenta, nie stanowi okoliczności, która wpływałaby na uchylenie obowiązku zwrotu nienależnie przyznanej i pobranej płatności. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdzając tym samym wadliwości zaskarżonej decyzji i nie znajdując podstaw do jej uchylenia, na mocy art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI