I SA/GD 387/20

I SA/Gd 387/20 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2020-09-22
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-04-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alicja Stępień
Krzysztof Przasnyski /przewodniczący/
Małgorzata Gorzeń /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 3337/21 - Wyrok NSA z 2024-02-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 771
art. 149 i art. 283
Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.) Sędzia NSA Alicja Stępień Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 września 2020 r. sprawy ze skargi A. Z. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 11 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty opłaty egzekucyjnej za miesiące od stycznia do lipca 2019 roku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 4176 (cztery tysiące sto siedemdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 11 lutego 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21 października 2019 r., którą odmówiono A.Z. stwierdzenia nadpłaty opłaty egzekucyjnej stanowiącej niepodatkową należność budżetową za miesiące od stycznia do lipca 2019 r. w łącznej wysokości 18.603,00 zł.
Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny.
A.Z. (dalej: Komornik, Skarżący, Strona) prowadzący Kancelarię Komorniczą nr [...] złożył do Naczelnika Urzędu Skarbowego informacje w sprawie opłaty egzekucyjnej stanowiącej dochód budżetu państwa (OEG-1) za miesiące od stycznia do lipca 2019r.
Następnie Komornik Sądowy w dniu 10.09.2019r. złożył w organie skarbowym korekty informacji w sprawie opłaty egzekucyjnej (OEG-1) za miesiące od stycznia do lipca 2019r., w których dokonał obniżenia wysokości opłaty egzekucyjnej podlegającej przekazaniu na rachunek urzędu skarbowego. Natomiast w odrębnym piśmie z dnia 09.09.2019r. zawarł wniosek o stwierdzenie nadpłaty opłaty egzekucyjnej za miesiące od stycznia do lipca 2019r. w wysokości 18.603,00 zł - stanowiącej niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym, uiszczoną na podstawie art. 149 ustawy z dnia 22 marca 2018r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2018r., poz. 771 ze zm.). W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku Komornik Sądowy podniósł, że z uwagi na błędną interpretację przepisów prawa wyżej wymienione informacje (OEG-1) zostały sporządzone nieprawidłowo. W konsekwencji niesłusznie zostały naliczone i odprowadzone do budżetu państwa kwoty opłat egzekucyjnych w odniesieniu do postępowań egzekucyjnych wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019r., a niezakończonych prawomocnym orzeczeniem w 2018 roku.
Komornik Sądowy uzasadnił swój wniosek o stwierdzenie nadpłaty opierając się na analizie przepisów wynikających z aktów normatywnych regulujących zasady finansowania egzekucji sądowej oraz organizacji i funkcjonowania kancelarii komorniczych tj.: ustawie z dnia 28.02.2018r. o kosztach komorniczych (Dz.U. z 2018r. poz. 770 ze zm.) oraz ustawie z dnia 22.03.2018r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2018r. poz. 771 ze zm.), które weszły w życie z dniem 01.01.2019r., i które zastąpiły ustawę z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 1997r. nr 133, poz. 882, ze zm.).
W swoim wystąpieniu Komornik odwołał się przede wszystkim do regulacji zwartych w art. 149 ust. 1-5 oraz art. 283 ust. 1 i 2 ustawy o komornikach sądowych w związku z art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych wywodząc, że zgodnie z prawidłową wykładnią tych przepisów do wszystkich opłat egzekucyjnych, za wyjątkiem opłat wskazanych w art. 29 i art. 30 ustawy o kosztach komorniczych, w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r. znajdzie zastosowanie poprzednio obowiązująca ustawa o komornikach sądowych i egzekucji, nie zaś obowiązująca od dnia 1 stycznia 2019 r. ustawa o kosztach komorniczych lub ustawa o komornikach. W ocenie Komornika Sądowego bez względu na to, czy koszty te zostały prawomocnie ustalone przed dniem 1 stycznia 2019r., czy też prawomocne ustalenie będzie miało miejsce już po 1 stycznia 2019r., dla zastosowania ustawy o komornikach sądowych i egzekucji wystarczające jest, by dane postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed dniem 1 stycznia 2019r. O tym, jakie przepisy będą miały zastosowanie, decydująca jest data złożenia wniosku egzekucyjnego przez wierzyciela, który wszczyna postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji, nowe regulacje mają zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych od 1 stycznia 2019r.
Tym samym w rozumieniu Skarżącego, opłaty pobierane w sprawach egzekucyjnych wszczętych przed 2019 rokiem, bez względu na fakt, czy wcześniej były bądź nie ustalone w formie postanowienia komornika, nie stanowią dochodu budżetu państwa.
Naczelnik Urzędu Skarbowego po rozpatrzeniu wniosku Strony wydał w dniu 21 października 2019 r. decyzję, którą odmówił stwierdzenia nadpłaty we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wskazał, że zgodnie ze stanowiskiem Strony nadpłata miała powstać z uwagi na odprowadzenie opłat budżetowych również od opłat egzekucyjnych ściągniętych w postępowaniach egzekucyjnych wszczętych przed 1 stycznia 2019r., w których koszty nie zostały prawomocnie ustalone w roku 2018. W ocenie organu pierwszej instancji jednak Strona dokonała błędnej wykładni wskazanych przepisów prawa przyjmując, iż opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych przed 1 stycznia 2019r. i niezakończonych do tego dnia, nie stanowią dochodu budżetu Państwa.
Komornik Sądowy w ustawowym terminie wniósł odwołanie od powyższej decyzji, po rozpatrzeniu którego Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że istota badanej sprawy sprowadzała się do prawidłowej wykładni przepisów prawa odnoszących się do należnej (począwszy od dnia 01.01.2019r.) budżetowi państwa części opłat egzekucyjnych, a w konsekwencji stwierdzenia, czy powstała w tym zakresie nadpłata w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 900 z późn. zm.).
Następnie organ wskazał, że uprzednio obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (straciły moc z dniem 1 stycznia 2019 r. a w ich miejsce zaczęły obowiązywać dwie ustawy - to jest ustawa z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych, określająca wysokość kosztów komorniczych i zasady ich ponoszenia oraz tryb postępowania w sprawach dotyczących tych kosztów (art. 1 powołanej ustawy) oraz ustawa z dnia 22 marca 2018r. o komornikach sądowych, określająca zasady pełnienia służby na stanowisku komornika sądowego, prawa i obowiązki komorników, zasady naboru do zawodu komornika i przygotowania do wykonywania tego zawodu, funkcjonowanie samorządu komorniczego, zasady sprawowania nadzoru nad komornikami i samorządem komorniczym - z uwzględnieniem konieczności zapewnienia należytego wykonywania zadań państwa w zakresie sprawnej, skutecznej i rzetelnej egzekucji sądowej (art. 1 powołanej ustawy).
Art. 149 ustawy o komornikach sądowych poświęcony został opłacie egzekucyjnej i stanowi on, co następuje:
Opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2, na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2363).
Uzyskane opłaty egzekucyjne, po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowią dochód budżetu państwa i podlegają przekazaniu na rachunek, o którym mowa w art. 196 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649 i 2020), urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii, w terminie do 5 dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym zostały uzyskane.
Przez uzyskane opłaty egzekucyjne rozumie się opłaty faktycznie pobrane lub ściągnięte na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.
Organem pierwszej instancji właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie opłat egzekucyjnych podlegających przekazaniu zgodnie z ust. 2, jest naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na siedzibę kancelarii.
Komornik jest obowiązany złożyć do urzędu skarbowego, o którym mowa w ust. 2, miesięczną informację o uzyskanych opłatach egzekucyjnych oraz opłatach egzekucyjnych podlegających przekazaniu zgodnie z ust. 2, w terminie do 10 dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym zostały uzyskane. Informacja ta stanowi dowód księgowy.
W przypadku uprawomocnienia się orzeczenia sądu skutkującego koniecznością zwrotu całości lub części uzyskanej opłaty egzekucyjnej, proporcjonalna część przekazanej opłaty egzekucyjnej stanowi nadpłatę w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.).
Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych określi, w drodze rozporządzenia, wzór informacji o uzyskanych opłatach egzekucyjnych oraz opłatach egzekucyjnych podlegających przekazaniu zgodnie z ust. 2, mając na uwadze zapewnienie kompletności tej informacji oraz możliwość weryfikacji prawidłowości przekazywania opłat egzekucyjnych podlegających przekazaniu zgodnie z ust. 2.
Natomiast art. 150 powołanej ustawy reguluje kwestię wynagrodzenia prowizyjnego przysługującego komornikowi sądowemu. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, wynagrodzenie prowizyjne komornik potrąca bezpośrednio z uzyskanych opłat egzekucyjnych.
Z kolei art. 283 ust. 1 i 2 ww. ustawy stanowi, że:
1. Przepisów art. 149-151 nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
2. Opłaty, o których mowa w ust. 1, przypadają komornikowi, zastępcy komornika, komornikowi odwołanemu, komornikowi, którego powołanie na stanowisko komornika wygasło z mocy prawa, albo spadkobiercom zmarłego komornika zgodnie z dotychczasowymi przepisami.
Natomiast art. 305 powołanej ustawy (Rozdział 14, Przepisy końcowe) wskazuje, że traci moc ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. z 2017 r. poz. 1277, 1343, 1452 i 1910 oraz z 2018 r. poz. 398).
Z kolei art. 52 ustawy z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych, stanowi co następuje:
1. Do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Do postępowań, o których mowa w ust. 1, przepisy art. 29 i art. 30 stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.
Jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy powstały okoliczności uprawniające do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 49 ust. 2b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1309 oraz z 2019 r. poz. 1669), do tego wniosku i jego rozpoznania stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zaś w art. 54 ww. ustawy wskazano, że wchodzi ona w życie z dniem 1 stycznia 2019r.
Dyrektor IAS zauważył, że jedna z tych ustaw (o kosztach komorniczych) jest wcześniejsza, druga zaś (o komornikach sądowych) późniejsza. Obie wprawdzie weszły w życie w dniu 1 stycznia 2019r., to jednak ustawa z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych zawiera normę kolizyjną (art. 52 ust. 1), zaś ustawa z dnia 22 marca 2018r. zawiera przepis przejściowy (art. 305), zgodnie z którym traci moc ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji.
Biorąc pod uwagę fakt, iż ustawa z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych, zawierająca regulację w przepisie art. 52 ust. 1, zgodnie z którą do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, jest ustawą wcześniejszą, pojawiła się konieczność ustalenia, czy przepis art. 305 ustawy z dnia 22 marca 2018r. o komornikach sądowych, uchylający wprost całą ustawę z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji, nie ruguje z obrotu prawnego norm ustawy poprzednio obowiązującej, a więc przepisów dotychczasowych, o których mowa w art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018r.
Gdyby przyjąć, iż przepis art. 305 ustawy późniejszej (z dnia 22 marca 2018r.) zgodnie z zasadą, iż prawo późniejsze uchyla wcześniejsze, usunął z obrotu normę art. 52 ust. 1 ustawy wcześniejszej (z dnia 28 lutego 2018r. o komornikach sądowych), wówczas nie byłoby przepisów dotychczasowych, na podstawie których należałoby oprzeć ustalenia odnośnie opłat egzekucyjnych, realizowanych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, wątpliwości te można rozwiązać jedynie poprzez uznanie, iż przepis art. 305 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, uchylając z dniem 1 stycznia 2019 r. przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, w istocie pozbawił możliwości zastosowania powołanego przepisu art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Norma powołanego art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jest zatem normą pustą.
Powyższe stanowisko znajduje oparcie w kształtującym się na bazie nowych regulacji orzecznictwie sądów cywilnych - por. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 22 marca 2019 r., sygn. akt I Co 293/19 (LEX 2638979) oraz postanowienie Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku z dnia 18 kwietnia 2019r., sygn. akt XII lCo 419/2019 (LEX 2667274)].
Tym samym do stanów prawnych sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, należy stosować przepisy obowiązujące w dacie orzekania. Nie ma już bowiem norm dotychczasowych, które ustawa późniejsza uchyliła, w oparciu o które organ odwoławczy mógłby orzekać w niniejszej sprawie.
Ponadto, jak trafnie w ocenie organu wskazał Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 22 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt I Co 293/19 (LEX nr 2638979) -"Na tle przepisów rozporządzenia w sprawie "Zasad techniki prawodawczej " należy przyjąć, że gdyby ustawodawca chciał stosować do postępowań wszczętych przed 1 stycznia 2019 r. także po tej dacie część przepisów ustawy z 1997r. o kosztach postępowania egzekucyjnego, to winien wyraźnie wskazać, że ustawa ta traci moc w zakresie regulującym zagadnienia ustrojowe dotyczące komorników, a do czasu zakończenia postępowań opartych na przepisach o kosztach egzekucyjnych, winny obowiązywać przepisy w dotychczasowym brzmieniu ".
Również w ocenie Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku zawartej w postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2019r., sygn. akt XII lCo 419/2019 (LEX 2667274) należało przyjąć, że zamiarem ustawodawcy było doprowadzenie do takiego stanu, aby prowadzenie od dnia 1 stycznia 2019 r. postępowań wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy o kosztach komorniczych odbywało się w oparciu o przepisy nowej ustawy.
Na tle zaprezentowanego wywodu Sąd Rejonowy w postanowieniu z dnia 22 marca 2019 r. w sprawie sygn. akt I Co 293/19 (LEX nr 2638979) stwierdził ponadto, "że takie założenie prawodawcy można wywieść także po lekturze wprowadzanej równolegle ustawy o komornikach sądowych, w której w art. 298 ust. 1 wskazano, że do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 261 (Kodeks postępowania cywilnego - przyp.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.
Przyjęcie założenia, że po 1 stycznia 2019 r. możliwe jest stosowanie - także przez tut. Sąd w niniejszej sprawie - przepisów ustawy z 1997 r. stałoby w sprzeczności z treścią art. 305 ustawy o komornikach sądowych. Na tle brzmienia np. art. 261 tej ustawy, w którym zapisano, że "W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 155, z późn. zm.) wprowadza się następujące zmiany: (...)", a także brzmienia jej art. 305, należy wnosić, że w sytuacji, gdy wolą ustawodawcy jest wprowadzenie od pewnej daty nowej treści przepisu, to przepis w poprzednim brzmieniu nie jest uchylany, lecz od tej daty nadaje mu się nowe brzmienie. Pozwala to na zastosowanie także po dacie wejścia w życie przepisów nowelizujących przepisu obowiązującego w brzmieniu sprzed nowelizacji. Na tle przepisów rozporządzenia w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" należy przyjąć, że gdyby ustawodawca chciał stosować do postępowań wszczętych przed 1 stycznia 2019 r. także po tej dacie część przepisów ustawy z 1997r. o kosztach postępowania egzekucyjnego, to winien wyraźnie wskazać, że ustawa ta traci moc w zakresie regulującym zagadnienia ustrojowe dotyczące komorników, a do czasu zakończenia postępowań opartych na przepisach o kosztach egzekucyjnych, winny obowiązywać przepisy w dotychczasowym brzmieniu.
Przyjęta przez Sąd wykładnia prowadzi do wniosku, że art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jest normą pustą, nie jest bowiem możliwe jej zastosowanie, tzn. odnalezienie normy prawnej, która obowiązywałaby przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a po tym czasie mogłaby znaleźć zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed tym dniem, w tym także w zakresie ustalenia kosztów postępowania umorzonego na wniosek wierzyciela."
Konkludując Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że aprobuje w całości przedstawione wyżej stanowisko sądów cywilnych w zakresie ustalania kosztów egzekucyjnych, w świetle którego zarówno sądy orzekające w sprawie kosztów egzekucyjnych, jak i Komornik orzekający o kosztach postępowania egzekucyjnego po dniu 1 stycznia 2019r., zobligowany jest do stosowania aktualnych, z uwagi na datę orzekania, przepisów ustawy o kosztach komorniczych. Powyższe stanowisko przekłada się nie tylko na faktyczną wysokość pobieranych kosztów egzekucyjnych i ich rodzaj, zależnie od realizowanych czynności, ale również na wysokość opłat egzekucyjnych podlegających przekazaniu na rachunek urzędu skarbowego.
Dlatego też Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego .
Komornik Sadowy nie zgadzając się z wyżej wymienioną decyzją organu odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r o kosztach komorniczych w zw. z art. 305 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskutek uchylenia przez ten ostatni przepis ustawy z 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji nie jest możliwe stosowanie przepisu art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, gdyż stał się on przepisem pustym,
naruszenie przez organ administracji art. 149 ust. 1-3 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż opłaty egzekucyjne w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019r., tj. przed wejściem w życie ustawy o kosztach komorniczych, są daninami publicznymi podlegającymi odprowadzeniu do budżetu, nie zaś dochodami komornika,
naruszenie art. 75 § 4a Ordynacji podatkowej poprzez odmowę stwierdzenia nadpłaty, mimo iż nadpłata ta powstała.
W oparciu o przedstawione zarzuty pełnomocnik Strony wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Oceniając zaskarżoną decyzją z punktu widzenia powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Zasadny okazał się bowiem zarzut naruszenia art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych w zw. z art. 305 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych poprzez ich wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskutek uchylenia przez ten ostatni przepis ustawy z 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji nie jest możliwe stosowanie przepisu art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, gdyż stał się on przepisem pustym.
Przypomnieć należy, że w dniu 1 stycznia 2019 r. weszły w życie dwie ustawy regulujące działalność komorników - ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych.
Zgodnie z art. 149 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych opłata egzekucyjna stanowi niepodatkową należność budżetową o charakterze publicznoprawnym pobieraną za czynności, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1 i 2, na zasadach określonych w ustawie o kosztach komorniczych. Stosownie do art. 149 ust. 2 ustawy o komornikach sądowych uzyskane opłaty egzekucyjne, po potrąceniu wynagrodzenia prowizyjnego komornika, stanowią dochód budżetu państwa i podlegają przekazaniu na rachunek, o którym mowa w art. 196 ust. 1 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm.), urzędu skarbowego właściwego ze względu na siedzibę kancelarii, w terminie do 5 dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym zostały uzyskane.
Z kolei art. 283 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że przepisów art. 149-151 nie stosuje się do opłat egzekucyjnych prawomocnie ustalonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.
Natomiast art. 305 powołanej ustawy wskazuje, że traci moc ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1277, 1343, 1452 i 1910 oraz z 2018 r. poz. 398).
Zgodnie z kolei z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018r. o kosztach komorniczych, do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.
Na tle powyższych uregulowań pojawił się spór co do tego, które przepisy, stare (ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o komornikach sądowych i egzekucji), czy nowe (ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych oraz ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych), należy stosować do opłat egzekucyjnych pobranych po dniu 1 stycznia 2019 r. w sprawach wszczętych przed tą datą. Strona skarżąca wywodzi, że prawidłowa wykładnia powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że niepodatkowymi należnościami budżetowymi podlagającymi wpłacie do urzędu skarbowego będą tylko te opłaty egzekucyjne, które pobrane zostaną w sprawach wszczętych po dniu 1 stycznia 2019 r., tj. po dniu wejścia w życie ustawy o komornikach sądowych oraz ustawy o kosztach komorniczych. Miarodajną dla oceny właściwego stanu prawnego jest zatem data wszczęcia postępowania (złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji) a nie data pobrania opłaty.
Organ odwoławczy natomiast stanął na stanowisku, że art. 305 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych uchylając z dniem 1 stycznia 2019 r. przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, w istocie pozbawił możliwości zastosowania przepisu art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych. Norma powołanego art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jest zatem normą pustą. Stąd też uznał on, że wszystkie opłaty egzekucyjne pobierane przez komornika po dniu 1 stycznia 2019 r., w tym również w sprawach wszczętych przed dniem 1 stycznia 2019 r. są opłatami pobieranymi na podstawie ustawy o kosztach komorniczych. Tym samym powinny one zostać odprowadzone przez komornika sądowego na rachunek odpowiedniego organu podatkowego.
W ocenie Sądu stanowisko organu, w myśl którego przepis art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jest normą pustą, jest błędny.
Organ powołał się na pogląd pojawiający się w orzecznictwie sądów cywilnych, według którego art. 305 ustawy o komornikach sądowych derogujący ustawę o komornikach sądowych i egzekucji jako przepis późniejszy usunął z obrotu normę art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jako normę wynikającą z ustawy wcześniejszej. W orzeczeniach tych, których fragmenty organ przytoczył, odwołano się też do Zasad techniki prawodawczej i wskazano, że "gdyby ustawodawca chciał stosować do postępowań wszczętych przed 01.01.2019r. także po tej dacie część przepisów ustawy z 1997r. o kosztach postępowania egzekucyjnego to winien wyraźnie wskazać, że ustawa ta traci moc obowiązującą w zakresie regulującym zagadnienia ustrojowe dotyczące komorników, a do czasu zakończenia postępowań opartych na przepisach o kosztach egzekucyjnych, winny obowiązywać przepisy w dotychczasowym brzmieniu".
Odnosząc się do tego poglądu, który organ przyjął za podstawę swojej argumentacji, należy zauważyć, że reguła lex posteriori derogat legi priori może znaleźć zastosowanie w razie kolizji dwóch norm, z których jedna jest wcześniejsza, a druga późniejsza. Sąd podziela pogląd, według którego decydujący w tym zakresie jest moment wejścia danego aktu normatywnego w życie, choć występują też poglądy, że datą decydującą jest ogłoszenie aktu normatywnego. Stanowisko swoje Sąd opiera na tym, że dopiero od daty wejścia w życie aktu normatywnego zaczynają obowiązywać określone normy prawne i dopiero od tego momentu mogą one pozostawać ze sobą w kolizji, która uzasadnia stosowanie omawianej reguły.
Przenosząc powyższe poglądy na grunt art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych i art. 305 ustawy o komornikach sądowych, należy stwierdzić, że żadna z norm wynikających z tych przepisów nie jest wcześniejsza od drugiej, weszły one bowiem w życie w tej samej dacie, tj. 1 stycznia 2019 r. Obie ustawy zostały opublikowane w Dzienniku Ustaw w tym samym dniu (25 kwietnia 2018r.). Zatem nawet kryterium daty ich ogłoszenia przemawia za tezą o jednoczesności zawartych w nim norm.
Nietrafna jest też argumentacja odwołująca się do Zasad Techniki Prawodawczej. Z § 31 ust. 1 tychże Zasad wynika, że jeżeli w stosunku do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy zamierza się czasowo stosować przepisy dotychczasowej ustawy, zaznacza się to wyraźnie, nadając przepisowi przejściowemu odpowiednie brzmienie: "W sprawach ... stosuje się art. ... ustawy ... (tytuł dotychczasowej ustawy)" albo "W sprawach ... stosuje się art. ... ustawy ... (tytuł znowelizowanej ustawy) w brzmieniu dotychczasowym". Wynika stąd, że w przepisach przejściowych ustanawiających regułę jedności (kontynuacji) nie używa się takich zwrotów, jak "obowiązuje w zakresie" albo "nie traci mocy w zakresie" ale jest używany zwrot "stosuje się". Taki zwrot jest użyty właśnie w art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.
Przyjęcie stanowiska prezentowanego przez organ oznaczałoby, że treść normy wynikającej z art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych, mimo że przepis ten nie został uchylony i nadal jest częścią obowiązującego systemu prawa, nie miałaby żadnego normatywnego znaczenia i byłaby normą pustą. Tymczasem w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w doktrynie prawa podatkowego utrwalona jest zasada zakazu wykładni per non est, zgodnie z którą nie można interpretować tekstu prawnego w taki sposób, aby jakakolwiek część interpretowanego przepisu okazała się zbędna (L.Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2010, s. 122-123; A. Bielska-Brodziak, Interpretacja tekstu prawnego na podstawie orzecznictwa podatkowego, 2009, LEX; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 20 marca 2000 r., FPS 14/99; wyrok NSA z 22 września 2010 r., II FSK 836/09; wyrok NSA z 30 października 2003 r., III SA 2290/02; wyrok NSA z 26 października 2017 r., II FSK 2694/15).
Należy też podkreślić, że obowiązywanie normy prawnej (aktu prawnego, z którego wynika ta norma) a stosowanie normy prawnej to dwa różne zagadnienia. Wbrew zatem stanowisku organu, akt uchylenia ustawy nie wywołuje takiego skutku, że od tego momentu normy z niej wyinterpretowane nie znajdują już w ogóle zastosowania, a z drugiej strony fakt nabrania mocy obowiązującej przez ustawę nie wywołuje takiego skutku, że normy z niej wyinterpretowane znajdują zastosowanie do wszelkich okoliczności, które są w nich określone. Skutkiem zatem utraty mocy obowiązującej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji na podstawie art. 305 ustawy o komornikach sądowych nie jest pozbawienie możliwości zastosowania art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych.
Rozstrzygając sprawę organ za podstawę swojej argumentacji przyjął zatem błędny pogląd, że przepis art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych jest normą pustą. To błędne założenie implikowało dalsze wnioski, które w tej sytuacji straciły swoją podstawę i wymagają zweryfikowania. Organ ponownie rozpatrując sprawę zobowiązany będzie zatem dokonać wykładni obowiązujących przepisów z uwzględnieniem treści art. 52 ust. 1 ustawy po kosztach komorniczych, który jest częścią obowiązującego systemu prawnego.
Sąd nie mógł się wypowiedzieć co do zarzutu nr 2 i 3 skargi, to jest rozstrzygnąć o prawidłowej wykładni art. 149 ust. 1-3 ustawy o komornikach sądowych w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych i istnieniu bądź nie wnioskowanej nadpłaty. W orzecznictwie wskazuje się, że nie jest rolą sądu zastępowanie organów administracyjnych w akcie stosowania prawa, lecz kontrola tego aktu. Rozstrzygnięcie powyższych kwestii przez Sąd stanowiłoby niedopuszczalne zastępowanie organu w realizacji jego obowiązku. Rolą sądu jest wyłącznie dokonanie kontroli zgodności z prawem wydanej przez organ decyzji, a skoro organ stosując prawo pominął art. 52 ust. 1 ustawy o kosztach komorniczych błędnie uznając go za normę pustą, to Sąd nie może skontrolować prawidłowości wykładni tego przepisu i sposobu jego zastosowania, które nie nastąpiło.
Z tych też powodów, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Obejmują one wpis od skargi, opłatę skarbową od pełnomocnictwa oraz wynagrodzenie radcy prawnego zgodnie z § 2 pkt 5 w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265).