I SA/Łd 394/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2015-09-10
NSApodatkoweWysokawsa
VATodliczenie podatku naliczonegofakturarzeczywistość transakcjinależyta starannośćkontrahentupadłość układowaorgany podatkowesąd administracyjny

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę podatnika, uznając, że faktura zakupu aparatów fotograficznych nie dokumentowała rzeczywistej transakcji, ponieważ sprzedawca wskazany na fakturze nie był jej faktycznym wystawcą, a podatnik nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta.

Sprawa dotyczyła prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego od faktury zakupu aparatów fotograficznych. Podatnik kwestionował decyzję organów podatkowych odmawiającą mu tego prawa, argumentując, że organy nie zebrały wyczerpująco materiału dowodowego i błędnie oceniły dowody. Sąd uznał jednak, że organy prawidłowo ustaliły, iż sprzedawca wskazany na fakturze (firma C) nie był rzeczywistym sprzedawcą, a podatnik nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta, co wyklucza prawo do odliczenia VAT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpatrywał skargę spółki jawnej w upadłości układowej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję organu kontroli skarbowej określającą zobowiązanie podatkowe w VAT. Podstawą sporu była faktura zakupu aparatów fotograficznych od firmy B Sp. z o.o. (zwanej C), której organy odmówiły prawa do odliczenia podatku naliczonego, uznając, że faktura ta nie dokumentuje rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, ponieważ firma C nie była rzeczywistym sprzedawcą. Podatnik zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym oddalenie wniosku o przesłuchanie świadka i błędną ocenę dowodów. Sąd, analizując zebrany materiał dowodowy, w tym decyzje wydane wobec firmy C, uznał, że organy prawidłowo ustaliły brak rzeczywistej transakcji z podmiotem wskazanym na fakturze. Sąd podkreślił, że prawo do odliczenia VAT przysługuje tylko wtedy, gdy faktura dokumentuje rzeczywisty obrót i podatnik dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta. W tej sprawie organy wykazały, że podatnik nie zachował wymaganej staranności, a nawet wiedział o powiązaniach między firmami uczestniczącymi w przepływie towarów, co uzasadniało odmowę prawa do odliczenia podatku naliczonego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, podatnik nie ma prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury, która nie dokumentuje rzeczywistej transakcji, zwłaszcza gdy nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że prawo do odliczenia VAT przysługuje tylko wtedy, gdy faktura odzwierciedla rzeczywisty obrót i podatnik działał w dobrej wierze. W tej sprawie organy wykazały, że sprzedawca nie był rzeczywisty, a podatnik nie zachował wymaganej staranności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.p.t.u. art. 86 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje, gdy towary i usługi są wykorzystywane do czynności opodatkowanych.

u.p.t.u. art. 86 § ust. 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a

Ustawa o podatku od towarów i usług

Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane.

Pomocnicze

u.p.t.u. art. 108 § ust. 1

Ustawa o podatku od towarów i usług

Podmiot, który wystawił fakturę, obowiązany jest do zapłaty podatku wynikającego z tej faktury, nawet jeśli nie doszło do rzeczywistej transakcji.

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług art. 5 § ust. 1 pkt 3

Faktura powinna zawierać m.in. imiona i nazwiska lub nazwy sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

O.p. art. 187 § § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek organów podatkowych do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów przez organy podatkowe.

O.p. art. 194 § § 1 i § 3

Ordynacja podatkowa

Dowód urzędowy jako podstawa ustaleń faktycznych.

Ustawa o kontroli skarbowej art. 31 § ust. 1

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktura zakupu nie dokumentuje rzeczywistej transakcji, ponieważ sprzedawca wskazany na fakturze nie był jej rzeczywistym wystawcą. Podatnik nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta. Organy podatkowe prawidłowo oceniły materiał dowodowy i zebrały go w sposób wyczerpujący.

Odrzucone argumenty

Organy naruszyły przepisy postępowania, oddalając wniosek o przesłuchanie świadka. Organy naruszyły przepisy postępowania, nie zbierając i nie rozpatrując wyczerpująco materiału dowodowego. Organy naruszyły przepisy postępowania, dowolnie oceniając dowody. Organy naruszyły przepisy prawa materialnego, błędnie stosując przepisy dotyczące prawa do odliczenia VAT.

Godne uwagi sformułowania

faktura ta nie dokumentuje rzeczywistego obrotu pomiędzy podmiotami uwidocznionymi na tej fakturze nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta i że nie pozostawał w dobrej wierze realizując tę transakcję organy podjęły działania niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy firma C nie prowadziła żadnej działalności, a zwłaszcza w październiku 2011 r. w zakresie handlu aparatami fotograficznymi nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane podatnik nie zachował należytej staranności przy dobieraniu kontrahenta i zawieraniu z nim transakcji

Skład orzekający

Tomasz Adamczyk

przewodniczący

Wiktor Jarzębowski

sprawozdawca

Joanna Grzegorczyk-Drozda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że prawo do odliczenia VAT wymaga nie tylko posiadania faktury, ale także rzeczywistego obrotu i dochowania należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta, nawet w świetle orzecznictwa TSUE."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nierzetelnej faktury i braku należytej staranności podatnika. Interpretacja przepisów unijnych może ewoluować.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego dla przedsiębiorców prawa do odliczenia VAT i pokazuje, jak sąd interpretuje wymóg należytej staranności w kontekście potencjalnych oszustw podatkowych, co jest zawsze aktualnym tematem.

Czy faktura VAT to zawsze podstawa do odliczenia? Sąd wyjaśnia, kiedy nawet posiadanie dokumentu nie wystarczy.

Dane finansowe

WPS: 863 629 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 394/15 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2015-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-04-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Grzegorczyk-Drozda
Tomasz Adamczyk /przewodniczący/
Wiktor Jarzębowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I FSK 67/16 - Wyrok NSA z 2017-09-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2011 nr 68 poz 360
par. 5 ust. 1 pkt 3
Rozporządzenie Ministra Finanów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich  przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług
Dz.U.UE.L 1967 nr 71 poz 1301 art. 2
Pierwsza Dyrektywa Rady z dnia 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich dotyczących podatków  obrotowychnr 67/227/EWG
Dz.U. 2011 nr 177 poz 1054
art. 86 ust. 1 ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda Sędzia NSA Wiktor Jarzębowski (spr.) Protokolant: Asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 r. sprawy ze skargi "A" M.M. Z. spółki jawnej w upadłości układowej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc za listopad 2011 r. oraz zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 2011 r oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Łd 394/15
UZASADNIENIE
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. z dnia [...] określającą A Spółce jawnej w upadłości układowej z siedzibą w Ł. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc, tj. za listopad 2011 roku w kwocie 863.629 zł i zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2011 roku w kwocie 503.088 zł.
Podstawą decyzji były następujące ustalenia i wnioski organów prowadzących postępowanie.
W wyniku przeprowadzonego u podatnika postępowania podatkowego w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2011 r. stwierdzono, że strona za listopad 2011 r. dokonała obniżenia podatku należnego o podatek naliczony wynikający z faktury VAT z dnia [...] października 2011 r. nr [...] wystawionej przez B Sp. z o.o. z siedzibą w B., ul. A, NIP [...] (kwota netto 1.243.200 zł; podatek VAT 285.936 zł). Zgodnie z tym dokumentem faktura ta miała dokumentować nabycie przez podatnika aparatów fotograficznych marki Sony.
Z ustaleń organu kontroli skarbowej, w tym materiału dowodowego pozyskanego od Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L., który w wyniku przeprowadzonego postępowania kontrolnego wobec firmy B decyzją z dnia [...]października 2013 r. orzekł na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług o obowiązku zapłaty podatku wynikającego m.in. z faktury z dnia [...] października 2011 r. nr [...] wystawionej na rzecz strony (decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy ww. decyzję), wynika, że faktury wystawione przez B Sp. z o. o., zwanej dalej: C, nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Mając powyższe na uwadze Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. dokonał rozliczenia podatkowego w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] września 2014 r., wydaną po rozpoznaniu odwołania strony od powyższej decyzji, uchylił w całości ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] dokonał rozliczenia strony w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik strony, wnosząc o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania w sprawie, zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisów postępowania w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 122 w zw. z art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez oddalenie wniosku pełnomocnika o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka, tj. M.Z. na okoliczności związane z umową sprzedaży aparatów marki Sony, ich odbiorem i warunkami transakcji oraz przyjęcie, że okoliczności, na które został zgłoszony świadek, zostały dostatecznie udowodnione w sytuacji zakwestionowania przez organ odbioru i przewozu zakupionych towarów i przyjęcia braku istnienia zdarzenia gospodarczego;
- art. 187 § 1 ww. ustawy poprzez brak zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego w sprawie, polegający na braku wyjaśnienia rozbieżności wynikających z dokumentów WZ z dnia [...] października 2011 r. przedłożonych przez stronę w toku prowadzonego postępowania oraz błędnie podanego numeru NIP na tych dokumentach, co w konsekwencji doprowadziło do zakwestionowania ich wiarygodności; ponadto braku wyjaśnienia dwukrotnego wyjazdu pracowników strony do magazynu firmy D oraz możliwości odbioru towaru,
- art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez dowolne dokonanie oceny rentowności sprzedaży zakupionych przez stronę aparatów fotograficznych w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w sytuacji gdy spółka uzyskała zysk na przeprowadzeniu transakcji w bardzo krótkim okresie czasu; dowolnym przyjęciu cen rynkowych (cen hurtowych) ww. towarów, a w konsekwencji przyjęcie, że podatnik dokonywał sprzedaży aparatów fotograficznych poniżej ich ceny hurtowej, w sytuacji braku przedstawienia transakcji porównawczych; odmowy uznania za wiarygodne zeznań świadków, tj.: A. Ż. i G. F. w zakresie odbioru tych towarów w październiku 2011 r. z magazynu firmy D, gdy potwierdzać to mają dokumenty WZ, natomiast świadkowie ci zostali przesłuchiwani w znacznym odstępie czasu od daty samego zdarzenia; dokonanie oceny zeznań świadków, tj.: D. Z. i M. R. w sposób sprzeczny z logiką i doświadczeniem życiowym poprzez uznanie, że A. Ż. oraz G. F. nie odebrali towaru w dniu 25 października 2014 r., podczas gdy zeznania świadków opisują procedury odbioru towarów w D, których przestrzeganie doprowadziło do konieczności przeprowadzenia dwóch wyjazdów do magazynu D w B. (24.10.2014 r. i 25.10.2014 r.) z uwagi na brak odpowiednich dokumentów przez pracowników strony uprawniających do odbioru towaru z magazynu; zakwestionowanie nabycia i sprzedaży spornych towarów z uwagi na ich wagę (2.700 kg) wpisaną na dokumencie CMR wystawionym przez podatnika w dniu 28 października 2011 r. z pominięciem faktu, że podana waga była wagą orientacyjną, ponieważ Spółka nie posiadała urządzenia pomiarowego, które mogłoby dokonać pomiaru spornych towarów; kwestionowanie odbycia podróży służbowej przez powyższe osoby z Ł. do magazynu firmy D w B., z uwagi na brak wystawienia przez podatnika polecenia wyjazdu służbowego, w sytuacji gdy odległość pomiędzy tymi miejscowościami wynosi 135 km i zgodnie z doświadczeniem życiowym trasę tę można pokonać w ciągu około dwóch godzin. Powyższe nie powoduje przekroczenia ośmiogodzinnego dnia pracy, co wymagałoby wystawienia dokumentu podróży służbowej dla pracowników Spółki; kwestionowanie otrzymania zapłaty za sprzedane towary w sytuacji, gdy podatnik jako wierzyciel nie mógł odmówić przyjęcia zapłaty wymagalnej wierzytelności, nawet jeżeli została ona uiszczona przez osobę trzecią; przyjęcie przez organ podatkowy, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego podatnik miał wiedzę, że przeprowadzona transakcja wiąże się z nieprawidłowym rozliczeniem podatku od towarów i usług przez C Sp. z o.o.;
- art. 194 § 1 i § 3 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez oparcie ustaleń faktycznych w sprawie o dokument urzędowy w postaci decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. z dnia [...] października 2013 r., w sytuacji gdy strona przedłożyła materiał dowodowy wskazujący na rzeczywisty zakup spornych towarów oraz ich odbiór;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a oraz ust. 10 ustawy o podatku od towarów i usług poprzez przyjęcie, że faktura VAT otrzymana przez Spółkę od firmy C nie uprawnia podatnika do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury, w sytuacji gdy podatnik wykorzystał zakupione towary w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, tj. odsprzedał je innemu podmiotowi, a otrzymanie faktury jest przesłanką do skorzystania z prawa do odliczenia podatku naliczonego;
- art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ww. ustawy poprzez przyjęcie, że wystawiona przez ww. kontrahenta faktura nie odzwierciedla rzeczywistej transakcji gospodarczej i nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
Ponadto w odwołaniu skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. Z., Dyrektora Handlowego A na okoliczność przeprowadzenia transakcji zakupu oraz sprzedaży aparatów marki Sony pod koniec 2011 r., warunków handlowych zakupu i sprzedaży aparatów, weryfikacji zbywcy oraz nabywcy, odbioru aparatów z magazynu w B., wydania aparatów spedytorowi nabywcy.
Decyzją z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy, odwołując się do ustaleń organu pierwszej instancji oraz własnych ustaleń w sprawie i zarazem odnosząc się do zarzutów odwołania, nie podzielił argumentów pełnomocnika strony dotyczących naruszenia przepisów postępowania i przepisów prawa materialnego w toku postępowania przed organem pierwszej instancji. Jednocześnie organ odwoławczy uznał za zasadne stanowisko Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Ł. kwestionujące podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w kwocie 285.936 zł wynikającym z faktury VAT z dnia [...] października 2011 r.
nr [...] wystawionej przez firmę B Sp. z o. o. z siedzibą w B. Ponadto w dalszej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania w charakterze świadka M. Z., przyjmując, że dotyczy on okoliczności wystarczająco potwierdzonych innymi dowodami.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, podatnik złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania oraz o zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji pełnomocnik podatnika zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 § 1 w zw. z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej poprzez błędne przedstawienie stanu faktycznego uwzględniającego ustalenia faktyczne organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy organ ten wydał decyzję z naruszeniem następujących przepisów:
1. art. 122 w zw. z art. 188 ustawy Ordynacja podatkowa i w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej poprzez oddalenie wniosku o przeprowadzanie dowodu z przesłuchania świadka M. Z. na okoliczności związane z umową sprzedaży aparatów marki Sony, ich odbiorem i warunkami transakcji oraz przyjęcie, że okoliczności, na które został zgłoszony świadek, zostały dostatecznie udowodnienie w sytuacji zakwestionowania przez organ odbioru oraz przewozu zakupionych towarów i przyjęcia braku istnienia zdarzenia gospodarczego;
2. art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 187 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej poprzez:
a) wydanie zaskarżonej decyzji pomimo braku zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego w sprawie polegającego na braku wyjaśnienia rozbieżności na dokumentach WZ z dnia 25 października 2011 r. przedstawionych przez stronę w toku postępowania oraz braku wyjaśnienia niewłaściwego numeru NIP zamieszczonego na tym dokumencie i zakwestionowaniu z tego powodu wiarygodności dokumentu WZ,
b) wydanie zaskarżonej decyzji pomimo braku wyjaśnienia okoliczności towarzyszących konieczności przeprowadzenia dwukrotnego wyjazdu do magazynu firmy D oraz możliwości odbioru przedmiotowego towaru przez pracowników podatnika dopiero w dniu 25 października 2014 r. wskutek zwolnienia towaru z magazynu D dla pracowników skarżącej C wykonanego mailem dopiero w dniu 25 października 2014 r. (godzina 12.34.);
3. art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa ustawy w zw. z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej poprzez:
a) dowolne dokonanie oceny rentowności sprzedaży zakupionych przez stronę aparatów fotograficznych jako sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w sytuacji gdy spółka uzyskała udokumentowany zysk na przeprowadzeniu transakcji w bardzo krótkim okresie czasu,
b) dowolnym, niepoprzedzonym analizą rynku przyjęciu, że transakcja może spełniać kryteria rentownej wyłącznie w sytuacji zastosowania cen hurtowych aparatów Sony w 2011 r. i w konsekwencji przyjęciu, iż Spółka, dokonując sprzedaży aparatów przy zastosowaniu innej stawki, sprzedała aparaty poniżej ceny rynkowej,
c) odmowy uznania za wiarygodne zeznań świadków A. Ż. i G.F. w zakresie odbioru tych towarów w październiku 2011 r. z magazynu firmy D, gdy potwierdzać to mają dokumenty WZ, natomiast świadkowie ci zostali przesłuchiwani w znacznym odstępie czasu od daty samego zdarzenia,
d) dokonanie oceny zeznań świadków D.Z. i M. R. w sposób sprzeczny z logiką i doświadczeniem życiowym poprzez uznanie, iż A. Ż. oraz G. F. nie odebrali towaru w dniu 25 października 2014 r., podczas gdy zeznania świadków opisują procedury odbioru towarów w D, których przestrzeganie doprowadziło do konieczności przeprowadzenia dwóch wyjazdów do magazynu D w B. (24.10.2014 r. i 25.10.2014 r.) z uwagi na brak odpowiednich dokumentów przez pracowników skarżącej uprawniających do odbioru towaru z magazynu,
e) zakwestionowanie nabycia i sprzedaży spornych towarów z uwagi na ich wagę (2.700 kg) wpisaną na dokumencie CMR wystawionym przez podatnika w dniu 28 października 2011 r. z pominięciem faktu, że podana waga była wagą orientacyjną, ponieważ Spółka nie posiadała urządzenia pomiarowego, które mogłoby dokonać pomiaru spornych towarów,
f) kwestionowanie odbycia podróży służbowej przez powyższe osoby z Ł. do magazynu firmy D w B., z uwagi na brak wystawienia przez podatnika polecenia wyjazdu służbowego, w sytuacji gdy odległość pomiędzy tymi miejscowościami wynosi 135 km i zgodnie z doświadczeniem życiowym trasę tę można pokonać w czasie około dwóch godzin, co nie powoduje przekroczenia ośmiogodzinnego dnia pracy, które wymagałoby wystawienia dokumentu podróży służbowej dla pracowników Spółki,
g) kwestionowanie nabycia towarów w sytuacji, gdy transakcja wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów została wykazana i rozliczona przez podatnika za inny okres rozliczeniowy,
h) kwestionowanie otrzymania zapłaty za sprzedane towary w sytuacji, gdy podatnik jako wierzyciel nie mógł odmówić przyjęcia zapłaty wymagalnej wierzytelności, nawet jeżeli została ona uiszczona przez osobę trzecią;
4. art. 194 § 1 i § 3 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez oparcie ustaleń faktycznych w sprawie o dokument urzędowy w postaci decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. z dnia [...]października 2013 r., w sytuacji gdy strona przedstawiła materiał dowodowy wskazujący na rzeczywisty zakup spornych towarów oraz ich odbiór;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 86 ust. 1, ust. 2 pkt 1 lit. a oraz ust. 10 ustawy o podatku od towarów poprzez przyjęcie, że faktura VAT otrzymana przez Spółkę od firmy C nie uprawnia podatnika do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z tej faktury w sytuacji, gdy podatnik wykorzystał zakupione towary w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, tj. odsprzedał je innemu podmiotowi, zaś otrzymanie faktury jest przesłanką do skorzystania z prawa do odliczenia podatku naliczonego;
2. art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ww. ustawy poprzez przyjęcie, że wystawiona przez ww. kontrahenta faktura nie odzwierciedla rzeczywistej transakcji gospodarczej i nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest uzasadniona, bowiem organy prowadzące postępowanie nie naruszyły ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów procesowych w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Podstawą zakwestionowania Spółce jawnej A w upadłości układowej prawidłowości rozliczenia podatku od towarów i usług w listopadzie i grudniu 2011 r. było ustalenie, że posiadana przez Spółkę faktura z dnia [...] października 2011 r. zakupu fotograficznych aparatów cyfrowych Sony wystawiona, jak wynika z jej treści, przez Biuro Pośrednictwa Handlowego Spółkę z o.o. w B., dalej zwanej: C, nie dokumentuje rzeczywistego obrotu pomiędzy podmiotami uwidocznionymi na tej fakturze. Organy podkreślały, że zbywcą aparatów fotograficznych nie był podmiot wykazany w treści spornej faktury.
Z treści skargi wynika, że podatnik kwestionuje zasadnicze ustalenia organów, że C nie był rzeczywistym sprzedawcą aparatów fotograficznych. Podatnik uważa także, że nawet w takiej sytuacji mógłby być pozbawiony możliwości odliczenia podatku naliczonego wynikającego ze spornej faktury zakupu towaru od firmy C dopiero wtedy, gdyby organ wykazał mu, że zawierając transakcję zakupu aparatów nie dochował należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta i że nie pozostawał w dobrej wierze realizując tę transakcję. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów procesowych związane są także z tym zagadnieniem, a więc z brakiem dostatecznego wyjaśnienia sprawy w odniesieniu do starannego działania podatnika przy wyborze kontrahenta i brakiem możliwości zorientowania się co do rzeczywistego pochodzenia nabywanych towarów i motywów działania sprzedawcy.
Przede wszystkim jednak podatnik zarzucił, że organy nie zebrały i nie rozpatrzyły wyczerpująco całego materiału dowodowego, błędnie oceniły część dowodów (w tym: dokumenty WZ pobrania aparatów z magazynu firmy logistycznej D, zeznania kierowców Ż. i F, różnice w wadze zakupionych aparatów uwidocznione na różnych dokumentach, dokonanie zapłaty za sprzedane przez podatnika te same aparaty przez inny podmiot niż rzeczywisty nabywca) i odmówiły przeprowadzenia innych (przesłuchania świadka M. Z.), w rezultacie czego błędnie ustaliły, że podatnik w ogóle nie odebrał z magazynu firmy D aparatów fotograficznych, co według organów potwierdza fakt, że sporna faktura nie dokumentuje rzeczywiście przeprowadzonej transakcji zakupu towarów.
Nie zgadzając się z podnoszonymi w skardze zarzutami Sąd stwierdza, że organy podjęły działania niezbędne w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy i jej załatwienia, zebrały dowody pozwalające na prawidłowe ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, oceniły te dowody bez naruszania zasady swobodnej oceny dowodów, ustaliły prawidłowo stan faktyczny sprawy, dokonały prawidłowej jego subsumcji oraz przedstawiły w sposób przejrzysty i logiczny wynik swych ustaleń i rozważań. Przede wszystkim organy wykazały, że firma C nie prowadziła żadnej działalności, a zwłaszcza w październiku 2011 r. w zakresie handlu aparatami fotograficznymi, co oznacza, że nie mogła sprzedać tych aparatów skarżącej Spółce jawnej. Firma ta (C) tworzyła pozory legalnej działalności handlowej, nie dysponowała żadnymi towarami i środkami na prowadzenie działalności handlowej, wystawiała puste faktury, funkcjonowała w łańcuchu powiązanych wzajemnie firm, których działanie nastawione było na wyłudzenie podatku VAT. Obszerne ustalenia w tym zakresie wraz z przedstawieniem dowodów, na podstawie których zostały dokonane, znajdują się na str. 6, 7, 17, 18 decyzji organu pierwszej instancji i na str. 10, 11 decyzji organu odwoławczego.
Zasadniczym dowodem nierzetelności transakcji zakupu aparatów fotograficznych przez skarżącą Spółkę jawną od C jest ostateczna decyzja z dnia [...] października 2013 r. wydana na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. wobec Spółki C o obowiązku zapłaty podatku wynikającego m.in. z faktury z dnia [...] października 2011 r. wystawionej przez C na rzecz skarżącej Spółki. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w B., a skarga od tej decyzji została oddalona wyrokiem WSA w B. wydanym w sprawie sygn. akt I SA/Bd 456/14. Powyższe decyzje wydane wobec Spółki C są dokumentami urzędowymi. Wynika z nich niewątpliwie, że Spółka C została zobowiązana do zapłaty podatku z powodu samego tylko faktu wystawiania faktur, w tym spornej faktury z dnia [...] października 2011 r., a wystawionym fakturom nie towarzyszyły rzeczywiste transakcje handlowe. Ponadto taki właśnie stan faktyczny wynika z materiału dowodowego zebranego przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. w postępowaniu kontrolnym prowadzonym wobec Spółki C i załączonego w poczet materiału dowodowego w sprawie niniejszej, w szczególności z zeznań A. K. - prezesa zarządu Spółki C.
Podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów procesowych Ordynacji podatkowej zmierzają do podważania akcentowanych w decyzjach wątpliwości organów co do odbioru przez skarżącą Spółkę spornych aparatów z magazynów firmy D. Organy zasadnie wskazały na istniejące w tej mierze wątpliwości wynikające z: treści różnych kopii tego samego dokumentu WZ z dnia [...] października 2011 r. (dotyczących wydania towarów podatnikowi), w tym z podania błędnego numeru NIP, rozbieżności w wyjaśnieniach skarżącej Spółki i jej pracowników co do niemożności odbioru spornego towaru z magazynu już w dniu 24 października 2011 r. oraz ilości wyjazdów po towar, braku udokumentowania przebytej trasy przez kierowców podatnika, istotnych rozbieżności co do wagi tych samych przecież aparatów mających być przedmiotem kolejnych, krótko po sobie następujących transakcji, zmiany przez podatnika wersji co do tego, kiedy aparaty zostały sprawdzone przed odbiorem z magazynu D, braku dokumentacji magazynowej u podatnika dotyczącej wydania zakupionych od C aparatów następnemu kontrahentowi, to jest firmie cypryjskiej E.
Należy jednak mieć na uwadze, że w świetle obowiązujących przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054), dalej w skrócie: "ustawy o p.t.u.", możliwość odliczenia przez podatnika podatku naliczonego istnieje wtedy, gdy podatnik posiada prawidłową pod względem formalnym fakturę zakupu towaru lub usługi, a nadto faktura ta odzwierciedla pod względem przedmiotowym i podmiotowym rzeczywiście przeprowadzoną transakcję. Uwaga ta ma zasadnicze znaczenie. Należy bowiem stwierdzić, że nawet gdyby przyjąć za miarodajne wyjaśnienia podatnika co do podnoszonych przez organy wątpliwości i tym samym przyjąć wersję podatnika o rzeczywistym odebraniu spornych aparatów z magazynu D, to przecież nie jest to wystarczające do obalenia ustaleń organów co do tego, że rzeczywistym sprzedawcą towarów nie był wystawca spornej faktury, czyli Spółka C. Te zaś ustalenia organów, jakkolwiek oparte o materiał dowodowy zebrany w odrębnym postępowaniu prowadzonym wobec Spółki C przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w L. i wydane w tamtym postępowaniu decyzje, nie zostały skutecznie podważone.
Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia przepisów procesowych poprzez odmowę przesłuchania w charakterze świadka M. Z. Przeprowadzenia tego dowodu na okoliczności związane z umową sprzedaży aparatów, ich odbiorem i warunkami transakcji nie miałoby znaczenia w sprawie. Ewentualne potwierdzenie przez tego świadka faktu odbioru aparatów mogłoby jedynie dodatkowo wzmacniać twierdzenia podatnika, że aparaty fotograficzne zakupił i odebrał, ale nie obalałoby ustaleń organów, udowodnionych dowodami zebranymi w postępowaniu prowadzonym wobec Spółki C, że fakturowy dostawca towarów nie był dostawcą rzeczywistym.
Podsumowując powyższy fragment rozważań, Sąd stwierdza, że ustalenia faktyczne organów co do tego, że zakwestionowana transakcja nie została dokonana z podmiotem uwidocznionym na spornej fakturze jako dostawca towarów, są trafne, opierają się na prawidłowo zgromadzonym i właściwie ocenionym materiale dowodowym. Fakt dysponowania przez skarżącą Spółkę jawną taką ilością aparatów fotograficznych, jaka odpowiadała ilościom wpisanym na spornej fakturze, jakkolwiek także kwestionowany przez organy, mógłby świadczyć jedynie o tym, że skarżąca mogła nabyć takie towary, ale od innych podmiotów (rzeczywistych sprzedawców), jednakże skarżąca nie ma faktur dokumentujących dostawę aparatów dokonaną przez tych rzeczywistych sprzedawców.
Ustalenie rzeczywistego sprzedawcy aparatów fotograficznych zasadniczo nie będzie miało znaczenia dla możliwości odliczenia podatku naliczonego przez podatnika, bowiem nawet w takiej sytuacji zasadna będzie teza, że faktura zakupu będąca podstawą pomniejszenia podatku należnego o podatek naliczony w niej zawarty nie dokumentuje rzeczywistej transakcji między podmiotami w niej uwidocznionymi. Powtórzyć bowiem należy, że podatnik podatku VAT ma prawo odliczyć od wyliczonego przez siebie podatku należnego podatek naliczony zapłacony wcześniej przy nabyciu towaru lub usługi, ale po pierwsze wtedy, gdy dysponuje fakturą zakupu z uwidocznioną w niej kwotą podatku (naliczonego), a po drugie, gdy taka faktura dokumentuje rzeczywisty obrót towarami lub usługami.
Organy podatkowe właściwie określiły podstawę prawną umożliwiającą odliczenie podatku naliczonego od kwoty podatku należnego. Zgodnie z treścią
art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124, a kwotę podatku naliczonego stanowi, z zastrzeżeniem ust. 3-7, suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.
Normę prawa zawartą w art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o p.t.u. należy odczytywać w ten sposób, że przysługujące podatnikowi prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego określonego w otrzymanych przez podatnika fakturach zakupu towarów i usług istnieje i może być skutecznie realizowane wtedy, gdy faktury zakupu odzwierciedlają rzeczywiście dokonane operacje gospodarcze.
Rozliczenie podatku od towarów i usług jest wysoce sformalizowane. Ważną rolę w tym rozliczeniu pełnią dokumenty księgowe wystawiane przez podmiot dokonujący czynności opodatkowanej, a mianowicie faktury. Na podstawie treści faktur otrzymanych i wystawionych przez podatnika w danym okresie rozliczeniowym są bowiem sporządzane ewidencje sprzedaży i zakupu, a dane wynikające z ewidencji są podstawą do obliczenia podatku i wypełnienia deklaracji podatkowej. Oczywistym jest, że treść faktury powinna odpowiadać rzeczywistości. Faktury są bowiem istotnym elementem w procesie obliczenia podatku VAT, ale trzeba pamiętać, że ich celem jest jedynie dokumentowanie zdarzeń podlegających opodatkowaniu. Innymi słowy, obowiązek podatkowy zasadniczo nie powstaje dlatego, że wystawiona zostaje faktura (wyjątek wynika z art. 108 ust. 1 ustawy o p.t.u.), ale dlatego, że dokonano czynności, która według ustawodawcy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Analogicznie, prawo do odliczenia podatku naliczonego materialnie nie istnieje dlatego, że dany podmiot posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, ale dlatego, że rzeczywiście kupił towar lub usługę. Faktura jest natomiast dowodem zaistnienia zdarzenia podlegającego opodatkowaniu, a jej treść umożliwia dokonanie obliczenia podatku. W związku z powyższym istotne jest, aby faktury odzwierciedlały stan rzeczywisty. Dotyczy to m.in. określenia stron transakcji podlegającej podatkowi. W § 5 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 marca 2011 r. w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 68, poz. 360), które weszło w życie z dniem 1 kwietnia 2011 r., określone zostały minimalne, istotne elementy faktury. Z przepisu tego wynika, że faktura stwierdzająca dokonanie sprzedaży powinna zawierać m.in. imiona i nazwiska lub nazwy sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy. Oczywiście, że chodzi o dane rzeczywistego sprzedawcy i nabywcy, bo tylko wtedy będzie mogło być zapewnione prawidłowe funkcjonowanie systemu podatku VAT przy przyjętym przez ustawodawcę sposobie fakturowego rozliczania. A zatem faktura nie zawierająca danych rzeczywistego sprzedawcy towaru, a zamiast tego zawierająca dane innego podmiotu nie będącego rzeczywistym sprzedawcą, jak w rozpatrywanej sprawie, jest fakturą, która stwierdza czynności, które nie zostały dokonane w rozumieniu art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o p.t.u. Jeżeli nawet towary (w tej sprawie aparaty fotograficzne) określone w treści faktury zostały dostarczone, to nie przez podmiot wskazany na fakturze jako sprzedawca. Powyższe stanowisko nie jest kwestionowane ani w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ani w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. wyrok NSA z 24 marca 2009 r., I FSK 487/08, LEX nr 575434, wyrok NSA z 24 lutego 2011 r., I FSK 137/10, dostępny w bazie CBOSA, wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., C-255/02, LEX nr 175869).
Wyżej przedstawione rozumienie ustawowego mechanizmu obliczania podatku od towarów i usług wynika wprost z przepisów ustawy o p.t.u. przewidujących wyłączenie możliwości obniżenia podatku należnego. Ustawodawca przewidział m.in., że nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o p.t.u.).
Powyższy przepis wszedł w życie z dniem 1 czerwca 2005 r. zgodnie z art. 9 w zw. z art. 1 pkt 22 lit. b ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 90, poz. 756), a zatem ma zastosowanie w odniesieniu do rozliczenie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2011 r.
Prezentowana przez Sąd i wynikająca z zaskarżonej decyzji wykładnia przepisów ustawy o podatku od towarów i usług dotyczących możliwości odliczenia podatku naliczonego nie jest niezgodna ani z przepisami unijnymi, ani z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Należy mieć na uwadze, że od dnia akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej, czyli od dnia 1 maja 2004 r., Polska zobowiązana jest przestrzegać prawa wspólnotowego (obecnie unijnego), co oznacza, że przepisy krajowe powinny być interpretowane z uwzględnieniem uregulowań wspólnotowych i orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (poprzednio Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości), a więc w zakresie podatku od towarów i usług – z uwzględnieniem głównie Dyrektywy nr 2006/112/WE Rady (w odniesieniu do stanu prawnego z
2011 r. ) i orzecznictwa TSUE odnoszącego się do tego aktu.
Zasadniczymi cechami podatku od towarów i usług, wynikającymi z regulacji zawartych w art. 2 I Dyrektywy Rady z dnia 11 kwietnia 1967 r. (67/227/EWG) są: powszechność opodatkowania podatkiem, proporcjonalność do ceny towaru, niezależnie od ilości transakcji, jakie mają miejsce w procesie produkcji i dystrybucji, przed etapem, na którym podatek jest pobierany, ekonomiczne obciążenie podatkiem konsumenta, co oznacza neutralność podatku dla przedsiębiorcy będącego podatnikiem. Zasada neutralności podatku od towarów i usług jest realizowana poprzez umożliwienie przedsiębiorcy odliczenia od obciążającej go kwoty podatku należnego do zapłacenia, kwoty podatku naliczonego zapłaconego wcześniej przez przedsiębiorcę przy zakupie towarów i usług. Możliwość taka wyrażająca fundamentalne prawo podatnika wynika z zasadniczej cechy konstrukcyjnej tego podatku polegającej na samoobliczeniu i opodatkowaniu pełnej wartości netto sprzedawanych towarów i usług na danym etapie obrotu. Zasada neutralności podatku dla podatnika ma podstawowe znaczenie, a więc ewentualne odstępstwa od niej powinny mieć charakter wyjątkowy. Przepisy powyższej Dyrektywy Rady, wskazując na uprawnienie podatnika do odliczenia podatku naliczonego od kwoty podatku należnego, w zasadzie nie przewidują takich odstępstw, a jedynie w art. 176 wskazano na kompetencje Rady do podjęcia w przyszłości decyzji określającej wydatki, które nie będą się kwalifikowały do odliczenia podatku od wartości dodanej. Jednocześnie w tym przepisie wskazano, że do czasu wejścia w życie takiej decyzji Rady państwa członkowskie mogą zachować wyłączenia przewidziane w ich prawie krajowym. Dla Polski oznacza to, że mogła utrzymać wyłączenia obowiązujące przed przystąpieniem do Unii, a więc przed 1 maja 2004 r.
Wyłączenia przewidziane w § 14 ust. 2 pkt 4 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. Nr 97, poz. 970 ze zm.) obowiązywały także wcześniej na podstawie § 48 ust. 4 pkt 5 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 27, poz. 268 ze zm.).
Przede wszystkim podkreślić jednak należy, że ani z treści art. 168 Dyrektywy Rady nr 2006/112/WE, ani z orzecznictwa TSUE nie wynika, że podatnik ma prawo odliczyć podatek naliczony tylko dlatego, że posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, chociaż nie odnosi się ona do rzeczywiście przeprowadzonej transakcji. Wprost przeciwnie, choćby w powołanym już wyżej wyroku z 21 lutego 2006 r., C-255/02, ETS podkreślił, że integralną częścią mechanizmu funkcjonowania podatku od towarów i usług jest prawo do odliczenia podatku naliczonego na poprzednich etapach obrotu (pkt 83 wyroku), co oczywiście oznacza, że konieczne jest zaistnienie poprzednich etapów obrotu, a przecież w rozpatrywanej sprawie ten wcześniejszy etap obrotu (zakup aparatów od Spółki C) nie miał miejsca. Jeżeli nawet aparaty zostały dostarczone podatnikowi, to nie przez C.
Przyjęcie innego stanowiska, dopuszczającego możliwość pomniejszenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z posiadanych przez podatnika faktur, ale nie dokumentujących rzeczywistych transakcji zakupu, sankcjonowałoby sytuację, że kto inny dostarcza towar, i kto inny wystawia fakturę sprzedaży za ten towar, którego źródło pochodzenia pozostaje w istocie nieznane, co w rezultacie prowadziłoby do akceptacji rozliczenia podatkowego opartego nie na realnych zdarzeniach gospodarczych, lecz wyłącznie na treści zaoferowanych przez podatnika dokumentów. Byłoby to sprzeczne z istotą mechanizmu funkcjonowania podatku od towarów i usług (zob. powoływany wcześniej wyrok NSA z 24 marca 2009 r., I FSK 487/08, LEX nr 575434).
W ocenie Sądu, z wyroków TSUE nie wynika, że Trybunał dopuścił możliwość odliczania podatku naliczonego z transakcji nieprzeprowadzonych rzeczywiście, a jedynie wynikających z posiadanych przez podatnika faktur. Trybunał uznał natomiast, mając w szczególności na uwadze zasadę neutralności podatku, że nie należy pozbawiać prawa do obniżenia podatku należnego podatnika uczestniczącego w łańcuchu transakcji, skoro nie wiedział on, ani nie mógł się zorientować, że inne transakcje z tego łańcucha, wcześniejsze lub późniejsze, stanowią oszustwo podatkowe, a i zorganizowanie całego łańcucha transakcji w zasadzie służyło temu oszustwu, jednakże pod warunkiem, że podatnik dokonał rzeczywistej transakcji. A zatem ewentualne badanie świadomości podatnika może się zasadniczo odnosić do tych wcześniejszych i późniejszych transakcji. Stwierdzenie, że podatnik uczestniczył w oszustwie podatkowym lub na podstawie okoliczności towarzyszących transakcji powinien zdawać sobie z tego sprawę, może zatem być podstawą do pozbawienia takiego podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego, chociaż transakcja zakupu została przez niego w rzeczywistości zawarta z podmiotem uwidocznionym na posiadanej przez podatnika fakturze. Trybunał podkreślał bowiem, że celami wspólnego systemu podatku od wartości dodanej są: zagwarantowanie pewności prawa i ułatwienie czynności związanych ze stosowaniem podatku od wartości dodanej poprzez uwzględnienie obiektywnego charakteru danej transakcji, a więc przesłanki te nie są spełnione w wypadku transakcji stanowiących nadużycie prawa (zob. cyt. wyrok w sprawie C-255/02). Ponadto Trybunał podkreślał, że wszystkie elementy stanu faktycznego warunkujące prawo do odliczenia podatku naliczonego mają charakter obiektywny, a zatem warunkiem odliczenia podatku naliczonego jest obiektywne zaistnienie transakcji zakupu towaru, a nie jedynie subiektywne przekonanie podatnika, że skutecznie taką transakcję zawarł ( zob. wyrok ETS z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. C-439/04 w sprawie Axel Kittel, opubl. w bazie LEX nr 187186).
Sąd miał jednak na uwadze wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawach połączonych C 80/11 i C 142/11 Mahageben i David. W wyroku tym Trybunał stwierdził m. in., że artykuł 167, art. 168 lit. a, art. 178 lit. a, art. 220 ust. 1 i art. 226 dyrektywy 2006/112 stoją na przeszkodzie praktyce krajowej, w ramach której organ podatkowy odmawia podatnikowi prawa do odliczenia od kwoty należnego VAT kwoty tego podatku należnego lub zapłaconego z tytułu świadczonych mu usług z tego powodu, iż wystawca faktur dotyczących owych usług lub jeden z jego usługodawców dopuścił się nieprawidłowości, bez udowodnienia przez organ podatkowy na podstawie obiektywnych przesłanek, iż podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja mająca stanowić podstawę prawa do odliczenia wiązała z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury lub inny podmiot działający na wcześniejszym etapie obrotu.
Z wyroku tego wynika, że nie powinno się odmawiać podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego nie tylko wtedy, gdy nieprawidłowości dotyczą wcześniejszej lub późniejszej transakcji, ale nawet wtedy, gdy dotyczą one bezpośrednio transakcji zakupu zawartej przez tego podatnika, czyli tej transakcji, której dotyczy podatek naliczony do odliczenia, pod warunkiem jednak, że na podstawie obiektywnych przesłanek nie da się stwierdzić, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że zawierana przez niego transakcja zakupu wiązała się z przestępstwem popełnionym przez wystawcę faktury. Podobne stanowisko Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zajął także później w sprawach C 273/11 Mecsek-Gabona Kft, C 324/11 Gabor Toth, C 285/11 Bonik, w połączonych sprawach C 131/13, C 163/13, C 164/13, a także w postanowieniu z 6 lutego 2014 r. w sprawie C 33/13 Marcina Jagiełły wszczętej pytaniem prejudycjalnym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi (sprawy dostępne w systemie LEX).
Zajęcie takiego stanowiska przez Trybunał wynika z dążenia do zapewnienia neutralności podatku od towarów i usług dla podatnika przedsiębiorcy i to nawet w sytuacji, gdy nieprawidłowość związana jest z transakcją zakupu zawartą przez tego podatnika. Uczciwy i starannie postępujący podatnik powinien mieć możliwość odliczenia podatku naliczonego, przy czym chodzi o zachowanie takiej staranności w zakresie sprawdzenia wiarygodności kontrahenta, jaka jest wymagana w stosunkach danego rodzaju. Oczywistym jest jednak, że podatnik musi dysponować prawidłową pod względem formalnym fakturą zakupu oraz nie może budzić wątpliwości, że doszło do dostawy towaru lub wykonania usługi.
W rozpatrywanej obecnie sprawie organy w zasadzie kwestionują, że doszło do dostawy towaru na rzecz skarżącej Spółki. Podatnik posiada natomiast fakturę zakupu aparatów fotograficznych, sporządzoną prawidłowo pod względem formalnym. Organy udowodniły jednocześnie, że faktura te nie odpowiada rzeczywistości o tyle, że sprzedającym nie był podmiot uwidoczniony w jej treści. Mając na uwadze dokonaną przez TSUE wykładnię przepisów unijnych należałoby umożliwić podatnikowi odliczenie podatku naliczonego, chyba że w toku postępowania zostanie wykazane przez organy, że podatnik nie zachował się rozważnie i starannie w zakresie wyboru i sprawdzenia swego kontrahenta oraz sprawdzenia rzetelności transakcji, zakładając jednocześnie, że udowodniony został fakt rzeczywistego przepływu towarów do podatnika.
Organy badały okoliczności związane z zawieranymi przez skarżącą Spółkę jawną transakcjami zakupu aparatów i opisały je dokładnie (str. 16, 21 decyzji organu pierwszej instancji, str. 24-26, 30, 33 decyzji odwoławczej). W decyzji wskazano m. in., że podatnik wiedział, iż będzie jedynie jednym z ogniw łańcucha kilku kontrahentów, poprzez których towary przepłyną w bardzo krótkim czasie, to przyszły nabywca firma cypryjska E wskazała podatnikowi, od kogo ma nabyć aparaty, które następnie zaraz sprzeda firmie E, wiedział o wzajemnych powiązaniach firm (F, C, E, G) uczestniczących w przepływie tych aparatów, nie budziło jego zaniepokojenia i nie próbował wyjaśnić dziwnej przecież sytuacji, że zapłaty za aparaty, sprzedane przecież firmie E zaraz po zakupie, dokonywał inny podmiot. Podatnik nie przedstawił też żadnych dokumentów mogących potwierdzać dane kontrahenta, firmy C, a przecież nie miał wcześniej kontaktów z tą firmą, a sporna transakcja zakupu aparatów dotyczyła znacznej kwoty. Powyższe okoliczności, szerzej wskazane w decyzjach, co najmniej powinny budzić podejrzenia podatnika co do rzetelności kontrahentów i zawieranych z nimi transakcji, tym bardziej, że przedmiotem transakcji były aparaty cyfrowe, a więc towary tzw. wrażliwe, często będące przedmiotem transakcji mających na celu wyłudzenie podatku VAT, co jest faktem znanym.
Ustalone i opisane w decyzjach okoliczności zakupu przez skarżącą Spółkę jawną aparatów fotograficznych od firmy C, ustalone m. in. na podstawie opisanej korespondencji handlowej podatnika, zeznań jego pracowników i osób go reprezentujących, pozwalają na wniosek, że podatnik nie zachował należytej staranności przy dobieraniu kontrahenta i zawieraniu z nim transakcji. Okoliczności te i zachowanie podatnika zostały ustalone przez organy podatkowe i niewątpliwie świadczą o co najmniej niestarannym zachowaniu i akceptowaniu ryzyka zawierania transakcji nierzetelnych. Oznacza to, że nawet przyjęcie za wiarygodne twierdzeń podatnika o rzeczywistym odbiorze aparatów z magazynu firmy logistycznej D, podatnik nie miał prawa odliczenia podatku naliczonego wynikającego ze spornej faktury zakupu z dnia [...] października 2011 r., gdyż była to faktura nierzetelna co najmniej pod względem podmiotowym, a więc oznaczony w jej treści sprzedawca – Spółka C, nie był rzeczywistym sprzedawcą.
Reasumując, organy podatkowe zebrały obszerny materiał dowodowy, dokonały jego wszechstronnej oceny i na tej podstawie ustaliły stan faktyczny sprawy. W świetle zebranych dowodów stan ten nie budzi wątpliwości. Ocena materiału dowodowego jest właściwie, logicznie i przekonująco uzasadniona. Dokonano także prawidłowej oceny prawnej tego stanu faktycznego.
Z uwagi na powyższe, należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).
k.ż.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI