I SA/Łd 777/21

I SA/Łd 777/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bożena Kasprzak /sprawozdawca/
Paweł Janicki
Paweł Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 359/22 - Wyrok NSA z 2024-05-21
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 59 par. 1 pkt 10
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1228
art. 146 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., po rozpatrzeniu zażalenia B. S. na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł-G z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł-G w dniu 16 kwietnia 2009 r. wystawił na B. S. i K. S. tytuł wykonawczy obejmujący należność z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004r.
Na podstawie przedmiotowego tytułu organ skierował do A zawiadomienie z dnia 21 maja 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą. Zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2011 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie K. S. w B Sp. z o.o. Sp.K.
Z kolei, wyrokiem z dnia [...] 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Ł. uznał za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł - G, umowę darowizny z dnia 26 maja 2007 r., mocą której strona wraz z małżonkiem darowała córce A. S. lokal mieszkalny nr 70 położony w Ł. przy ul. A 35, celem umożliwienia zaspokojenia wierzytelności Skarbu Państwa. Wyrokiem z dnia [...] 2012 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny [...] Wydział Cywilny oddalił apelację strony.
Pismem z dnia 9 czerwca 2014 r. Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego Ł - G dokonał zajęcia przedmiotowej nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny oraz jednocześnie wezwał Państwa S. do uregulowania należności w nim wskazanej, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości ww. nieruchomości.
Postanowieniem z dnia [...] 2020 r. sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla Ł-Ś w Ł. [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych ogłosił upadłość strony, jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Przedmiotowe postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest prawomocne od dnia 8 października 2020 r.
Pismem z dnia 15 kwietnia 2021 r. strona wystąpiła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku strona wskazała na prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, które w ocenie strony uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, jako wszczętego przed dniem ogłoszenia upadłości. Na poparcie wniosku strona przywołała przepis art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe.
Postanowieniem z dnia [...] 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł-G, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, prowadzonego wobec strony w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 16 kwietnia 2009 r.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik strony zarzucił naruszenie przepisów:
- art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.), dalej: ustawa, poprzez jego niezastosowanie i tym samym nieumorzenie z mocy prawa postępowania egzekucyjnego, pomimo uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości strony jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej,
- art. 7 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako: K.p.a., poprzez ich niezastosowanie i w rezultacie niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym do podjęcia z urzędu kroków celem zbadania prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
Mając na uwadze wskazane zarzuty, pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie w całości postanowienia organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł-G.
W piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. pełnomocnik strony uzupełnił zażalenie, załączając postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej ze wskazaniem daty jego prawomocności.
Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., podzielając ustalenia i wywiedzioną na ich podstawie ocenę, na podstawie art. 138 K.p.a., art. 17 § 1, art. 18, art. 59 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.) dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Tytułem wstępu organ odwoławczy wyjaśnił, iż w dniu 30 lipca 2020 r. weszły w życie przepisy ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw – art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070). Jednakże stosownie do przepisów przejściowych zawartych w tej ustawie, w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajdą przepisy w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.
Przechodząc do istoty sprawy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał, iż zgodnie z art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Jednakże po analizie materiału sprawy organ odwoławczy doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, iż przepisy ustawy Prawo upadłościowe, regulujące kwestie postępowania egzekucyjnego w przypadku ogłoszenia upadłości jednoznacznie wskazują, iż umorzeniu z urzędu podlegają tylko te postępowania egzekucyjne, które są skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości (art. 146 ust. 1 ustawy).
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne skierowane jest do nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny, który w wyniku darowizny stał się własnością córki strony. Lokal ten formalnie nie należy do strony i tym samym nie wchodzi w skład masy upadłości strony. Umowa darowizny zajętej nieruchomości była przedmiotem skargi pauliańskiej, której uwzględnienie spowodowało uznanie czynności za bezskuteczną względem Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł-G. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem przed wierzycielami osoby trzeciej dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wskutek czynności uznanej za bezskuteczną wyszły z majątku dłużnika albo do niego nie weszły (art. 532 Kodeksu cywilnego). Oznacza to, iż w niniejszej sprawie wierzyciel uzyskał możliwość prowadzenia egzekucji do przedmiotu majątkowego, który nie jest już własnością strony jako dłużnika, a obdarowanej córki i nie wchodzi w skład masy upadłości zobowiązanej, tym samym nie dotyczą jej zapisy regulujące kwestię upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik B. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji, zarzucił organom naruszenie przepisów:
- art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, poprzez jego niezastosowanie i tym samym nieumorzenie z mocy prawa postępowania egzekucyjnego pomimo uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości B. S. jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej;
- art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. wskutek błędnego przyjęcia, iż brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, w tym brak podjęcia z urzędu kroków celem zbadania prawomocności postanowienia o ogłoszeniu upadłości, pomimo okoliczności, iż na wcześniejszym etapie organ egzekucyjny na mocy art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. znalazł podstawę do wydania postanowienia z dnia [...] 2020 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości skarżącej mimo, iż z dyspozycji art. 146 ust. 1 ustawy wynika tożsama przesłanka wskazująca, iż wraz z uprawomocnieniem się postanowienia o ogłoszeniu upadłości skarżącej jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej winno nastąpić umorzenie postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, co w konsekwencji uchodzi za sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania i z obowiązującym stanem prawnym.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta będącego siedzibą tutejszego Sądu.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.
W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do przepisu art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 P.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.
Spór pomiędzy stronami kontrolowanego postępowania sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w ustalonych okolicznościach faktycznych oraz wobec brzmienia przepisów art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a.(w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020r.) i art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, organ powinien był umorzyć postępowanie egzekucyjne. Zdaniem strony skarżącej jest oczywistym, iż po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej, postępowanie egzekucyjne prowadzone względem skarżącej winno zostać umorzone. Organ nie uwzględnił wniosku strony, z uwagi na ustalenie, iż majątek w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja nie wszedł w skład masy upadłości, co za tym w sprawie nie miał zastosowania przepis art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego.
W tak zakreślonym sporze Sąd przychyla się do stanowiska wywiedzionego przez organ egzekucyjny.
Stosownie do przepisu art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.
Warto odnotować, iż ustawodawca w przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a. – w brzmieniu obwiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. - nie wskazał na możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości lub części, co miało miejsce dopiero przy okazji kolejnych zmian. W niniejszej sprawie wobec zapisu art. 13 ustawy dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, organ zasadnie odwoływał się do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu sprzed wejścia w życie wspomnianych zmian.
Z kolei, w myśl przepisu art. 146 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku wchodzącego w skład masy upadłości, wszczęte przed dniem ogłoszenia upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Postępowanie to umarza się z mocy prawa po uprawomocnieniu się postanowienia o ogłoszeniu upadłości.
Z przywołanej normy prawnej wynika kluczowe zastrzeżenie, iż po dniu ogłoszenia upadłości niedopuszczalne jest skierowanie egzekucji do majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Istotne jest zatem ustalenie majątku, w stosunku do którego organ prowadzi postępowanie egzekucyjne i czy jest on tożsamy z majątkiem, który wszedł w skład masy upadłości.
Jak ustalił organ, a co znajduje odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, w ramach wszczętego postępowania egzekucyjnego organ dokonał zajęcia wynagrodzenia skarżącej, jak i małżonka strony. Nadto, organ uzyskał możliwość prowadzenia egzekucji do nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny, położony w Ł., który w wyniku darowizny stał się własnością córki skarżącej. Umową darowizny z dnia 26 maja 2007 r. Państwo S. darowali przedmiotowy lokal mieszkalny córce. Istotne jest jednak, iż przedmiotowa umowa darowizny zajętej nieruchomości była przedmiotem skargi pauliańskiej, której uwzględnienie spowodowało uznanie czynności za bezskuteczną względem Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł-G. Wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Ł. uznał za bezskuteczną wobec Skarbu Państwa - Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł – G ww. umowę darowizny, natomiast wyrokiem z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny [...] Wydział Cywilny oddalił apelację państwa S..
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ochrona wierzyciela na podstawie przepisu art. 527 § 1 Kodeksu cywilnego oparta jest na instytucji względnej bezskuteczności czynności prawnej dokonanej przez dłużnika z pokrzywdzeniem. Polega ona na możliwości zaskarżenia przez wierzyciela krzywdzącej go czynności prawnej celem uznania tej czynności za bezskuteczną względem niego. W razie uwzględnienia tego żądania przez sąd wierzyciel uzyskuje możliwość dochodzenia zaspokojenia od osoby trzeciej, będącej stroną czynności prawnej uznanej za bezskuteczną wobec skarżącego, z ograniczeniem do przedmiotów majątkowych, które wskutek zaskarżonej czynności wyszły z majątku dłużnika lub do niego nie weszły. Podkreślenia wymaga, że wyrok uznający na podstawie art. 527 Kodeksu cywilnego bezskuteczność określonej czynności prawnej przenoszącej przedmiot lub prawo z majątku dłużnika do majątku osoby trzeciej nie powoduje ich powrotu do majątku dłużnika, lecz jedynie daje wierzycielowi prawo zaspokojenia się z tego przedmiotu lub prawa, pozostających w majątku osoby trzeciej, przed jej wierzycielami. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z tego przedmiotu lub prawa na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przeciwko dłużnikowi, bez konieczności uzyskania tytułu wykonawczego przeciwko osobie trzeciej (vide. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 25 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 227/21 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Powtórzyć należy, iż uwzględnienie skargi pauliańskiej, co miało miejsce w niniejszej sprawie kilka lat po zawarciu umowy darowizny, nie spowodowało, iż lokal mieszkalny darowany córce powrócił do majątku skarżącej, ale umożliwiło wierzycielowi prowadzenie egzekucji do przedmiotu majątkowego, który nie był już własnością strony. Przepis art. 146 ust. 1 Prawa upadłościowego jasno odwołuje się do majątku wchodzącego w skład masy upadłości. Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61 ustawy Prawo upadłościowe). Skoro lokal mieszkalny w dniu ogłoszenia upadłości nie stanowił majątku strony to nie mógł zostać potraktowany jako element masy upadłości. W konsekwencji, prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej skarżącej nie mogło skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego czego oczekiwała skarżąca.
Wobec powyższego, Sąd doszedł do przekonania, iż nie sposób podzielić stanowiska wywodzonego przez stronę skarżącą. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania również nie znajdują uzasadnienia. Organ administracji zgromadził materiał dowodowy niezbędny do podjęcia rozstrzygnięcia. Bez wpływu na wynik sprawy pozostają argumenty związane z wydanym w sprawie postanowieniem o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, nie jest ono przedmiotem niniejszego sporu, co za tym kontroli sądowej.
Z tych wszystkich względów, nie dopatrując się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa, jak również innych naruszeń, które Sąd jest zobligowany brać pod uwagę z urzędu, a zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
mko
-----------------------
8