I SA/Łd 755/23

I SA/Łd 755/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-07-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Gortych-Ratajczyk
Ewa Cisowska-Sakrajda /przewodniczący sprawozdawca/
Joanna Grzegorczyk-Drozda
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FZ 36/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 122 o.p. w zw. z art. 187 i art. 188 o.p. w zw. z art. 191 o.p, art. 201 par. 1 pkt. 2  art. 122 w zw. z art. 187 i art. 188 w zw. z art. 191 o.p, art. 201 par. 1 pkt. 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2012 poz 361
art. 2 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt. 9 w zw. z art. 20 ust. 1   art. 2 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt. 9 w zw. z art. 20 ust. 1   art. 2 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art.
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk – Drozda, Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk, Protokolant Starszy specjalista Małgorzata Kowalczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. Z. i T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 8 sierpnia 2023 r. nr 1001-IOD-3.4102.4.2023.31/PM/1024 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 rok 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wieluniu z 29 grudnia 2022 r. nr 1024-SPO.4102.140.1.2021; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz skarżących kwotę 7417 (siedem tysięcy czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Wieluniu - na podstawie art. 207, art. 210, art. 239a, art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 26, art. 47 § 3, art. 51 § 1, art. 53 § 1, § 3, art. 54 § 1 pkt 7, art. 55 § 1, § 2, art. 61b § 1, § 3, art. 63 § 1, art. 75 § 1 - 3 w zw. z art. 72 § 1 pkt 1, art. 73 § 1 pkt 1, art. 79 § 1, art. 122, art. 123 § 1 w zw. z art. 200 § 1, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 z późn. zm.), zwanej o.p., art. 3 ust. 1, art. 9 ust. 1-2, art. 10 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 22 ust. 2, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 8, art. 45 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.), zwanej u.p.d.o.f., oraz § 2 i § 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 703) - określił T. Z. i M. Z. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 w kwocie 166.505,00 zł oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w tym podatku dochodowym w wysokości 618,00 zł.
Podejmując tę decyzję, Naczelnik wskazał, że w dniu 27 sierpnia 2014 r. T. Z. i M. Z. zawarli ugodę długoterminową do umowy kredytu hipotecznego z dnia 29 maja 2008 r. Na jej podstawie bank zwolnił skarżących z obowiązku zwrotu w całości kwoty łącznej 579.885,74 zł z tytułu odsetek karnych i umownych. W dniu 30 kwietnia 2015 r. T. Z. i M. Z. złożyli zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2014. W zeznaniu tym wskazali kwotę zobowiązania do zapłaty w kwocie 162.872,00 zł oraz skorzystali z preferencyjnego rozliczenia przewidzianego dla małżonków. Zeznanie podatkowe za 2014 r. skarżący sporządzili w oparciu o informację PIT11 wystawioną dla T. Z. ze stosunku pracy oraz na podstawie dwóch informacji PIT-8C wystawionych przez [...] BANK S.A. W dniu 8 maja 2015 r. T. Z. i M. Z. złożyli wniosek o umorzenie zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym wynikającego z zeznania PIT-36 za 2014 rok. W wyniku przeprowadzonego postępowania Naczelnik decyzją nr SW/4331-7/15 odmówił skarżącym umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 wraz z odsetkami. Następnie w dniu 28 grudnia 2015 r. T. Z. i M. Z. złożyli wniosek o odroczenie terminu płatności podatku dochodowego wynikającego z zeznania PIT-36 za 2014 rok. Po rozpatrzeniu tego wniosku Naczelnik wydał w dniu 10 lutego 2016 r. decyzję nr SW/4321-33/15/0, którą odroczył skarżącym termin zapłaty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 w łącznej kwocie 203.996,00 zł do dnia 21 grudnia 2020 r. W dniu 14 lipca 2016 r. T. Z. i M. Z. złożyli korektę zeznania PIT-36 za 2014 rok, w której to wyeliminowali nienależnie odliczoną ulgę prorodzinną na jedno dziecko, a tym samym zwiększyli zobowiązanie wynikające z rozliczenia podatkowego do kwoty 163.984 zł. Ostatnią korektę zeznania PIT-36 skarżący złożyli w dniu 1 lutego 2021 r., a jej powodem było nieujęcie wykazanych pierwotnie dochodów wynikających z informacji PIT-8C z tytułu umorzenia odsetek na podstawie zawartej z bankiem ugody do umowy kredytu hipotecznego. Naczelnik potraktował tą korektę zeznania PIT-36 za rok 2014 r. jako wniosek o stwierdzenie nadpłaty w podatku dochodowym za rok 2014 w kwocie 618,00 zł. W korekcie zeznania skarżący wskazywali, że umowa kredytowa jest nieważna, a w konsekwencji nieważne są wszelkie dalsze aneksy i ugody dotyczące tego kredytu. Oznacza to, że odsetki nie mogły być przez bank umorzone, skoro na skutek nieważności umowy, w ogóle nie powstały. Wobec tego przychód z tytułu umorzenia odsetek w rzeczywistości nie zaistniał. Nie podzielając tej argumentacji – Naczelnik wskazał, że z uwagi na decyzję nr SW/4321-33/15/0 wydaną 10 lutego 2016 r. w przedmiocie odroczenia terminu płatności zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014 r. zobowiązanie podatkowe nie uległo przedawnieniu. Ponadto organ stwierdził, że umorzenie kwot niezapłaconych odsetek od kredytu zaciągniętego przez osobę fizyczną nie prowadzącą działalności gospodarczej, których termin płatności upłynął jest przysporzeniem, skutkującym powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu. Dotyczy to zarówno odsetek skapitalizowanych, jak i odsetek wymagalnych, czyli takich, których w myśl postanowień umowy kredytowej termin płatności upłynął. Natomiast odsetki karne, czyli przypadające od nieterminowo regulowanych zobowiązań wynikających z umowy, należy rozpatrywać w zależności od treści umowy i szczegółowego określenia sposobu ich naliczania. Jeżeli umowa kredytowa jednoznacznie określa zasady naliczania takich odsetek od nieterminowych spłat rat kredytu i wiąże nimi strony umowy, wówczas odsetki te należy traktować w sposób analogiczny jak odsetki wymagalne. Wobec tego Naczelnik określił wysokość zobowiązania podatkowego skarżących na kwotę 164.933 zł.
Utrzymując w mocy tę decyzję Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi podkreślił, że bank naliczył odsetki umowne oraz karne i następnie w umowie ugody wprowadził postanowienie dotyczące warunku ich umorzenia, zatem były to odsetki karne naliczone, należne oraz wymagalne. Podatnicy byli zobowiązani do ich zapłacenia jeszcze przed zawarciem umowy ugody, dlatego też umorzenie tych odsetek nie mieści się w zasadzie swobody kształtowania umów i nie jest obojętne podatkowo. Umorzenie przez bank odsetek umownych i karnych stanowi dla skarżących świadczenie nieodpłatne, skutkujące powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, gdyż na skutek jego otrzymania skarżący zostali zwolnieni z naliczonego wcześniej zobowiązania i tym samym nie doszło do uszczuplenia ich majątku. Z tego względu wartość umorzonych przez bank odsetek umownych i karnych od kredytu wynikająca z wystawionej informacji PIT-8C jest przychodem podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Przysporzenie to powstaje w dniu umorzenia tychże odsetek przez bank, bowiem w tej dacie bank odstąpił od ściągnięcia tej wierzytelności, a tym samym od uszczuplenia majątku. Zatem wysokość umorzonych odsetek należało wykazać, jak argumentował Dyrektor, w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym dokonano umorzenia, tj. za rok 2014. Nie zgodził się on z argumentacją skarżących co do nieważności umowy kredytowej i umowy ugody, ponieważ brak jest orzeczenia potwierdzającego ten skutek. Zdaniem Dyrektora, zarówno ugoda z dnia 27 sierpnia 2014 r., jak i umowa kredytu hipotecznego z dnia 29 maja 2008 r., pozostają w obrocie prawnym, a co za tym idzie wszelkie postanowienia w nich zawarte wywołują skutki prawno-podatkowe właściwe dla czynności, których dotyczą. Nadto uznanie umowy cywilnej za bezwzględnie nieważną, nie rodzi automatycznie skutku na gruncie prawa podatkowego, w postaci wyłączenia z opodatkowania przychodów uzyskanych w wyniku jej zawarcia na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 4 p.d.f. W przepisie tym chodzi o czynności, które w żadnych okolicznościach i warunkach, jakie przepisy prawa przewidują dla zawarcia wolnej od wad umowy nie mogą być przedmiotem stosunku prawnego, jak np. handel narkotykami.
W skardze na tę decyzję T. Z. i M. Z. zarzucili jej naruszenie:
1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 122 o.p. w zw. z art. 187 i art. 188 o.p. w zw. z art. 191 o.p. poprzez:
1. zaniechanie w postępowaniu dowodowym przeprowadzenia dowodu z akt postępowania sądowego sprawy prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Łodzi, [...]Wydział Cywilny Rodzinny, [...],
2. dowolnym a nie swobodnym ustaleniu, że ugoda długoterminowa z dnia 27 sierpnia 2014 r. była ważna i skuteczna,
3. pominięciu w ustaleniach faktu notoryjnego o wadliwości umów kredytowych indeksowanych do waluty CHF oraz treści pozwu i dokumentów zebranych w sprawie przed Sądem Okręgowym w Łodzi, [...] Wydział Cywilny Rodzinny, [...] w sytuacji gdy przeprowadzenie w sposób należyty, zgodny z tymi przepisami, postępowania dowodowego doprowadziłoby do ustalenia, że ugoda z dnia 27 sierpnia 2014 r. była nieważna, a tym samym brak jest podstawy opodatkowania w tym zakresie,
b) art. 201 § 1 pkt. 2 o.p. poprzez zaniechanie zawieszenia przez organ II Instancji postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Sąd Okręgowy w Łodzi, [...] Wydział Cywilny Rodzinny, [...], w sprawie o stwierdzenie nieważności umowy kredytowej, podczas gdy organ podatkowy zaniechał analizy dokumentów w postaci umowy kredytowej i ugody w aspekcie ich ważności. Okoliczność ta jest jedyną istotną w sprawie, gdyż decyduje o istnieniu lub nieistnieniu podstawy opodatkowania. Na podstawie ugody nie nastąpiły żadne przesunięcia majątkowe, a jedynie "zadeklarowano" umorzenie zobowiązania. Ustalenie czy do umorzenia zobowiązania doszło jest kluczowe, bo umorzenie zobowiązania, jako przychód podatnika, stanowi jednocześnie podstawę opodatkowania.
2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 2 ust. 1 pkt. 4 u.p.d.o.f. w zw. z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. w zw. z art. 10 ust. 1 pkt. 9 u.p.d.o.f. w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, że uznanie umowy kredytu i ugody za nieważną nie rodzi automatycznie skutku wyłączenia przychodów uzyskanych w wyniku jej zawarcia, podczas gdy w niniejszej sprawie żadnego przychodu podatnicy nie uzyskali, w wyniku ugody nie nastąpił żaden transfer środków na rzecz podatników, tym samym nie ma żadnego przedmiotu opodatkowania w sytuacji, gdy umowa kredytu i ugoda są nieważne, bo skutkiem nieważności jest to, że zobowiązanie z tytułu odsetek nigdy nie powstało a tym samym nie można było niczego umorzyć.
Powołując się na te zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji organu I i II Instancji oraz zasądzanie od organu II Instancji na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przesłali wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi [...] Wydział Rodzinny z dnia 3 kwietnia 2025 r., [...], ustalający, że nieważne są umowy kredytu hipotecznego z dnia 29 maja 2008 r. oraz ugoda długoterminowa do umowy kredytu hipotecznego z dnia 29 sierpnia 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że zasługuje ona na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty prawa procesowego i ich argumentacja zasługują na uwzględnienie. Niemniej jednak organ odwoławczy wadliwie zidentyfikował relewantne prawnie okoliczności faktyczne i dokonał wadliwej wykładni prawa materialnego, a następnie wadliwie ocenił okoliczności sprawy i dokonał wadliwej subsumpcji normy materialnoprawnej w okolicznościach faktycznych.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy umorzenie odsetek od nieterminowej spłaty kredytu hipotecznego, na podstawie zawartej przez skarżących z bankiem ugody do umowy kredytu hipotecznego, zawartej we frankach szwajcarskich stanowi przysporzenie, które podlega opodatkowaniu u.p.d.o.f. A źródło tego sporu tkwi w tym, czy umowa kredytowa, co do której wytoczone zostało powództwo o ustalenie jej ważności, jest nieważna, a w konsekwencji czy ważna jest również późniejsza ugoda w zakresie umorzenia odsetek od tego kredytu. W takiej sytuacji, jak argumentują skarżący, odsetki nie mogły być umorzone przez bank, skoro na skutek nieważności umowy, w ogóle nie powstały. Wobec tego przychód z tytułu umorzenia odsetek w rzeczywistości nie zaistniał. Organ podatkowy twierdzi natomiast odmienienie, a mianowicie, że umorzenie przez bank odsetek umownych i karnych stanowi dla skarżących świadczenie nieodpłatne, skutkujące powstaniem dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, gdyż na skutek jego otrzymania skarżący zostali zwolnieni z naliczonego wcześniej zobowiązania i tym samym nie doszło do uszczuplenia ich majątku. Przysporzenie z tego tytułu powstaje, jak podkreślił organ, w dniu umorzenia tychże odsetek przez bank - w tej dacie bank odstąpił od ściągnięcia tej wierzytelności, a tym samym od uszczuplenia majątku.
Rozpoznając tak zarysowaną istotę sporu - Sąd podziela pogląd skargi, że nieważna umowa kredytowa nie wywołuje żadnych skutków prawnych, a strony są zobowiązane wzajemnie zwrócić sobie świadczenie, z nieważnej umowy nie mogą też wynikać żadne odsetki. Odsetki stanowią dług akcesoryjny (uboczny) w stosunku do zaciągniętego kredytu, nie mogą zatem powstać bez należności głównej – kwoty kredytu. Wprawdzie jak już raz powstaną, uzyskują byt niezależny od długu głównego i mogą istnieć nawet po jego wygaśnięciu. W efekcie umorzenie odsetek karnych od zaległości w spłacie kredytu, udzielonego w przeszłości skarżącemu, stanowi nieodpłatne świadczenie, o którym mowa w art. 20 ust. 1 in fine w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. Niemniej jednak inaczej jest, gdy wyeliminowana zostanie z obrotu prawnego i to ze skutkiem od daty zawarcia umowy podstawa ich naliczenia, jak ma to niewątpliwie miejsce w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytowej. Stwierdzenie owej nieważności przez sąd powszechny wywołuje skutek ex tunc, to jest od momentu zawarcia nieważnej umowy. W konsekwencji również ugoda w sprawie umorzenia odsetek, naliczanych stosownie do treści umowy, upada w wyniku stwierdzenia nieważności samej umowy. Po stronie podatników nie powstaje w takiej sytuacji przychód (por. wyrok NSA z dnia 2 marca 2017 r., II FSK 164/15, ONSAiWSA 2019/5/73). Błędny jest zatem pogląd organu podatkowego, że przysporzenie po stronie skarżących z tytułu umorzenia odsetek powstaje w dniu ich umorzenia przez bank i – jak sugeruje organ - niezależnie od późniejszego stwierdzenia nieważności umowy kredytowej.
Stosownie bowiem do art. 58 k.c. "czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy" (§ 1); "nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego" (§ 2). Z kolei na mocy art. 3851 § 1 k.c. "postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny".
Na gruncie tych przepisów judykatura w bogatym orzecznictwie przyjmuje, że "postanowienia umowne sprzeczne z naturą stosunku prawnego, gdy spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne - nie są nieważne - lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 3851 k.c. Skutków zastrzeżenia postanowień sprzecznych z naturą stosunku prawnego należy poszukiwać nie w art. 58 k.c., ale w przepisach o niedozwolonych postanowieniach umownych, które stanowią przepisy przewidujące inny skutek w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. Jednocześnie, jeżeli skutkiem wyeliminowania z umowy niedozwolonego postanowienia umownego, będzie brak możliwości określenia wysokości głównego zobowiązania stron umowy, zajdzie konieczność unieważnienia umowy ex tunc, na podstawie art. 69 ust. 1 p.b. w zw. z art. 58 k.c. (postanowienie z dnia 21 grudnia 2023 r., I CSK 6102/22, LEX nr 3652030). Wadliwe klauzule przeliczeniowe - stosownie do art. 3851 § 1 i 2 k.c. – "podlegają pominięciu, jeżeli jednak wyeliminowanie niedozwolonych postanowień dotyczących głównych świadczeń stron pozbawia umowę jej zasadniczych elementów albo zasadniczego charakteru, umowę należy postrzegać jako nieważną na podstawie art. 58 § 1 k.c. Art. 3851 § 2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, iż nieuczciwe klauzule walutowe nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego" (postanowienie SN z dnia 15 kwietnia 2025 r., I CSK 1218/24, LEX nr 3859390). Podkreśla ona, że "art. 3851 i n. k.c. w zakresie swego zastosowania wyłączają regulacje ogólne, co oznacza, iż w zakresie naruszeń właściwości (natury) stosunku prawnego, które spełniają przesłanki określone w art. 3851 i n. k.c. - reżim niedozwolonych postanowień umownych wyłącza także zastosowanie art. 58 § 1 w związku z art. 3531 k.c." (wyrok SN z dnia 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22, LEX nr 3637307). Judykatura podkreśla, że "jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia. (...) W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie" (postanowienie SN z dnia 20 listopada 2024 r., I CSK 2971/24, LEX nr 3789340). Jeżeli bez niedozwolonych postanowień umownych umowa nie może obowiązywać, a nie są spełnione przesłanki uzupełnienia luki przez regulację zastępczą i konsument nie wyraził świadomie i swobodnie woli sanowania postanowienia, umowa jest trwale bezskuteczna (nieważna), a podstawą tej nieważności jest art. 58 k.c. (postanowienie SN z dnia 24 września 2024 r., I CSK 3089/23, LEX nr 3760082). Sam fakt nieuczciwego charakteru przeliczników walutowych przesądza o nieważności umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej bez względu, czy sankcja nieważności umowy prowadzi do naruszenia zasady proporcjonalności, pewności prawa i równości wobec prawa (postanowienie SN z dnia 17 maja 2024 r., I CSK 1158/24, LEX nr 3716408).
Zważywszy na tę regulację prawną – Sąd orzekający w tej sprawie stwierdza, że zawarta przez skarżących umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF z dnia 29 maja 2008 r. nr 93597, jak również ugoda długoterminowa do tej umowy, zawarta w dniu 29 sierpnia 2024 r., zostały uznane wyrokiem SO w Łodzi, [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 3 kwietnia 2025 r., [...], za nieważne. W toku rozprawy sądowej pełnomocnik skarżących wskazał, że skarżący – korzystając ze swojego prawa decydowania o losach umowy kredytowej - złożyli oświadczenie, że nie wyrażają zgody na dalsze funkcjonowanie umowy kredytowej i wobec tego jest ona nieważna od samego początku. Wobec tych okoliczności umowa kredytowa i ugoda nie wywołują – stosownie do przywołanych wcześniej przepisów k.c. - żadnych skutków prawnych i to od momentu ich zawarcia. Uznać należy zatem, że po stronie skarżących nie powstał – jak przyjął organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - przychód opodatkowany na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., tj. przychód z innych źródeł. A do tych źródeł w orzecznictwie sądów administracyjnych są powszechnie zaliczane, jak uznał organ, umorzone odsetki od kredytów (przykładowo wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 września 2017 r., III SA/Wa 2875/16, LEX nr 2373424, wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 marca 2017 r., I SA/Łd 1101/16, LEX nr 2271098, wyrok NSA z dnia 10 maja 2013 r., II FSK 1923/11, LEX nr 1335234, wyrok NSA z dnia 14 marca 2013 r., II FSK 1523/11, LEX nr 1295986, wyrok NSA z dnia 19 października 2012 r., II FSK 399/11, LEX nr 1233837 czy wyrok NSA z dnia 19 października 2012 r., II FSK 400/11, LEX nr 1233838). Wprawdzie w dacie wydawania zaskarżonej decyzji zawarte przez skarżących zarówno umowa kredytowa, jak i ugoda obowiązywały w obrocie prawnym, niemniej jednak konsekwencje wyroku SO w Łodzi, [...] Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 3 kwietnia 2025 r., [...], sięgają aż daty, w której zostały one zawarte. I właśnie z uwagi na te skutki Sąd obligowany był zakwestionować legalność zaskarżonej decyzji. W efekcie nie obowiązuje podstawa faktyczna – zdarzenie powodujące powstanie przychodu, który podlegałby opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co czyni bezprzedmiotowym również postępowanie podatkowe zmierzające do określenia zobowiązania podatkowego z tego tytułu.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania w punkt 2 sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j.: Dz.U.2023.1964).
dch