I SA/Ol 434/23

I SA/Ol 434/23 - Wyrok WSA w Olsztynie
Data orzeczenia
2024-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Sędziowie
Andrzej Brzuzy /sprawozdawca/
Anna Janowska
Katarzyna Górska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FZ 255/24 - Postanowienie NSA z 2024-07-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 17 §1c, art. 54 §1, art. 54 §3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 58 §1 i §2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 29 września 2023 r., nr 2801-IEE.7192.118.2023 w przedmiocie uchybienia terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 22 sierpnia 2023 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w O. (dalej jako: "organ I instancji", "Dyrektor Oddziału ZUS") stwierdził, że skarga K. O. (dalej jako: "zobowiązany", "strona", "skarżący") na czynność egzekucyjną dotyczącą zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytuł nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w O. dokonanego na podstawie zawiadomień z 7 czerwca 2023 r. wniesiona została z uchybieniem terminu.
Organ I instancji podał, że na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela ZUS Oddział w T. 24 kwietnia 2023 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w O., wobec zadłużenia z tytułu nieopłaconych przez M. Sp. z o. o. składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2016 r. do maja 2017 r., za które zobowiązany odpowiada na podstawie prawomocnej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Dyrektor Oddziału ZUS wskazał, że korespondencja zawierająca odpisy tytułów wykonawczych oraz zawiadomienia o zajęciu z 7 czerwca 2023 r. została odebrana przez K. O. - osobę pełnoletnią zamieszkałą z zobowiązanym w dniu 15 czerwca 2023 r. Termin na skuteczne wniesienie skargi minął zatem 22 czerwca 2023 r., natomiast skarga została nadana na poczcie w dniu 29 czerwca 2023 r., co potwierdza pieczątka operatora pocztowego na kopercie zawierającej skargę. Została wobec tego wniesiona z uchybieniem ustawowo określonego terminu i nie podlegała rozpoznaniu.
Po rozpatrzeniu zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej również jako: "DIAS"’, "organ II instancji", "organ odwoławczy") postanowieniem z 29 września 2023 r. rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymał w mocy.
W pierwszej kolejności DIAS wyjaśnił, że warunkiem skuteczności wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Po otrzymaniu powyższego środka zaskarżenia zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy obowiązane są w pierwszej kolejności zbadać czy środek zaskarżenia został wniesiony w przewidzianym przepisami terminie. Następnie przedstawił regulację prawną dotyczącą skargi na czynność egzekucyjną. Podniósł, że czynność procesowa w postaci złożenia środka zaskarżenia po upływie ustawowego terminu przewidzianego do jego wniesienia jest bezskuteczna i nie wywołuje skutków prawnych. Termin ten może jednak zostać przywrócony pod warunkiem równoczesnego spełnienia przesłanek określonych w art. 58 §1 i §2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.), dalej jako: "u.p.e.a.". W razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin.
Organ II instancji stwierdził, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zostały doręczone 15 czerwca 2023 r. w trybie art. 43 k.p.a. W treści zawiadomienia organ egzekucyjny zawarł prawidłowe pouczenie, że: "zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną. Skargę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu niniejszego zawiadomienia". Pismem nadanym w placówce pocztowej 29 czerwca 2023 r., czyli po upływie 14 dni od doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązany złożył skargę na czynność egzekucyjną. Tym samym uprawnienie do złożenia skargi na mocy art. 54 §1 u.p.e.a. wygasło 22 czerwca 2023 r. W takiej sytuacji zastosowanie ma przepis art. 17 §1c u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Organ odwoławczy podkreślił, że postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do złożenia środka zaskarżenia jest aktem formalnym, a nie merytorycznym, organ nie rozstrzyga więc sprawy co do jej istoty. Rozpatrzenie skargi wniesionej z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowiłoby rażące naruszenie prawa (art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.).
Odnosząc się do zawartego w treści zażalenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi DIAS poinformował, że w sprawie zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ odwoławczy nie może zmieniać rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym może być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. W żadnym razie organ II instancji nie może zastępować Dyrektora Oddziału ZUS (jako organu I instancji) w prowadzeniu postępowania, zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania ich oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji. W niniejszym postępowaniu ocenie podlegała zatem jedynie kwestia skargi na czynność egzekucyjną. Tym samym zawarty w zażaleniu wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wykracza poza zakres niniejszego rozstrzygnięcia.
W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie postanowienie DIAS zaskarżono w całości. Strona wniosła o jego uchylenie, rozważenie uchylenia postanowienia organu I instancji w całości, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 58 §1 i §2 k.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę przyjęcia skargi na czynność egzekucyjną, w sytuacji gdy skarga została wniesiona w terminie.
Autor skargi zaznaczył, że do uchybienia terminowi wniesienia skargi doszło z przyczyn niezawinionych. Wyjaśnił, że w chwili złożenia wniosku pełnomocnik pozostawał w uzasadnionym przekonaniu, że składa skargę w terminie, ponieważ został poinformowany, że pismo zostało odebrane w późniejszym terminie. Dlatego też wcześniej nie składał wniosku o przywrócenie terminu. Wobec powyższego skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na postanowienie wydane przez Dyrektora Oddziału ZUS dotyczące zajęcia wierzytelności pieniężnych z tytułu nadpłaty, bowiem uchybienie terminu nastąpiło nie z jego winy.
W odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie, DIAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 §1 i §2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest on związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2023 r. poz. 1634), dalej jako: "p.p.s.a.". W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Tym samym sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżony akt pod względem zgodności z prawem i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla go.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do prawidłowości utrzymania w mocy przez DIAS postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS (jako organu I instancji) stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej z tytułu nadpłaty podatku (dokonaną zawiadomieniami z 7 czerwca 2023 r.).
Uwzględniając okoliczności faktyczne niniejszej sprawy organ II instancji stwierdził, że stronie w trybie art. 43 k.p.a. doręczono w dniu 15 czerwca 2023 r. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej, które zawierały stosowne pouczenie o formie, trybie i terminie wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Dodał przy tym, że skarżący dopiero pismem z 22 czerwca 2023 r. (nadanym w placówce pocztowej 29 czerwca 2023 r.), czyli po upływie 14 dni od doręczenia zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej złożył skargę na przedmiotową czynność egzekucyjną. Tym samym, uprawnienie do złożenia skargi, mając na względzie treść art. 54 §3 u.p.e.a. wygasło 22 czerwca 2023 r., a to spowodowało, że organ I instancji prawidłowo zastosował art. 17 §1c u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stwierdza w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem, a nie przepisy art. 58 §1 i § 2 u.p.e.a., na które powołuje się skarżący (przepisy te nie stanowiły podstawy prawnej rozstrzygnięcia organu). DIAS podniósł dodatkowo, że organ egzekucyjny pismami z 5 lipca 2023 r. oraz 26 czerwca 2023 r. (wzywającymi do uzupełnienia braków formalnych podania z 22 czerwca 2023 r.) poinformował stronę o upływie terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną. Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) nie zgadzając się z przyjętym stanowiskiem organu wskazał, że do uchybienia terminu doszło z przyczyn przez niego niezawinionych, gdyż został błędnie poinformowany o dacie odebrania zawiadomień o zajęciu wierzytelności pieniężnej.
Zgodnie z art. 54 §1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: (1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; (2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej (§3) Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Według art. 17 §1c u.p.e.a. organ egzekucyjny stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia skargi, wniosku lub innego podania, którego wniesienie jest ograniczone terminem. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
W myśl art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Jednocześnie art. 58 §1 i §2 k.p.a. stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy - (§1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin - (§2).
Uwzględniając stan faktyczny sprawy oraz przywołane przepisy prawa prawidłowo uznał DIAS, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Z akt sprawy wynika bowiem, że zawiadomienia z 7 czerwca 2023 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej (k. 19-30 akt I instancji) doręczono stronie w dniu 15 czerwca 2023 r. (k. 31 akt I instancji), na zasadach określonych w art. 43 k.p.a. (W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.). Skarga natomiast na czynność egzekucyjną o zajęciu wierzytelności pieniężnej została wniesiona 29 czerwca 2023 r. (k. 32 akt I instancji). Sentencja zdarzeń wyraźnie zatem pokazuje, że przysługująca skarżącemu skarga na czynność egzekucyjną została wniesiona z uchybieniem terminu wskazanego w art. 54 §3 u.p.e.a., z którego wynika, że ww. skargę wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (w tym przypadku wcześniej wspomnianych zawiadomień). W tym miejscy wymaga zauważenia, że strona w treści każdego zawiadomienia została prawidłowo pouczona o formie, trybie i terminie wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. W okolicznościach sprawy nie budzi zatem wątpliwości, że skarżący nadał skargę za pośrednictwem operatora pocztowego po upływie terminu do jej wniesienia, gdyż zawiadomienia doręczono stronie 15 czerwca 2023 r., wobec czego przewidziany w art. 54 §3 u.p.e.a. termin do jej wniesienia upływał w dniu 22 czerwca 2023 r. Tym samym, jak słusznie zauważył DIAS uprawnienie do złożenia skargi na mocy art. 54 §1 u.p.e.a. wygasło właśnie w tym dniu. Tym samym skarga nadana 29 czerwca 2023 r. została złożona po upływie terminu do jej wniesienia, co obligowało organ egzekucyjny do zastosowania cyt. art. 17 §1c u.p.e.a.
Należy przy tym zaznaczyć, że na tym etapie skarżący nie wskazał przyczyn uchybienia terminu i nie wnosił o jego przywrócenie (k. 33 akt I instancji). Ponadto, organ egzekucyjny (pismami z 5 lipca 2023 r. oraz 26 lipca 2023 r. doręczonymi odpowiednio 10 lipca 2023 r. i 31 lipca 2023 r. – k. 35 i 43 akt I instancji) wzywając stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi z 22 czerwca 2023 r. (nadanej w urzędzie pocztowym 29 czerwca 2023 r.) poinformował stronę o upływie terminu do złożenia skargi na czynność egzekucyjną (k. 34 i 42 akt I instancji). Mimo to strona (mając świadomość uchybienia terminu do jej złożenia) nie wniosła na tym etapie sprawy wniosku o jego przywrócenie. Taki wniosek pojawił się dopiero na etapie zażaleniowym od postanowienia organu I instancji z 22 sierpnia 2023 r. o uchybieniu terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną (k. 47-49 akt I instancji). Trzeba też pamiętać, że wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną jest obowiązkiem organu w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Uchybienie terminu jest bowiem okolicznością obiektywną i w razie jego stwierdzenia organ nie ma innej możliwości, niż wydanie postanowienia przewidzianego w art. 17 §1c u.p.e.a.
Trudno zatem uznać za uzasadniony sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 58 §1 i §2 k.p.a. poprzez bezpodstawną odmowę przyjęcia skargi na czynność egzekucyjną w sytuacji, gdy skarga została wniesiona w terminie. Jednocześnie należy wskazać, że (jak słusznie zauważył DIAS) podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia Dyrektora Oddziału ZUS stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną stanowił art. 17 §1c u.p.e.a. w zw. z art. 54 §3 tej ustawy, a nie powołany przez skarżącego art. 58 §1 i §2 k.p.a.
Jeśli natomiast chodzi o zawarty w treści skargi wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, to należy wskazać, że przedmiotem sprawy jest postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia ww. skargi, a nie rozstrzygnięcie dotyczące wniosku o jego przywrócenie. Ponadto sąd nie jest organem kolejnej instancji i nie zastępuje organów administracji publicznej w rozpatrywaniu i rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Wniosek ten strona powinna zatem złożyć do właściwego organu i w terminie zakreślonym przepisami prawa, uwzględniając treść art. 58 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 §1 i §2 k.p.a. (czego nie zrobiła przyznając to zarówno w skardze do tut. sadu, jak i wcześniej w zażaleniu na postanowienie organu I instancji – k. 2 verte akt sądowych i k. 57 akt I instancji). Zgodzić się należy też z organem II instancji, że zawarty w treści zażalenia z 1 września 2023 r. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wykraczał poza zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji, który dotyczył właśnie uchybienia terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną. Ocenie bowiem podlegała jedynie kwestia skargi na czynność egzekucyjną a nie przywrócenia terminu do jej wniesienia. Zauważyć też należy, że świadomość uchybienia ww. terminu strona miała już od 10 lipca 2023 r., kiedy doręczono jej wezwanie do uzupełnienia skargi (k. 35 akt I instancji), informując jednocześnie o tym fakcie i mimo to w zakreślonym przez art. 58 §2 k.p.a. terminie takiego wniosku nie złożyła. Jak słusznie także podkreślił DIAS, nie może on zastępować organu I instancji w prowadzeniu postępowania, zmierzającego do wyjaśnienia kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia rzeczonego wniosku, ponieważ prowadziłoby to do naruszenia prawa strony do dokonania oceny i rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie przez organy dwóch instancji. Ponadto strona wnosząc skargę na czynność egzekucyjną takiego wniosku (o przywrócenie terminu do jej wniesienia) nie sformułowała. Nie uczyniła tego też (o czym wspomniano już wyżej) dowiadując się w dniu 10 lipca 2023 r. o jego uchybieniu. Nastąpiło to natomiast dopiero na etapie zażalenia od postanowienia organu I instancji o uchybieniu terminu do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną (nadanego u operatora pocztowego w dniu 1 września 2023 r. – k. 51 akt I instancji). A zgodnie z art. 58 §2 i 3 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie zaś terminu do złożenia prośby przewidzianej w §2 jest niedopuszczalne. Jednocześnie według art. 59 §1 i §2 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia.
Sąd, nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, nie dopatrzył się również innych błędów w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia ani też naruszeń przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze powyższe sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona i w konsekwencji podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.