I SA/Łd 520/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2006-10-24
NSApodatkoweWysokawsa
VATodliczenie podatku naliczonegofakturaniezarejestrowany podatnikVI Dyrektywa UEneutralność VATprawo materialneprawo procesowesąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że brak rejestracji dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od faktury wystawionej przez firmę, która w dniu jej wystawienia nie była zarejestrowana jako czynny podatnik VAT. Organy podatkowe odmówiły prawa do odliczenia, powołując się na przepisy krajowe i VI Dyrektywę UE. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że brak rejestracji dostawcy w dniu wystawienia faktury nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego, zwłaszcza w świetle obowiązujących przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpatrzył skargę A Spółki z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiającą prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego. Problem dotyczył faktury VAT nr 2 z dnia 21 kwietnia 2005 r. wystawionej przez firmę P.P. B C. M., która w dniu jej wystawienia nie była zarejestrowana jako czynny podatnik VAT, a jedynie jako podatnik zwolniony. Organy podatkowe uznały, że faktura taka nie może stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego, powołując się na przepisy krajowe (art. 88 ust. 5 ustawy o VAT, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów) oraz interpretację VI Dyrektywy UE. Strona skarżąca argumentowała, że prawo do odliczenia jest integralną częścią systemu VAT i nie może być ograniczane w sposób naruszający neutralność podatku, a ograniczenia powinny być stosowane analogicznie we wszystkich państwach członkowskich. Sąd, analizując stan prawny obowiązujący w dacie zdarzenia, a także przepisy przejściowe i zmiany w prawie, doszedł do wniosku, że organy podatkowe błędnie zinterpretowały przepisy. Sąd podkreślił, że na gruncie obowiązujących przepisów (po 1 maja 2004 r.), brak rejestracji dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawiał nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego, zwłaszcza gdy transakcja faktycznie miała miejsce. Sąd odwołał się do zasady neutralności VAT i konstytucyjnej zasady wyłączności ustawowej w zakresie nakładania podatków. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, brak rejestracji dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego, jeśli transakcja faktycznie miała miejsce.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy krajowe i VI Dyrektywa UE, interpretowane przez organy podatkowe, nie mogą być stosowane w sposób, który narusza neutralność podatku VAT. Na gruncie obowiązujących przepisów, prawo do odliczenia jest fundamentalne i może być ograniczone tylko w ściśle określonych przypadkach przez ustawę. Brak rejestracji dostawcy nie jest takim przypadkiem, jeśli transakcja jest rzeczywista.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (16)

Główne

VATUn art. 86 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis ten stanowi podstawę prawa do odliczenia podatku naliczonego. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na prawidłowej interpretacji tego przepisu.

Pomocnicze

VATUn art. 88 § ust. 5

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis ten, wraz z rozporządzeniem wykonawczym, był podstawą odmowy odliczenia podatku naliczonego, jednak sąd uznał jego błędną interpretację w kontekście obowiązujących przepisów.

Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług art. 14 § ust. 2 pkt 1 lit. a

Przepis ten określał przypadki, w których podatnik nie miał prawa do obniżenia podatku o podatek naliczony, w tym w odniesieniu do faktur wystawionych przez podmioty nieuprawnione. Sąd uznał, że jego zastosowanie w tej sprawie było błędne.

VATUn art. 106 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis dotyczący obowiązku wystawiania faktur przez podatników. Sąd odniósł się do niego w kontekście argumentacji organu.

VATUn art. 108 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Przepis dotyczący obowiązku zapłaty podatku wynikającego z wystawionej faktury. Sąd analizował go w kontekście 'pustych faktur'.

PPSA art. 145 § § 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do uchylenia decyzji organu administracji.

PPSA art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

PPSA art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ord.pod. art. 122

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 123

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 7 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 15

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 16

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 17

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 113

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Ord.pod. art. 116

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak rejestracji dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawia nabywcy prawa do odliczenia podatku naliczonego. Prawo do odliczenia VAT jest integralną częścią systemu i nie może być ograniczane w sposób naruszający neutralność podatku. Ograniczenia w prawie do odliczenia powinny być stosowane analogicznie we wszystkich państwach członkowskich. Podatnicy mogą stosować przepisy Dyrektywy UE bezpośrednio, jeśli przepisy krajowe są z nią niezgodne.

Odrzucone argumenty

Faktura wystawiona przez podmiot nieuprawniony (niezarejestrowany jako czynny podatnik VAT) nie może stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego. Przepisy krajowe (art. 88 ust. 5 ustawy o VAT i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia) prawidłowo ograniczają prawo do odliczenia w przypadku faktur od podmiotów nieuprawnionych.

Godne uwagi sformułowania

Prawo do odliczenia przewidziane w art. 17 i w następnym VI Dyrektywy jest integralną częścią systemu VAT i co do zasady nie może podlegać ograniczeniu, gdyż narusza neutralność tego podatku dla podatnika. Ograniczenia w prawie do odliczenia powinny być stosowane w sposób analogiczny we wszystkich państwach członkowskich. W przypadku wprowadzenia takich ograniczeń niezgodnych z Dyrektywą podatnicy mogą stosować Dyrektywę bezpośrednio z pominięciem przepisów krajowych. Na tle obecnie jak i ustawy obowiązującej do 1 maja 2004 roku w orzecznictwie i doktrynie pojęcie 'pustej faktury' utożsamiano z dokumentem potwierdzającym nieprawdę. Zasady przyjęte na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów nie mogą mieć zastosowania na tle przepisów obecnie obowiązujących. Pozbawienie podatnika uprawnienia sprowadzającego się do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony - jako ważącego w ogóle o zachowaniu konstrukcji tegoż podatku - może nastąpić jedynie w ściśle przez ustawodawcę wymienionych przypadkach. Brak zgłoszenia rejestracyjnego dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawiał podatnika - odbiorcy towaru prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury.

Skład orzekający

Piotr Kiss

przewodniczący

Arkadiusz Cudak

członek

Bogdan Lubiński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa do odliczenia VAT w sytuacji, gdy dostawca nie był zarejestrowany jako czynny podatnik VAT w dniu wystawienia faktury, a transakcja była rzeczywista. Interpretacja przepisów dotyczących faktur i rejestracji VAT."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie wydania decyzji i może wymagać analizy zmian przepisów po 2006 roku. Koncentruje się na specyficznej sytuacji braku rejestracji, a nie na przypadkach 'pustych faktur' dokumentujących nieistniejące transakcje.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu w obrocie gospodarczym - prawa do odliczenia VAT od faktury wystawionej przez podmiot, który nie był zarejestrowany. Wyjaśnia kluczowe zasady VAT i różnice między dawnymi a obecnymi przepisami.

Czy faktura od niezarejestrowanego dostawcy VAT daje prawo do odliczenia? WSA wyjaśnia!

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 520/06 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Arkadiusz Cudak
Bogdan Lubiński /sprawozdawca/
Piotr Kiss /przewodniczący/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 123/07 - Wyrok NSA z 2008-01-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Kiss, Sędziowie Sędzia NSA Arkadiusz Cudak, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (spr.), Protokolant Izabela Wędrak, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 11 października 2006 r. sprawy ze skargi A Spółki z ograniczona odpowiedzialnością w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2005 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. kwotę 280 zł (dwieście osiemdziesiąt) na rzecz strony skarżącej tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
I SA/Łd 520/06
UZASADNIENIE
A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w dniu 24 maja 2005 r. złożyła deklarację VAT - 7 za miesiąc kwiecień 2005 r., w której wykazała:
- podatek należny: 184,00 zł,
- kwotę nadwyżki z poprzedniej deklaracji: 341,00 zł,
- nabycie towarów i usług zaliczonych u podatników do środków trwałych: 981,00 zł,
- nabycie towarów i usług pozostałych: 468,00 zł,
- razem kwotę podatku naliczonego do odliczenia: 1.700,00 zł,
- nadwyżka podatku naliczonego nad należnym: 1.516,00 zł,
- kwotę do zwrotu na rachunek bankowy podatnika: 891,00 zł,
- kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy: 625,00 zł.
W lipcu 2005 r. A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością dokonała odliczenia podatku naliczonego od zakupu drzwi wejściowych na podstawie faktury VAT nr 2 z dnia 21 kwietnia 2005 r. wartość netto: 4.100,00 zł; podatek VAT: 902,00 zł. Dostawcą towaru była firma P.P. B C. M. w Z..
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. ustalił, iż P.P. B C. M., w dniu wystawienia faktury nie był podmiotem uprawnionym do jej wystawienia. Zgłoszenie rejestracyjne dla podatku od towarów i usług VAT-R zostało złożone przez firmę w dniu 9 września 2005 r.
Organ I instancji decyzją z dnia 14 października 2005 r. określił w podatku od towarów i usług za miesiąc kwiecień 2005 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy podatnika w wysokości 616,00 zł oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie wynikające z art. 109 ust. 5 i 6 ustawy o podatku od towarów i usług w kwocie 270,00 zł.
Pismem z dnia 25 października 2005 r. strona skarżąca złożyła odwołanie od tej decyzji, zarzucając organowi I instancji bezpodstawne zastosowanie art. 88 ust. 5 ustawy o podatku od towarów i usług ustawy z dnia 11 marca 2004 r (Dz. U. Nr 54 poz. 535 z późn. zm. dalej jako VATUn) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. (Dz. U. Nr 97, poz. 970 z późn. zm.) w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług.
Ponadto w złożonym odwołaniu podniesiono, iż organ pierwszej instancji naruszył przepisy art. 122 i 123 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z..
W dniu 7 lutego 2006 r. strona złożyła skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 o podatku od towarów i usług oraz § 14 ust 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług poprzez błędne przyjęcie, że strona odliczyła podatek naliczony z faktury wystawionej przez podmiot nieuprawniony.
W uzasadnieniu złożonej skargi podniesiono, iż prawo do odliczenia przewidziane w art. 17 i w następnym VI Dyrektywy jest integralną częścią systemu VAT i co do zasady nie może podlegać ograniczeniu, gdyż narusza neutralność tego podatku dla podatnika. Podkreślono, iż ograniczenia w prawie do odliczenia podatku powinny być stosowane w sposób analogiczny we wszystkich państwach członkowskich. W przeciwnym wypadku naruszone zostaną warunki konkurencji - przedsiębiorcy z państw o bardziej rygorystycznym systemie VAT będą w gorszej pozycji konkurencyjnej niż przedsiębiorcy z przyjaznych podatnikowi jurysdykcji. Wskazano, iż poza przypadkami określonymi w art. 17 (6) Dyrektywy oraz środkami specjalnymi wprowadzonymi zgodnie z zasadami wymienionymi w art. 27 (1) Dyrektywy, państwa członkowskie nie mogą stosować żadnych ograniczeń w prawie do odliczenia. Podniesiono, iż w przypadku wprowadzenia takich ograniczeń niezgodnych z Dyrektywą podatnicy mogą stosować Dyrektywę bezpośrednio z pominięciem przepisów krajowych.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji
Zarzut, iż zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy VI Dyrektywy Rady z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów Państw Członkowskich dotyczących podatków obrotowych, zdaniem organu, nie zasługuje na uwzględnienie. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. zauważył, iż przepisy VI Dyrektywy formułując zasadę neutralności opodatkowania podatkiem VAT dla podatnika, wskazuje równocześnie na źródła i zakres prawa do odliczenia. Dla rozstrzygnięcia zapadłego w przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie będzie miało brzmienie art. 17 (2) (a) VI Dyrektywy.
Organ podniósł, powołując się na treść powyższego przepisu, iż podatnik może korzystać z prawa do odliczenia podatku VAT z tytułu dostawy towarów lub świadczenia usług przez innego podatnika wyłącznie w odniesieniu do podatków należnych tj. podatków przypadających do zapłaty z tytułu działalności podlegającej opodatkowaniu lub zapłaconych, o ile były one należne.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej zaprezentowaną wykładnię potwierdzają również inne przepisy omawianej Dyrektywy, bowiem, w art. 18 (1) (a) zastrzeżono, iż aby podatnik mógł zrealizować prawo do odliczenia, musi on posiadać fakturę sporządzoną zgodnie z art. 22 (3) (b). Zgodnie z tym przepisem, ujęcie podatku odpowiadającego dostawie towarów i świadczeniu usług jest elementem faktury, od którego zależy prawo do odliczenia. Oznacza to, że prawo do odliczenia nie można wykonać w stosunku do podatku, który nie odpowiada danej transakcji, czy to z powodu tego, że podatek jest wyższy od należnego zgodnie z prawem, czy z uwagi na to, że przedmiotowa transakcja nie podlega podatkowi VAT. Ponadto art. 20 (1) (a) Dyrektywy wskazuje, iż kwota początkowego odliczenia podlega korekcie zgodnie z procedurami określonymi przez państwa członkowskie, w szczególności jeśli kwota odliczenia była wyższa lub niższa od kwoty odliczenia przysługującemu podatnikowi. Zapis taki oznacza, iż w przypadku, gdy pierwotnie dokonane odliczenie nie odpowiadało kwocie podatku należnego zgodnie z prawem, należy je skorygować, nawet jeżeli odpowiada kwocie podatku ujętej na fakturze lub innym dokumencie pełniącym role faktury.
Reasumując organ II instancji stwierdził, iż przepisy VI Dyrektywy ustanawiając prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego, jednocześnie wskazują sytuacje, w przypadku zaistnienia których podatnik nie może zrealizować prawa do odliczenia. Wskazał również, iż przepisy tejże Dyrektywy umożliwiają państwom członkowskim stosowanie procedur, w oparciu, o które korygowane są kwoty podatku naliczonego do odliczenia do wysokości kwoty przysługującej podatnikowi.
Ponadto zauważono, iż kwestionowane przez stronę skarżącą przepisy ustawy o podatku od towarów i usług, jak i przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, w istocie stanowią odpowiednik powyżej omówionych przepisów VI Dyrektywy, bowiem zarówno polskie przepisy jak i przepisy zawarte w powołanej Dyrektywie ustanawiając prawo do odliczenia przez podatnika podatku należnego o podatek naliczony, wskazują jednocześnie przypadki kiedy podatnikowi takie prawo nie przysługuje. Zarówno na gruncie VI Dyrektywy jak i na gruncie polskich przepisów o podatku VAT, co, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, zostało wykazane w zaskarżonej decyzji, w niektórych przypadkach podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego. Takim przypadkiem, jest sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie, bowiem kwota podatku naliczonego, zgodnie z treścią obu aktów prawnych, nie może zawierać w sobie kwot podatku naliczonego pochodzącego z faktur, które wystawił podmiot nieuprawniony, a co jest bezspornym, C. M. w momencie wystawienia spornej faktury nie był podmiotem uprawnionym do wystawiania faktury VAT. C. M. w tym czasie był podatnikiem VAT zwolnionym i winien stosować się do wymogów bycia takim podatnikiem. Konsekwencje takiego zachowania dotykają zarówno ten podmiot jak i jego kontrahenta. Powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zważono, iż wskazana procedura nakierowana jest na zapobieganie uchylania się od opodatkowania, które byłoby łatwiejsze, gdyby można było odliczyć dowolny podatek ujęty na fakturze.
Odpowiadając na zarzuty strony skarżącej dotyczące dokonanej w zaskarżonej decyzji interpretacji art. 106 ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, jak i nie przytoczenia przez organ żadnego przepisu ustawy o podatku od towarów i usług, który zabraniałby podatnikowi wystawić fakturę dokumentującą wykonaną usługę, jeśli przedmiotowa dostawa miała miejsce na terytorium kraju, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. podniósł, iż skarżąca spółka formułując te zarzuty pominęła oczywisty fakt, iż w dacie wystawienia tej faktury C. M. był podmiotem nieuprawnionym do jej wystawienia. W związku z powyższym organ uznał, iż zarzuty te nie mogą wpłynąć na zapadłe rozstrzygnięcie, bowiem mają swoje źródło w błędnie przyjętej przez stronę skarżącą przesłance, iż C. M. był podmiotem uprawnionym do wystawienia faktury VAT.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył. co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przy niekwestionowanym przez strony postępowania stanie faktycznym z uwagi na rozstrzygnięcie sprawy przez organy podatkowe po 1 czerwca 2006 roku tj. po zmianie przepisów stanowiących podstawę wydania decyzji należy przypomnieć, iż zgodnie z zasadą wypracowaną w orzecznictwie administracyjnym, organ administracji publicznej, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji (np. wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 roku sygn. akt IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s.43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994 roku, sygn. akt III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120), jednakże z uwzględnieni koniecznych wyjątków.
Powyższa zasada nie budzi wątpliwości w świetle konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawnego i praworządności (art.2 i 7 Konstytucji RP) w sytuacji, kiedy pomiędzy datą nawiązania stosunku administracyjno prawnego, a datą wydania decyzji, nie miały miejsca zmiany przepisów prawa. Natomiast, jeżeli zdarzenie prawne (zdarzenie będące przedmiotem regulacji prawnej) miało miejsce pod rządami innych przepisów prawa, niż te które obowiązują w dacie wydania decyzji administracyjnej w tej sprawie, w przypadku braku przepisów przejściowych, powstają wymagające rozstrzygnięcia wątpliwości interpretacyjne co do tego, jakie przepisy prawa powinny mieć zastosowanie w sprawie. W wyroku NSA z dnia 28 września 1999 roku sygn. akt I SA/Wr 926/98 (OSP z 2000 roku, nr 5 ,poz.83) zwrócono uwagę na zasadę uzależniającą to, jakie należy stosować przepisy od tego, czy w sprawie ma być wydana decyzja konstytutywna, czy też deklaratoryjna (por. też zdanie odrębne do uchwały NSA z dnia 12 września 2005 roku sygn. akt I FPS 2/05 ONSAiWSA z 2006 roku, nr l, str.37). W przypadku decyzji konstytutywnych, należy stosować przepisy obowiązujące w tej właśnie chwili (przepisy nowe), a w przypadku decyzji deklaratoryjnych - stwierdzających ukształtowanie się stosunku administracyjno prawnego z mocy samego prawa we wcześniejszym okresie, należy stosować przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji tego stosunku, na mocy których doszło do powstania stosunku prawnego (przepisy poprzednie ).
Przy rozpatrywaniu tej sprawy należy zwrócić uwagę, iż organy podatkowe odmówiły podatnikowi prawa do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego m.in. na podstawie przepisu § 14 ust.2 pkt l lit.a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, który to przepis utracił swoją moc z dniem 1 czerwca 2006 roku. Rozporządzenie to zostało wydane m.in. na podstawie art.88 ust.5 ustawy o podatku od towarów i usług, na który to przepis powołał się w sentencji decyzji Dyrektor Izby Skarbowej.
Stosownie do jego treści, w celu zapobieżenia nadużyciom, a także w celu jednakowego traktowania podatników, mogą zostać w przepisach wydanych na podstawie art. 92 ust. 1 pkt 1 inne przypadki, w których podatnik nie ma prawa do obniżenia podatku o kwotę podatku naliczonego. Przez nadużycie należy przy tym rozumieć postępek nieuczciwy, niezgodny z prawem, w tym przypadku w celu pomniejszenia lub uniknięcia opodatkowania. Prawodawca w tym przepisie używa pojęcia - podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących. O ile pojęcie podmiotu nieistniejącego nie budzi wątpliwości, to pojęcie podmiotu nieuprawnionego na tle przepisów ustawy może takie nasuwać, czego przykładem jest rozstrzygana sprawa.
Organy podatkowe stoją na stanowisku, iż dostawca C. M. był podmiotem nieuprawnionym do wystawiania faktury w kwietniu 2006 roku, gdyż złożył on zgłoszenie rejestracyjne w miesiącu wrześniu i w dniu wystawienia faktury był podatnikiem zwolnionym, natomiast podatnikiem czynnym stał się w chwili złożenia zgłoszenia rejestracyjnego.
Z powyższej argumentacji wynika, że prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego uzależnione jest od tego, aby w dniu wystawienia faktury dostawca był zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT.
Pojęcie podatnika wprowadza art. 15 ustawy, które znajduje swoje uzupełnienie w art. 16 i art. 17 ustawy. Nauka prawa podatkowego wyróżnia pojęcie podatnika w sensie materialnym i podatnika w ujęciu formalnym. Podatnikiem w sensie materialnym jest podmiot ponoszący rzeczywisty ciężar podatku, a więc podmiot ostatecznie obciążony tym podatkiem w sensie ekonomicznym. W ujęciu formalnym natomiast podatnikiem jest podmiot, który z mocy prawa jest zobowiązany do zapłaty podatku, a więc np. sprzedawca, dostawca, usługodawca etc. i jednocześnie do naliczenia podatku i rozliczenia go z urzędem skarbowym. Z powyższego wynika, iż pojęcie podatnika w ustawie o podatku od towarów i usług pojawia się w ujęciu formalnym. Zwrócić należy uwagę, że art.15 ustawy o VAT definiuje podatnika nieco inaczej niż przepisy Ordynacji podatkowej. Art.7 § 1 Ordynacji stanowi, że podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu. Natomiast w ustawie VAT ustawodawca położył nacisk na wykonywanie działalności gospodarczej i to zdefiniowanej na potrzeby tej ustawy. Przepis ten zakłada istnienie ciągłości i powtarzalności wykonywanych czynności podatkowych, ale w ramach działalności gospodarczej. Co prawda, co do zasady, konsekwencją wykonywania czynności opodatkowanych jest powstanie obowiązku podatkowego, to jednak np. w przypadku podatników zwolnionych podmiotowo mimo, że nie powstaje w ich przypadku obowiązek podatkowy ustawodawca traktuje ich jako podatników (art.. 113 VATUn).
Podatnik VAT jest obowiązany dokonać stosownej rejestracji i dopiero ta rejestracja umożliwia mu skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego. Niemniej jednak warto podkreślić, iż rejestracja nie ma charakteru konstutywnego - potwierdza jedynie, a nie tworzy status danej osoby jako podatnika VAT.
Należy przy rozpatrywaniu tej sprawy zwrócić uwagę, a na co wskazuje art. 116 ustawy, iż jednym z fundamentalnych elementów konstrukcji podatku od towarów i usług jest faktura. Jest ona podstawowym elementem księgowym, którego funkcją zasadniczą jest udokumentowanie transakcji i umożliwienie poprawnego ujęcia jej zarówno w księgach wystawcy jak i odbiorcy faktury. Wystawienie faktury stanowi moment powstania obowiązku podatkowego (np. art. 19 ust.4 VATUn). Faktura jest jedynym dokumentem związanym z obrotem wewnątrzkrajowym umożliwiającym podatnikowi - nabywcy towaru lub usługi odliczenie podatku naliczonego na podstawie art.86 ustawy. Zgodnie z art. 106 ust. l VATUn, fakturę wystawiają podatnicy, o którym mowa w art 15, dokumentując dokonaną czynność opodatkowaną. Podatnicy mają obowiązek wystawienia zawsze faktury w przypadku wykonania czynności opodatkowanej, z wyjątkiem przypadku, gdy czynności te wykonują na rzecz osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, chyba, że zażąda tego nabywca - osoba fizyczna. Przypomnieć wypada, iż istota podatku od towarów i usług opiera się na zasadzie neutralności, wyrażonej m.in. sformułowaniem "opodatkowanie - odliczenie ", w ramach której podatnik z jednej strony zobowiązany jest do określenia podatku należnego będącego wynikiem realizowanej przez niego sprzedaży opodatkowanej tym podatkiem, a z drugiej przysługuje mu uprawnienie do odliczenia od podatku należnego podatku naliczonego z tytułu realizowanych przez niego zakupów. Uprawnienie to stanowi o konstrukcji tego podatku.
W tym miejscu mając na uwadze argumentację organów podatkowych można stwierdzić, iż miałaby ona oparcie, ale w przepisach dotyczących nieobowiązującej już od 1 maja 2004 roku ustawy z dnia 8 stycznia 1993 roku o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. nr 11 poz. 50). Na tle art. 19 ust. 1 i 2 tej ustawy, którego odpowiednikiem jest art. 86 obecnie obowiązującej ustawy, jak również na tle § 50 ust. 4 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 grudnia 1999 roku (Dz. U. nr 109 poz. 1245) oraz § 48 ust.4 pkt 1 lit. a rozporządzenia z dnia 22 marca 2002 roku (Dz. U. nr 27 poz. 268), w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, których odpowiednikiem jest § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a obowiązującego rozporządzenia w orzecznictwie przyjęto, iż wystawienie faktury przez podmiot, który nie dokonał rejestracji dla celów podatku VAT, nie stanowi dla nabywcy dokumentu stanowiącego podstawę do odliczenia lub zwrotu wykazanego podatku. Konstrukcja tego podatku polegała między innymi na tym, że sprzedawca wystawiając fakturę VAT ma jednocześnie obowiązek uwzględnić wynikający z niej podatek w ramach swojego podatku należnego w rozliczeniu z budżetem państwa, a nabywca ma prawo do obniżenia podatku z tej faktury jedynie wówczas, gdy faktura stanowi element legalnego obrotu prawnego, co oznacza, że pochodzi od pomiotu uprawnionego tj. zarejestrowanego. Jak to podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 1998 roku sygn. U 9 / 97 (OTK. 1998/4/51), że cała "filozofia " podatku VAT polega na tym, iż nabywca może odliczyć tylko podatek uiszczony przez zbywcę. Jednakże zasady przyjęte na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów nie mogą mieć zastosowania na tle przepisów obecnie obowiązujących. Stwierdzić bowiem należy, iż pozbawienie podatnika uprawnienia sprowadzającego się do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony - jako ważącego w ogóle o zachowaniu konstrukcji tegoż podatku - może nastąpić jedynie w ściśle przez ustawodawcę wymienionych przypadkach. Pamiętać bowiem należy, że według art.217 Konstytucji RP nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów i przedmiotów opodatkowania oraz stawek podatkowych a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. Treść tego artykułu należy rozpatrywać w szerszym kontekście problematyki podatkowo prawnego stanu faktycznego oraz konstytucyjnej zasady wyłączności ustawowej. Podatek naliczony w podatku od towarów i usług oraz uprawnienia do jego odliczenia od podatku należnego, należące do podstawowych jego zasad wymaga jednoznacznego sprecyzowania przez ustawodawcę przypadków, które pozbawiają podatnika tego uprawnienia. Zwrócić trzeba uwagę, że każdy przypadek w którym pozbawia się podatnika tego podstawowego uprawnienia w konsekwencji prowadzi do podwójnego opodatkowania, ponieważ w wyniku sprzedaży towaru w danym okresie rozliczeniowym podatnik zostaje obciążony podatkiem należnym,będąc jednocześnie obciążony podatkiem naliczonym z tytułu zakupów towarów, bez możliwości jego odliczenia.
Skoro w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z decyzją deklaratoryjną, to słusznie uwzględniono stan prawny przed 1 czerwca 2006 roku. Jednakże kwestia, czy przepisy te mogły mieć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie dla potrzeb tej sprawy nie mogła mieć znaczenia. Z zaistniałej sytuacji zdawał sobie sprawę ustawodawca, który z dniem l czerwca 2005 roku dodał art.88 ust.3a (art.1 pkt 22 lit. b ustawy z 21 kwietnia 2005 r., Dz.U. Nr 90, poz.756). Jednocześnie uchylony został w tym samym terminie na mocy art. 1 pkt.221it.c w/w ustawy art.85 ust.5 ustawy oraz rozdział 8 tj. .§ 13 - 15 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (§ l pkt 6 rozporządzenia z 25 maja 2005 r.- Dz.U .nr 95,poz .797 )
Mając na uwadze powyższe rozważania oraz stan faktyczny sprawy można dojść do wniosku, iż podmiotami, o których mowa w § 14 ust.2 pkt l lit.a rozporządzenia, a więc nieuprawnionymi do wystawienia faktury są podatnicy w znaczeniu materialnym, a nie podatnicy w znaczeniu formalnym w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług.
Stwierdzić zatem należy, iż na podstawie tego przepisu jak również obowiązujących przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, brak zgłoszenia rejestracyjnego dostawcy towaru w dniu wystawienia faktury nie pozbawiał podatnika - odbiorcy towaru prawa do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury
Oceny takiej nie zmienia fakt, że to na skutek kontroli u podatniczki i jej interwencji w firmie dostawcy C. M. dopełnił wszelkich formalności w Urzędzie Skarbowym w Z. związanych z rejestracją firmy i rozliczeniem, a na co wskazuje treść odwołania. Zwrócić także należy uwagę, iż Dyrektor Izby Skarbowej zasadność swojego stanowiska argumentował treścią art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług. Analizując treść decyzji, a także powołanie się w jej sentencji na art..88 ust.5 ustawy można odnieść wrażenie, iż Dyrektor miał na myśli "nadużycie" polegające na wystawieniu "pustej faktury" przez sprzedawcę drzwi.
Na tle obecnie jak i ustawy obowiązującej do 1 maja 2004 roku w orzecznictwie i doktrynie pojęcie "pustej faktury" utożsamiano z dokumentem potwierdzającym nieprawdę. Stosownie do treści art. 108 ust. l ustawy w przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest zobowiązana do jej zapłaty. Istnieje zatem obowiązek zapłaty niezależnie od tego czy czynność ta spowoduje u wystawcy powstanie obowiązku podatkowego. Jeżeli jednak tego rodzaju faktura nie dokumentuje żadnej rzeczywistej transakcji, czyli czynności opodatkowanej, a tylko taka czynność może zrodzić obowiązek podatkowy i skoro obowiązek podatkowy, co do czynności określonej w takiej fakturze nie powstanie zgodnie z przepisami prawa to wykazany w niej podatek naliczony nie podlega odliczeniu. Brak zatem prawa do odliczenia podatku wynikającego z faktury wystawionej w trybie art. 108 ust. 1 ustawy odnosi się do podatku z faktury, która nie dokumentuje żadnej rzeczywistej transakcji (czynności).
W rozpatrywanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż do transakcji doszło.
A zatem na podstawie art.145 § l lit.a, art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U .Nr 153 , póz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI