I SA/GD 1437/21

I SA/Gd 1437/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Elżbieta Rischka /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 171/23 - Wyrok NSA z 2024-10-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 71a § 9 w związku z art. 17 § 1 i art. 18
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi "Z" z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 6 września 2021 r. nr 2201- IEE.711.2.117.2021.AW w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 września 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej jako Dyrektor IAS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako K.p.a. oraz art. 71a § 9 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.), dalej jako u.p.e.a., po rozpatrzeniu zażalenia A Spółki z o.o. z siedzibą w C.(dalej jako Spółka lub Skarżąca) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chojnicach (dalej jako Naczelnik US) z dnia 9 kwietnia 2021 r., którym określono wysokość nieprzekazanych przez dłużnika zajętej wierzytelności środków pieniężnych na kwotę 68.692,73 zł wraz z odsetkami podatkowymi naliczonymi od terminu płatności faktur do dnia wydania postanowienia, uchylił w całości zaskarżone postanowienie i orzekł o wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynoszącej 57.917,50 zł.
Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:
Naczelnik US, w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku "B" w likwidacji (dalej jako B), zawiadomieniami z dnia: 14.03.2018 r., 9.10.2019 r., 5.03.2020 r., 30.03.2020 r., 18.06.2020 r., 31.07.2020 r., 28.08.2020 r., 13.01.2021 r. i 19.01.2021 r., działając na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a., dokonał w Spółce zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu wszelkich rozliczeń pieniężnych ze "B". Organ wskazał, których tytułów wykonawczych zawiadomienia dotyczą oraz podał kwoty należności głównych, odsetek za zwłokę, wysokość kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych.
Pismem z dnia 21.03.2018 r. Spółka poinformowała, że nie posiada
zobowiązań wobec B, bowiem strony każdorazowo zawierały odrębną umowę sprzedaży, a zapłata dokonywana była w formie przedpłat. W piśmie z dnia 9.10.2020 r. Spółka stwierdziła, że jedyne wierzytelności, które przysługują zobowiązanemu wynikają z tytułu najmu nieruchomości. Spółka wskazała, iż zobowiązany wystąpił o zwolnienie z egzekucji tego świadczenia. W związku z powyższym Spółka ustaliła, że termin ich wymagalności nastąpi po prawomocnym zakończeniu sporu. Zdaniem Spółki, wierzytelności te nie są wymagane i nie ma podstaw do przekazywania ich do organu egzekucyjnego. Natomiast w odpowiedzi na pozostałe zawiadomienia Spółka poinformowała, że nie posiada żadnych wymagalnych zobowiązań wobec B.
Wobec braku realizacji zawiadomienia z dnia 14.03.2018 r., przeprowadzono w Spółce kontrolę, zakończoną protokołem sporządzonym w dniu 28.06.2019r. Pismem z dnia 11.07.2019 r. Spółka złożyła zastrzeżenia do ww. protokołu.
Następnie, Naczelnik US postanowieniem z dnia 17.10.2019 r., działając na podstawie 71a § 9 u.p.e.a., określił wysokość nieprzekazanej przez Spółkę jako dłużnika zajętej wierzytelności kwoty, która wynosiła 45.442,50 zł.
W związku z złożonym przez Spółkę zażaleniem z dnia 05.11.2019 r. Dyrektor IAS wydał postanowienie z dnia 20.01.2020 r., którym uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym przeprowadzeniu kontroli, Naczelnik US w dniu 11.01.2021 r. sporządził protokół. Pismem z dnia 20.01.2021 r. Spółka złożyła zastrzeżenia do ww. protokołu kontroli.
Postanowieniem z dnia 09.04.2021 r. Naczelnik US określił wysokość nieprzekazanej przez Spółkę kwoty w wysokości 68.692,73 zł (stanowiącej kwotę faktur w wysokości 57.917,50 zł oraz odsetki podatkowe naliczone od terminu płatności faktur do dnia wydania postanowienia w wysokości 10.775,23 zł).
W wyniku rozpoznania wniesionego przez Spółkę zażalenia, Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 6 września 2021 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i orzekł o wysokości kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności wynoszącej 57.917,50 zł.
W uzasadnieniu Dyrektor IAS stwierdził, że Naczelnik US, określając wysokość nieprzekazanej kwoty błędnie doliczył do niej odsetki podatkowe, naliczone od terminu płatności faktur do dnia wydania postanowienia, w kwocie 10.775,23 zł.
Dyrektor IAS wyjaśnił, że zgodnie z art. 70 § 1 u.p.e.a. naliczanie odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie należy do obowiązków samego dłużnika zajętej wierzytelności. Przepis ten wskazuje na początkowy termin naliczania takich odsetek (od następnego dnia po dniu wystawienia zawiadomienia o zajęciu). Ta sama zasada wynika z art. 70 § 2 ww. ustawy. Przywołany artykuł nie określa natomiast charakteru prawnego odsetek należnych z tytułu niezapłacenia należności w terminie. W postanowieniu wydanym na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. określa się tylko wysokość nieprzekazanej kwoty, a nie rodzaj i stawkę odsetek oraz termin ich naliczania. Stanowisko organu egzekucyjnego w tej kwestii powinno, zdaniem Dyrektora IAS, znaleźć swój wyraz w wystawionym ewentualnie, na podstawie art. 71b zdanie drugie u.p.e.a., tytule wykonawczym.
W ocenie Dyrektora IAS, pomimo skutecznego doręczenia Spółce ww. zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw, robót i usług, Spółka nie zastosowała się do obowiązku wynikającego z art. 89 § 1 u.p.e.a. i nie dokonała żadnych wpłat do organu egzekucyjnego na poczet realizacji zajęcia. W zawiadomieniu wskazano, że wierzytelności podlegają zajęciu z tytułu obecnych i przyszłych rozliczeń, co znajduje oparcie w art. 89 § 2 zdanie 2 u.p.e.a.
Dyrektor IAS podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż Naczelnik US skierował do Spółki zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, a w związku z brakiem realizacji ww. zajęć Naczelnik US przeprowadził - z udziałem Prezes Zarządu Spółki kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka (zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a.), czego dowodem jest sporządzony na tę okoliczność protokół z dnia 11.01.2021 r.
Uzupełniając dokumenty, pismem z dnia 23.10.2020 r., Spółka przedstawiła historię rachunku bankowego od dnia 19.11.2018 r. do dnia 18.11.2020 r. obejmującą wpłaty dokonywane na rachunek bankowy B. Ponadto wskazano, że w ramach podzielnej płatności wynikającej z otrzymanych faktur Spółka przekazała na rachunek B kwotę 6.141,00 zł tytułem podatku od towarów i usług.
Zdaniem Dyrektora IAS, z ustaleń kontroli wynika, że po dniu odbioru pierwszego zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej tj. 15.03.2018 r. B wystawiła na rzecz Spółki 26 faktur na łączną kwotę 62.908,50 zł. Jak wskazał w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny, wpłacone kwoty na poczet podatku VAT, Bank S.A. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego (w związku z realizacją wcześniejszych zajęć rachunków bankowych) w łącznej wysokości 4.991,00 zł. W związku z powyższym kwotę tę organ egzekucyjny uznał za częściową realizację pierwszego zajęcia wierzytelności z dnia 14.03.2018 r.
Zatem, Dyrektor IAS sumę kwot wynikających z ww. faktur tj. kwotę 62.908,50 zł pomniejszył o kwotę 4.991,00 zł, w konsekwencji określając Spółce wysokość nieprzekazanej kwoty na 57.917,50 zł.
Dyrektor IAS przedstawił w tabelarycznym zestawieniu wykaz wystawionych przez Spółkę faktur wraz z wpłaconymi kwotami (kwoty zaksięgowane przez urząd skarbowy). Wpłaty te zostały dokonane pomimo przekazanej przez Spółkę informacji o braku wymagalności zobowiązań wobec B, o zawieraniu każdorazowo umowy sprzedaży o zapłacie dokonywanej w formie przedpłat oraz ustaleniu terminu wymagalności faktur po prawomocnym zakończeniu sporu (zwolnienie z egzekucji wierzytelności).
W opinii Dyrektora IAS, przepis art. 71a § 9 u.p.e.a stanowi, że jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.
Zwrot normatywny art. 71a § 9 u.p.e.a. "bezpodstawnie uchyla się" należy, zdaniem Dyrektora IAS, interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Wzajemne relacje wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego, co potwierdza ww. art. 67a § 1 u.p.e.a. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może, według swego uznania, decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania bądź przekazania jej części - w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny).
W opinii Dyrektora IAS, w niniejszej sprawie nie zaszły żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Do protokołu kontroli Spółka złożyła zastrzeżenia, w których podtrzymała swoje stanowisko, że wszystkie wystawione po dniu 15.03.2018 r. faktury miały swoje źródło w stosunkach zobowiązaniowych, które nie istniały w dniu zajęcia, tj. 15.03.2018 r., lecz powstały po zajęciu.
Dyrektor IAS zauważa, że po dniu otrzymania pierwszego zawiadomienia o zajęciu (w dniu 15.03.2018 r.) B wystawiała na Spółkę faktury w związku z umową najmu. Ponadto strony zawarły umowy najmu oraz kompensaty. Jak wynika z analizy dokumentów, faktury te wystawiane były z odroczonym terminem, a płatności miały być dokonywane gotówką. Jednocześnie Spółka dokonała zapłaty podatku VAT (na rachunek bankowy). Powyższe okoliczności, zdaniem Dyrektora IAS, jednoznacznie wskazują, że między Spółką a B istniał stosunek zobowiązaniowy.
Kolejno Dyrektor IAS stwierdził, że zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dyrektor IAS zauważa, że w myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, Spółka zobowiązana była przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny. Zatem to do Naczelnika US Spółka powinna przekazywać kwoty wynikające z wystawionych faktur, tym bardziej, że termin ich płatności (mimo że odroczony) już minął.
W opinii Dyrektora IAS, nie będzie miał zatem w sprawie zastosowania, podniesiony w zażaleniu, fakt przesunięcia terminów płatności do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia spraw związanych z wyłączeniem spod egzekucji.
Organ odwoławczy wskazał, że zakaz rozporządzania zajętą wierzytelnością dotyczy również możliwości zmiany umowy w zakresie harmonogramu spłaty tej wierzytelności. Wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność, aczkolwiek skuteczne w stosunkach między tymi stronami, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Z treści faktur wynika, że upłynęły już wskazane w fakturach odroczone terminy płatności.
Dyrektor IAS wyjaśnił również, że istotą zajęcia wierzytelności jest zapobieżenie wszelkim czynnościom dłużnika zmierzającym do udaremnienia egzekucji. Na dłużnika zajętej wierzytelności nałożony jest obowiązek współpracy z organem egzekucyjnym. Po dokonaniu zajęcia nie jest skuteczne wobec wierzyciela rozporządzanie zajętą wierzytelnością przez dłużnika, jak i podejmowanie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakichkolwiek czynności, które to rozporządzanie umożliwiają. Podmiot, który uniemożliwia zaspokojenie wierzyciela egzekucyjnego staje się odpowiedzialny za powstałą szkodę. Ponadto w przypadku gdy wierzytelności nie są wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 K.c, mogą być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 K.c. Nie ulegają więc umorzeniu te wierzytelności, lecz nadal istnieją i mogą być przedmiotem zajęcia na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. Zawarcie przez strony porozumienia kompensacyjnego nie może zmierzać do obejścia art. 504 K.c. i działać na szkodę osoby trzeciej, a w tym przypadku organu egzekucyjnego, który na mocy dokonanego zajęcia wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego (art. 67a § 1 u.p.e.a.). Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może zatem stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności, bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu, bez zgody organu egzekucyjnego.
Mając powyższe na uwadze Dyrektor IAS stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Nastąpiło bowiem: skuteczne zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w Spółce jako dłużniku zajętej wierzytelności. Przeprowadzona została kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w wyniku której w dniu 20.01.2021 r. sporządzono protokół. Ponadto zgromadzony materiał dowodowy, jak i ustalenia faktyczne dokonane na jego podstawie pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od wpłaty zajętej wierzytelności.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania w sprawie, z uwagi na rażące naruszenie prawa.
W opinii Skarżącej, nie powinno ulegać wątpliwości, że zajęcie wierzytelności przyszłych dotyczy tylko takich wierzytelności, których źródłem jest stosunek zobowiązaniowy istniejący w momencie zajęcia, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło. Zdaniem Skarżącej zajęcie miało miejsce w dniu 15.03.2018 r., tymczasem umowy, konsekwencją których było wystawienie faktur VAT, zostały zawarte dopiero w dniach 1.04.2018 r., 1.06.2018 r., i 1.09.2018 r., tj. po dokonaniu zajęcia. W ocenie Spółki organ błędnie przyjął, że w momencie zajęcia istniał bliżej niezidentyfikowany stosunek zobowiązaniowy, gdy tymczasem z umów jednoznacznie wynika, że stosunek zobowiązaniowy, z którego mogłyby wynikać przyszłe wierzytelności, powstał po dokonaniu zajęcia. W ocenie Strony, nie było zatem żadnych podstaw do przekazywania kwot wynikających z ww. umów na rachunek Naczelnika US, a ich przekazywanie naraziłoby Spółkę na odpowiedzialność wobec wierzyciela – B i bez wątpienia nie zwalniałoby Spółki z długu wobec B.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
W świetle art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała postanowienie strona skarżąca. Nie oznacza to jednak, że Sąd jest władny wydać rozstrzygnięcie co do istoty sprawy wyręczając w tym organ administracji.
W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z uchybieniami, które spowodowałyby konieczność jego uchylenia.
Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec Skarżącej postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty jako dłużnikowi zajętej wierzytelności.
Na wstępie należy wskazać, że zajęcie egzekucyjne zdefiniowane w art. 1a pkt 18 u.p.e.a. stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie którego następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym.
Przepisem art. 89 i n. u.p.e.a. ustawodawca umożliwił przeprowadzenie egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w art. 72-87 u.p.e.a. W myśl art. 89 § 2 u.p.e.a. zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Oceny skuteczności doręczania zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy dokonywać według przepisów art. 39 i następnych k.p.a. Zajęcie z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy wierzytelności aktualnych jak również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Tak więc przepis ten umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Po prawidłowym zawiadomieniu dłużnika zajętej wierzytelności powstaje obowiązek złożenia przez niego oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. i ewentualnie nałożenie na niego kary pieniężnej za niewykonanie tego obowiązku (art. 168e u.p.e.a.).
Powołać w tym miejscu należy również art. 67a § 1 u.p.e.a., według którego organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.
Zdaniem Sądu, art. 91 u.p.e.a. upoważnia natomiast organ egzekucyjny do zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b u.p.e.a., tj. możliwości ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., a którego przesłankami do jego wydania jest ustalenie w wyniku przeprowadzonej kontroli, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
Postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonania uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W tym postanowieniu organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis art. 71 § 9 u.p.e.a. stanowi prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest, że wskazanymi w zaskarżonym postanowieniu zawiadomieniami dokonano u Skarżącej zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności. Pisma te sporządzone zostały zgodnie ze wzorem określonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów i dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 655) i zawierały pouczenie o możliwości ściągnięcia nieprzekazanej organowi wierzytelności bezpośrednio od dłużnika - w przypadku bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności. Pomimo zajęcia wierzytelności i otrzymania zawiadomień, w których organ egzekucyjny wezwał Skarżącą, aby należnej kwoty z tytułu dostaw usług bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała zobowiązanemu, Skarżąca w ramach podzielnej płatności wynikającej z otrzymanych faktur, przekazała na rachunek B kwotę 6.141,00 zł tytułem podatku od towarów i usług. Z ustaleń kontroli bezsprzecznie wynika, że po dniu odbioru pierwszego zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej tj. 15.03.2018 r. B wystawiła na rzecz Spółki 26 faktur na łączną kwotę 62.908,50 zł.
Po dniu otrzymania pierwszego zawiadomienia o zajęciu (15 marca 2018 r.) "B" wystawiała na rzecz Spółki faktury w związku z umową najmu. Ponadto Skarżąca zawierała ww. umowy najmu oraz zawierała umowy kompensaty w dniach: 11 lipca 2018 r., 7 września 2018 r. i 11 maja 2018 r.
Jak wskazał w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny, wpłacone kwoty na poczet podatku VAT, Bank S.A. przekazał na rachunek organu egzekucyjnego (w związku z realizacją wcześniejszych zajęć rachunków bankowych) w łącznej wysokości 4.991,00 zł. W związku z powyższym kwotę tę organ egzekucyjny zasadnie uznał za częściową realizację pierwszego zajęcia wierzytelności z dnia 14.03.2018 r. Zatem, Dyrektor IAS sumę kwot wynikających z ww. faktur tj. kwotę 62.908,50 zł prawidłowo pomniejszył o kwotę 4.991,00 zł, w konsekwencji określając Spółce wysokość nieprzekazanej kwoty na sumę 57.917,50 zł.
W ocenie Sądu, otrzymanie zawiadomienia o zajęciu nakłada na dłużnika zajętej wierzytelności ustawowy obowiązek realizacji tego zajęcia bez względu na sposób rozliczeń realizowany z kontrahentem.
Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze Skarżącą, że zajęcie wierzytelności przez organ było bezskuteczne, albowiem w momencie jego dokonania nie istniały wierzytelności, które mogłoby objąć - powstały one bowiem dopiero później. Powołany powyżej art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia.
Należy jeszcze raz podkreślić, że po dniu odbioru pierwszego zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej tj. 15.03.2018 r. B wystawiła na rzecz Spółki 26 faktur (wykazanych przez organ w tabelarycznym zestawieniu) na łączną kwotę 62.908,50 zł. Jak wynika z analizy akt sprawy, faktury te wystawione były z odroczonym terminem, a płatności miały być dokonane gotówką. Jednocześnie Skarżąca dokonała zapłaty podatku VAT na rachunek bankowy.
W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznego nie ulega wątpliwości, że pomimo obowiązywania zajęcia wierzytelności – Skarżąca nie dokonała płatności na rzecz kontrahenta, które powinny być przekazane do organu egzekucyjnego. Zasadnie zatem organ egzekucyjny uznał, że działanie Spółki polegające na nieprzekazywaniu kwoty na rzecz swojego wierzyciela nosi znamiona bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. i w konsekwencji zasadnie przyjął, że została spełniona przesłanka do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty.
Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną.
W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności. Nastąpiło bowiem: skuteczne zajęcie innej wierzytelności pieniężnej w Spółce jako dłużniku zajętej wierzytelności, przeprowadzona została kontrola prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, w wyniku której w dniu 20.01.2021 r. sporządzono protokół, ponadto zgromadzony materiał dowodowy, jak i ustalenia faktyczne dokonane na jego podstawie pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od wpłaty zajętej wierzytelności.
W skutecznie doręczonych Skarżącej zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności pieniężnej z tytułu dostaw, robót i usług wskazano, z jakiego tytułu wierzytelności podlegają zajęciu, a mianowicie z obecnych i przyszłych rozliczeń. Powyższe znajduje, wbrew twierdzeniom Skarżącej, oparcie w art. 89 § 2 zd. 2 u.p.e.a.
Wyjaśnić należy, że zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a. z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W myśl art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, Skarżąca zobowiązana była przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Fakt zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego nie zmienia zatem charakteru stosunku prawnego między dłużnikiem zajętej wierzytelności a zobowiązanym, w którego miejsce wstępuje organ egzekucyjny.
Zatem to do Naczelnika US Skarżąca powinna przekazywać kwoty wynikające z wystawionych faktur, tym bardziej, że termin ich płatności (mimo że odroczony) już minął. Nie będzie miał w sprawie zastosowania, podniesiony w zażaleniu, fakt przesunięcia terminów płatności do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia spraw związanych z wyłączeniem spod egzekucji (w związku z 353¹ K.c). Ponadto zawarcie przez strony porozumienia kompensacyjnego nie może zmierzać do obejścia art. 504 K.c. i działać na szkodę osoby trzeciej, a w tym przypadku organu egzekucyjnego, który na mocy dokonanego zajęcia wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego (art. 67a § 1 u.p.e.a.). Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności - w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może zatem stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.
W opinii Sądu, zasadnie Dyrektor IAS przyjął, że istotą zajęcia wierzytelności jest zapobieżenie wszelkim czynnościom dłużnika zmierzającym do udaremnienia egzekucji. Na dłużnika zajętej wierzytelności nałożony jest obowiązek współpracy z organem egzekucyjnym. Po dokonaniu zajęcia nie jest skuteczne wobec wierzyciela rozporządzanie zajętą wierzytelnością przez dłużnika, jak i podejmowanie przez dłużnika zajętej wierzytelności jakichkolwiek czynności, które to rozporządzanie umożliwiają.
Zdaniem Sądu, wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność, aczkolwiek skuteczne w stosunkach między tymi stronami, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie nie zaszły zatem żadne okoliczności, które stanowiłyby podstawę prawną do nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności.
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu.
Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako pozbawionej uzasadnionych podstaw.