I SA/Łd 537/25

I SA/Łd 537/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Cezary Koziński
Paweł Janicki /przewodniczący/
Tomasz Furmanek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 271 pkt 2, art. 282 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia WSA Cezary Koziński Asesor WSA Tomasz Furmanek (spr.) Protokolant: St. specjalista Dorota Choińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi W. J. w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt I SA/Łd 101/24 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r. nr 1001-IOD-1.4103.5.2023.24/FJ/U19 w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2011 roku oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SA/Łd 537/25
UZASADNIENIE
W. J. (dalej: strona, skarżący) wniósł skargę o wznowienie postępowania, zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 2 października 2024 r. (sygn. akt I SA/Łd 101/24), oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r.
Jako podstawę wniosku strona wskazała na art. 271 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) i wniosła o uchylenie wyroku, merytoryczne rozpoznanie sprawy wywołanej skargą na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 7 grudnia 2023 r. i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że WSA w Łodzi nie dostrzegł, że załączone do skargi z dnia 20 stycznia 2024 r. pełnomocnictwo nie zostało podpisane, a zatem nie dostrzegł, że pełnomocnik nie był umocowany do zastępowania skarżącego w sprawie. Kwestia ta została dostrzeżona przez NSA dopiero po wpłynięciu skargi kasacyjnej do Sądu II instancji. W ocenie strony Sąd powinien zweryfikować prawidłowość załączonego pełnomocnictwa już na pierwszym etapie tj. po wniesieniu skargi do WSA w Łodzi. Przyjęcie odmiennej wykładni prowadziłoby do sytuacji, w której to samo pełnomocnictwo upoważniające do reprezentacji przed sądami dwóch instancji, podpisane elektronicznie w ten sam sposób tj. łącznie ze skargą z dnia 20 stycznia 2024 r. upoważniałoby r.pr. A. S. do reprezentowania skarżącego wyłącznie na etapie przed WSA w Łodzi, ale już nie upoważniałoby do złożenia skargi kasacyjnej, co prowadzi do istotnych sprzeczności i byłoby nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa skarżącego do sądu i rozpoznania jego sprawy przez sądy dwóch instancji. W związku z tym, że WSA w Łodzi w postanowieniu z dnia 28 marca 2025 r. i NSA w postanowieniu z dnia 03 lipca 2025 r. potwierdziły, że pełnomocnictwo załączone do skargi powinno być załączone jako odrębny od skargi dokument i odrębnie podpisane elektronicznie, a pełnomocnik został wezwany wyłącznie do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej i nie został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 20 stycznia 2024 r. doszło do naruszenia przez WSA przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., art. 34 p.p.s.a., art. 37 § 1a, art. 46 § 2a, § 2b p.p.s..a, art. 67 § 5 p.p.s.a. Podsumowując, w ocenie skarżącego brak było podstaw prawnych by uznać, że radca prawny była uprawniona do reprezentowania skarżącego i doręczenia jej pism w sprawie w całym postępowaniu sądowym przed WSA w Łodzi.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi ocenił, że skarga o wznowienie postępowania nie posiada usprawiedliwionej podstawy i powinna podlegać oddaleniu. Oran podkreślił m.in., że umocowanie pełnomocnika skarżącego na etapie postępowania przed sądem I instancji nie budziło wątpliwości i okoliczności braku umocowania nie była podnoszona przed wydaniem orzeczenia z dnia 2 października 2024 r. W ocenie organu prawo do sądu skarżącego nie doznało uszczerbku, a wyrok WSA w Łodzi z 2 października 2024 r. powinien ostać się w obrocie prawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga o wznowienie postępowania nie zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawy skargi o wznowienie postępowania wymienione zostały enumeratywnie w przepisach art. 271 - 273 p.p.s.a.
Rozpoznanie skargi o wznowienie postępowania można podzielić na dwa etapy. Pierwszy z nich polega na ustaleniu czy w sprawie ziściła się przesłanka wznowieniowa, która otwiera możliwość ponownego zbadania sprawy. Drugi etap dotyczy stricte ponownego rozstrzygnięcia sporu, który był przedmiotem orzeczenia, zakwestionowanego w tym nadzwyczajnym trybie.
Zgodnie z art. 271 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności:
1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia,
2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
Art. 271 pkt 2 p.p.s.a. wymienia zatem trzy podstawy wznowienia postępowania z powodu nieważności. Są to sytuacje, w których strona:
- nie miała zdolności sądowej lub procesowej,
- nie była należycie reprezentowana,
- wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona była możności działania.
Uzasadniając wystąpienie przesłanki wznowieniowej strona wskazuje na art. 271 pkt 2 p.p.s.a. i podnosi, że brak było podstaw prawnych by uznać, że pełnomocnik był umocowany do reprezentowania skarżącego i doręczenia mu pism w sprawie w całym postępowaniu sądowym przed WSA w Łodzi. W skardze powołano się na zatem na drugą podstawę. Jednocześnie z całą mocą należy podkreślić, że brak należytej reprezentacji skarżący stwierdził dopiero po doręczeniu postanowienia NSA z 3 lipca 2025 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że po wniesieniu skargi kasacyjnej (a po zwrocie skargi kasacyjnej przez NSA z dostrzeżonym brakiem formalnym), zarządzeniem z dnia 17 lutego 2025 r., WSA w Łodzi skierował do pełnomocnika skarżącego wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez podpisanie elektronicznym podpisem pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego bądź nadesłanie pełnomocnictwa opatrzonego prawidłowym podpisem elektronicznym. Wezwanie to odnosiło się dokumentu umocowania przedłożonego wraz ze skargą na decyzję DIAS w Łodzi z 7 grudnia 2023 r., która została wniesiona jednym załączonym do pisma ogólnego ePUAP plikiem, a który to załącznik zawierał jeden podpis zaufany radcy prawnej A. S. z 21 stycznia 2024 r., obejmujący też dokument pełnomocnictwa z 28 grudnia 2023 r.
Pełnomocnik skarżącego nie wykonała zarządzenia o uzupełnienie braku formalnego z dnia 17 lutego 2025 wykazując, że wystarczający był podpis zaufany do jednego pliku, zawierającego wszystkie dokumenty wniesione, w tym dokument potwierdzający umocowanie.
Z uwagi na powyższe postanowieniem z dnia 28 marca 2025 r. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę kasacyjną. NSA, oddalając zażalenie (postanowieniem z dnia 3 lipca 2025 r.) na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, nie podzielił stanowiska pełnomocnik skarżącego w powyższym zakresie.
Tym samym sądy obu instancji wskazały, że pełnomocnik nie usunął braku formalnego skargi kasacyjnej poprzez podpisanie elektronicznym podpisem pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego bądź nadesłanie pełnomocnictwa opatrzonego prawidłowym podpisem elektronicznym - pomimo wystosowania wezwania Sądu I instancji - a w konsekwencji naruszony został art. 46 § 2a i § 2b p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, podkreślić należy, że wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Oznacza to, że powinna być ona oparta na wąsko określonych podstawach. Jest to uzasadnione z uwagi na konieczność zapewnienia stabilności orzeczeń sądowych. Obalenie prawomocnego orzeczenia sądowego jest możliwe jedynie wówczas, gdy zapadło ono z pogwałceniem bezwzględnie obowiązujących zasad prawa i jest rażąco sprzeczne z rzeczywistym stanem sprawy (wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2011 r. II FSK 1698/09).
W orzecznictwie podnosi się, że podstawa braku należytego reprezentowania, jeżeli chodzi o osoby fizyczne, dotyczy tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1 października 2004 r., II SA/Gd 246/04, LEX nr 203313). Wskazuje też na to treść art. 277 p.p.s.a., gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony (J. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wydanie IV, s. 684). Brakiem należytej reprezentacji nie jest zatem sytuacja, w której skarżący, mający pełną zdolność do czynności prawnych, nie był reprezentowany przez pełnomocnika, nawet jeżeli brak tej reprezentacji spowodowany był naruszeniem prawa (wyrok NSA z 21 stycznia 2011 r. II FSK 1699/09).
Nie tracąc z pola widzenia powyższych poglądów, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, przesłankę braku należytej reprezentacji należy identyfikować z sytuacjami, w której strona w ogóle zostałaby pozbawiona właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym.
W tej sprawie na etapie skargi o wznowienie postępowania sądowego skarżący nie wskazuje na taką okoliczność - a co więcej - z treści skargi o wznowienie postępowania sądowego wprost wynika, że ustanowiony pełnomocnik wykonywał czynności w imieniu skarżącego, a przesłanki wznowienia strona upatruję w tym, że pełnomocnictwo nie zostało prawidłowo podpisane.
W kontekście powyższego i podnoszonej przesłanki wznowienia należy podkreślić, że w ocenie Sądu - a wbrew temu co ponoszonej jest w skardze w wznowienie postępowania sądowego - strona była należycie reprezentowana. WSA w Łodzi respektował umocowanie pełnomocnika do reprezentacji skarżącego na podstawie dokumentu przedłożonego wraz ze skargą (dokument pełnomocnictwa z 28 grudnia 2023 r., załączony do skargi na decyzję DIAS w Łodzi, wskazującego, iż radca prawny A. S. została umocowana do reprezentacji skarżącego w toku postępowania sądowoadministracyjnego, zainicjowanego skargą), a brak formalny został dostrzeżony dopiero na etapie po wniesieniu skargi kasacyjnej.
W ocenie Sądu upoważnienie dla pełnomocnika nie było wadliwe i wbrew temu co się podnosi strona nie było niepodpisane, ale zostało niewłaściwie potwierdzone. Był to brak formalny, które jak każde uchybienie procesowe należy rozpatrywać na płaszczyźnie wpływu na wynik sprawy. Brak formalny podlegający konwalidacji, nie stanowi o nieprawidłowej reprezentacji/nienależytym umocowaniu pełnomocnika strony postępowania przed sądami administracyjnym. NSA, zwracając skargą kasacyjną, a następnie WSA w Łodzi, dostrzegli brak formalny, a nie wadę umocowania. Nienależyte umocowanie pełnomocnika strony nie jest równoznaczne z nienależytym wykazaniem tego umocowania.
Niewątpliwie, w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego mogła konwalidować dokument umocowania poprzez jego podpisanie, w związku z wezwaniem Sądu, a czego nie uczyniła. Konsekwencją działań pełnomocnika było odrzucenie skargi kasacyjnej. Okoliczności tej nie można pomijać wobec zawartego w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. ograniczania, zgodnie z którym "nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała", rozumianego jako sytuację, w której strona miała możliwość w toku postępowania, przez wniesienie zwykłego środka odwoławczego, usunąć istniejącą wadliwość postępowania.
W rozpatrywanej sprawie odrzucenie skargi kasacyjnej nie było wynikiem stwierdzenia nienależytego umocowania pełnomocnika, ale konsekwencją niewłaściwego sposobu wykonania reprezentacji. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika procesowego nie jest tożsame z brakiem należytej reprezentacji strony w postępowaniu w rozumieniu art. 271 pkt 2 i p.p.s.a nie może stanowić ustawowej podstawy wznowienia postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., OSK 1160/04, LEX nr 164939, i postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 27 maja 2010 r., II SA/Gl 50/10, Wspólnota 2010, nr 24, s. 27).
Wobec zwartego w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowego stwierdzania, zgodnie z którym "WSA w Łodzi na całym etapie sprawy nie kierował do skarżącego żadnej korespondencji w sprawie" należy przyjąć że strona podnosi również trzecią podstawę wznowienia postępowania wynikającą z art. 271 pkt 2 p.p.s.a.
Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie strona nie była pozbawiona możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. O pozbawieniu możności działania można mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza osobą strony zainteresowanej, nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach, poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji. Pozbawienie strony możności działania zachodzi wówczas, gdy zaistniałe naruszenie przez sąd określonych przepisów postępowania godzi bezpośrednio w istotę procesu, tj. gdy z powodu uchybień procesowych sądu strona została pozbawiona możliwości udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możności usunięcia skutków tych uchybień przed wydaniem orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 305/19). Wracając w tym miejscu do wcześniej omówionej podstawy wznowienia dotyczącej braku należytej reprezentacji należy podkreślić, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym z brak należytej reprezentacji strony, w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy sytuacji, w której strona w ogóle zostałaby pozbawiona właściwej reprezentacji przed sądem administracyjnym (postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2024 r. II OSK 451/24). Przyjąć zatem należy dopuszczalność stwierdzenia zaistnienia przesłanki pozbawienia możności działania, jedynie w razie kardynalnych uchybień dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym (np. wydania wyroku bez zawiadomienia strony o rozprawie go poprzedzającej), a nie jakichkolwiek usterek, czy utrudnień w tym zakresie (por. wyrok NSA z 21 lutego 2006 r., sygn. akt II GSK 378/05). Chodzi zatem o kardynalne uchybienia, które de facto eliminują stronę z udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA z 23 sierpnia 2023 r., sygn. akt III FSK 132/23).
Z powyższych względów skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 2 października 2024 r. sygn. akt I SA/Łd 101/24), podlega oddaleniu w oparciu o art. 282 § 2 p.p.s.a. W sprawie nie wystąpiły bowiem ustawowe podstawy do wznowienia postępowania sądowego, a zarzutu naruszenia przez WSA przepisów art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 art. 34, art. 37 § 1a, art. 46 § 2a, § 2b, art. 67 § 5. w zw. z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. są bezzasadne.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji
aj