I SA/Łd 960/21

I SA/Łd 960/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-03-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący/
Joanna Grzegorczyk-Drozda /sprawozdawca/
Paweł Janicki
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Ulgi podatkowe
Sygn. powiązane
III FSK 1405/24 - Postanowienie NSA z 2025-02-27
III FSK 737/22 - Wyrok NSA z 2024-09-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64e § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Dnia 15 marca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda (spr.), Sądzia NSA Paweł Janicki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2022 roku sprawy ze skargi R. M. reprezentowanego przez opiekuna prawnego E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] r., którym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G., w sprawie wniosku z dnia 28 października 2020 r. dotyczącego umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.305,86 zł powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 21 października 2020 r., obejmującego zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 69.001 zł, umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych w kwocie 616,32 zł oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 3.689,54 zł.
Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w bezspornym stanie faktycznym.
Dnia [...] r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł.–,G. wydał postanowienie, którym działając na podstawie art. 64e § 1 i § 2 w związku z art. 15 § 2 oraz art. 17 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jed. Dz. U. z 2022 r. poz. 479; dalej jako: "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu wniosków z dnia 28 października 2020 r. w części dotyczącej umorzenia kosztów upomnienia oraz kosztów egzekucyjnych wynikających z tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...], obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. w kwocie 69.001 zł, odmówił umorzenia kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł oraz kosztów egzekucyjnych w wysokości 4.305,86 zł.
Pismem z dnia 4 stycznia 2021 r., E. M., reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, złożyła zażalenie na postanowienie z dnia [...] r.
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, który postanowieniem z dnia [...] r., po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych w kwocie 616,32 zł oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 3.689,54 zł.
Ponieważ strona nadal nie zgadzała się z rozstrzygnięciem organu, wniosła zażalenia również na powyższe postanowienie.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Z uwagi na powyższe i nie uwzględnienie przez organ odwoławczy wniosków oraz zarzutów strony zawartych w zażaleniu, E. M. złożyła skargę na rozstrzygnięcie organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez uznanie, że w sytuacji skarżącego nie zachodzi ważny interes publiczny przemawiający za umorzeniem wobec niego kosztów egzekucyjnych.
W związku z powyższym E. M. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o uchylenie postanowienia organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skargi E. M. wskazała, że wbrew twierdzeniom organów obu instancji, zobowiązany nie miał możliwości (do chwili uzyskania oryginału postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. - W. w Ł. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności) wywiązania się ze zobowiązania podatkowego, co w całości przemawia za zasadnością zgłoszonego wniosku. Zaspokojenie należności nastąpiło niezwłocznie po uzyskaniu postanowienia ze wskazanego sądu przez opiekuna prawnego zobowiązanego.
E. M. nie zgodziła się z uzasadnieniem rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., którego analiza prowadzi do wniosku, że tylko wykazanie przez zobowiązanego, iż nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej przemawiałoby za uwzględnieniem wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego. Zarzuciła, że organ odwoławczy pominął fakt, że zeznanie podatkowe złożone zostało w ustawowym terminie i w tym samym dniu opiekun prawny zobowiązanego udał się do banku celem zlecenia przelewu na rzecz Urzędu Skarbowego. Oznacza to, w jej ocenie, iż nie naruszyła jakichkolwiek przepisów dotyczących rozliczeń należności publicznoprawnych. Zdaniem E. M., organ pominął długość okresu oczekiwania na podjęcie działań przez sąd opiekuńczy oraz okoliczność, iż bank, w którym prowadzony jest rachunek zobowiązanego, odmawiał wykonania stosownej dyspozycji do czasu dostarczenia oryginału prawomocnego odpisu omawianego postanowienia sądu. Nadto zdaniem E. M., organ zupełnie stracił z pola widzenia fakt, że wysokość należności podatkowej wynosiła prawie 70.000 zł i z przyczyn finansowych dotyczących jej sytuacji materialnej mogła zostać pokryta tylko ze środków zgromadzonych na rachunku bankowym R. M., który jest ubezwłasnowolniony a stosowne polecenie przelewu mogło zostać złożone po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego.
Na zakończenie, autor skargi wskazał, że nieuwzględnienie wniosku, gdy zobowiązany nie miał zarówno prawnej jak i faktycznej możliwości spełnienia ciążącego na nim zobowiązania podatkowego, mimo woli zadośćuczynienia mu, prowadzi do naruszenia jego interesu, godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości i podważa zaufanie do organów państwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, iż brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku R. M. jest bowiem w stanie ponieść koszty egzekucyjne w wysokości 3.689,54 zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji ekonomicznej, tym bardziej, że zostały one już wyegzekwowane na skutek zajęcia rachunku bankowego. W ocenie organu, w swoich rozważaniach nie pominął on również rozpatrzenia przesłanki ważnego interesu publicznego. Analiza stanu faktycznego doprowadziła organ do przekonania, iż umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie leży w ważnym interesie publicznym, ponieważ w interesie publicznym leży dążenie przez organy państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli, co oznacza sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych. Bez znaczenia, zdaniem organu, dla oceny przestanki ważnego interesu publicznego pozostaje fakt, że opóźnienie w spłacie zobowiązania nie było przez zobowiązanego zawinione. Organ odwoławczy nie podważył faktu, że E. M. musiała czekać na postanowienie sądu opiekuńczego, aby móc przelać z rachunku bankowego R. M. należną kwotę. Organ podkreślił natomiast, że przedmiotowa sprawa dotyczy wniosku w sprawie umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego, powstałych w związku z zajęciem przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. -G. zawiadomieniem z dnia 23 października 2020 r. rachunku bankowego R. M. w A Bank Polska S.A. Organ dodatkowo przyznał, że bank jako przeszkodę w realizacji zajęcia wskazał, że nie może ono zostać zrealizowane ze względu na to, iż rachunek należy do osoby ubezwłasnowolnionej, nie mogącej dysponować środkami na nim zgromadzonymi. Po uzyskaniu przez E. M. zgody Sądu Rejonowego dla Ł.- W. w Ł. na zlecenie przelewu z rachunku R. M. na konto Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. -G., przekazano środki tytułem spłaty zaległości podatkowej.
Organ podkreślił, że koszty postępowania egzekucyjnego nie zostały dobrowolnie zapłacone przez E. M.. Zostały one wyegzekwowane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Z tych też względów, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. uznał także brak podstaw do umorzenia wskazanych kosztów z uwagi na ich nieściągalność, ponieważ w sprawie nie występowała okoliczność bezskuteczności egzekucji.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał, że z treści art. 92 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jed. Dz. U. z 2021 r. poz. 2328; dalej jako: "o.p.") wynika, że małżonkowie opodatkowani łącznie na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe E. i R. M. jako małżonków opodatkowanych łącznie oznacza, że każdy z nich zobowiązany był do zapłaty podatku dochodowego za 2019 r. Z uwagi na jego nieuregulowanie został wystawiony tytuł wykonawczy z dnia 21 października 2020 r. na oboje małżonków a po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, oboje byli zobowiązani do zapłaty zaległości wynikającej ze wskazanego tytułu wykonawczego. Zeznanie PIT-37 za 2019 r. jest zeznaniem wspólnym małżonków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 2019, poz. 2325 ze zm. – dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, tj. jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W przepisie § 2 tego artykułu ustawodawca wskazał, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:
- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;
- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;
- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.
Powołany przepis wskazuje przesłanki, których zaistnienie daje organowi możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Rozstrzygnięcie w tym zakresie podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet gdy w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny może umorzyć koszty egzekucyjne albo odmówić ich umorzenia. Uznanie administracyjne nie wyraża się bowiem w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, ale w możliwości negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.
W niniejszej sprawie organ wskazał, że nie zaistniała żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 u.p.e.a.
Jedną z przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych jest nieściągalność dochodzonego obowiązku lub wykazanie, iż osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja
Organ w sposób uprawniony przyjął, iż zgromadzony w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy nie potwierdził ziszczenia się przesłanki, dotyczącej niemożności poniesienia przez R. M. kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej, ani przesłanki nieściągalności należnych kosztów egzekucyjnych.
E. i R. małżonkowie M. złożyli oświadczenie o ich stanie majątkowym, z którego wynika, że R. M. osiąga dochód z tytułu renty, zasądzonej wyrokiem sądu w wysokości 3.750 zł oraz renty miesięcznej wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 1.900 zł. E. M. osiąga miesięczny dochód netto z tytułu emerytury i umowy o pracę w łącznej wysokości 5.000 zł. Małżonkowie ponoszą miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie: 675 zł (czynsz/podatek od nieruchomości), 150 zł (energia elektryczna), 50 zł (gaz), 120 zł (internet), 50 zł (telefon), 70 zł (ubezpieczenie), 300 zł (dojazd do pracy), 200 zł (dojazd do miejsca leczenia), 2.500 zł (wydatki na lekarstwa i leczenie), 1.500 zł (wydatki na wyżywienie), 400 zł (koszty utrzymania środków transportu), 500 zł (odzież, chemia, higiena, RTV, AGD).
E. i R. małżonkowie M. są właścicielami domu jednorodzinnego we wsi R. 60 gmina K. o wartości szacunkowej 30.000 zł, mieszkania komunalnego w Ł. ul. A 11/17 m. 42, gruntów we wsi R. 60 gmina K. o wartości szacunkowej 40.000 zł. Są również właścicielami samochodu osobowego marki Kia Venga rok produkcji 2016 o wartości 35.000 zł a także posiadają środki zgromadzone na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 800.000 zł oraz akcje o wartości 14.000 zł.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 3.689,54 zł. Ich uregulowanie bez wątpienia stanowić będzie uszczerbek dla sytuacji ekonomicznej zobowiązanego. Jednak zdaniem organu kwota kosztów egzekucyjnych wyklucza, aby wydatek taki nazwać "znacznym uszczerbkiem", szczególnie po analizie sytuacji majątkowej E. M. i męża, a tylko taki przymiot wydatku pozwalałby na umorzenie kosztów egzekucyjnych.
Organ ustalił, że zobowiązany posiada stałe źródło dochodów (z tytułu rent), posiada znaczny majątek w postaci zgromadzonych środków pieniężnych i nieruchomości a także prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z E. M., osiągającą miesięcznie dochód netto w wysokości 5.000 zł.
Analizując sytuację majątkową, zarobkową i rodzinną zobowiązanego, organ uznał, że zebrane dowody wskazują, iż R. M. posiada nie tylko potencjalne, lecz również realne możliwości uregulowania kosztów egzekucyjnych w wysokości 3.689,54 zł bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji ekonomicznej, tym bardziej, że zostały one już wyegzekwowane na skutek zajęcia rachunku bankowego.
Zdaniem organu, brak jest również podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na ich nieściągalność, gdyż analiza akt postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] , nie wskazuje, aby w sprawie występowała okoliczność bezskuteczności egzekucji. Wysokość kwoty kosztów egzekucyjnych - 3.689,54 zł w ocenie organu pozwala sądzić, że ich spłata leżała w możliwościach finansowych zobowiązanego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. -G. dokonał bowiem skutecznego zajęcia rachunku bankowego R. M. w A Bank Polska S.A. Jako przeszkodę w realizacji zajęcia bank wskazał, że nie może ono zostać zrealizowane ze względu na to, że rachunek należy do osoby ubezwłasnowolnionej, która nie może dysponować środkami na rachunku. Po uzyskaniu przez E. M. zgody Sądu Rejonowego dla Ł. –W. w Ł. na zlecenie przelewu z rachunku męża na konto Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. –G., przekazano środki tytułem spłaty zaległości podatkowej. Natomiast koszty egzekucyjne w wysokości 4.305,90 zł zostały zapłacone w wyniku zajęcia rachunku bankowego. Zatem kwota kosztów egzekucyjnych o umorzenie, których wnosi E. M. to kwota już wyegzekwowana w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. -G. w związku ze zmianą ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przeliczył ponownie koszty postępowania egzekucyjnego i rozpatrując wniosek z dnia 28 października 2020 r. o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 4.305,86 zł postanowieniem z [...] r. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych w kwocie 616,32 zł oraz odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 3.689,54 zł. Kwota 616,32 zł podlega zwrotowi na konto zobowiązanego.
Wobec powyższych, bezspornych, ustaleń organ uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych.
Odnosząc się do drugiej przesłanki, zgodnie z którą za umorzeniem kosztów postępowania egzekucyjnego przemawia ważny interes publiczny, organ zauważył, że nie ma ona jednolitej definicji oraz, że w każdym przypadku przesłankę tę należy oceniać indywidualnie. Przez "interes publiczny" należy rozumieć nakaz postępowania w sposób respektujący wartości wspólne dla całego społeczeństwa. W ocenie organu, w danym stanie faktycznym, umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie leży w ważnym interesie publicznym. Obciążanie zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi miało na celu zarówno pokrywanie przez niego, a nie przez Skarb Państwa realnych kosztów powstających w toku konkretnych czynności egzekucyjnych, jak i stanowić rodzaj sankcji ekonomicznej za nieterminowe regulowanie należności lub też unikanie ich płacenia. Organ zaznaczył, iż w interesie publicznym leży dążenie przez organy państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli a to oznacza także sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych.
Z treści art. 92 § 3 o.p. wynika, że małżonkowie opodatkowani łącznie na podstawie odrębnych przepisów ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe oraz solidarna jest ich wierzytelność o zwrot nadpłaty podatku. Solidarny charakter odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe jako małżonków opodatkowanych łącznie oznacza, że każdy z nich zobowiązany był do zapłaty podatku dochodowego za 2019 r. Z uwagi na jego nieuregulowanie został wystawiony tytuł wykonawczy z dnia 21 października 2020 r. na oboje małżonków. Organ podkreślił, że w związku z powyższym, po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, oboje małżonkowie byli zobowiązani do zapłaty zaległości wynikającej z ww. tytułu wykonawczego.
Organ wskazał, iż stanowisko E. M. jest w całości oparte na okoliczności, że R. M. jest osobą ubezwłasnowolnioną a żona jest jego opiekunem prawnym. Taka retoryka, w ocenie organu, mogłaby błędnie sugerować, że jedyną osobą zobowiązaną do zapłaty wyliczonych zaległości jest R. M.. Ma to uzasadniać fakt, iż zlecenie przelewu podatkowego z rachunku bankowego zobowiązanego wymagało uzyskania zgody sądu opiekuńczego.
W ocenie sądu, zaskarżone postanowienie w niewystarczającym stopniu rozważyło istnienie ważnego interesu publicznego. Przy wykładni interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Słowo "publiczny" oznacza dotyczący ogółu ludzi i służący ogółowi, dostępny dla wszystkich; związany z jakimś urzędem, z jakąś instytucją; ogólny, powszechny, społeczny, nieprywatny (Słownik języka..., red. M. Szymczak, t. II, s. 1074). Pojęcie "interesu publicznego" nie jest zdefiniowane wprost. Można się do niego odwoływać przez ustalenie hierarchii celów i wartości, jaki powinny obowiązywać w procesie stosowania praw.
Sformułowanie "interes publiczny" ma charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie mogą się kryć pod tym pojęciem (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2000 r., III SA 181/99, Lex Polonica nr 350461).
Interes publiczny, o jakim mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie tego słowa podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnia ono fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e powołanej ustawy są koszty egzekucyjne, a zatem związane z przymusowym dochodzeniem należności. Zdaniem organu umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na interes publiczny, może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty, ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samej strony.
Jednakże nie jest w interesie publicznym takie prowadzenie postępowania egzekucyjnego, którego celem jest w zasadzie tylko obciążenie strony kosztami. Co do zasady postępowanie ma na celu wyegzekwowanie należności publicznej, a nie uzyskanie przez organ dodatkowych "korzyści" wynikających z uzyskania dodatkowych kosztów egzekucyjnych tylko z tego względu, że jest to dopuszczalne w świetle przepisów. Podkreślenia wymaga fakt, iż koszty postępowania egzekucyjnego (ich wysokość) w administracji nie mają związku z efektywnością postępowania.
W ocenie sądu, w interesie publicznym jest takie prowadzenie postępowania by nie narażać strony na ponoszenie nadmiernych, niecelowych kosztów. W interesie publicznym jest zatem takie działanie organu, które nie podważa do niego zaufania. Dobry wizerunek organu leży bowiem w interesie publicznym.
Sąd pragnie z całą stanowczością podkreślić, iż, przy ocenie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu publicznego" w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie można abstrahować od warunków, w jakich dokonano czynności egzekucyjnych, od których następnie naliczono koszty egzekucyjne.
W rozpoznanej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. -G. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 21 października 2020 r. wystawionego na E. i R. małżonków M., obejmującego zaległość z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r.
W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zawiadomieniem z dnia 23 października 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego R. M. w A Bank Polska S.A. Zawiadomienie to, wraz z odpisem opisanego tytułu wykonawczego, doręczono zobowiązanemu dnia 27 października 2020 r. na adres: Ł., ul. A 11/17 m. 48. Odebrała je E. M..
Dnia 28 października 2020 r. E. M. - opiekun prawny całkowicie ubezwłasnowolnionego męża - R. M., reprezentowana przez pełnomocnika zawodowego, złożyła do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. -G. dwa wnioski: o umorzenie kosztów egzekucyjnych oraz o umorzenie odsetek podatkowych i kosztów upomnienia. Wniosek w części dotyczącej umorzenia odsetek za zwłokę należnych od zaległości podatkowej rozpatrzony został w odrębnym postępowaniu.
W uzasadnieniu przedmiotowych wniosków wskazano, że R. M. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną ze względu na stan zdrowia, a jego opiekunem prawnym pozostaje żona. Podniesiono, że czynność zlecenia przelewu środków z rachunku zobowiązanego na rzecz urzędu skarbowego wymagała uprzedniego uzyskania zgody sądu opiekuńczego. Opiekun prawny niezwłocznie zwrócił się do właściwego sądu o udzielenie stosownego zezwolenia. Posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku, z przyczyn niezależnych od małżonków M., wyznaczono dopiero na 28 października 2020 r., co najprawdopodobniej związane było ze stanem zagrożenia epidemicznego ogłoszonego w kraju.
Dnia 21 października 2020 r. wystawiony został tytuł wykonawczy, a dnia 23 października 2020 r. sporządzono zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego R. M.. Sąd Rejonowy dla Ł.- W. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich dnia [...] r. wydał postanowienie, w sprawie o sygn. Akt [...] , mocą którego udzielono E. M. zezwolenia na dokonanie czynności związanych z rozporządzaniem majątkiem ubezwłasnowolnionego w celu uregulowania zobowiązań podatkowych. Powyższe postanowienie uprawomocniło się w terminie 7 dni od dnia jego wydania.
E. M. wskazała, że do czasu uzyskania zezwolenia sądu, nie miała możliwości uregulowania należności.
Z przytoczonej powyżej sekwencji zdarzeń w sposób jednoznaczny wynika, że E. M. natychmiast zareagowała na działania organu, informując go niezwłocznie o podjętych czynnościach. Podkreślenia wymaga fakt, że to organ dokonał zajęcia rachunku bankowego osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. O fakcie tym organ został powiadomiony niezależnie zarówno przez E. M., będącą opiekunem ubezwłasnowolnionego, oraz przez bank, który poinformował, że nie może przekazać środków pieniężnych z konta R. M. z uwagi na jego prawną sytuację. E. M. niezwłocznie złożyła wniosek do właściwego sądu powszechnego celem uzyskania zgody na wypłatę z konta męża określonych środków finansowych. Po uzyskaniu odpowiedniego postanowienia, i jego uprawomocnieniu, złożyła je w banku, w którym prowadzony był rachunek R. M..
Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie, w ocenie sądu, pozostaje fakt, że organ podatkowy pełnił w postępowaniu egzekucyjnym rolę wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Zespolenie obu tych funkcji przesądza o sposobie wszczęcia egzekucji administracyjnej w sprawie, która w takim przypadku jest wszczynana z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 26 § 4 u.p.e.a., jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Daje to organowi pewien margines swobody przy ocenie celowości uruchomienia postępowania wykonawczego. Jak wynika z art. 6 § 1 u.p.e.a., wierzyciel ma prawny obowiązek wszczęcia egzekucji w sytuacji "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku". W utrwalonym i ugruntowanym w tej kwestii orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "tylko wówczas, gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać mu uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a." (wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1705/12, CBOSA). Jednocześnie wskazuje się, że "w przypadku wszczęcia przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, wierzyciel może odstąpić od podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny (na przykład obawa bezskuteczności egzekucji w wypadku zwłoki w jej wszczęciu), ale nie ma prawnego obowiązku odstąpienia od podjęcia takich czynności" (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., II FSK 1957/10, CBOSA). Nie powinno zatem budzić żadnych wątpliwości, że w każdym takim przypadku organ egzekucyjny powinien kierować się zasadą celowości (art. 7 § 3 u.p.e.a.), proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) a także respektować wymagania płynące z zasady zaufania (art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.)
Powyższe spostrzeżenia są w pełni aktualne w rozpoznanej sprawie. Organ podatkowy był jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym i do niego należała ocena podstaw wszczęcia egzekucji wobec zobowiązanego. Ocena ta nie powinna ograniczać się tylko do stwierdzenia formalnych podstaw jej uruchomienia, ale należało mieć także na względzie wymagania płynące z zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego: wymienionych zarówno w u.p.e.a. (zasada celowości) i k.p.a. (zasada zaufania), jak i w Konstytucji RP (zasada proporcjonalności). Skutki wszczęcia egzekucji w warunkach ich pominięcia, z powołaniem się wyłącznie na dopuszczalność wszczęcia egzekucji z formalnego punktu widzenia, nie mogą być ignorowane w sprawie z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, które w związku z tym powstały. Nie jest bowiem w interesie publicznym takie prowadzenie postępowania egzekucyjnego, którego celem jest w zasadzie tylko obciążenie strony kosztami. Postępowanie ma na celu wyegzekwowanie należności publicznej, a nie uzyskanie przez organ dodatkowych korzyści wynikających z uzyskania dodatkowych kosztów egzekucyjnych tylko z tego względu, że jest to dopuszczalne w świetle przepisów (tak NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., II FSK 3602/16).
Zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, są one bowiem następstwem jego uchylania się od wykonania obowiązku i w konsekwencji - konieczności wszczęcia przeciwko niemu przymusu egzekucyjnego. Zobowiązanego będą obciążać koszty egzekucyjne, ale tylko określone, jako "koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej" (wyrok NSA z dnia 18 maja 2011 r., I OSK 247/11, LEX nr 990234).
W złożonym wniosku o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego z dnia 28 października 2020 r. oraz w zażaleniu E. M. nie powołuje się na trudną sytuację jej i męża. Wskazuje, że podstawą złożenia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych jest art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a., zgodnie z którym w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny.
E. M. o udzielenie stosownego zezwolenia wystąpiła, jako opiekun prawny R. M., do Sądu Rejonowego dla Ł.- W. w Ł.i [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich dnia 20 maja 2020 r., zaś posiedzenie sądu w tej sprawie wyznaczono na dzień [...] r. Odpis postanowienia sądu (sygn. Akt [...] ) wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności doręczono zainteresowanej dnia 4 stycznia 2021 r.
Organ nie kwestionował, że w czasie kiedy małżonkowie M. byli zobowiązani do zapłacenia podatku dochodowego za 2019 r. Sąd Rejonowy dla Ł.- W. w Ł. V Wydział Rodzinny i Nieletnich nie wydał jeszcze postanowienia zezwalającego na zlecenie przelewu z rachunku R. M.. Jednakże, oceniając możliwość spłaty zadłużenia przed wydaniem postanowienia przez sąd, wskazał, że zeznanie PIT-37 za 2019 r. jest zeznaniem wspólnym małżonków. Wykazano w nim dochód E. M. ze stosunku pracy w wysokości 39.847,63 zł oraz dochód R. M. z tytułu emerytury w kwocie 27.493,20 zł a także przychód z innych źródeł w wysokości 278.081,29 zł. W ocenie organu, ustalone dochody pozwalają przyjąć, że była możliwości choćby częściowej zapłaty podatku przed wydaniem postanowienia przez sąd. E. M. była bowiem wspólnie z małżonkiem zobowiązana do zapłaty podatku, a w roku 2019 osiągnęła dochód, co oznacza, że posiadała środki na częściową zapłatę podatku.
Organ podkreślił, że należności będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego powstały w związku ze złożeniem wspólnego zeznania małżonków o wysokości osiągniętego dochodu PIT-37 za 2019 r., a co za tym idzie - każdy z małżonków był zobowiązany do uregulowania zaległości podatkowych.
W ocenie organu, bez znaczenia dla oceny powyższej przesłanki pozostaje fakt, że opóźnienie w spłacie zobowiązania nie było przez R. M. zawinione.
Zdaniem organu umorzenie przedmiotowych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych nie jest zasadne również z tego powodu, że odmowa przyznania tej ulgi nie pogorszy sytuacji ekonomicznej zobowiązanego, a zwłaszcza nie spowoduje znacznego uszczerbku dla jego sytuacji finansowej, która nie jest trudna.
Oceniając wystąpienie przesłanki, o której mowa w treści art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., organ zauważył, że przedmiotowe koszty egzekucyjne zostały już spłacone. Zatem jego zdaniem, nie można oceniać, czy egzekucja spowoduje niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Z tych względów nieuzasadnione byłoby (z punktu widzenia interesów budżetu państwa) umarzanie wnioskowanych kosztów egzekucyjnych.
W okolicznościach niniejszej sprawy chęć uregulowania powstałych zobowiązań była w sposób przejrzysty widoczna po stronie E. M..
Należało zatem ocenić czy przedmiotowe koszty powstały w celowym prowadzenia egzekucji, tj. czy strona uchylała się od uiszczenia zobowiązania. Należy również uwzględnić okoliczność faktycznego poniesienia wydatków przez organ egzekucyjny oraz ich faktycznej wysokości – skoro jak wskazał organ mają one obciążać państwo.
Zdaniem sądu, to że sytuacja finansowa strony potwierdza, że wraz z żoną ma zapewnione środki finansowe na swoje i jej potrzeby oraz, że nie ma potrzeby zwracać się o pomoc do budżetu państwa, nie oznacza, że nie występuje ważny interes publiczny w tym by umorzone zostały koszty postępowania egzekucyjnego.
Mając na względzie opisane powyżej okoliczności rozpatrywanej sprawy, sąd uznał, że organ przedwcześnie stwierdził, iż nie wystąpił ważny interes publiczny.
Organ ponownie powinien zbadać istnienie interesu publicznego, a w przypadku uznania, że wystąpił - rozważyć zasadność udzielenia ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżone postanowienie.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z dyspozycją art. 200 oraz art. 205 przywołanej ustawy.
P.C.