I SA/GD 1022/24

I SA/Gd 1022/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-12-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Elżbieta Rischka
Irena Wesołowska /sprawozdawca/
Małgorzata Gorzeń /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 59 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 18 października 2024 r. nr 2201-IEE.7192.2.223.2024.3.WK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Organ egzekucyjny - Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gdańsku (będący jednocześnie wierzycielem w sprawie) - prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku J.K. na podstawie tytułów wykonawczych z 28 lutego 2012 roku, obejmujących należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za m-ce od marca do kwietnia 2008 roku.
Zawiadomieniami z 28 sierpnia 2012 roku i z 31 stycznia 2013 roku, organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gdyni. Odpisy tytułów wykonawczych wraz z wydrukami przedmiotowych zajęć doręczono stronie w dniach 13 września 2012 roku i 19 lutego 2013 roku. Zawiadomieniami z 30 marca 2016 roku, organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w C. S.A., a zawiadomieniami z 17 września 2018 roku dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gdyni z tytułu nadpłaty lub zwrotu podatku. Z kolei w dniu 22 maja 2024 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności w M. S.A. i I. S.A.
W odpowiedzi na dokonane zajęcia pełnomocnik J.K., pismem z 3 czerwca 2024 r. wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej wskazując na wygaśnięcie obowiązku poprzez przedawnienie należności wynikających z tytułów wykonawczych i wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 6 u.p.e.a.
Postanowieniem z 27 czerwca 2024 roku Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku (dalej jako organ pierwszej instancji) odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę zażalenia, postanowieniem z 18 października 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ podkreślił, że w niniejszej sprawie miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) - dalej jako u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 25 marca 2024 roku. Zdaniem Dyrektora, wskazanie przez organ pierwszej instancji, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 59 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 roku, nie wpływa na wynik końcowy rozstrzygnięcia w stopniu powodującym wyeliminowanie skarżonego postanowienia z obrotu prawnego.
Organ odwoławczy podkreślił następnie, że działając na korzyść strony, wniesione podanie z 3 czerwca 2024 r. rozpoznano jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, złożony w trybie art. 59 u.p.e.a. Nie było natomiast możliwości rozpoznania podania jako zarzutów wniesionych na podstawie art. 33 u.p.e.a., albowiem zostały one wniesione z uchybieniem terminu.
Odnosząc się do formułowanego przez pełnomocnika zarzutu wygaśnięcia obowiązków objętych tytułami wykonawczymi w skutek ich przedawnienia organ stwierdził, że wskazana okoliczność podlegała ocenie w ramach przesłanki określonej w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (tj. niedopuszczalności egzekucji). W ocenie Dyrektora, dochodzone w oparciu o tytuły wykonawcze, obowiązki dotyczące nieuregulowanych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne (za okres od marca do grudnia 2008 r., od stycznia do grudnia 2009 r., od stycznia do grudnia 2010 r., od stycznia do września 2011 r.) oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (za okres od kwietnia do grudnia 2010 r. i od stycznia do września 2011 r.) nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał, że z uwagi na obowiązujące przepisy, 5 letni termin przedawnienia składek, liczony od dnia 1 stycznia 2012 roku, kończyłby swój bieg 2 stycznia 2017 roku. Niemniej jednak w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Podjęcie tej czynności skutkuje bowiem zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, który biegnie na nowo dopiero od dnia następującego po dniu zakończenia postępowania egzekucyjnego (stosownie do art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s.).
Jak podał organ odwoławczy, pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek za marzec i kwiecień 2008 było doręczenie odpisów tytułów wykonawczych z 28 sierpnia 2012 roku w dniu 13 września 2012 roku, w trybie art. 44 k.p.a. Odnośnie składek za miesiące od maja 2008 do marca 2010 roku doręczenie odpisów tytułów wykonawczych z 31 stycznia 2013 roku nastąpiło w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 19 lutego 2013 roku. Z kolei tytuły wykonawcze z 29 marca 2016 roku obejmujące należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za miesiące od kwietnia 2010 roku do września 2011 roku oraz Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2010 roku do września 2011 roku zostały doręczone trybie art. 44 k.p.a., w dniu 14 kwietnia 2016 roku. Jednocześnie Dyrektor stwierdził, że podstawa zawieszenia jest nadal aktualna, albowiem postępowanie egzekucyjne dotyczące składek nie zostało zakończone (obecnie termin ten spoczywa, jako że postępowanie egzekucyjne jest w toku).
Dyrektor stanął przy tym na stanowisku, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia może być dłuższe niż okres przedawnienia należności z tytułu składek, określony w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Nie istnieje bowiem żaden przepis, który nakazywałby umorzenie tego postępowania z uwagi na upływ czasu.
Organ odwoławczy za niezasadny uznał również zarzut niedopuszczalności egzekucji, z uwagi na brak doręczenia tytułów wykonawczych. Zarówno decyzje, jak i odpisy tytułów wykonawczych zostały bowiem prawidłowo doręczone przez organ egzekucyjny, w trybie art. 44 k.p.a., na znany wówczas organowi adres zamieszkania. Adres ten został ustalony na podstawie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w dokumentach ZUS ZFA z 8 maja 2008 oraz ZUS ZUA z 1 sierpnia 2012 roku, złożonych przez J.K. jako płatnika składek. Adres, na który dokonywano doręczeń był również ujawniony w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w okresie od 15 lutego 2000 roku do 12 września 2011 roku, (czyli do dnia zaprzestania prowadzenia działalności). Także w deklaracjach podatkowych składanych w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gdyni za lata 2013 - 2017 wskazywany był jako adres zamieszkania: G., ul. [...], a dopiero od 2019 roku w zeznaniach rocznych posłużono się adresem zamieszkania w G. przy ul. [...].
Od powyższego postanowienia J.K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 59 § 1 pkt. 1 u.p.e.a. w zw. z art. 44 § 4 k.p.a. w zw. z art. 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 24 ust 5b u.s.u.s. poprzez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo faktu przedawnienia roszczenia oraz nieprawidłowego uznanie, że w przypadku skarżącego nastąpiło skuteczne zawieszenie biegu przedawnienia zobowiązań na ubezpieczenia społeczne w sytuacji, gdy nigdy nie doszło do skutecznego doręczenia skarżącemu jakiegokolwiek dokumentu zmierzającego do prowadzenia egzekucji i tym samym fikcja doręczenia z art. 44 § 4 k.p.a. w niniejszej sprawie nigdy nie nastąpiła.
W odpowiedzi Dyrektor podtrzymał dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zaskarżone postanowienie nie zostało wydane z naruszeniem prawa, a zatem brak było podstaw do jego uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku.
W rozpoznawanej sprawie sporną kwestią była zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niestwierdzoną przez organ niedopuszczalność prowadzenia egzekucji na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych. Organ stał bowiem na stanowisku, że w sprawie nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności z tytułu składek, z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w następstwie podjęcia czynności zmierzających do wyegzekwowania zaległości. Strona wnosząca skargę wskazywała natomiast, że z powodu nieskutecznego doręczenia J.K. tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o dokonanych zajęciach wierzytelności, nie zaistniał skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Zdaniem skarżącego bieg terminu przedawnienia zakończył się z dniem 1 stycznia 2017 roku, a to oznaczało konieczność umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego.
Umorzenie postępowania egzekucyjnego w administracji następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne.
Wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest bowiem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu.
Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest niedopuszczalność egzekucji administracyjnej. Niedopuszczalność musi wynikać z przepisów prawa wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej bądź prowadzenia egzekucji w stosunku do osoby posiadającej konkretne przymioty (zob. np. wyrok NSA z 26 sierpnia 2011 r., II FSK 461/10, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Niedopuszczalność egzekucji administracyjnej zachodzi w sytuacji wystąpienia okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia egzekucji ze względów formalnych (podmiotowych lub przedmiotowych), a nie merytorycznych (zob. wyrok WSA w Warszawie z 18 marca 2020 r., VII SA/Wa 130/20). Egzekucja administracyjna jest zatem dopuszczalna, gdy łącznie spełnione zostaną podmiotowe i przedmiotowe warunki jej prowadzenia. Do przesłanek podmiotowych zalicza się wszystkie wymogi związane z uczestnikami tego postępowania. Przez pojęcie przesłanek przedmiotowych rozumie się dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej z uwagi na egzekwowany obowiązek, jego charakter prawny. Natomiast niedopuszczalność egzekucji administracyjnej musi mieć źródło w przepisach prawa, całkowicie wyłączających w danej sprawie możliwość przymusowej realizacji danego obowiązku w drodze egzekucji administracyjnej (zob. wyroki NSA: z 28 lutego 2018 r., II FSK 512/16; z 4 kwietnia 2012 r., II FSK 2615/10; z 12 stycznia 2018 r., II FSK 3535/15).
Oceniając w świetle powyższego prawidłowość zaskarżonego postanowienia w kontekście stosowania art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Sąd stwierdza, że organ nie naruszył przepisów prawa. Niewątpliwie bowiem w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziła żadna z możliwych przesłanek niedopuszczalności prowadzenia egzekucji. Obowiązek objęty przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie uległ przedawnieniu, albowiem w związku z podjęciem czynności egzekucyjnych bieg tego terminu, w stosunku do dochodzonych należności, uległ zawieszeniu.
Zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z poprzedzającego go postanowienia od dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (5 letni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że termin przedawnienia dochodzonych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy, kończył swój bieg z dniem 1 stycznia 2017 roku. Sporne natomiast jest to, czy istniała możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego po upływie wskazanego terminu z uwagi na, nieskuteczne zdaniem strony, zawieszenie biegu terminu przedawnienia.
W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego, czyli czynności sensu stricte egzekucyjnych, podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z uruchomieniem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy bezpośrednio wyegzekwowaniu należnych składek (zob. wyroki: WSA w Lublinie z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Lu 396/18; WSA w Gdańsku z 12 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 737/17; WSA w Lublinie z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 676/19).
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego bieg (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).
W rozpatrywanej sprawie skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia organ egzekucyjny wiązał z faktem doręczenia tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami o dokonanych zajęciach wierzytelności.
Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, odpisy tytułów wykonawczych z zawiadomieniami były doręczane w dniach 13 września 2012 roku, 19 lutego 2013 roku i 14 kwietnia 2016 roku, w trybie art. 44 k.p.a. Doręczeń dokonywano na adres w G. przy ul. [...]. Skarżący kwestionując prawidłowość doręczenia korespondencji pod wskazany adres wskazywał w skardze, że nie stanowił on jego miejsca zamieszkania od 2003 roku, a to oznacza, że uznanie pism za doręczone było wadliwe.
Jak wynika jednak z zaskarżonego postanowienia, powyższy adres, na który dokonywano doręczeń, został ustalony na podstawie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w dokumentach ZUS ZFA z 8 maja 2008 oraz ZUS ZUA z 1 sierpnia 2012 roku, złożonych przez J.K. jako płatnika składek. Także w deklaracjach podatkowych składanych w Pierwszym Urzędzie Skarbowym w Gdyni za lata 2013 - 2017 wskazywany był jako adres zamieszkania: G., ul. [...], a dopiero od 2019 roku w zeznaniach rocznych posłużono się adresem zamieszkania w G. przy ul. [...].
Wbrew stanowisku strony skarżącej, był to adres oznaczany przez samego J.K., jako jego adres zamieszkania i ujawniany na potrzeby składanej dokumentacji ubezpieczeniowej i podatkowej.
W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2012 r. poz. 1314) – dalej jako u.z.e., podmioty, o których mowa w art. 6 ust. 1, 1a i 10, mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Ze wskazanego przepisu wynika, że wymienione podmioty, w tym płatnicy składek na ubezpieczenia społeczne, są zobowiązani do każdorazowego informowania właściwych organów, o wszelkich zmianach wynikających z dokonanego zgłoszenia identyfikacyjnego a zatem również podania nowego, aktualnego adresu zamieszkania (art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 6 u.z.e.).
Wprawdzie w treści wskazanej ustawy nie wprowadzono wprost przepisu ustanawiającego domniemanie, z którego wynikałoby, że w przypadku braku aktualizacji danych za wiążące należy uznać te dotychczas podane w zgłoszeniu, to jednak regulacji tej nie można postrzegać jako nie mającej zupełnego znaczenia dla funkcjonowania obowiązków spoczywających na podmiotach będących podatnikami czy płatnikami składek z tytułu ubezpieczenia społecznego. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1757/13, że zaniechanie dokonania przez podatnika dokonania zgłoszenia aktualizującego w przypadku zmiany adresu zamieszkania, siedziby lub miejsca wykonywania działalności, prowadzi do skutku w postaci kierowania korespondencji przez organ podatkowy pod niewłaściwy adres, a mogące stąd wynikać ewentualne negatywne skutki obciążają jednak podatnika, a nie organ podatkowy.
Jeżeli zatem strona, posługiwała się adresem w G. przy ul. [...] na składanych przez siebie dokumentach i nie dokonywała wymaganych prawem zgłoszeń aktualizacyjnych, to nie może wywodzić z tego tytułu korzystnych dla siebie skutków. Dokonywanie doręczeń na wskazywany przez samego zobowiązanego adres, nie było zatem nieprawidłowe.
W konsekwencji powyższych rozważań Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego nie naruszają przepisów postępowania ani przepisów prawa materialnego, a co za tym idzie brak jest podstaw do ich uchylenia.
Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) oddalił skargę.