I SA/Gd 113/25

I SA/Gd 113/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka /przewodniczący/
Irena Wesołowska
Małgorzata Gorzeń /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 233 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Specjalista Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W.M. i B.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 19 września 2024 r. nr SKO.410.57.2024 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2024 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Wójt Gminy Wicko (dalej "Wójt Gminy") decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. ustalił E. C., A. M., R. M., W. i B. M. oraz K. P. (wskazanym w ewidencji gruntów i budynków jako współwłaściciele działki nr [...] w N.) zobowiązanie w podatku od nieruchomości za 2024 r. w kwocie 6.170 zł.
Odwołująca się od ww. decyzji K. P. zarzuciła nieprawidłowe obciążenie obowiązkiem podatkowym wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, nie zaś posiadaczy nieruchomości będących współwłaścicielami.
Zaskarżoną decyzją z dnia 19 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku (dalej "SKO") uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia, wskazując, że do organu odwoławczego w dniu 11 września 2024 r. wpłynęła kopia postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku IV Wydziału Cywilnego z dnia 19 kwietnia 2024 r., przekazana przez Wójta Gminy. Z postanowienia tego wynika, że toczyła się sprawa z wniosku W. i B. M. (dalej "Skarżący") z udziałem K. P., R.M., L. P., A.M. i E. C. o podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności, przy czym od postanowienia Sądu Rejonowego w Lęborku K.P. i A. M. wnieśli apelację, na skutek której Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone postanowienie. W wyniku zakończenia postępowania przed ww. Sądem doszło do zmiany po stronie podatników w trakcie roku podatkowego, już po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji. Wobec tego zasadne jest uchylenie decyzji Wójta Gminy i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia celem ustalenia podatników podatku od nieruchomości w 2024 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, Skarżący reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przeprowadzenie dowodu z dokumentu – postanowienia Sądu Rejonowego w Kwidzynie I Wydział Cywilny z 30 grudnia 2024 r. dla wykazania faktu złożenia przez K. P. skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku IV Wydział Cywilny Odwoławczy z 19 kwietnia 2024 r., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 191 w zw. z art. 121 § 1 i art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm., dalej "O.p.") przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów z uwagi na przyjęcie, że w wyniku postanowienia Sądu Okręgowego w Słupsku IV Wydział Cywilny Odwoławczy z 19 kwietnia 2024 r. sprawa o podział majątku wspólnego z wniosku Skarżących z udziałem K. P., R.M., L.P., A.M. i E.C. jest zakończona, podczas gdy K. P. złożyła skargę kasacyjną, zatem decyzja SKO jest przedwczesna, albowiem o ile z formalnego punktu widzenia postanowienie jest prawomocne, to jednak złożono od niego nadzwyczajny środek zaskarżenia na gruncie prawa cywilnego – procesowego, wobec czego postanowienie działowe może ulec zmianie/uchyleniu.
W odpowiedzi na skargę SKO wskazało, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji nie posiadało wiedzy o wniesieniu skargi kasacyjnej od ww. postanowienia przez K. P., zatem nie było wówczas podstawy do zawieszenia postępowania, co może uczynić organ pierwszej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi prawidłowość dokonanej przez organ odwoławczy oceny, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego, co uzasadnia uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.
Rozpoczynając rozważania w sprawie wyjaśnienia w pierwszej kolejności wymaga, że w świetle przepisu art. 233 § 2 O.p., będącego podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Decyzję, o jakiej mowa w art. 233 § 2 O.p., organ odwoławczy może zatem wydać tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki wymienione w tym przepisie, tj. wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest odpowiednie do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie nie jest wystarczające przeprowadzenie przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji podjętej w pierwszej instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej tego typu. Przepis ten określa jedynie w sposób ścisły przesłanki wydania decyzji kasatoryjnej, a to z uwagi na nieprawidłowości w zakresie przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego. Decyzja wydana na podstawie art. 233 § 2 O.p. nie rozstrzyga danej sprawy merytorycznie, nie odnosi się do istoty sprawy i nie przesądza o jej wyniku. Ma jedynie charakter formalny i ogranicza się do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji organu pierwszej instancji (por. wyrok NSA z 14 marca 2017 r. sygn. akt I FSK 1333/15, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oznacza to, że w przypadku decyzji, o której mowa w art. 233 § 2 O.p., organ odwoławczy musi stwierdzić, że po stronie organu pierwszej instancji i wydanej przez niego decyzji występują tak znaczące, istotne naruszenia przepisów postępowania dowodowego, nieuzasadnione jego zaniechanie w znacznej części lub całości, nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego, iż naprawienie tych błędów, braków, uchybień w postępowaniu odwoławczym przy wykorzystaniu instytucji uzupełniającego postępowania dowodowego, które może prowadzić organ odwoławczy, nie jest możliwe bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania podatkowego (art. 127 O.p.).
Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzją organu pierwszej instancji. Nie może więc ograniczyć się do kontroli decyzji organu pierwszej instancji, ale obowiązany jest ponownie rozstrzygnąć sprawę. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów postawionych w stosunku do orzeczenia organu pierwszej instancji. Dopuszczalne jest wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie przeprowadzone w pierwszej instancji wymaga znacznego poszerzenia materiału dowodowego w sprawie. W takich wypadkach organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości, albo w znacznej części, a do tego nie jest uprawniony, nie mieści się to w jego kompetencji, gdyż na przeszkodzie temu stoi przepis art. 127 i art. 229 O.p. (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 24 sierpnia 2022 r. sygn. akt I SA/Sz 282/22). Podejmowane jedynie w drugiej instancji czynności dowodowe nie mogą prowadzić do ukształtowania w postępowaniu odwoławczym podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, znacznie szerszej lub odmiennej od uznanej za udowodnioną w pierwszej instancji, gdyż to w konsekwencji pozbawiłoby stronę prawa do zaskarżenia orzeczenia, a przez to nastąpiłoby unicestwienie konstytucyjnej gwarancji strony do dwuinstancyjnego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 3 listopada 2022 r. sygn. akt III FSK 1623/21). Z art. 191 w zw. z art. 187 § 1 oraz art. 122 O.p., statuującego zasadę prawdy materialnej, wynika, że definitywna ocena materiału dowodowego może nastąpić dopiero po wystarczającym do wyjaśnienia sprawy zgromadzeniu tego materiału i jego wyczerpującym rozpatrzeniu, pozwalającym na jednoznaczne ustalenie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego.
Jeżeli konieczne do zgromadzenia dodatkowe materiały dowodowe w takim zakresie wykraczają poza te zebrane dotychczas w sprawie i stanowiące podstawę ustalonego przez organ pierwszej instancji stanu faktycznego, że prowadzą do ustalenia nowego, odmiennego stanu faktycznego, to koniecznym jest zwrócenie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego jej rozpatrzenia, tak aby tożsama sprawa pod względem stanu faktycznego oraz prawnego była przedmiotem rozważań organów dwóch instancji, a nie tylko jednej.
Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.
W ocenie Sądu zasadnie organ odwoławczy ocenił, że zgromadzone przez organ pierwszej instancji materiały oraz ustalenia poczynione na ich podstawie nie są wystarczające do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zakres koniecznego do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego może doprowadzić do ustalenia stanu faktycznego (tu: kręgu podatników) odmiennego od stanowiącego podstawę decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Zasadnie zatem organ odwoławczy uchylił w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, bowiem rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazał okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (ustalenie podatników podatku od nieruchomości w 2024 r.).
Skarżący we wniesionej skardze wywodzą, że wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji kasatoryjnej było przedwczesne, wskutek wniesienia przez K. P. skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie podziału majątku wspólnego, działu spadku i zniesienia współwłasności. Rozpatrzenie przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej może zaś doprowadzić do zmiany sytuacji podatników, co powinno skutkować wstrzymaniem się przez SKO z rozstrzygnięciem sprawy.
Sąd nie podziela stanowiska strony skarżącej. W niniejszej sprawie bowiem, organ odwoławczy już w związku z powzięciem informacji o wydaniu przez Sąd Okręgowy postanowienia w przedmiocie podziału majątku wspólnego, działu spadku i zniesienia współwłasności, miał podstawy do oceny, że doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy stanowiącego podstawę wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji. To zaś doprowadziło do prawidłowej konstatacji, że wystąpiły przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 233 § 2 O.p. Podkreślenia przy tym wymaga, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji będzie zobowiązany uwzględnić zmiany stanu faktycznego wynikające również z postępowania zakończonego rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego. Z treści zaskarżonej decyzji niewątpliwie wynika, że organ odwoławczy wskazał, że konieczne jest ponowne ustalenie kręgu podatników podatku od nieruchomości w 2024 r., a zatem ustalenie stanu faktycznego sprawy ponownie w jego całokształcie na podstawie dotychczas zgromadzonego, jak i nowo pozyskanego materiału dowodowego. Z zaskarżonej decyzji wynika, że zasadnie przyjęto, że w istocie to materiał dowodowy uzupełniony w toku ponownego postępowania powinien determinować rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2024 r.
Zasadnie przy tym podniósł organ, że wobec braku dysponowania na dzień wydania zaskarżonej decyzji informacją o wniesieniu przez K. P. skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu Okręgowego, nie istniały przesłanki do zawieszenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 O.p. i wstrzymania się z podjęciem rozstrzygnięcia. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez sąd i skutkowało zmianą stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego, a zatem koniecznością zwrócenia sprawy do organu pierwszej instancji. SKO przy tym nie dokonało ostatecznych ustaleń dotyczących okoliczności sprawy, co powinno nastąpić dopiero w kontekście kompletnego materiału dowodowego, a więc właśnie po przeprowadzeniu ponownie postępowania przed organem pierwszej instancji. To ten organ (Wójt Gminy) oceni ziszczenie się przesłanki zawieszenia postępowania wobec zainicjowania nadzwyczajnego postępowania przed Sądem Najwyższym. Decyzja w tym zakresie pozostawiona została zatem organowi pierwszej instancji.
W świetle powyższego uznać należy, że zasadne było uchylenie decyzji Wójta Gminy i przekazanie temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia. Określone w decyzji braki dowodowe dotyczą bowiem kluczowej w sprawie kwestii wskazania prawidłowego kręgu podatników podatku od nieruchomości w 2024 r. Tymczasem podejmowane w drugiej instancji czynności dowodowe nie mogą prowadzić do ukształtowania w postępowaniu odwoławczym podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy, znacznie szerszej lub odmiennej od uznanej za udowodnioną w pierwszej instancji, gdyż to w konsekwencji pozbawiłoby stronę prawa do zaskarżenia orzeczenia, a przez to nastąpiłoby unicestwienie konstytucyjnej gwarancji strony do dwuinstancyjnego postępowania.
Tym samym podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu organ nie przekroczył uprawnień wynikających z treści przepisu art. 233 § 2 O.p.
Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ odwoławczy wskazał, jakie organ pierwszej instancji ma podjąć ustalenia prowadzące do kompleksowej oceny stanu faktycznego sprawy. Zakres faktów, jakie miały być w tej sprawie przedmiotem dowodzenia, wykraczał poza dopuszczoną przez ustawodawcę w art. 229 O.p. możliwość samodzielnego prowadzenia postępowania dowodowego przez organ odwoławczy. Zdaniem Sądu dokonanie tych czynności (ich ranga, charakter i skala) doprowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, a tym samym uzasadniało skorzystanie przez SKO z uprawnienia do zastosowania przepisu art. 233 § 2 O.p. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, skoro jej rozstrzygnięcie wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznym zakresie. W wyniku tej decyzji organ pierwszej instancji powinien dokonać na nowo – w zakresie wskazanym w decyzji organu odwoławczego i zgodnie z zawartymi w niej zaleceniami - ustalenia stanu faktycznego oraz zastosować do niego przepisy prawa materialnego. Wydana w konsekwencji tego decyzja, w tym prawidłowe określenie kręgu podatników, może być następnie przedmiotem oceny organu odwoławczego w ewentualnym kolejnym postępowaniu odwoławczym.
Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd wskazuje, że w sprawie nie doszło do uchybienia przepisom prawa materialnego ani procesowego w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.