III FSK 665/24

III FSK 665/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Dominik Gajewski /sprawozdawca/
Jacek Brolik /przewodniczący/
Jolanta Sokołowska
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1547/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-05-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 par. 1, art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Dominik Gajewski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. T., K. T., R. T., [...] A. T. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego B. T., L. S., B. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 1547/22 w sprawie ze skargi B. T., K. T., R. T., B. S., E. T., L. S., A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r., nr SKO.F/41.4/934/2022/10576 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 12 maja 2023 r., sygn. akt I SA/GI 1547/22 oddalił skargę B. T., K. T., R. T., B. S., E. T., L. S., A. T. (dalej: skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ, Kolegium) z 30 września 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r.
Działający w imieniu skarżących, pełnomocnik w trybie art. 173 § 1 p.p.s.a., zaskarżył w całości ww. wyrok.
Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm. p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązku rozpoznania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 30 września 2022 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2020 w granicach skargi, poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów objętych skargą, skutkujące niesłusznym oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., a w szczególności zarzutu:
- zaniechania przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania dowodowego zgodnie z zasadą bezpośredniości, braku podjęcia jakichkolwiek czynności dowodowych zmierzających do ustalenia okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy tj. pozostawania nieruchomości w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T. w 2020 r. oraz sposobu jej faktycznego wykorzystywania w 2020 r., przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania dokumentów i protokołów przesłuchania świadków i stron, tj. dowodów zgromadzonych w ramach czynności organu I instancji podjętych w 2017 r. i 2018 r., w ramach postępowania zakończonego decyzjami uchylonymi następnie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z powodu braku przeprowadzenia postępowania podatkowego (braku prawidłowego wszczęcia postępowania względem wszystkich podatników), co oznacza, iż przedmiotowe dowody również nie zostały zgromadzone w toku spraw wymienionych w art. 181 o.p., a zatem nie mogą w myśl tego przepisu stanowić dowodu w niniejszej sprawie, a nadto, z uwagi na czas ich przeprowadzenia, nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych dotyczących sposobu wykorzystywania nieruchomości w 2020 r.
art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny stanu faktycznego w sposób budzący uzasadnione podejrzenie, iż kontrola legalności postępowania organu administracji publicznej przeprowadzona została przez WSA w sposób wybiórczy, nie uwzględniający w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego wobec wątpliwości co do zakresu rozpoznania okoliczności spornych, a przede wszystkim poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów zgłoszonych przez skarżących w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, podczas gdy rozpoznanie tych zarzutów miało istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości dokonania rzetelnej kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia,
art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonej decyzji, pomimo, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 121 § 1 o.p. i zignorowanie, iż organ prowadził postępowanie w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych, co skutkowało zaakceptowaniem rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, a w konsekwencji oddaleniem skargi w wyroku oraz art. 122 i 187 § 1 o.p. poprzez niepodjęcie wszystkich niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zignorowanie faktu, iż w sprawie nie przeprowadzono wszystkich wnioskowanych dowodów, które były istotne dla jej rozstrzygnięcia a przez to pozostawienie decyzji obarczonej wadami w obiegu prawnym, skutkujące oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., a co za tym idzie przeprowadzenia przez WSA kontroli zaskarżonej decyzji w sposób nieprawidłowy i wybiórczy z pominięciem złożonych przez skarżących wniosków dowodowych, podniesionych twierdzeń i zarzutów, a w szczególności:
- pominięcie istotnych okoliczności wynikających ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, świadczących o samoistnym posiadaniu nieruchomości w postaci działek o nr [...] i [...], przez B. T. lub P. T. w 2020 r., tj.:
- faktu odmowy wydania kluczy do nieruchomości przedstawicielom ustawowym małoletnich spadkobierców, wynikającego m.in. z zeznań świadka K. T. i R. T. - pozwalającego na obiektywną ocenę istnienia manifestowanego przez P. T. w imieniu własnym lub B. T. animus possesiendi nieruchomości,
- faktu korzystania przez P. T. z nieruchomości której dotyczy postępowanie w sposób wykluczający spadkobierców K. T. ze współposiadania nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wynikającego z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i stron/przedstawicieli ustawowych stron, przede wszystkim: K. T., B. T., E. S., S. S., B. S., M. P., G. P. - którzy powoływali okoliczności świadczące o korzystaniu przez P. T. z nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, wykorzystywaniu jej m.in. na cele parkingowe, odpłatnym udostępnianiu powierzchni ogrodzenia nieruchomości i jej terenu (składowanie opon), wywożeniu i sprzedaży złomu znajdującego się na jej terenie,
- faktu, że twierdzenia P. T. odnośnie braku posiadania przez świadka dostępu do wszystkich nieruchomości stanowiących przedmiot postępowania sprzeczne są z ustaleniami organu I i II instancji, treścią pism Naczelnika Wydziału Prewencji KPP w T. z dnia 1 sierpnia i 18 września 2018 r. potwierdzających nie tylko mianowanie się przez P. T. Właścicielem nieruchomości, byłej dyskoteki E. w listopadzie 2013 r. (o czym zeznawali świadkowie m.in. B. T. i K. T.) oraz trzykrotnego zgłaszania przez P. T. włamania na teren tej nieruchomości w 2016 r., z jednoczesnym określaniem przedmiotu szkody i podawaniem się za właściciela nieruchomości - co jednoznacznie świadczy o władaniu przedmiotową nieruchomością przez P. T. już w tamtym okresie,
- nieprzeprowadzenie przez organ II instancji dodatkowego postępowania dowodowego, koniecznego do wyjaśnienia sprawy - w tym dowodu z przesłuchania stron, samoistnego posiadacza nieruchomości – P. T. oraz świadka S. T., o przeprowadzenie których skarżący wnioskował w treści odwołania, a tym samym niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w zakresie ustalenia podmiotu, na którym zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 70, dalej: u.p.o.l.) ciąży obowiązek podatkowy za 2020 r. i dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie powyższej okoliczności na dowodach przeprowadzonych w 2017 i 2018 r. - a zatem dowodach nie mogących prowadzić do ustalenia faktu czy nieruchomość będąca przedmiotem opodatkowania w 2020 r. znajdowała się w posiadaniu samoistnym P. T.,
- pominięcie dowodów przemawiających na korzyść skarżących tj. zeznań świadków innych niż P. T. oraz zeznań stron lub przedstawicieli ustawowych stron oraz szeregu wynikających z nich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów świadczących o władaniu przez P. T. nieruchomością, której dotyczy niniejsze postępowanie - przy jednoczesnym ograniczeniu się do powołania się na zaznania P. T. (negującego posiadanie dostępu do tej nieruchomości i zamieszkiwanie na terenie nieruchomości sąsiedniej), pismo dostawców mediów z 2018 r. dotyczących nieruchomości zabudowanej domem mieszkalnym (sprzeczne z treścią zeznań wyżej wymienionego świadka) oraz notatki policyjnej i wydruków wpisów P. T. opublikowanych w Internecie - dotyczących nieruchomości zabudowanej budynkiem dyskoteki (świadczące o dostępie P. T. do całości nieruchomości wchodzących w skład spadku po K. T.), a w konsekwencji:
- wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny, w zakresie w jakim sąd przyjął, iż udziały w prawie własności nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania, przysługujące skarżącym, w roku podatkowym będącym przedmiotem postępowania nie znajdowały się w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T., w sytuacji, gdy udział w nieruchomości wchodzący w skład masy spadkowej po K. T. (a wcześniej D. T.) znajduje się w posiadaniu samoistnym P. T. lub B. T., przez których skarżący wyłączeni zostali z możliwości współposiadania lub współkorzystania z nieruchomości.
W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wniesiono: o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 200 p.p.s.a., o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie, stosownie do art. 176 § 2 p.p.s.a. złożono oświadczenie o zrzeczeniu się rozpoznania sprawy na rozprawie.
Na podstawie art. 179 p.p.s.a. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na rzecz organu odwoławczego kosztów postępowania, rozpoznanie sprawy bez wyznaczania rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania oraz przesłanki wskazane w art. 189 p.p.s.a. Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie podlega uwzględnieniu.
Kwestią sporną w sprawie rozpoznanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 12 maja 2023 r. było to, czy P. T. jest jedynym posiadaczem samoistnym nieruchomości położnej w T. przy ul. [...], a jej współwłaściciele nie mają możliwości korzystania z niej.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, to obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym. Zgodnie natomiast z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach.
Definicję "posiadacz samoistny" odnajdujemy w art. 336 k.c. Zgodnie z powołanym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Zgodnie z art. 336 k.c., o posiadaniu i jego postaci decyduje wyłącznie sposób władania rzeczą. Jeśli sposób władania odpowiada treści prawa własności, to spełnia cechy posiadania samoistnego. Wola posiadania jest skierowana na określony zakres władztwa, nie może być ukryta - chodzi tu o jawny dla otoczenia, niedwuznaczny zamiar. Posiadanie nie traci cechy samoistności z tego powodu, że posiadacz wie, że nie jest właścicielem, jeżeli tylko posiada tak, jakby był właścicielem. Obok woli posiadania "jak właściciel" konieczne jest także faktyczne władanie rzeczą.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wynikająca z art. 3 ust. 3 u.p.o.l. zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza nieruchomości przed jej właścicielem ma również zastosowanie w przypadku, gdy samoistnym posiadaczem nieruchomości jest jeden z jej współwłaścicieli, co powoduje, że określona w art. 3 ust. 4 u.p.o.l. zasada solidarności obowiązku podatkowego współwłaścicieli nie ma w tym przypadku zastosowania.
W myśl art. 3 ust. 4 u.p.o.l., jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub współposiadaczach. Ponieważ przepis ten należy wykładać w powiązaniu z art. 3 ust. 1 i ust. 3 u.p.o.l., trzeba przyjąć, że również w przypadku współwłasności przedmiotu opodatkowania obowiązuje zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza przed właścicielem. Jeżeli zatem, mimo wielości współwłaścicieli, nieruchomością samoistnie włada tylko jeden z nich, to obowiązek podatkowy ciąży wyłącznie na nim, a nie solidarnie na wszystkich współwłaścicielach, także na tych, którzy przymiotu posiadaczy samoistnych nie mają; analogicznie, w przypadku współposiadania samoistnego kilku podmiotów, niezależnie od tego, czy są oni również współwłaścicielami przedmiotu opodatkowania, czy też nie, obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współposiadaczach, z wyłączeniem tych współwłaścicieli, którzy przymiotu samoistnych posiadaczy nie mają (zob. wyrok NSA z 6.06.2024 r., III FSK 1059/21; publik. CBOSA).
W niniejsze sprawie Sąd I instancji zasadnie ocenił, że organy podatkowe prawidłowo zobowiązały wszystkich współwłaścicieli do zapłaty podatku od nieruchomości. Materiał dowodowy zgromadzony przez organy podatkowej znajdujący się w aktach sprawy oraz dokonane ustalenia nie pozwalają na przyjęcie, aby w sprawie wystąpił przypadek posiadania samoistnego nieruchomości przez P. T.
Jak prawidłowo ustalono w sprawie nie wystąpiły okoliczności, które świadczą o tym, że P. T. traktuje sporną nieruchomość jako swoją własność, gdyż nie opłaca z własnych środków podatku od nieruchomości, nie przeprowadza remontów, a także nie dokonuje innych nakładów. Co istotne, zgodnie z jego oświadczeniem, zaprzecza by posiadał sporną nieruchomość. A jak wskazano powyżej wola posiadania jest skierowana na określony zakres władztwa, nie może być ukryta lecz jawna dla otoczenia, charakteryzująca się niedwuznacznym zamiarem. Dlatego też ustalenia tego nie zmienia powoływanie się na okoliczność parkowania pojazdu, czy składowania opon. Także powołanie się na zgłaszanie włamań na teren nieruchomości.
Przechodząc do omówienia zarzutów skargi kasacyjnej należy ocenić, iż nie jest trafny zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z przywoływanymi przepisami prawa. Przepis ten stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazać należy, że art. 134 § 1 p.p.s.a. określa granice rozpoznania skargi przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Oznacza to, że o naruszeniu normy wynikającej z powyższego przepisu można byłoby mówić, gdyby - po pierwsze - sąd wykroczył poza granice sprawy, w której została wniesiona skarga, albo po drugie - mimo wynikającego z tego przepisu obowiązku - nie wyszedł poza zarzuty i wnioski skargi, np. nie zauważając naruszeń prawa, które nie były powołane przez skarżącego, a które Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić z urzędu. Taka sytuacja nie miała miejsca w okolicznościach rozpoznawanej przez Sąd odwoławczy sprawy, dlatego też zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. jest niezasadny.
W rozpatrywanej sprawie organy podatkowe zebrały kompletny materiał dowodowy, uzasadniających twierdzenie co do zasadności opodatkowania podatkiem od nieruchomości wszystkich współwłaścicieli. Współwłaściciele nie przedstawili natomiast dowodów, mogących podważyć te ustalenia. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że organy zebrały pełny materiał dowodowy, który poddany został swobodnej ocenie i który pozwalał na wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty. Z tych względów niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 121 o.p., art. 122 o.p. oraz art. 187 § 1 tej ustawy.
Nie jest również trafny zarzut dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem jednym z elementów uzasadnienia orzeczenia jest przytoczenie zarzutów skargi, a z tego z kolei wywodzi się obowiązek sądu odniesienia się do tych zarzutów. Nie oznacza to jednak, że wypełniając go sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez taki zarzut nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego.
Ocena uzasadnienia zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że spełnia wymogi określone w tym przepisie. W uzasadnieniu Sąd przedstawił stan sprawy przede wszystkim, wyjaśniając podstawę rozstrzygnięcia i powołał argumenty przemawiające za uznaniem zaskarżonej decyzji za odpowiadającą prawu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzut naruszenia przepisu postępowania, podniesiony jest skutecznie jeżeli wykazane zostanie, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał, że do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. doszło i nie zawarł żadnego uzasadnienia wskazującego na to, że naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej jeżeli wykazane zostanie wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym art. 141 § 4 p.p.s.a. i umożliwia jego kontrolę instancyjną.
W konsekwencji, ponieważ żaden z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów nie okazał się zasadny, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę tę oddalił.
SNSA Dominik Gajewski SNSA Jacek Brolik SNSA Jolanta Sokołowska