I SA/Łd 551/23

I SA/Łd 551/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Gortych-Ratajczyk
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący/
Ewa Cisowska-Sakrajda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 15 par. 1, art. 15 par. 5, art. 33 par. 2 pkt 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1904
art. 131 par. 1, art. 139 par. 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 676
art. 44 par. 1, art. 206 par. 1
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda (spr.), Asesor WSA Agnieszka Gortych-Ratajczyk, po rozpoznaniu w dniu 24 października 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 15 czerwca 2023 r. nr 1001-IEW-3.7113.7.2023.13.U14.JH w przedmiocie oddalenia zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia w sprawie postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa — Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. O. kwotę 480,- (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu wraz z należnym podatkiem od towarów i usług liczonym od tej kwoty.
Uzasadnienie
Dyrektor Administracji Skarbowej w Łodzi postanowieniem z dnia 15 czerwca 2023 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Widzew w przedmiocie zarzutu W. Z. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego z 12 grudnia 2022 r. nr 1014-723.1095461.2022, obejmującego zaległości wynikające z prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi III Wydział Karny z 19 maja 2021 r., III K [...].
W uzasadnieniu tego postanowienie – powołując art. 33 § 2 pkt 4, art. 15 § 1 i § 5 u.p.e.a. oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia dnia 30 października 2014 r. (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 131) oraz art. 44 § 1 i art. 206 § 1 k.w.w. – stwierdził, że obciążająca skarżącego kwota przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej osiągniętej z udowodnionych przestępstw, została orzeczona wobec skarżącego wyrokiem Sądu Rejonowego dla Łodzi-Widzewa w Łodzi III Wydział Karny z 19 maja 2021 r., III K [...], w trybie art. 45 § 1 k.k. w kwocie łącznej 31.785,42 zł. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi III Wydział Karny - w myśl przywołanych wyżej przepisów art. 206 w zw. z art. 44 k.k.w. - pismami z 24 sierpnia 2022 r. (nr karty dł. od [...] do [...]), wezwał skarżącego do uiszczenia kwot tej należności w terminie 30 dni. Wskazał jednocześnie, że brak zapłaty spowoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Korespondencja została wysłana w dniu 25 sierpnia 2022 r. za pośrednictwem operatora pocztowego, na adres zamieszkania skarżącego, tj. [...] Ł., ul. [...] 12/14/4. Pisma były dwukrotnie awizowane przez operatora pocztowego (w dniach 31 sierpnia 2022 r. i 8 września 2022 n). Zwrot do nadawcy nastąpił 16 września 2022 r. Zatem korespondencja przechowywana była w placówce pocztowej przez okres 16 dni, czyli dłuższy niż ustawowe 14 dni. Pisma nie zostały przez skarżącego podjęte w terminie, więc zostały uznane za doręczone w formie "fikcji doręczenia". Organ podniósł, że doręczenie korespondencji sporządzanej przez sądy rejonowe, następuje w trybie przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1375), zwanej k.p.k. W myśl art. 131 § 1 k.p.k. wezwania, zawiadomienia oraz inne pisma, od których daty doręczenia biegną terminy, doręcza się przez: 1) operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 896); 2) pracownika organu wysyłającego; 3) organ procesowy dokonujący czynności procesowej - w toku tej czynności; 4) Policję - tylko w razie niezbędnej konieczności. Stosownie do art. 133 § 1 k.p.k. jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art. 132, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe, pozostawia się w najbliższej placówce pocztowej tego operatora pocztowego, a przesłane w inny sposób w najbliższej jednostce Policji albo we właściwym urzędzie gminy. O pozostawieniu pisma w myśl § 1, doręczający umieszcza zawiadomienie w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo pozostawiono oraz, że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego upływu tego terminu, należy czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W razie dokonania tych czynności pismo uznaje się za doręczone (art. 133 § 2 k.p.k.). Zgodnie z art. 139 § 1 k.p.k. zdanie pierwsze, jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, w tym także z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie, pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. W orzecznictwie wskazuje się, że uznanie pisma za prawidłowo doręczone w rozumieniu art. 139 § 1, nie zależy od stanu wiedzy organu wysyłającego pismo odnośnie tego, czy rzeczywiście jego adresat przebywa w miejscu stałego pobytu, czy jego nieobecność w tym miejscu ma charakter chwilowy czy też trwały, bądź czy wykazał on aktywność w celu podjęcia pisma, a opiera się jedynie na stwierdzeniu istnienia warunków formalnoprawnych doręczenia, i jeżeli zostały one spełnione, można uznać, że doszło do prawidłowego doręczenia (wyrok SN z 16 lipca 2009 r., V KK [...], Kodeks postępowania karnego Komentarz red. Sakowicz 2023, wyd. 10, art. 139; wyrok WSA w Lublinie z 22 czerwca 2022 r., I SA/Lu 93/22 – orzeczenie nieprawomocne).
Zdaniem organu, okoliczność, że w dniu 31 sierpnia 2022 r., tj. w dniu dostarczenia przesyłki z Sądu przebywał już w zakładzie karnym i stąd nie mógł odebrać korespondencji i - w związku z powyższym - nie miał wiedzy o wszczętym postępowaniu egzekucyjnym, nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. W art. 206 k.k.w. mowa jest o wezwaniu osoby zobowiązanej do uiszczenia należności orzeczonej przez sąd, a zatem obowiązek zapłaty tej należności nie powstaje z chwilą doręczenia tego wezwania, lecz już wcześniej z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Wezwanie do zapłaty nie ma zatem charakteru pisma procesowego i nie ma żadnego wpływu na prawa i obowiązki skarżącego w odniesieniu do orzeczonych należności. Przekazuje jedynie informacje, że dalsza zwłoka w spłacie długu spowoduje wszczęcie egzekucji administracyjnej wypełniając warunek wskazany w art. 15 u.p.e.a.
Pozostała argumentacja podnoszona w treści uzasadnienia zażalenia (jak zabezpieczenie sądu na majątku skarżącego i trwające postępowanie w tym zakresie, niezadowolenie skarżącego z konsekwencji prowadzonego postępowania egzekucyjnego) nie podlegają rozpatrzeniu, gdyż wykraczają poza zakres zarzutów.
W sporządzonej osobiście skardze na to postanowienie W. Z. podniósł, że treść uzasadnienia tego postanowienia "na wielu stronach w stylu urzędowo zawiłym stara się zaprzeczyć faktom". Te zaś są takie, że w dniu 31 sierpnia 2022 r. o godz. 6.00 został zatrzymany przez Policję w miejscu zamieszkania w Ł. przy ul. [...] 12/14 i doprowadzony do więzienia w celu odbycia kary i tego samego dnia o godz. 10.30 na ten sam adres wpłynęło od operatora pocztowego awizo z wezwaniem do uiszczenia należności sądowych wynikających z wskazanego wyroku. Ponowne awizo było w dniu 8 września 2022 r. Niepodjęta przesyłka została następnie zwrócona organowi i uznana za doręczoną w drodze fikcji doręczenia. W tych okolicznościach nie mógł on podjąć awizowanej przesyłki, a jego adres pobytu zmienił sąd, który wydał nakaz doprowadzenia do zakładu karnego w tożsamej sprawie, jednocześnie wzywając do uiszczenia należności sadowych. Zdaniem skarżącego przepis art. 139 § 1 k.p.k. nie ma zastosowania do niego, gdyż został aresztowany w tożsamej sprawie.
W odpowiedzi na tę skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Stosownie zaś do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając w trybie uproszczonym w tak zakreślonej kognicji skargę - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy nie naruszyły bowiem prawa w sposób skutkujący uwzględnieniem zaskarżonego aktu.
Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do skuteczności doręczenia skarżącemu przez wierzyciela (sąd karny) zawiadomienia o obowiązku uiszczenia wynikającej z prawomocnego wyroku karnego kwoty łącznej 31.785,42 zł, orzeczonej tytułem przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej osiągniętej z udowodnionego przestępstwa, a orzeczonego prawomocnym wyrokiem SR dla Łodzi – Widzewa III Wydział Karny z dnia 19 maja 2021 r., III K [...]. A źródło tego sporu wynika stąd, że skarżący został osadzony w zakładzie karnym w tym samym dniu, w którym operator pocztowy dokonał pierwszego awizowania tegoż zawiadomienia, lecz już po osadzeniu skarżącego w zakładzie karnym.
Rozpoznając tak zarysowaną istotę sporu Sąd stwierdza, że stosownie do art. 131 § 1 k.p.k. "wezwania, zawiadomienia oraz inne pisma, od których daty doręczenia biegną terminy, doręcza się przez: 1) operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 896); 2) pracownika organu wysyłającego; 3) organ procesowy dokonujący czynności procesowej - w toku tej czynności; 4) Policję - tylko w razie niezbędnej konieczności". A w myśl art. 139 § 1 k.p.k. "jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, w tym także z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie, pismo wysłane pod tym adresem uważa się za doręczone. Dotyczy to także strony, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej skrytki pocztowej i nie zawiadomiła organu o zmianie tego adresu lub zaprzestaniu korzystania z niego".
Z powyższych przepisów wynika, że ze zmianą miejsca zamieszkania jest równoważna zmiana adresu z powodu pozbawienia adresata wolności w innej sprawie, z czym wiąże się obowiązek adresata zawiadomienia sądu o zmianie adresu zamieszkania (pobytu) wraz z konsekwencjami zaniechania temu obowiązkowi w postaci uznania doręczenia za skuteczne pod dotychczasowy adres. Odmienienie zatem niż w poprzednim stanie prawnym, który nie ma zastosowania w tej sprawie z uwagi na datę dokonania spornej czynności, obecnie prawodawca za zmianę adresu traktuje również osadzenie w zakładzie karnym w związku z odbyciem kary pozbawienia wolności. I nie ma tu znaczenia fakt, iż zmiana ta następuje wbrew woli osadzonego, który jest przymusowo doprowadzany do zakładu karnego. Tym samym zostały wyeliminowane występujące na tle poprzedniego brzmienia przepisu wątpliwości interpretacyjne pojęcia zmiana miejsca zamieszkania. Wobec aktualnej treści ostatniego z powołanych przepisów nieaktualna jest bowiem jedna z przeciwstawnych interpretacyjnych linii orzeczniczych, w myśl której za zmianę adresu zamieszkania nie była uznawana zmiana będąca wynikiem przymusowego (a więc wbrew woli i swobodnej decyzji) osadzenia adresata w zakładzie karnym. Obecnie wraz z osadzeniem adresata w zakładzie karnym materializuje się jego obowiązek zawiadomienia sądu jako wierzyciela publicznoprawnego o zmianie adresu zamieszkania (pobytu).
Zważywszy na aktualne brzmienie art. 139 § 1 k.p.k. – Sąd orzekający w tej sprawie stwierdza, że dla oceny skuteczności doręczenia skarżącemu zawiadomienia istotne są okoliczności doręczenia i to w sytuacji zmiany, jak ma to miejsce w tej sprawie, adresu zamieszkania skarżącego w związku z przymusowym doprowadzeniem do zakładu karnego w celu odbycia prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Nie budzi wątpliwości, że wobec skarżącego, poza skazaniem za czyn zabroniony polegający uogólniając na wytwarzaniu amunicji i broni, został również orzeczony przepadem korzyści majątkowej powstałej w związku z tym czynem. Jednym wyrokiem wobec skarżącego zostały zatem rozpoznane dwie sprawy, jedna w przedmiocie winy i odpowiedzialności karnej za sam czyn zabroniony, druga w przedmiocie przepadku korzyści majątkowej. Pomimo, że wynikają one z jednego orzeczenia, to zauważyć trzeba, że inny jest tryb ich wykonania. W pierwszej sprawie wykonanie następuje poprzez osadzenie sprawcy w zakładzie karnym, w drugiej poprzez wszczęcie egzekucji administracyjnej – o ile sprawca dobrowolnie nie wykona orzeczenia sądu karnego. Wykonanie obu orzeczeń może nastąpić dobrowolnie, jeśli sprawca stawi się w wyznaczonym terminie w zakładzie karnym lub uiści kwotę przepadku, ewentualnie w trybie przymusowym. W stosunku do skarżącego – jak wynika z akt i co przyznaje sam skarżący – oba orzeczenia zostały wykonane w trybie przymusowym, gdyż skarżący ani dobrowolnie nie stawił się w zakładzie karnym, ani też dobrowolnie nie uiścił orzeczonej kwoty przepadku korzyści majątkowej, mając przy tym – co trzeba podkreślić – świadomość ciążącego na nim obowiązku. Wobec tego Sąd zauważa, że skarżący miał świadomość zmiany jego adresu zamieszkania w związku z obowiązkiem odbycia kary pozbawienia wolności. Jednocześnie sam nie uczynił zadość orzeczeniu w przedmiocie przepadku korzyści majątkowej, z czym również wiązała się jego świadomość wdrożenia przez sąd karny jako wierzyciela publicznoprawnego odpowiednich środków przymusu. Miał więc świadomość nieuchronnej egzekucji kwoty przepadku korzyści majątkowej. Obowiązujący w państwie porządek prawny musi być przy tym respektowany, organy państwa obowiązane są egzekwować prawo, by inni potencjami sprawcy również mieli świadomość czekającej ich nieuchronnej kary w razie jego naruszenia. Nie może zatem zostać uwzględniony argument skarżącego sugerujący zaskoczenie go doręczonym w trybie fikcji zawiadomienia z zagrożeniem o wszczęciu egzekucji kwoty przepadu korzyści majątkowej, jeśli w ciągu 30 dni nie uczyni zadość temu obowiązkowi. Postępowanie egzekucyjne rządzi się swoimi prawami, na wierzycielu publicznoprawnym, w tym przypadku sądzie karnym, ciąży bezwzględny obowiązek dochodzenia orzeczonej kwoty przepadku korzyści majątkowej. Wykonanie kary pozbawienia wolności i doprowadzenie do wyegzekwowania kwoty przepadku, jakkolwiek mają swoje źródło w jednym czynie penalizowanym prawem karnym, to jednak dalsze ich losy są niezależnie od siebie, oderwane. Po uprawomocnieniu orzeczenia karnego biegną własnym, właściwym dla nich trybem, nie pozostają ze sobą w żadnym związku. Sąd karny nie jest już tylko gwarantem przestrzegania prawa w państwie, ale staje się jednocześnie w odniesieniu do przepadku korzyści majątkowej wierzycielem publicznoprawnym, uzyskuje inny status prawny i inne uprawnienia i obowiązki. W okolicznościach tej sprawy Sąd zauważa, co nie jest przedmiotem sporu, że skarżący nawet po osadzeniu w zakładzie karnym nie zawiadomił wierzyciela publicznoprawnego o zmianie miejsca zamieszkania, dla potrzeb egzekucji administracyjnej kwoty przepadku korzyści majątkowej wierzyciel (sąd karny) nie miał obowiązku z urzędu ustalania czy dłużnik nie zmienił swojego adresu, zwłaszcza gdy w dacie wysyłania do niego zawiadomienia nie wiedział, że adres ten może się w czasie procedury doręczenia zmienić. Nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowana przez skarżącego okoliczność, iż wierzyciel publicznoprawny procedurę doręczenia spornego zawiadomienia rozpoczął w dniu 25 sierpnia 2022r., a zawiadomienie wysłał na aktualny w tym momencie adres skarżącego jako dłużnika publicznoprawnego. Nie mógł on zatem ani wiedzieć, ani tym bardziej przypuszczać, że w międzyczasie dłużnik w związku z przymusowym doprowadzeniem do zakładu karnego celem odbycia kary pozbawienia wolności zmieni dotychczasowy adres zamieszkania. Znamiennym jest przy tym fakt, że nawet w ciągu 30 dni od dnia osadzenia w zakładzie karnym, będącym jednocześnie czasem na dobrowolne zastosowanie się do awizowanego zawiadomienia, skarżący nie zawiadomił sądu karnego jako dłużnika publicznoprawnego o zmianie adresu - przy aktualnych możliwościach technicznych i mając jednocześnie świadomość nieuiszczonej kwoty przepadku, a zarazem nie wskazując żadnych okoliczności, które uniemożliwiałyby mu zawiadomienie sądu karnego jako wierzyciela o zmianie miejsca zamieszkania. Z uwagi na różną (podwójną) rolę tegoż sądu w relacjach do skarżącego nie można bezkrytycznie przyjąć twierdzenia skarżącego - i to w okolicznościach jego osadzenia w zakładzie karnym - o tym, że sąd karny z urzędu znał "nowy" adres pobytu skarżącego, jako że to on wykonywał wyrok orzekający karę pozbawienia wolności. Rzecz jednak w tym, że w polskim systemie karnym po uprawomocnieniu się wyroku sprawa jego wykonania jest przekazywana do wykonania do sądu karnego wykonawczego, który to sąd administruje jej wykonaniem. W tym momencie kończy się rola sądu karnego orzekającego karę. Na podkreślenie zasługuje stanowisko judykatury, które przyjmuje, że "jeśli skazany mający wiedzę o swych obowiązkach oraz taką możliwość, nie zawiadomił sądu o zmianie swego miejsca zamieszkania, choć obowiązek taki go obciążał, to w żaden sposób nie jest dopuszczalne uznanie, że to na sądzie ciążyła powinność podjęcia określonych poszukiwań, aby zawiadomić skazanego o podejmowanych czynnościach. To nie sąd ma dbać o interesy skazanego, lecz winien to czynić on sam mając świadomość zadań, jakie go obciążają i możliwość dopełnienia tych obowiązków. Skoro skazany zignorował te obowiązki nie może teraz oczekiwać, że ich lekceważenie zwolni go od skutków takiej postawy (tak np. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2015 r., II AKa [...], LEX nr 1782126).
Sąd orzekający w tej sprawie zauważa również, że uznanie za prawidłowe doręczenia zawiadomienia nie zależy od stanu wiedzy wierzyciela kwoty przepadku korzyści majątkowej (sąd karny), jako organu wysyłającego to zawiadomienie. Jest to czynność obiektywna, której ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Zważywszy na aktualną treść art. 139 § 1 k.p.k. oraz całokształt okoliczności tej sprawy, w tym niewywiązywanie się przez skarżącego z ciążących na nim obowiązków, także o charakterze informacyjnym, dość lekkomyślne postrzeganie własnych spraw i dbałości o własne interesy, a także okoliczność wysłania przez wierzyciela publicznoprawnego zawiadomienia w dacie dokonywania tej czynności na prawidłowy i aktualny adres zamieszkania skarżącego - nie może budzić wątpliwości prawidłowość dokonanego doręczenia. To zaś czyni zarzut egzekucyjny niezasadnym.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
AKE.