III FSK 732/24

III FSK 732/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Woźniak
Cezary Koziński /sprawozdawca/
Jacek Pruszyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Po 866/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-02-22
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 58, art. 44, art. 42 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 106 § 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia WSA (del.) Cezary Koziński (sprawozdawca), Protokolant Ewa Gmurczyk, , po rozpoznaniu w dniu 23 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ł.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Po 866/23 w sprawie ze skargi Ł.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 października 2023 r. nr 3001-IEE.7113.240.2023 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Ł.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 22 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Ł.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 października 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną (zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w sprawie o sygn. akt I FSK 923/20) dokonaną w dniu 29 grudnia 2022 r. Zawiadomienie o dokonaniu zajęcia wierzytelności uznano za doręczone skarżącemu w dniu 16 stycznia 2023 r., a skargę na czynność egzekucyjną złożono w dniu 24 stycznia 2023 r.
Sąd pierwszej instancji nie stwierdził naruszenia prawa przy wydaniu zaskarżonego aktu. Odwołując się do treści art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 – dalej: "K.p.a.") stwierdził, że w razie uchybienia terminu właściwy organ powinien przywrócić uchybiony termin, jeżeli zostaną spełnione łącznie cztery przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu; 2) strona uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy; 3) wniosek ten został wniesiony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu bądź od dnia doręczenia zawiadomienia organu o wyznaczeniu terminu, oraz 4) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin (w tym przypadku wniesienie skargi na czynność egzekucyjną). Z kolei przez uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi, rozumieć należy wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli skarżącego i uniemożliwiało mu dopełnienie czynności procesowej w sprawie. Przy braku winy organ administracji publicznej powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy zastosowaniu tego miernika, przywrócenie tego terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa; a brak winy strony zachodzi tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
WSA w Poznaniu stwierdził, że w tej sprawie bezsporne jest ziszczenie się trzech z czterech przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Skarżący skargę na czynność egzekucyjną, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi, wniósł pismem z 24 stycznia 2023 r.; a kwestią sporną jest ostatnia przesłanka, tj. uprawdopodobnienie braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w złożeniu skargi na czynność egzekucyjną po terminie, albowiem jedyną okolicznością, jaką wskazał we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi, było błędne wysłanie korespondencji zawierającej zawiadomienie z 29 grudnia 2022 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej na adres niebędący adresem zamieszkania skarżącego. Dyrektor uznał, że wskazana przez skarżącego okoliczność błędnego doręczenia zawiadomienia o zajęciu - na nieaktualny adres zamieszkania - nie jest okolicznością pozwalającą na przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Organ egzekucyjny, kierując korespondencję do skarżącego w toku postępowania egzekucyjnego, użył adresu zamieszkania zgłoszonego przez skarżącego i widniejącego w Systemie Rejestracji Centralnej Krajowej Ewidencji Podatników, tj. S., ul. M. [...]. Korespondencję uznano za doręczoną na podstawie art. 44 K.p.a.
Prawidłowość takiego działania potwierdził Sąd pierwszej instancji wskazując, że termin do złożenia skargi na czynność egzekucyjną zaczął biec 17 stycznia 2023 r., a upłynął 23 stycznia 2023 r. Adres zamieszkania strony, na który organ egzekucyjny skierował korespondencję, był na dzień wysłania zawiadomienia o zajęciu aktualnym adresem zamieszkania zgłoszonym w bazie organu. Tym samym skarżący skutecznie nie wykazał, że adres, którym posłużył się organ egzekucyjny, jest nieprawidłowy, co oznacza, że nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Sąd pierwszej instancji przyjął, że niezachowanie terminu do wniesienia skargi nastąpiło z przyczyn, za które skarżący ponosi winę, a co najmniej wynika z jego niedbalstwa, co oznacza, że nie dochował on należytej staranności w prowadzeniu swojej sprawy.
W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości ww. wyroku oraz uchylenie dwóch poprzedzających go postanowień organów pierwszej i drugiej instancji; przeprowadzanie rozprawy oraz wniósł o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
Ponadto na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 – dalej: "p.p.s.a.") wniósł o przeprowadzenie dowodów z: sentencji wyroku NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I FSK 1262/23 i z sentencji wyroku WSA w Poznaniu z 28 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Po 28/23, na okoliczność nieistnienia obowiązku będącego podstawą postępowania egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 42 § 1 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek uznania, że doręczenie postanowienia na adres, który od dawna nie jest adresem podatnika, jest prawidłowe;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 44 K.p.a. oraz z art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, poprzez nieuchylenie postanowienia, wskutek uznania, że stan zagrożenia epidemicznego nie obowiązywał, co skutkowało błędnym uznaniem, że doszło do spełnienia wszystkich przesłanek prawidłowego doręczenia z art. 44 K.p.a.;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 58 K.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia wskutek uznania, że podatnik nie uprawdopodobnił istnienia przesłanek braku winy przy wniesieniu skargi na czynność egzekucyjną, a w konsekwencji uznanie wniosku o przywrócenie terminy za nieuzasadniony;
- art. 134 § 1 p.p.s.a. polegające na nierozpoznaniu wszystkich istotnych kwestii w sprawie, które ponadto miały postać zarzutów podnoszonych przez skarżącego w skardze na postanowienie organu w sytuacji, w której rozpoznanie tych zarzutów winno skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego stwierdził, że w niniejszej sprawie miejscem stałego pobytu skarżącego jest adres: Z., ul. G. [...], w przeciwieństwie do zastosowanego przez organ egzekucyjny adresu: S., ul. M. [...]. Pismem, z jakiego skarżący pozyskał informacje o prowadzonej przeciwko niemu egzekucji z wierzytelności, jest pismo z dnia 12 stycznia 2023 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, doręczone na adres ul. M. [...], [...] S., stanowiące informację o przekazaniu pieniędzy ze sprawy I FSK 923/20, stanowiących zwrot kosztów zastępstwa procesowego zasądzonych wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego do Urzędu Skarbowego w S. Organ w niniejszej sprawie nie tylko nie zebrał wszelkich możliwych informacji w celu ustalenia adresu strony, ale zignorował wcześniejsze pisma strony, w których zobowiązany podawał swój aktualny adres zamieszkania. Przykładem jest tu postępowanie przed WSA w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Po 28/23, w którym to postępowaniu strona przedstawiała swoje stanowisko i podawała nowy adres, a organ również występował w roli organu w tamtejszym procesie. Mając wiedzę o nowym adresie strony, organ powinien stosować go do wszystkich prowadzonych przez siebie spraw. W ocenie skarżącego organ nie ustalił prawidłowo miejsca do doręczeń i tylko z tego powodu nie ziścił się skutek przewidziany w art. 44 § 4 K.p.a. W sytuacji, że adres, pod który organ kierował korespondencję do skarżącego, nie jest adresem jego zamieszkania, przesyłka tego organu - zawierająca decyzję - wysłana na ten adres, nie mogła być uznana za skutecznie doręczoną. Strona nie mogła też w niniejszej sprawie usunąć przeszkody w odebraniu pisma nawet przy największym możliwym wysiłku, ponieważ działała w przekonaniu, że organy są w posiadaniu jej aktualnego adresu.
Pełnomocnik skarżącego stwierdził też, że nie sposób uznać aby doszło do niedochowania terminu na wniesienie środka zaskarżenia w sytuacji, gdy termin ten nie zaczął biec. Ponadto – mając na uwadze przepis art. 98 ust. 1 ustawy o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 – skarżący uważa, że termin na złożenie skargi mijał 15 lipca 2023 r., a nie 20 stycznia 2023 r.
W kontekście zarzutu naruszenia art. 134 p.p.s.a. skarżący stwierdził, że Sąd pierwszej instancji powinien dogłębnie rozpoznać przesłankę uprawdopodobnienia braku winy - co nie zostało w niniejszej sprawie dokonane – sięgając do wskazanego przez stronę postępowania, w którym organ został zawiadomiony o aktualnym adresie strony. Dokonanie zawiadomienia ma znaczenie przy ocenie winy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania – która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Oznacza to, że zakres kontroli instancyjnej ograniczony jest do wskazanych przez stronę postępowania naruszeń przepisów prawa materialnego lub procesowego, a sąd kasacyjny może uwzględnić tylko te zarzuty, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej.
Ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 października 2023 r., którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 11 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną.
W zarzutach skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zarzuca naruszenie w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 42 § 1 K.p.a., art. 44 K.p.a. oraz art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, kwestionując prawidłowość doręczenia zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 grudnia 2022 r., obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2010 r. Skarżący uważa, że zawiadomienie o zajęciu egzekucyjnym z dnia 29 grudnia 2022 r. zostało błędnie skierowane na adres: "ul. M. [...], [...] S." i uznane za doręczone w dniu 16 stycznia 2023 r. na podstawie art. 44 § 4 K.p.a., gdyż miejscem stałego pobytu skarżącego jest adres: "Z., ul. G. [...]".
W postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co wynika z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2025 r., poz. 132 – dalej: "u.p.e.a."). Art. 42 K.p.a. określa miejsca doręczeń pism osobom fizycznym, natomiast art. 44 tej ustawy określa sposób awizowania przesyłek i fikcję doręczenia pism procesowych przez organy administracji.
Zgodnie z art. 58 K.p.a., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1); prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2); przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§3).
Stwierdzić zatem należy, iż do zainicjowania postępowania o przywrócenie terminu może dojść, jeśli doszło do skutecznego doręczenia pisma od organu administracji. Brak skutecznego doręczenia takiego pisma (np. postanowienia, zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym) powoduje, że bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia w ogóle nie rozpoczyna się, a w konsekwencji nie może on zostać przekroczony i tym samym przywrócony stosownie do postanowień ww. art. 58 § 1 K.p.a.
Zgodnie z art. 17 § 1c u.p.e.a., "organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na postanowienie przysługuje zażalenie". Zatem kwestia prawidłowości doręczenia zawiadomienia o zajęciu egzekucyjnym jest rozstrzygana w ramach postępowania w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia skargi na tą czynność egzekucyjną, podobnie jak przy uchybieniu terminu do wniesienia żalenia na postanowienie (art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a.) i jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.
Jedną z zasadniczych przesłanek przywrócenia terminu jest brak winy w jego uchybieniu. Należy podzielić pogląd Sądu pierwszej instancji, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa Natomiast uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych, co oznacza, iż uprawdopodobnienie wymaga wykazania danej okoliczności w stopniu mniejszym aniżeli jej udowodnienie, jednak ciężar takiego uprawdopodobnienia spoczywa na stronie, która wywodzi skutki prawne ze swoich twierdzeń. To strona, a nie organ podatkowy zna przyczynę, która uniemożliwiła jej dochowanie terminu i to rolą strony jest uprawdopodobnienie braku winy w niedochowaniu terminu. Organ administracji ocenia zaś, czy wskazana przez stronę przyczyna spełnia kryteria ustanowione w art. 58 § 1 K.p.a., w szczególności, czy rzeczywiście strona przy dochowaniu należytej staranności nie mogła dochować terminu.
Nie ma więc racji skarżący, że to organ egzekucyjny, czy też sąd administracyjny rozpoznający skargę na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, mają obowiązek zebrać materiał dowodowy na okoliczność przyczyn, dla których strona uchybiła terminowi. Tym samym niezasadny jest zarzut naruszenia w sprawie art. 134 § 1 p.p.s.a., którego naruszenie skarżący upatruje w niezebraniu i nieocenieniu przez organ i sąd pierwszej instancji materiału dowodowego w omawianym zakresie.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wskazał okoliczności, które stały się przyczyną uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, tym bardziej nie uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Jedynym powodem uchybienia terminu podawanym przez skarżącego było nieskuteczne, w jego ocenie, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności pieniężnej. Jak wyżej wskazano, nie jest to jednak argument zaświadczający o braku winy, a jedynie mający na celu wykazać, że termin do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w ogóle nie rozpoczął biegu. Jeśli zaś strona występuje z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, to raczej ma świadomość, iż termin ten przekroczyła i powinna uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu.
Oceny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 58 § 1 K.p.a. nie mógł zmienić przepis art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2023 r. poz. 201), który też odnosi się do kwestii doręczania pism w okresie stanu zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, nieodebranych pism podlegających doręczeniu za potwierdzeniem odbioru przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, których termin odbioru określony w zawiadomieniu o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru przypadał w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, nie można uznać za doręczone w czasie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii oraz przed upływem 14 dni od dnia zniesienia tych stanów.
Pełnomocnik skarżącego nie dostrzegł jednak wyłączeń określonych w art. 98 ust. 2 tej ustawy, gdzie w punkcie 4 lit. d ustawodawca określił, że przepisu ust. 1 nie stosuje się do przesyłek wysyłanych do ani wysyłanych przez organ administracji publicznej. Oznacza to, że pochodzące od organów podatkowych i egzekucyjnych przesyłki uznaje się za doręczone według zasad wynikających z obowiązujących w tym zakresie przepisów.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej na podstawie art. 184 p.p.s.a.. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.
Sędzia WSA Cezary Koziński
Sędzia NSA Jacek Pruszyński
Sędzia NSA Bogusław Woźniak