I SA/GD 1042/23

I SA/Gd 1042/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień /przewodniczący/
Marek Kraus
Sławomir Kozik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1230
art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a i 3b,  z art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi N. P. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego – B. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 września 2023 r., nr 1935/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z 31 lipca 2023 r. B. P. w imieniu własnym i w imieniu małoletniego syna N. P., jako jego przedstawiciel ustawowy, wniosła o umorzenie zaległości w całości w związku z decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku z dnia 30 czerwca 2023 r. o przeniesieniu odpowiedzialności na spadkobierców za długi zmarłego 26 czerwca 2022 r. Ł. P.
Wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o indywidualne podejście do sprawy i uwzględnienie faktu, że z przyczyn od niej niezależnych doszło do powstania zaległości, zaś spłacanie odziedziczonych zaległości pozbawiłoby ją oraz jej syna możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Poinformowała, że zmarły mąż chorował przewlekle na czerniaka złośliwego. Nowotwór został wykryty w 2018 r., gdy miał 25 lat i od tego momentu rozpoczęła się rozpaczliwa walka o jego życie. Jednocześnie mąż starał się pracować - prowadzić działalność gospodarczą, jednakże jego stan zdrowia (w tym stan psychiczny) uniemożliwił zachowanie należytej dbałości o swoje interesy, w tym o prowadzenie działalności gospodarczej i uiszczanie stosownych opłat. Po śmierci męża Wnioskodawczyni została sama wraz z małoletnim dzieckiem. Podkreśliła, że wraz z synem muszą sobie radzić z traumą po jej śmieci a dodatkowo zostali obciążeni obowiązkiem zapłaty długów. Sytuacja materialna uniemożliwia spłatę zaległości objętej niniejszym wnioskiem, gdyż Wnioskodawczyni nie dysponuje kwotą na jej spłatę. Obecnie pracuje na ¾ etatu i z tego tytułu otrzymuje proporcjonalną część (3/4) minimalnego wynagrodzenia tj. około 2.100 zł. Dodatkowo otrzymuje rentę rodzinną w kwocie 1516,96 zł oraz 500 zł na syna w ramach świadczenia wychowawczego 500+. Wnioskodawczyni nadmieniła, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad małoletnim synem (7 lat), nie jest w stanie podjąć pracy na pełen etat. Syn ciężko przeżył śmierć ojca i dla odzyskania jego poczucia bezpieczeństwa, konieczny jest kontakt z mamą.
Małoletni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Są współwłaścicielami, odziedziczonej nieruchomości położonej przy ul. [...]. Nie posiadają innego majątku (matka posiada stary samochód, niezbędnym jej do dojazdów do pracy i placówek edukacyjnych). Opiekun prawny małoletniego podał, że stałe średniomiesięczne wydatki to: 1.220 zł - rata kredytu gotówkowego wziętego na spłatę zadłużenia męża w Urzędzie Skarbowym oraz na remont mieszkania, około 115 zł - opłata za wodę i ścieki, 300 zł - opłata za prąd (co 2 miesiące), 187 zł - opłata za raty za telefon i abonament, 200 zł - opłata za internet, jedzenie i chemia - około 1.500 zł, ubrania i obuwie - około 200 zł, leki, wizyty u lekarza - 50 do 100 zł, 200 zł - wydatki edukacyjne, okołoszkolne, paliwo - około 300-400 zł. Korzystają z pomocy rodziny w sytuacji, gdy zabraknie im pieniędzy bądź pojawiają się dodatkowe wydatki.
W sprawie zaistniał ważny interes zobowiązanego, który uzasadnia umorzenie zaległości, gdyż powstanie zaległości nastąpiło w związku z chorobą męża i ojca, a sytuacja ekonomiczna zobowiązanych nie pozwala na spłatę odziedziczonych długów, zaś spłata należności pozbawiłaby ich możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Pismem z 6 września 2023 r. poinformowano Stronę o przysługującym prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów.
Decyzją z 26 września 2023 r. nr 1935/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie (dalej: ZUS lub Zakład) działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 3a i 3b w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ), zwanej dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) wynikających z decyzji z 30 czerwca 2023 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym Ł. P., w łącznej kwocie 22.165,61 zł, w tym ubezpieczenia społeczne za okres: od listopada 2018 do października 2019, ubezpieczenie zdrowotne za okres od października 2018 do października 2019 i Fundusz Pracy za okres od listopada 2018 do października 2019.
Odnosząc się do sytuacji rodzinnej i majątkowej Strony ZUS wskazał, że spadek zmarłym na mocy ustawy nabyli jego małżonka i syn w ½ części każdy. Łączna wartość nabytych rzeczy lub praw wyniosła 540.000 zł. We wniosku o umorzenie przedstawiciel ustawowy małoletniego syna oświadczyła, że osiąga dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w wymiarze 3/4 etatu w kwocie około 2.100 zł oraz, pobiera rentę rodzinną w kwocie 1.516,96 zł. Nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, korzysta z pomocy rodziny w kwocie 500-1000 zł. Na syna przyznano świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł.
Przedstawiciel ustawowy małoletniego syna w oświadczeniu o stanie rodzinnym oświadczyła, że stałe wydatki rodziny związane z utrzymaniem wynoszą 4.272 zł, w tym: opłaty eksploatacyjne - (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) - 652 zł, koszty związane z leczeniem - 100 zł, inne-3.520 zł. We wniosku o umorzenie wskazano, że wydatki kształtują się następująco: 1.220 zł z tytułu raty kredytu gotówkowego zaciągniętego na spłatę zadłużenia męża w Urzędzie Skarbowym oraz na remont mieszkania, ok. 115 zł - opłata za wodę i ścieki, 300 zł-opłata za prąd (co 2 miesiące), 187 zł - opłata za raty za telefon i abonament, 200 zł -opłata za Internet, jedzenie i chemia - ok. 1500 zł, ubrania i obuwie -ok. 200 zł, leki, wizyty u lekarza - 50-100 zł, 200 zł -wydatki edukacyjne, okołoszkolne, paliwo - ok. 300-400 zł. Poza zadłużeniem w ZUS w oświadczeniu majątkowym nie wykazano zobowiązań finansowych wobec innych wierzycieli. Z treści wniosku o umorzenie wynika, że B. P. reguluje ratę kredytu gotówkowego wziętego na spłatę zadłużenia męża w Urzędzie Skarbowym oraz na remont mieszkania. Syn posiada we współwłasności w ½ części dom o powierzchni 60 m2. Celem zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakład dysponuje prawem wpisu hipoteki na nieruchomości.
Zobowiązany N.P. nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel pojazdów mechanicznych. Z innych składników mienia ruchomego wymieniono laptop o wartości 500 zł. N. P. nie posiada praw majątkowych ani wierzytelności.
B. P. nie powołała problemów zdrowotnych małoletniego. W części dotyczącej sytuacji zdrowotnej powołała własne problemy zdrowotne. Na potwierdzenie nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna zmarłego męża. W stosunku do spadkobiercy N. P. nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Należności wynikające z decyzji z 30 czerwca 2023 r. są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.
Odnosząc się do możliwości umorzenia należności ZUS wskazał, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na spadkobierców: B. P. i małoletniego N. P. solidarną odpowiedzialność po zmarłym Ł. P. za zobowiązania z tytułu nieopłaconych przez niego składek. Małoletni nie prowadził działalności gospodarczej, odpowiada za zaległości z tytułu składek jako spadkobierca. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie mają zastosowania do ww. zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1.
Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a w tej sytuacji również nie ma zastosowania.
Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zobowiązany posiada majątek podlegający egzekucji - we współwłasności w ½ części dom o powierzchni 60 m2 położony w miejscowości [...]. Celem zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakład dysponuje prawem wpisu hipoteki na nieruchomości. Małoletni posiada również dochód z tytułu renty rodzinnej. W stosunku do spadkobiercy nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne (zadłużenie po przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego – Ł. P.), zatem na tym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane. Natomiast dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.
W ocenie ZUS przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.
Zakład ocenił sytuację spadkobiercy także przez pryzmat przepisów rozporządzenia nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Zaznaczył, że przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych w oparciu o przepisy rozporządzenia mają charakter wyjątkowy. W ocenie Zakładu nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z rozporządzenia.
Małoletni odpowiada za zadłużenie jako spadkobierca, a zatem przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Z zebranego w trakcie postępowania materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny (wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia).
Matka małoletniego nie powołała problemów zdrowotnych syna. W części dotyczącej sytuacji zdrowotnej wskazała na własne problemy zdrowotne (depresja lękowa i korzystanie z opieki psychiatry). Na potwierdzenie nie przedłożyła jednak żadnej dokumentacji medycznej. Do akt sprawy dołączona została dokumentacja medyczna zmarłego męża.
Wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Matka małoletniego uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia oraz otrzymuje rentę rodzinną, która stanowi dodatkowe stałe źródło utrzymania dla rodziny.
Zakład wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową o której mowa w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia. Małoletni prowadzi gospodarstwo domowe matką. Źródłem utrzymania rodziny są dochody matki z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w kwocie ok. 2.100 zł, renty rodzinne w łącznej kwocie 1.516,96 zł, świadczenie wychowawcze w kwocie 500 zł oraz pomocy rodziny w kwocie 500-1000 zł.
Do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej przyjęto wartość minimum socjalnego zestawiając wartość dochodów w rodzinie z minimum socjalnym dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za I kwartał 2023 r.) wynosi 2.851,12 zł. Wykazany dochód gospodarstwa domowego (kwota bez świadczenia 500 plus i bez kwot uzyskiwanych od rodziny) jest wyższy niż minimum socjalne. Zatem można stwierdzić, że dochód rodziny przekracza granicę wydatków wskazującą minimalnie godziwy poziom życia. Rodzinie przysługuje również świadczenie wychowawcze 500 plus, które ma znaczący wpływ na poprawę sytuacji materialnej rodziny i możliwości zaspakajania jej potrzeb. Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka stanowi więc przysporzenie majątkowe strony i jej rodziny wpływając jednocześnie na jej sytuację materialną.
Poza zadłużeniem w ZUS matka małoletniego reguluje w miesięcznej kwocie 1.220 zł zobowiązania z tytułu rat kredytu gotówkowego zaciągniętego na spłatę zadłużenia męża w Urzędzie Skarbowym oraz na remont mieszkania. Zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a Zakład nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom).
O sytuacji finansowej nie decyduje tylko wysokość osiąganego dochodu ale również składniki majątkowe. Dokonując analizy możliwości finansowych rodziny nie należy również pominąć faktu, że N. P. odziedziczył udziały w nieruchomości. Celem zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakład dysponuje prawem wpisu hipoteki na nieruchomości. Wartość czynna spadku została oszacowana na 540.000 zł.
Należności wynikające z decyzji orzekającej o odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania płatnika składek nie były dotychczas objęte przymusowym dochodzeniem, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia. Umorzenie uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej rodziny czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. W ocenie Zakładu możliwość zawarcia układu ratalnego nie zagrozi egzystencji rodziny. Z uwagi na powyższe Zakład uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przedstawiciel ustawowy małoletniego zaskarżyła w całości ww. decyzję wnosząc o jej zmianę i umorzenie ww. należności, jednocześnie zarzucając jej naruszenie:
1) prawa materialnego tj. art 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia przez jego błędną wykładnię:
a) skutkującą uznaniem, że do określenia "możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych" właściwa jest wartość "minimum socjalnego", przewidzianego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, podczas gdy ta instytucja nie powinna być brana pod uwagę przy analizie przedmiotowego wniosku (m.in. ze względu na to, że wartość ta nie uwzględnia gospodarstwa jednoosobowego z dzieckiem oraz z uwagi na jej nieprzydatność dla rozstrzygnięcia sprawy),
b) skutkującą nie wzięciem pod uwagę nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniają umorzenie należności;
2) prawa procesowego tj.: art. 11 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez nierozważenie w sposób kompleksowy, wnikliwy i rzetelny wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i życiową skarżącego, co skutkowało: pominięciem nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniają umorzenie należności (przyczyny powstania zaległości, odziedziczenie długów przez B. P. i N. P.); powołaniem się przez Organ na fakt, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, bez jednoczesnego wskazania, czy możliwe jest zbycie tejże nieruchomości; pominięciem przyczyn, z jakich doszło do zaciągnięcia kredytu gotówkowego oraz bezzasadnym uznaniem, że umorzenie zaległości byłoby przedwczesne.
W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, połączenie spraw I SA/Gd 1041/23 i I SA/Gd 1042/23 do wspólnego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.
Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Orzekający w sprawie organ w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie zobligowany jest do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.
Natomiast rolą Sądu orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest obowiązany do oceny, czy decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.
Prawidłowo stwierdzono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. dotycząca śmierci dłużnika i jednoczesnego stwierdzenia braku następców prawnych nie wystąpiła, gdyż w tej sprawie doszło do przeniesienia odpowiedzialności na spadkobierców. Ponadto przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 3, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie mają zastosowania, albowiem spadkobierca nie prowadził działalności gospodarczej a odpowiada za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek jako osoba trzecia.
Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w tej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek (22.165,61 zł), przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
ZUS trafnie ocenił, że także przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zobowiązany posiada majątek podlegający egzekucji – jest współwłaścicielem 1/2 części domu o powierzchni 60 m2. W stosunku do spadkobiercy nie było dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne (zadłużenie po przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego), zatem na tym etapie brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z powyższego wynika, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ wyczerpane.
Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Zgodzić się należy z argumentacją Zakładu, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym.
Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny. W tej sprawie nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Organ rozpoznając sprawę dokonał również analizy sprawy pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany.
Odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu, ZUS prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.
Dodać należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18).
ZUS uzasadniając swoje stanowisko przeanalizował wszystkie podniesione we wniosku okoliczności, uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Wnioskodawcy nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki. Przy czym organ odniósł się do wszystkich przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie stwierdził także innych okoliczności uzasadniających podjęcie korzystnego dla Strony rozstrzygnięcia.
Organ zauważył, że w niniejszej sprawie małoletni odpowiada za zadłużenie jako spadkobierca. Przysługują mu świadczenie z tytułu renty rodzinnej i 500 plus. Ponadto prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z członkami rodziny posiadającymi stałe dochody jest dostatecznym argumentem do odmowy umorzenia należności z tytułu składek zobowiązanemu niedysponującemu dochodem lub majątkiem, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Dochód gospodarstwa domowego (kwota bez świadczenia 500 plus i bez kwot uzyskiwanych od rodziny) jest wyższy niż minimum socjalne. Zaś wskazane wyżej minimum obejmuje wydatki na: żywność, mieszkanie (eksploatacja + wyposażenie), edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Z powyższego wynika, że dochód rodziny przekracza granicę wydatków wskazującą minimalnie godziwy poziom życia. Rodzinie przysługuje również świadczenie wychowawcze 500 plus, które ma znaczący wpływ na poprawę sytuacji materialnej rodziny i możliwości zaspakajania jej potrzeb. W takiej sytuacji nie można przyjąć, że zaistniała przesłanka braku możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych rodziny. Mając na uwadze powyższe należało przyjąć, że w sprawie nie wykazano, iż konieczność spłaty składek doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania przez rodzinę niezbędnych potrzeb życiowych, a stanowisko w powyższym zakresie organ prawidłowo uzasadnił, odnosząc się do argumentacji Strony oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego. Mając tak przedstawione dane zasadnie Zakład powiązał je z poziomem życia i statusem majątkowych innych obywateli państwa. Organ słusznie stwierdził, że wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa i trudnej sytuacji materialnej Strony jest kwota określona przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych jako minimum socjalne i minimum egzystencji. Przy czym z uwagi na to, że opracowania Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych nie przewidują gospodarstwa jednoosobowego z dzieckiem zastosował przy analizie najbardziej zbliżoną wartość minimum socjalnego zestawiając wartość dochodów w rodzinie z minimum socjalnym dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za I kwartał 2023 r.) wynosi 2.851,12 zł.
Z uwagi na to, że wskazane dochody przewyższają kwotę minimum socjalnego – nie można stwierdzić, że w tym przypadku zaistniała trudna sytuacja finansowa i stan zagrożenia bytu rodziny. Przy czym dodania wymaga, że wskaźniki te uwzględniają potrzeby w zakresie m.in. żywności, utrzymania mieszkania, odzieży, środków czystości, leczenia - na godziwym, choć skromnym poziomie. W tym zakresie nie można więc zarzucić Zakładowi naruszenia przepisów postępowania.
Organ nie pominął także w swej ocenie okoliczności, że matka małoletniego spłaca zadłużenie, którego miesięczna rata wynosi 1.220 zł (zaciągnięte na spłatę zadłużenia męża w Urzędzie Skarbowym oraz na remont mieszkania) jednak nie uznał, że ta sytuacja, dająca pierwszeństwo zaspokajania wierzyciela cywilnoprawnego (banku) uprawnia do rezygnacji z możliwości odzyskania należności publicznoprawnej. Mimo, że cześć kredytu została przeznaczona na spłatę zadłużenia publicznoprawnego, to obecnie raty są regulowane względem wierzyciela cywilnego - banku. Natomiast w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.
Organ zauważył, że o sytuacji finansowej nie decyduje tylko wysokość osiąganego dochodu ale również składniki majątkowe i zasadnie uwzględnił udziały w nieruchomości, które mogą stanowić zabezpieczenia należności z tytułu składek, ponieważ wartość czynna spadku została oszacowana na 540.000 zł.
Argumenty Strony, że ewentualna egzekucja pozbawi rodzinę miejsca zamieszkania nie może być uwzględniona, gdyż Strona ma możliwość ubiegania się do dokonywanie spłaty ratalnej. Nie jest wykluczone, że w przyszłości dochody przypadające na gospodarstwo domowe będą wyższe, np. z uwagi na podjęcie przez matkę pracy w pełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto w przypadku zbycia nieruchomości nie jest wykluczone zagospodarowanie kwoty nadwyżki na zakup innej nieruchomości. Przy czym Zakład słusznie zauważył, że należności wynikające z decyzji orzekającej o odpowiedzialności nie były dotychczas objęte przymusowym dochodzeniem, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia.
Należy zwrócić też uwagę, że ZUS wziął też pod uwagę fakt, że Strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku.
W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym.
Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do wniosku, że sytuacja materialna Strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro dysponują dochodem przekraczającym poziom minimum socjalnego. Z tego względu logiczne jest stanowisko organu, że chociażby częściowa spłata zadłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Natomiast natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Przy czym nie można automatycznie przyjąć, że w interesie publicznym jest uwolnienie Wnioskodawcy od ciążącego obowiązku uregulowania składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, Strona bowiem ma możliwość złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, dostosowane do jej możliwości finansowych.
Prawidłowo organ uzasadnił również swe stanowisko w zakresie niewystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wskazując, że przesłanka ta nie maiła zastosowania, gdyż małoletni odpowiada za zadłużenie spadkodawcy, zaś przesłanka odnosi się co do zasady tej osoby, która nie dopełniła obowiązku zapłaty składek, a nie następcy prawnego.
Ponadto ZUS odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zgodzić się należy z argumentacją Zakładu, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości pozyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Wskazane przez matkę małoletniego problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu, które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS.
W toku postępowania Stronia nie wskazywała na konieczność sprawowania przez opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.
W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Wobec powyższego należało stwierdzić, że zarzuty skargi są niezasadne. ZUS przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego i szczegółowo wykazuje dlaczego Wnioskodawcy odmówiono umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanego oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.
Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), oddalił skargę.