I SA/Łd 869/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2005-09-27
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyosoby prawnezwolnienie podatkowecele statutowedziałalność gospodarczastowarzyszeniekoszty uzyskania przychodówinterpretacja przepisówupdop

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę stowarzyszenia oświatowego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że dochody z działalności gospodarczej (najmu) nie mogą być zwolnione z podatku, jeśli nie są bezpośrednio przeznaczone na cele statutowe, a wydatki na odsetki od zaległości podatkowych nie są z nimi związane.

Stowarzyszenie oświatowe prowadziło działalność gospodarczą w formie wynajmu lokali, przeznaczając uzyskane dochody na cele statutowe. Organy podatkowe zakwestionowały możliwość zwolnienia z podatku dochodowego części dochodów z najmu, uznając, że wydatki na odsetki od zaległości podatkowych, koszty odpisanych wierzytelności czy opłaty restrukturyzacyjne nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i jednocześnie nie są związane z działalnością statutową. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że zwolnienie podatkowe na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 updop wymaga bezpośredniego przeznaczenia dochodu na cele statutowe, a wydatki o charakterze sankcyjnym lub związane z działalnością gospodarczą nie spełniają tego kryterium.

Sprawa dotyczyła skargi stowarzyszenia oświatowego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, który określił zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2002. Stowarzyszenie, poza działalnością statutową, prowadziło działalność gospodarczą w formie wynajmu lokali, a uzyskane dochody przeznaczało na cele statutowe. Organy podatkowe zakwestionowały możliwość zwolnienia z podatku dochodowego części dochodów z najmu, uznając, że pewne wydatki, takie jak odsetki za zwłokę od nieterminowych wpłat należności budżetowych, wierzytelności odpisane jako przedawnione lub nieściągalne, oraz opłaty restrukturyzacyjne, nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i jednocześnie nie są związane z działalnością statutową. Sąd administracyjny w Łodzi oddalił skargę stowarzyszenia. Sąd podkreślił, że zwolnienie podatkowe na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 updop ma charakter warunkowy i wymaga precyzyjnej interpretacji. Zwolnienie dotyczy dochodów przeznaczonych na cele statutowe, a nie wszelkich dochodów podmiotów prowadzących działalność statutową. Sąd uznał, że wydatki o charakterze sankcyjnym, takie jak odsetki od zaległości podatkowych, czy wydatki związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą (np. wierzytelności z najmu), nie mogą być uznane za związane z realizacją celów statutowych, nawet jeśli statut dopuszczał prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd podzielił stanowisko organów, że dochód odpowiadający wydatkom nie stanowiącym kosztów uzyskania przychodów zwiększa podstawę opodatkowania, a jedynie jego przeznaczenie na cele statutowe pozwala na uniknięcie opodatkowania. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów proceduralnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, dochody z działalności gospodarczej, które odpowiadają wydatkom nie stanowiącym kosztów uzyskania przychodów, nie mogą korzystać ze zwolnienia podatkowego, jeśli te wydatki nie są bezpośrednio związane z realizacją celów statutowych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zwolnienie podatkowe na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 updop jest warunkowe i wymaga precyzyjnej interpretacji. Dochody z działalności gospodarczej, które odpowiadają wydatkom niezaliczonym do kosztów uzyskania przychodów (np. odsetki od zaległości podatkowych, wierzytelności nieściągalne), nie mogą być zwolnione z podatku, ponieważ nie są bezpośrednio związane z realizacją celów statutowych. Zwolnienie dotyczy dochodów przeznaczonych na konkretne cele, a nie wszelkich dochodów podmiotów prowadzących działalność statutową.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (17)

Główne

updop art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Zwolnienie podatkowe dotyczy dochodów przeznaczonych na cele statutowe (np. oświatowe), ale nie obejmuje dochodów z działalności gospodarczej, które nie są bezpośrednio związane z realizacją tych celów, zwłaszcza jeśli odpowiadają wydatkom nie stanowiącym kosztów uzyskania przychodów.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi.

Pomocnicze

updop art. 17 § ust. 1a pkt 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Zwolnienie nie dotyczy dochodów wydatkowanych na cele inne niż wskazane przez ustawodawcę.

updop art. 17 § ust. 1b

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Zwolnienie ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i wydatkowany na cele określone przez ustawodawcę, w tym na nabycie środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów oraz na opłacenie podatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów.

updop art. 16 § ust. 1 pkt 21

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Odsetki za zwłokę od nieterminowych wpłat należności budżetowych nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

updop art. 16 § ust. 1 pkt 20

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Wierzytelności odpisane jako przedawnione nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

updop art. 16 § ust. 1 pkt 25a

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Wierzytelności odpisane jako nieściągalne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

u.o.r. art. 16 § ust. 1 pkt 36

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych

Opłata restrukturyzacyjna i prolongacyjna na rzecz PFRON nie stanowią kosztów uzyskania przychodów.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

o.p. art. 180

Ordynacja podatkowa

Dowody w postępowaniu podatkowym.

o.p. art. 188

Ordynacja podatkowa

Przesłuchanie świadka.

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Swobodna ocena dowodów.

p.o.s.

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Reguluje działalność stowarzyszeń.

u.s.d.g.

Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej

Reguluje prowadzenie działalności gospodarczej.

updop art. 7 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Definicja dochodu jako nadwyżki przychodów nad kosztami ich uzyskania.

updop art. 25 § ust. 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Obowiązek zapłaty podatku od części dochodu wydatkowanej na inne cele niż deklarowane.

o.p. art. 3 § pkt 6

Ordynacja podatkowa

Definicja ulgi podatkowej.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zaliczenie wydatków na odsetki za zwłokę, wierzytelności nieściągalne/przedawnione oraz opłaty restrukturyzacyjne do kosztów uzyskania przychodów. Przeznaczenie dochodu z działalności gospodarczej (najmu) na cele statutowe jako podstawy do zwolnienia podatkowego. Argument, że wydatkowanie dochodu na cele statutowe nie musi być bezpośrednie. Zarzut naruszenia przepisów proceduralnych przez organy obu instancji.

Godne uwagi sformułowania

Ulgi podatkowe są bowiem wyjątkiem od zasady powszechności i równości opodatkowania. Przepisy normujące zwolnienia podatkowe powinny być interpretowane precyzyjnie i ściśle. Niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej. Preferencja podatkowa dotyczy nie tyle określonych podmiotów, co jasno określonych, ukierunkowanych działań tychże. Działalność gospodarcza polegająca na wynajmie lokali użytkowych nie jest celem samym w sobie, który uprawniałby do zwolnienia podatkowego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 updop.

Skład orzekający

Wiktor Jarzębowski

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Janicki

sędzia

Bogusław Klimowicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnień podatkowych dla organizacji prowadzących działalność statutową i gospodarczą, a także zasady kwalifikowania wydatków jako kosztów uzyskania przychodów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji stowarzyszenia oświatowego i konkretnych wydatków. Interpretacja przepisów updop może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia dla organizacji pozarządowych: jak pogodzić działalność statutową ze statutową działalnością gospodarczą i zachować zwolnienie podatkowe. Pokazuje, jak organy i sądy interpretują przepisy dotyczące przeznaczenia dochodu.

Czy dochód z wynajmu lokali przez stowarzyszenie oświatowe zawsze jest zwolniony z podatku? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady.

Dane finansowe

WPS: 32 336,4 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 869/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2005-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-07-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bogusław Klimowicz
Paweł Janicki
Wiktor Jarzębowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA W. Jarzębowski (spr.), Sędziowie NSA P. Janicki, B. Klimowicz, Protokolant T. Naraziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2005 r. sprawy ze skargi Zakładu A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok 2002 oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Łd 869/05
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. określił Zakładowi A w Ł. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za rok 2002 w kwocie 32.336,40 zł. Podstawą decyzji były następujące ustalenia i wnioski:
Zakład A jest stowarzyszeniem o charakterze oświatowym i naukowo-oświatowym, którego celem statutowym jest realizacja programu edukacji narodowej w zakresie oświaty i wychowania, kształcenia i doskonalenia kwalifikacji zawodowych obywateli, w tym osób bezrobotnych i niepełnosprawnych. Poza działalnością statutową podatnik prowadził także działalność gospodarczą w formie wynajmu lokali użytkowych. W prowadzonych przez siebie księgach rachunkowych nie wyodrębniał, choćby na wewnętrzny rozrachunek gospodarczy, kosztów i przychodów działalności statutowej i działalności gospodarczej. W rocznym zeznaniu podatkowym wykazał łącznie osiągnięte przychody i poniesione koszty i uznał, że cały osiągnięty dochód jest zwolniony od podatku dochodowego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tekst jedn. z 2000 r. Dz.U. Nr 54, poz. 654 ze zm.), dalej w skrócie updop,. W toku postępowania podatnik wyjaśnił, że wszelkie uzyskiwane dochody, także z najmu, przeznaczał na cele statutowe. W piśmie z dnia 20 sierpnia 2004 r. poinformował, że nie wyodrębniał kosztów nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu dla celu obliczenia podatku, gdyż dochód z wynajmu nie był przeznaczony do podziału między członków Stowarzyszenia ale służył do pozyskiwania środków na pokrycie działalności statutowej. Założeniem Stowarzyszenia było przeznaczania całego dochodu uzyskiwanego z najmu, bez względu na jego wysokość, na cele statutowe.
W trakcie czynności kontrolnych organ kontroli podzielił wykazane przez podatnika przychody i koszty na związane z działalnością statutową i na związane z działalnością pozastatutową, czyli z najmem lokali, i ustalił, że podatnik zawyżył koszty związane z działalnością statutową o kwotę 470.393,23 zł i z działalnością pozastatutową (gospodarczą) o kwotę 115.487,44 zł. Na łączną kwotę zawyżenia kosztów nie związanych z działalnością statutową składają się następujące kwoty:
- kwota 61.469,48 zł będąca równowartością zapłaconych przez podatnika odsetek za zwłokę od nieterminowych wpłat należności budżetowych – podatku od nieruchomości, dochodowego, podatku VAT i wpłat na rzecz ZUS. Niemożność zaliczenia tych kwot do kosztów uzyskania przychodów wynika z art. 16 ust. 1 pkt 21 updop,
- kwota 3.076,58 zł, na którą składają się wierzytelności związane z wynajmem lokali użytkowych, odpisane jako przedawnione. Niemożność zaliczenia tej kwoty do kosztów uzyskania przychodu wynika z art. 16 ust. 1 pkt 20 updop,
- kwota 49.467,06 zł będąca równowartością wierzytelności związanych z najmem, odpisanych jako nieściągalne. Niemożność zaliczenia tej kwoty do kosztów uzyskania przychodu wynika z art. 16 ust. 1 pkt 25a updop.
- kwota 1.474,32 zł będąca równowartością zapłaconej przez podatnika opłaty restrukturyzacyjnej i opłaty prolongacyjnej na rzecz PFRON. Niemożność zaliczenia tej kwoty do kosztów uzyskania przychodu wynika z art. 16 ust. 1 pkt 36 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.)
Z dokonanych w toku postępowania kontrolnego ustaleń wynika, że wydatkowanie części zysku z działalności gospodarczej nastąpiło na cele pozastatutowe. Dotyczy to powyższych wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodu, co oznacza, że dochód w kwocie równowartej tym wydatkom nie może być wolny od podatku dochodowego. Za koniecznością przestrzegania wymogu bezpośredniego przeznaczenia i wydatkowania dochodu na cele statutowe przemawia fakt, że przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby do całkowitego zwolnienia z opodatkowania wszelkich dochodów uzyskiwanych przez np. stowarzyszenia i fundacje w ramach prowadzonych przez nie działalności gospodarczych, co byłoby sprzeczne z zamiarem ustawodawcy. Ulgi podatkowe są bowiem wyjątkiem od zasady powszechności i równości opodatkowania.
W odwołaniu od powyższej decyzji podatnik zarzucił:
1) naruszenie szeregu przepisów postępowania, w tym art. 122, art. 180, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej przez niewyjaśnienie istotnych w sprawie okoliczności i nieuwzględnienie składanych przez podatnika wyjaśnień w toku postępowania kontrolnego,
2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie lub niezastosowanie odpowiednich przepisów prawa materialnego,
3) zastosowanie rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 updop,
4) błędną interpretację art. 18 w zw. z art. 7 i art. 17 updop.
W uzasadnieniu odwołania podatnik wskazał, że prowadzenie przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej w formie wynajmu lokali nie jest sprzeczne ani z ustawą z dnia 7 kwietnia 1998 r. Prawo o stowarzyszeniach, ani z ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, a ponadto przewidziane zostało w statucie ZDZ, co jest podstawą do traktowania wynajmu lokali jako działalności statutowej. Z tego względu podatnik nie musiał w księgach podatkowych wyodrębniać przychodów i kosztów z działalności oświatowej i z wynajmu lokali. Podatnik przeznaczał zatem cały uzyskiwany dochód na cele statutowe.
Poza tym, pokrywanie zobowiązań z bieżących środków nie jest tożsame z przeznaczeniem dochodu ustalonego po zakończeniu roku. Organ kontroli niezasadnie uznał, że wydatkowanie przez Stowarzyszenie spornych kwot w toku jego działalności bieżącej oznaczało zadysponowanie dochodem. Według podatnika nie może też występować samoistność opodatkowania kosztów nie zaliczonych do kosztów uzyskania przychodów w oderwaniu od dochodu księgowego.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy wskazaną na wstępie decyzję Dyrektora UKS. W uzasadnieniu stwierdził, iż organ kontroli prawidłowo ustalił i uznał, że błędne zaliczenie przez podatnika części wydatków, nie dotyczących działalności statutowej, do kosztów uzyskania przychodów w istocie było równoznaczne z wydatkowaniem takiej części dochodu na cele inne niż statutowe. Zaznaczył, że podatnik miał obowiązek prowadzenia dokumentacji rachunkowej w taki sposób, aby możliwe było oddzielne ustalenie wyniku finansowego z działalności statutowej i z działalności gospodarczej. Konieczność taka wynikała z faktu, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 updop zwolnienie podatkowe nie dotyczy wszelkich dochodów podmiotów wymienionych w tym przepisie lecz tylko takich dochodów, które zostaną przeznaczone na wymienione przez ustawodawcę cele. Dopuszczenie przez statut ZDZ możliwości prowadzenia działalności gospodarczej nie zmienia faktu, że działalność ta polegająca na wynajmie lokali nie jest działalnością nakierowaną na cele określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 updop.
Organ odwoławczy wskazał, że nie można ustalić wartości zwolnienia, o którym mowa w w/w przepisie, bez uprzedniego określenia prawidłowej wartości dochodu (podstawy opodatkowania). Dochód odpowiadający wydatkom nie uważanym za koszty uzyskania przychodów podlega opodatkowaniu i wpływa na zmniejszenie dochodu zwolnionego z uwagi na przeznaczenie go na cele statutowe. Organ I instancji dokonując prawidłowego ustalenia wysokości dochodu do opodatkowania nie dokonał rozszerzającej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 updop. W ocenie organu odwoławczego prawidłowo też podzielono w zaskarżonej odwołaniem decyzji wydatki nie stanowiące kosztów na te, które są związane z działalnością statutową i na związane z działalnością gospodarczą. Co do wysokości i rodzaju tych wydatków strona nie wnosiła zastrzeżeń.
Nie jest zasadny zarzut odwołania dotyczący "samoistnego opodatkowania kosztów uzyskania przychodów", bowiem organ I instancji opodatkował dochód stanowiący równowartość zawyżonych przez podatnika kosztów uzyskania przychodów, nie związanych z działalnością statutową.
Organ podkreślił, że z samego wyliczenia spornych wydatków wynika w sposób nie budzący wątpliwości, iż wydatki te zostały z założenia przeznaczone na inny cel niż działalność oświatowa i już ta okoliczność nie uprawniała podatnika do skorzystania z odliczenia określonego w art. 17 ust.1 pkt 4 updop. Prawo do zwolnienia podatkowego ustawodawca wyraźnie powiązał z rzeczywistym wydatkowaniem dochodu na preferowane cele społeczno-gospodarcze, w tym przypadku – oświatowe.
Organ odwoławczy nie zgodził się też z zarzutem naruszenia przepisów proceduralnych. W toku postępowania zebrano i wszechstronnie przeanalizowano cały materiał dowodowy oraz udzielono stronie niezbędnych informacji i wyjaśnień. Odmienna ocena wyjaśnień podatnika i zgromadzonych dowodów nie jest równoznaczna z ich nieuwzględnieniem.
W skardze na powyższą decyzję podatnik zarzucił naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1b updop poprzez przyjęcie wykluczających się kryteriów zastosowanych przy interpretacji tych norm,
2) przepisów prawa procesowego, tj. art. 121 § 1, art. 124 i art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, niewyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ podejmując decyzję i naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów.
Podatnik zarzucił, że organy błędnie interpretując przepisy podatkowe przyjęły, że możliwość zastosowania zwolnienia podatkowego zachodzi wtedy, gdy wydatki nie stanowiące kosztów uzyskania przychodu, będące równowartością dochodu do opodatkowania, będą bezpośrednio związane z realizacją celów statutowych (oświatowych) Stowarzyszenia. Jednakże z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 updop taki wymóg nie wynika. Słowo "bezpośrednio" użyte zostało przez ustawodawcę tylko w kontekście wydatkowania dochodu na nabycie środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych.
Poza tym, kryterium bezpośredniego powiązania kosztów z działalnością statutową nie było przez organy stosowanie konsekwentnie. Organy nie kwestionowały bowiem związku z działalnością statutową wydatków ponoszonych np. na zatrudnienie pracowników administracyjnych Stowarzyszenia lub wydatków o charakterze socjalnym. Nie uzasadniły np. dlaczego zapłata składek na ubezpieczenie społeczne pracowników wiąże się z działalnością statutową ale zapłata odsetek od tych składek już nie. Rozróżnienie związku niektórych wydatków z działalnością statutową a innych z działalnością gospodarczą dokonane zostało arbitralnie, a nie na podstawie jasnych i obiektywnych kryteriów. Według skarżącego wykluczenie związku szeregu wydatków z działalnością statutową związane było z sankcyjnym charakterem tych wydatków.
Działanie organów w istocie zmierzło do przeniesienia do art. 17 sankcji wynikających z art. 16 updop. Oceniając, czy dochód przekazany został na działalność statutową organy badały w jakiej części powstał on w związku z wystąpieniem wydatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów, a następnie wykorzystując art. 16 updop arbitralnie decydowały, czy dochód był związany z działalnością statutową. Działanie takie nie było jednak prawidłowe, gdyż normy zawarte w art. 16 stosuje się na etapie ustalania kosztów podatkowych, a nie na etapie określania dochodu podlegającego opodatkowaniu lub zwolnieniu.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji w części dotyczącej określenia zobowiązania podatkowego w wysokości 17.708,40 zł, natomiast w części określającej to zobowiązanie w kwocie 14.628,00 zł podatnik decyzji nie zakwestionował.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona. Organy obu instancji nie naruszyły bowiem wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego i przepisów proceduralnych w sposób mający wpływ na rozstrzygnięcie.
Przedmiotem sporu w tej sprawie jest zakres stosowania przewidzianego w art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1a pkt 2 i ust. 1b updop zwolnienia od podatku. Zgodnie z treścią pierwszego z wymienionych przepisów wolne od podatku są dochody podatników, których celem statutowym jest m.in. działalność oświatowa – w części przeznaczonej na ten cel. Zwolnienie to, stosownie do ust. 1a pkt 2 nie dotyczy dochodów, bez względu na czas ich osiągnięcia, wydatkowanych na cele inne niż wskazane przez ustawodawcę, a stosownie do treści ust. 1b zwolnienie ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i – bez względu na termin – wydatkowany na cele określone przez ustawodawcę, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów oraz na opłacenie podatków nie stanowiących kosztów uzyskania przychodów.
W sytuacji nie dopełnienia warunku uprawniającego do zwolnienia podatkowego, zgodnie z art. 25 ust. 4 updop, podatnik zobowiązany jest do zapłaty podatku od części dochodu wydatkowanej na inne cele, niż deklarowane uprzednio i preferowane przez ustawodawcę.
Wyżej określone zwolnienie ma charakter przedmiotowy i warunkowy. Nie jest bowiem adresowane do konkretnie wymienionych podatników, a jego zastosowanie zależy od spełnienia przez podatnika warunku wydatkowania dochodu na ściśle określony przez ustawodawcę cel – statutowy lub inny określony w tym przepisie.
Przy interpretacji tej normy prawnej należy mieć na uwadze, że zwolnienie przedmiotowe jest, zgodnie z art. 3 pkt 6 Ordynacji podatkowej, jedną z form ulg podatkowych, a więc stanowi odstępstwo od zasady powszechności opodatkowania. Z tego względu przepisy normujące zwolnienia podatkowe powinny być interpretowane precyzyjnie i ściśle. Niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej, gdyż mogłoby to prowadzić do zatarcia wyjątkowego charakteru ulgi podatkowej (zob. Podatek dochodowy od osób prawnych – komentarz 2003, Oficyna Wydawnicza "UNIMEX", Wrocław 2003).
Dla zastosowania omawianego zwolnienia konieczne jest aby statut regulujący organizację podatnika przewidywał rodzaj działalności określony w art. 17 ust. 1 pkt 4, preferowanej i ocenianej przez ustawodawcą jako ważna społecznie i godna poparcia przez Państwo oraz, aby jednocześnie podatnik uzyskany dochód przeznaczył na jeden z tych celów. Ustawodawca nie wymaga, aby podmiot stosujący ulgę prowadził jedynie działalność preferowaną. Zwolnienie znajdzie zastosowanie zarówno do dochodów osiąganych z tej właśnie działalności, jak i z działalności innego rodzaju, jednak w takim zakresie, w jakim osiągnięty dochód przeznaczony zostanie i następnie wydatkowany na określone przez ustawodawcę cele. Ważne podkreślenia jest zatem to, że nie wszelkie dochody podmiotów prowadzących popieraną społecznie działalność są zwolnione od podatku, lecz tylko ta część dochodów, która zostanie przeznaczona na wyraźnie wskazane cele. Preferencja podatkowa dotyczy nie tyle określonych podmiotów, co jasno określonych, ukierunkowanych działań tychże. Dochód przeznaczany i wydatkowany na inne cele podlega opodatkowaniu na normalnych zasadach.
Należy zgodzić się ze skarżącym, że ustawodawca nie postawił warunku wydatkowania dochodu bezpośrednio na preferowany cel, poza wydatkami na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, które powinny być bezpośrednio związane z realizacją takich celów. Z omawianego przepisu wynika, że między zwolnionym dochodem, a wydatkiem czynionym z tego dochodu ma zachodzić związek polegający na ukierunkowaniu wydatku na przynajmniej jeden z preferowanych celów. Można więc przyjąć, że warunek zwolnienia podatkowego zajdzie także wtedy, gdy celem wydatku będzie pośrednio realizacja popieranego przez ustawodawcę celu. W związku z tym spostrzeżeniem postawić można pytanie, na ile silny powinien być związek wydatkowanego dochodu z preferowanym celem, aby dochód był zwolniony od podatku. Chociaż trudno znaleźć jednoznaczną odpowiedź, to należy stwierdzić, że związek taki, choćby pośredni, powinien być jednak oczywisty. Ocena w każdej sytuacji związana będzie z okolicznościami konkretnej sprawy.
Podzielając tezę skarżącego o braku ustawowego wymogu bezpośredniego przeznaczenia i wydatkowania dochodu na cele statutowe należy jednak stwierdzić, że organy nie naruszyły prawa oceniając sporne wydatki, jako nie poniesione na te cele. Sąd nie dostrzega też braku konsekwencji w zakwalifikowaniu tylko określonych wydatków jako związanych z celami statutowymi. Prowadząc działalność oświatową podatnik musiał ponosić szereg różnych wydatków. Część z nich była bezpośrednio związana z działalnością statutową (oświatową i oświatowo-naukową), jak np. wydatki na wynagrodzenie i pochodne od wynagrodzeń osób prowadzących różnego rodzaju kursy, wydatki na utrzymanie pomieszczeń do prowadzenia działalności oświatowej, zakup pomocy naukowych, a inne miały związek pośredni, jak np. wydatki na utrzymanie administracji ZDZ. Związek tych wydatków z działalnością statutową jest jednak oczywisty. Ponoszenie wszystkich tych wydatków było konieczne dla prawidłowego zorganizowania i normalnego funkcjonowania Zakładu w związku z przewidzianym w jego statucie prowadzeniem działalności oświatowej. Takiego związku nie ma w odniesieniu do spornych wydatków wymienionych w pkt. 3 decyzji Dyrektora UKS. Te wydatki poniesione zostały nie dlatego, że podatnik prowadził działalność oświatową ale dlatego, że nie płacił w terminie należności budżetowych lub innych obciążających go długów. Celem ponoszenia tych wydatków nie była zatem realizacja celów oświatowych lub innych wymienionych w statucie ZDZ i w art. 17 ust. 1 pkt 4 updop. Rozumienie tego przepisu przedstawione przez organy nie jest niezgodne z literalną wykładnią tej normy. Skoro mowa jest o dochodzie przeznaczonym na wskazane cele, to należało ustalić i dokładnie powiązać wydatkowany dochód z zamierzonym osiągnięciem., w tym wypadku z realizacją działań w zakresie oświaty. W omawianym przepisie nie chodzi przecież o to, aby sporny wydatek czyniony z dochodu miał jakikolwiek związek z działalnością oświatową, lecz aby był przeznaczony na cele oświatowe (jak w tej sprawie) lub inne wymienione w przepisie. Przedstawiona przez organy wykładnia jest też zgodna z celem omawianego przepisu. Interpretacja omawianych przepisów prezentowana przez podatnika prowadziłaby do wniosku, że cały dochód podatnika prowadzącego preferowaną działalność statutową byłby zwolniony od podatku, a przecież byłoby to niewątpliwie sprzeczne z brzmieniem i celem tych norm. Ustawodawca wyraźnie uwarunkował zwolnienie podatkowe od przeznaczenia dochodu na wskazane wyraźnie cele. W zakresie zaliczonych przez podatnika do kosztów odsetek od nieterminowego zapłacenia podatku VAT dodać można, że podatek ten płacony był w związku z wykonywaniem podlegających VAT usług wynajmu lokali użytkowych, co oczywiście wskazuje na związek tego wydatku z działalnością gospodarczą. W skardze podatnik potwierdził też, że określone wyżej przedawnione i nieściągalne wierzytelności związane były z najmem lokali użytkowych.
Dla zastosowania zwolnienia nie ma też znaczenia, że statut ZDZ przewidywał możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Wynajem lokali użytkowych – działalność gospodarcza – był więc działalnością statutową w tym znaczeniu, że zgodną ze statutem podatnika. Jednakże warunkiem zwolnienia podatkowego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 nie jest wydatkowanie dochodu na jakikolwiek cel zgodny ze statutem ale na cel wyraźnie przez ustawodawcę określony. Działalność gospodarcza polegająca na wynajmie lokali użytkowych nie jest takim celem .
Należy zgodzić się z organem podatkowym, że ustalenie wartości zwolnienia podatkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 updop możliwe jest po uprzednim określeniu prawidłowej wysokości dochodu (podstawy opodatkowania). Dochód odpowiadający wydatkom nie uważanym za koszty uzyskania przychodów zwiększa bowiem podstawę opodatkowania i jedynie przeznaczenie go na wskazane przez ustawodawcę cele pozwala uniknąć opodatkowania. Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 updop przedmiotem opodatkowania jest dochód rozumiany jako nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Takie określenie dochodu wynika z faktu, że podatek dochodowy jest podatkiem obliczanym rocznie. Nie oznacza to jednak, że badając sposób przeznaczenia przez podatnika dochodu należało ustalać jak podatnik zadysponował dochodem po zakończeniu roku podatkowego (taki zarzut wynika z treści odwołania). Na roczny dochód składają się bowiem w sumie osiągane w ciągu roku przychody pomniejszone o sumę ponoszonych w tym czasie kosztów. Obliczony roczny dochód jest kategorią matematyczną. Czyniąc różne wydatki w ciągu roku podatkowego podatnik dokonywał tego także z systematycznie osiąganego w ciągu roku dochodu, o ile wydatki takie nie mogły być zaliczane do kosztów. Organ podatkowy postąpił więc prawidłowo ustalając związek poszczególnych wydatków z osiąganym przychodem, a więc badając kosztowy charakter wydatków, a następnie analizując, które wydatki nie mogące być zaliczone do kosztów przeznaczone zostały na uprzywilejowane przez ustawodawcę cele.
Bezzasadny jest zarzut naruszenia przepisów proceduralnych. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono przesłanki rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej jest o tyle niezrozumiały, że stan faktyczny w sprawie nie jest sporny, a skarżący nie wskazał na czym ma polegać błędna ocena dowodów. Podkreślić trzeba, że ani w odwołaniu, ani w skardze podatnik nie kwestionował ustaleń organów w zakresie wyłączenia szeregu wydatków z kosztów uzyskania przychodów. Nie zgadzał się jedynie z oceną organów o przeznaczeniu części dochodu na cele inne, niż oświatowe.
Z uwagi na powyższe należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI