I SA/Gd 1429/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2023-05-09
NSApodatkoweWysokawsa
VATusługi transportoweart. 28b ustawy o VATmiejsce świadczenia usługweryfikacja kontrahentanależyta starannośćVIESrozporządzenie wykonawczekontrola podatkowauchylenie decyzji

WSA w Gdańsku uchylił decyzję Dyrektora IAS, uznając, że spółka dochowała należytej staranności weryfikując zagranicznych kontrahentów na podstawie numeru VAT UE i danych z systemu VIES.

Spółka A Sp. z o.o. zaskarżyła decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie w VAT za 2016 rok. Organy uznały, że spółka nie zastosowała prawidłowo art. 28b ustawy o VAT, ponieważ nie zweryfikowała należycie kontrahentów E. LTD i O. LTD, co skutkowało nieopodatkowaniem usług transportowych. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że spółka dochowała należytej staranności, weryfikując kontrahentów poprzez numer VAT UE i dane z systemu VIES, co jest wystarczające w świetle przepisów UE i praktyki obrotu gospodarczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 roku. Sprawa dotyczyła prawidłowości zastosowania przez skarżącą spółkę A Sp. z o.o. przepisu art. 28b ustawy o VAT, który określa miejsce świadczenia usług na rzecz podatnika. Organy podatkowe uznały, że spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji swoich kontrahentów (E. LTD i O. LTD), przez co nie mogła zastosować stawki 0% VAT dla świadczonych usług transportowych. Sąd administracyjny, analizując przepisy unijne i krajowe, w tym rozporządzenie Rady (UE) Nr 282/2011, uznał, że weryfikacja numeru VAT UE kontrahenta i jego potwierdzenie w systemie VIES, wraz z innymi zwykłymi środkami bezpieczeństwa handlowego, jest wystarczająca do uznania dochowania należytej staranności. Sąd podkreślił, że ustawodawca unijny nie dostarczył usługodawcy instrumentów do faktycznej weryfikacji miejsca wykonywania funkcji zarządu przedsiębiorstwa usługobiorcy, a opieranie się na danych z systemu VIES jest uzasadnione. Okoliczności takie jak płatności przez rachunek w polskim banku czy kontakt w języku polskim nie powinny budzić wątpliwości co do rzetelności kontrahenta. W związku z powyższym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję, zasądzając jednocześnie od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, weryfikacja numeru VAT UE i jego potwierdzenie w systemie VIES, wraz z innymi zwykłymi środkami bezpieczeństwa handlowego, jest wystarczająca do uznania dochowania należytej staranności przez usługodawcę.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy unijne i krajowe, w tym rozporządzenie Rady (UE) Nr 282/2011, nie wymagają od usługodawcy nadzwyczajnych czynności weryfikacyjnych. Weryfikacja danych kontrahenta za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa, takich jak sprawdzenie numeru VAT UE w systemie VIES, jest wystarczająca, zwłaszcza gdy brak jest innych podstaw do wątpliwości.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

u.p.t.u. art. 28b

Ustawa o podatku od towarów i usług

Miejsce świadczenia usług w przypadku świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejscem, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę działalności gospodarczej. Weryfikacja numeru VAT UE i danych w systemie VIES jest wystarczająca dla dochowania należytej staranności.

Pomocnicze

Rozporządzenie wykonawcze art. 10

Rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) Nr 282/2011

Definiuje siedzibę działalności gospodarczej podatnika jako miejsce, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa.

Rozporządzenie wykonawcze art. 18

Rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) Nr 282/2011

Określa przesłanki, na podstawie których usługodawca może ustalić status usługobiorcy jako podatnika, w tym wymóg weryfikacji danych za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uchylając decyzję, orzeka o zasadności uchylenia decyzji i o tym, czy decyzja nie powinna być wydana w całości lub części.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 2 i 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Szczegółowe zasady orzekania o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Weryfikacja numeru VAT UE i danych w systemie VIES stanowi dochowanie należytej staranności. Brak obowiązku podejmowania nadzwyczajnych czynności weryfikacyjnych. Okoliczności takie jak płatności przez polski bank czy kontakt w języku polskim nie podważają rzetelności kontrahenta.

Odrzucone argumenty

Spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów. Usługi transportowe nie mogły zostać wykonane na rzecz podmiotów z UE bez weryfikacji ich siedzib. Płatności przez rachunek z Łotwy i kontakt mailowy świadczą o braku należytej staranności.

Godne uwagi sformułowania

standardem będzie opieranie się na kryterium formalnym (czyli zarejestrowanym adresie siedziby) standardem będzie opieranie się na kryterium formalnym (czyli zarejestrowanym adresie siedziby) w rozsądnym zakresie weryfikacji rzetelności przedstawionych przez usługobiorcę danych za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa nie można przyjąć, że nie stanowiło to okoliczności mogącej świadczyć o właściwej, dokonanej z należytą starannością weryfikacji kontrahenta zagranicznego nie do pogodzenia z realiami współczesnego obrotu gospodarczego

Skład orzekający

Sławomir Kozik

przewodniczący

Irena Wesołowska

sprawozdawca

Krzysztof Przasnyski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zakresu należytej staranności przy weryfikacji zagranicznych kontrahentów w kontekście art. 28b ustawy o VAT, zwłaszcza w sprawach dotyczących usług transportowych i stosowania systemu VIES."

Ograniczenia: Dotyczy głównie interpretacji art. 28b ustawy o VAT i rozporządzenia wykonawczego 282/2011 w kontekście weryfikacji kontrahentów. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do innych rodzajów usług lub przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu weryfikacji kontrahentów w obrocie międzynarodowym i interpretacji przepisów VAT, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców. Sąd jasno określa standardy należytej staranności.

Jak weryfikować zagranicznych kontrahentów w VAT? Sąd wyznacza standardy!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Gd 1429/22 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Krzysztof Przasnyski
Sławomir Kozik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 710
art. 28 b
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z siedzibą w na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 28 października 2022 r., nr 2201-IOV-1.4103.329-330.2021/10/10 w przedmiocie podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w z dnia 28 lipca 2021 r. nr 2205-SPV-3.4103.26.2021.4; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 4273 (cztery tysiące dwieście siedemdziesiąt trzy) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem lub organem pierwszej instancji) przeprowadził wobec S. Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku (dalej w skrócie zwana Spółką) kontrolę podatkową zakresie prawidłowości rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2016 roku. Postępowanie podatkowe zostało wszczęte wobec Spółki postanowieniem tego organu z 24 maja 2021 r.
Decyzją z dnia 28 lipca 2021 r. Naczelnik określił Spółce zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za III kwartał 2016 r. w wysokości 7.558 zł, a za IV kwartał 2016 r. w wysokości 14.301 zł. Organ pierwszej instancji stwierdził, że usługi transportowe wymienione na fakturach wystawionych na rzecz E. LTD w Wielkiej Brytanii (dalej jako E.) oraz O. LTD na Cyprze (dalej jako O.) nie mogły zostać wykonane.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania, decyzją z dnia 28 października 2022 roku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy w pierwszej kolejności zaznaczył, że w sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego albowiem przed upływem terminu przedawnienia, w dniu 19 stycznia 2021 r. doszło do wszczęcia postępowania karnego skarbowego. O wszczęciu postępowania Spółka została zawiadomiona w dniu 22 stycznia 2021 r., a tym samym bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu. Zdaniem organu odwoławczego wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało jednocześnie instrumentalnego charakteru.
Dyrektor wskazał dalej, że skarżąca Spółka wystawiła faktury VAT na rzecz E. i O. z tytułu świadczenia usług transportowych, do których stosowała regulację zawartą w art. 28b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2016 r. poz. 710 ze zm.) - dalej w skrócie zwana ustawą o VAT. Organ podkreślił przy tym, że w przypadku świadczenia usług na rzecz kontrahenta z innego kraju Unii Europejskiej, transakcja nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na terytorium kraju. Konieczne jest jednak, aby usługa była świadczona na rzecz podatnika. W związku z tym, chcąc skorzystać z możliwości przeniesienia zobowiązania do rozliczenia podatku od towarów i usług (podatku od wartości dodanej) na usługobiorcę, podatnik zobowiązany jest do zweryfikowania, czy świadczy usługę na rzecz podatnika zdefiniowanego w ww. przepisie.
Mając na uwadze poczynione ustalenia Dyrektor stwierdził, że skarżąca Spółka nie dochowała należytej staranności przy weryfikacji kontrahentów, a zatem nie zostały spełnione przesłanki zastosowania art. 28b ustawy o VAT. Organ wskazał, że przedstawiciel Spółki nigdy nie był w żadnym biurze ani przedstawicielstwie firmy E., nie posiadał wiedzy na temat jej siedziby ani osób zarządzających tym podmiotem. Spółka pomimo zmiany nazwy kontrahenta, po 8 listopada 2016 r. nadal wystawiała faktury z nieaktualną firmą. Dyrektor wskazał również, że płatności były dokonywane poprzez rachunek bankowy z Łotwy. Zdaniem organu Spółka sprawdziła wyłącznie prawidłowość podanego przez kontrahenta numeru VAT UE lecz nie wykazała, aby w jakikolwiek inny sposób weryfikowała kontrahenta, a zlecenia transportowe były wysyłane wyłącznie przez e-mail. Podobna sytuacja, zdaniem organu, miała miejsce także w przypadku O., albowiem Spółka ograniczyła się wyłącznie do sprawdzenia prawidłowości numeru VAT UE natomiast nie wykazała, by w jakikolwiek inny sposób weryfikowała kontrahenta.
W związku z powyższym Dyrektor za prawidłowe uznał stanowisko organu pierwszej instancji co do tego, że Spółka nie była uprawniona do wykazania świadczonych usług transportowych jako niepodlegających opodatkowaniu na terytorium kraju, gdyż nie wypełniła warunków niezbędnych do zastosowania odwrotnego obciążenia usługobiorców podatkiem. W konsekwencji Spółka w III i IV kwartale 2016 r. zawyżyła wartość dostawy i świadczenia usług poza terytorium kraju oraz zaniżyła podatek należny wg stawki 23%.
Organ odwoławczy nie stwierdził jednocześnie, aby w prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji dopuścił się naruszenia wskazywanych przez stronę przepisów Ordynacji podatkowej.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
1. art. 120 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem przepisów prawa oraz naruszenie zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 78, poz. 483 ze zm.).
2. art. 121 § 1 i 2 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej poprzez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów podatkowych i kierowanie się wyłącznie interesem fiskalnym, jak również rozstrzygnięcie wszelkich pojawiających się wątpliwości i niejasności na niekorzyść podatnika.
3. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób rzetelny i zgodny z zasadami prawidłowego rozumowania, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza poprzez brak przesłuchania istotnych świadków, którzy to mogliby potwierdzić dokonanie transakcji, a w stosunku do których podatnik miał prawo zastosować art. 28b ust. 1 ustawy o VAT, a także poprzez nieprawidłowości w ustaleniach stanu faktycznego i ocenę, iż strona pozostawała w złej wierze;
4. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez wybiórcze, niepełne zebranie oraz brak rozpatrzenia materiału dowodowego, co spowodowało błąd w ustaleniach faktycznych organu podatkowego co do okoliczności, że skarżąca Spółka miała prawo podejrzewać, że kontrahenci O. oraz E. dopuścili się nieprawidłowości w zakresie VAT, w szczególności brali udział w oszustwie podatkowym;
5. art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez uznanie, w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, iż Podatniczka miała prawo podejrzewać, tj. wiedziała lub powinna wiedzieć, o nieprawidłowościach w zakresie VAT, co stanowi podstawę do pozbawienia skarżącej Spółki prawa do zastosowania art. 28b ust. 1 ustawy o VAT;
6. art. 28b ust. 1 i 2 ustawy o VAT poprzez stwierdzenie zaistniałego braku przesłanek związanych z miejscem wykonanych usług transportowych świadczonych na rzecz podatnika posiadającego siedzibę działalności gospodarczej poza granicami kraju. Zdaniem skarżącej Spółki, organ nie wykazał i nie udowodnił, że skarżąca Spółka miała świadomość uczestniczenia w nielegalnym procederze, podczas gdy Spółka dochowała należytej staranności;
7. art. 28b ust. 1 i ust. 2 w zw. art. 10 Rozporządzenia wykonawczego Rady nr 282/2011 z 15 marca 2011 r. ustanawiające środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz.Urz. UE L z 2011 r. Nr 77/1, ze zm., dalej rozporządzenie wykonawcze) poprzez odmówienie możliwości zastosowania wskazanych przepisów ustawy o VAT z uwagi na rzekomy brak możliwości świadczenia usług transportowych na rzecz swoich kontrahentów mających siedzibę w innych krajach.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe obu instancji kwestionowały prawidłowość nieopodatkowania dostaw usług transportowych, dokonanych przez Spółkę na rzecz podmiotów mających swoje siedziby w państwach Unii Europejskiej innych niż terytorium kraju. Organ odwoławczy, kontrolując decyzję Naczelnika stwierdził, że skarżąca Spółka nie była uprawniona do uznania dostaw za niepodlegających opodatkowaniu na terytorium kraju. Zdaniem organu Spółka nie weryfikowała należycie swoich kontrahentów i bezpodstawnie uznała, że dokonała dostaw usług transportowych na rzecz podmiotu będącego podatnikiem w rozumieniu art. 28b ustawy o VAT.
Wskazany przepis art. 28b ustawy o VAT stanowi, że miejscem świadczenia usług w przypadku świadczenia usług na rzecz podatnika jest miejsce, w którym podatnik będący usługobiorcą posiada siedzibę działalności gospodarczej, z zastrzeżeniem ust. 2-4 oraz art. 28e, art. 28f ust. 1 i la, art. 28g ust. 1, art. 28i, art. 28j ust. 1 i 2 oraz art. 28n (§ 1). W przypadku gdy usługi są świadczone dla stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej podatnika, które znajduje się w innym miejscu niż jego siedziba działalności gospodarczej, miejscem świadczenia tych usług jest to stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej (§ 2). Jeżeli podatnik będący usługobiorcą nie posiada siedziby działalności gospodarczej lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, o którym mowa w ust. 2, miejscem świadczenia usług jest miejsce, w którym posiada on stałe miejsce zamieszkania lub zwykłe miejsce pobytu (§ 3). 2.
Ustawa o VAT nie definiuje pojęcia "siedziby działalności gospodarczej podatnika". Definicję tę zawiera natomiast, mające bezpośrednie zastosowanie, rozporządzenie Rady (UE) Nr 282/2011. W art. 10 tego Rozporządzenia postanowiono, że na użytek stosowania art. 44 i 45 dyrektywy 2006/112/WE – czyli również implementowanych w oparciu o te normy przepisów art. 28b i art. 28c ustawy o VAT – miejscem siedziby działalności gospodarczej podatnika jest miejsce, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa.
W orzecznictwie sądów administracyjnych (np. w wyrokach NSA z dnia 27 stycznia 2022 r. sygn. akt I FSK 2312/21, z 1 marca 2022 r. sygn. akt I FSK 647/18, z 3 marca 2023 r. I FSK 781/22) wskazuje się, że zdecydowana większość podatników nie ma instrumentów prawnych, ani organizacyjnych, które umożliwiłyby im weryfikację podanego adresu zarejestrowanej siedziby przedsiębiorstwa pod kątem ustalenia, czy odpowiada miejscu, w którym wykonywane są funkcje zarządu przedsiębiorstwa. W związku z tym – jak również mając na uwadze prawdopodobną niemożność pozyskania informacji dotyczących miejsca wykonywania funkcji naczelnego zarządu przedsiębiorstwem – standardem będzie opieranie się na kryterium formalnym (czyli zarejestrowanym adresie siedziby).
W związku z powyższym powstaje pytanie, jakich działań w ramach należytej staranności usługodawcy można od niego wymagać, aby uznać, że działał on w dobrej wierze, że jego usługobiorca ma siedzibę działalności gospodarczej we wskazanym przez niego kraju? W tym zakresie pomocna może być regulacja art. 18 Rozporządzenia, który określa przesłanki, na podstawie których usługodawca może ustalić status usługobiorcy wskazując m.in. jakie okoliczności i dowody dają podstawę do stwierdzenia, że usługobiorca jest podatnikiem. W przepisie tym postanowiono, że o ile usługodawca nie posiada odmiennych informacji, może uznać, że usługobiorca prowadzący działalność gospodarczą na terytorium Wspólnoty ma status podatnika, gdy:
- usługobiorca przekazał mu swój indywidualny numer identyfikacyjny VAT i usługodawca uzyska potwierdzenie ważności tego numeru identyfikacyjnego, a także nazwiska/nazwy i adresu przypisanych temu numerowi zgodnie z art. 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 904/2010 z dnia 7 października 2010 r. w sprawie współpracy administracyjnej oraz zwalczania oszustw w dziedzinie podatku od wartości dodanej;
- gdy usługobiorca nie otrzymał jeszcze indywidualnego numeru identyfikacyjnego VAT, ale poinformował usługodawcę, że zwrócił się z wnioskiem o jego nadanie i usługodawca uzyska dowolny, inny dowód potwierdzający, że usługobiorca jest podatnikiem lub osobą prawną niebędącą podatnikiem, w stosunku do której wymagana jest identyfikacja do celów VAT, oraz jeżeli dokona w rozsądnym zakresie weryfikacji rzetelności przedstawionych przez usługobiorcę danych za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa, takich jak środki dotyczące kontroli tożsamości lub płatności.
Przepis ten ma istotne znaczenie dla ustalenia statusu i charakteru, w jakim działa usługobiorca, co przekłada się na ustalenie miejsca świadczenia usług. Status i charakter, w jakim działa usługobiorca, na rzecz którego świadczona jest usługa, a więc czy jest ona wykonywana na rzecz podatnika, czy pomiotu niebędącego podatnikiem, ma decydujące znaczenie dla określenia miejsca świadczenia danej usługi. Jeżeli zatem dla określenia statusu i charakteru, w jakim działa usługobiorca, na rzecz którego świadczona jest usługa wskazano normatywnie, że wystraczającym jest, aby usługodawca dokonał "w rozsądnym zakresie weryfikacji rzetelności przedstawionych przez usługobiorcę danych za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa, takich jak środki dotyczące kontroli tożsamości lub płatności" (lit. b art. 18 Rozporządzenia), to należałoby również przyjąć, że taki sam zakres weryfikacji wymagany jest od usługodawcy w zakresie ustalenia przez niego siedziby działalności gospodarczej usługobiorcy. Pod pojęciem weryfikacji w "rozsądnym zakresie" za pomocą "zwykłych handlowych środków bezpieczeństwa" statusu usługobiorcy oraz miejsca siedziby jego działalności należy rozumieć działania i czynności, które w obrocie zwykle wykonuje się celem sprawdzenia, czy podmiot podający się za usługobiorcę faktycznie istnieje w danym kraju i pod jakim adresem jest tam zarejestrowany w ramach działalności gospodarczej, co w szczególności powinno wynikać z uzyskanego od usługobiorcy numeru identyfikacji podatkowej danego kraju, zweryfikowanego w zakresie podanych danych w systemie VIES, czy z wypisu z rejestru przedsiębiorców. Istotnym jest przy tym, że rozporządzenie nie wymaga podejmowania – dla weryfikacji danych – żadnych wyjątkowych, czy też nadzwyczajnych czynności ponad te, które zazwyczaj się wykonuje sprawdzając kontrahenta.
W rozpatrywanej sprawie nie jest przez organy kwestionowane, że skarżąca Spółka dokonała sprawdzenia prawidłowości podanych przez kontrahentów numerów VAT UE. Wbrew stanowisku prezentowanemu przez organy podatkowe nie można przyjąć, że nie stanowiło to okoliczności mogącej świadczyć o właściwej, dokonanej z należytą starannością weryfikacji kontrahenta zagranicznego, na rzecz którego Spółka miała wykonywać usługi transportowe. Trudno bowiem uznać, że Spółka w czasie gdy podejmowała współpracę z obiema spółkami, miała możliwość podważenia wiarygodności informacji o ich siedzibach znajdujących się w Wielkiej Brytanii i na Cyprze, skoro organy uczyniły to dopiero po przeprowadzeniu szczegółowej kontroli. W sytuacji gdy ustawodawca unijny, a zarazem krajowy, wymaga opodatkowania usługi w miejscu siedziby usługobiorcy jako podatnika VAT UE, nie dostarczając usługodawcy żadnych prawnych instrumentów, które umożliwiłyby mu faktyczną weryfikację tego, czy adres zarejestrowanej siedziby usługobiorcy odpowiada miejscu, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa, to na unijnych organach skarbowych ciąży obowiązek weryfikacji podmiotów gospodarczych, których dane w tym zakresie są weryfikowane przez usługodawcę poprzez system wymiany informacji VIES, m.in. w celu ustalenia miejsca świadczenia ich usługi. Korzystający z tego sytemu usługodawca ma prawo działać w zaufaniu do wynikających z tego sytemu danych (w tym adresowych), w sytuacji gdy nie ma żadnych podstaw do stwierdzenia, że dane te są wadliwe, zwłaszcza w zakresie siedziby usługobiorcy.
Jednocześnie, w ocenie Sądu, ustalone przez organy okoliczności nie dawały podstaw do powstania wątpliwości po stronie skarżącej, co do rzetelności miejsca realizowanych przez nią usług oraz kwestionowania zagranicznych siedzib kontrahentów, na rzecz których Spółka działała. W szczególności okolicznościami takimi nie było dokonywanie płatności za pośrednictwem polskiego banku czy kontaktowanie się z polskojęzycznymi przedstawicielami podmiotów w sposób telefoniczny i mailowy. Fakt założenia rachunku bankowego na terytorium kraju, przez podmiot mający swoją siedzibę zagranicą, nie jest sytuacją na tyle nietypową, że powinna ona automatycznie rodzić uzasadnione wątpliwości co do rzetelności kontrahenta. Ponadto fakt posiadania rachunku w banku krajowym uwiarygadnia działalność kontrahenta, który w celu założenia takiego rachunku musi przedłożyć bankowi stosowne dokumenty firmowe wskazujące m.in. na jego zagraniczną siedzibę. Również fakt kontaktowania się skarżącej Spółki z polskojęzycznymi przedstawicielami podmiotów w sposób telefoniczny i mailowy nie powinien być postrzegany jako sytuacja szczególna.
W czasach rozwoju technik szybkiego porozumiewania się na odległość za pomocą środków komunikacji elektronicznej, nawiązywanie współpracy pomiędzy podmiotami gospodarczymi w taki właśnie sposób, nie jest zjawiskiem odbiegającym od obecnych standardów działania przedsiębiorcy. Tym bardziej sytuacji takiej nie można postrzegać jako mogącej rodzić uzasadnioną wątpliwość co do rzetelności kontrahenta, gdy podatnik nawiązuje współpracę z podmiotami mającymi swoje siedziby poza terytorium kraju. Fakt znacznych odległości wymusza na podatniku konieczność takiego działania, które prowadzić będzie do ograniczenia kosztów prowadzonej działalności i uzyskiwania jak najwyższej rentowności z dokonywanych transakcji. Takiemu celowi mogą służyć, i z reguły służą, właśnie metody komunikowania się z wykorzystaniem telefonu czy poczty elektronicznej. Upraszcza to obrót gospodarczy a jednocześnie obniża koszty prowadzonej działalności. Nie można zatem czynić podatnikowi zarzutu z tego, że transakcje z podmiotem zagranicznym realizował właśnie w taki sposób a tym bardziej, że nie weryfikował rzeczywistych siedzib swoich kontrahentów. Stawianie wymogu weryfikacji kontrahenta w miejscu, w którym znajduje się jego zagraniczna siedziba, jako warunku uznania, że podatnik działał z należytą starannością, jest nie do pogodzenia z realiami współczesnego obrotu gospodarczego. Wymaganie od podatnika aby podejmował takie działania stoi także w sprzeczności z regulacjami, które dają możliwość weryfikacji siedziby zagranicznego kontrahenta poprzez ogólnodostępną bazę VIES.
W ocenie Sądu nie stanowi także okoliczności mogącej budzić wątpliwości fakt, że kontakty z przedstawicielami zagranicznych firm, odbywały się w języku polskim, skoro prowadziły one swoje interesy na terytorium kraju.
Zgodzić się zatem należy ze skarżącą, że okoliczności towarzyszące spornym transakcjom były normalne w prowadzeniu działalności gospodarczej w branży transportowej i nie można uznać, że nasuwały podejrzenia co do istnienia oszustwa podatkowego w zakresie umiejscowienia siedzib jej kontrahentów. Za sprzeczną z zasadami naturalności, proporcjonalności i pewności prawa należy uznać sytuację, w której przepisy Rozporządzenia wymagają w zakresie ustalenia statusu usługobiorcy dokonania przez usługodawcę w rozsądnym zakresie weryfikacji rzetelności przedstawionych przez usługobiorcę danych za pomocą zwykłych, handlowych środków bezpieczeństwa a organy – w przypadku gdy okazuje się, że ze względu na oszustwo popełnione przez usługobiorcę czy jego kontrahenta usługa nie została opodatkowana w miejscu wskazanej siedziby - wymagają od usługodawcy wykazania weryfikacji w zakresie podjęcia nadzwyczajnych czynności ponad te, które zazwyczaj się wykonuje sprawdzając kontrahenta.
Zważywszy na powyższe rozważania Sąd stwierdza, że organy podatkowe obu instancji wydając swoje decyzje kierowały się nieprawidłową wykładnią prawa polegającą na pominięciu regulacji zawartej w art. 18 Rozporządzenia. Taki stan rzeczy doprowadził do sytuacji, w której organy błędnie uznały, że do podjęcia przez Spółkę czynności weryfikujących kontrahentów, w zakresie ich statusu jako zagranicznych podatników VAT UE i ich siedzib, nie było wystarczające uzyskanie od usługobiorcy numeru identyfikacji podatkowej danego kraju, zweryfikowanego w zakresie podanych danych w systemie VIES. Tymczasem organy powinny mieć na względzie, że z uwagi na ograniczone po stronie usługodawcy instrumenty prawne i organizacyjne dające możliwość sprawdzenia siedziby usługobiorcy, czynności weryfikacyjne powinny być przeprowadzone w "rozsądnym zakresie" za pomocą "zwykłych handlowych środków bezpieczeństwa" statusu usługobiorcy oraz miejsca siedziby jego działalności, które w obrocie zwykle wykonuje się celem sprawdzenia, czy podmiot podający się za usługobiorcę faktycznie istnieje w danym kraju i pod jakim adresem jest tam zarejestrowany w ramach działalności gospodarczej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni stanowisko zaprezentowane przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu.
Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako "p.p.s.a.") i art. 135 p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI