I SA/Łd 377/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2014-08-07
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościwznowienie postępowanianieważność umowyOrdynacja podatkowadecyzja ostatecznaprzestępstwodowodysąd administracyjnyskarżącyorgan podatkowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatników na decyzję odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości, uznając brak podstaw do wznowienia postępowania mimo stwierdzenia nieważności umowy nabycia prawa użytkowania wieczystego.

Podatnicy J.W. i J.W. wnieśli o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r., powołując się na nieważność umowy nabycia prawa użytkowania wieczystego, która została stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego. Organy podatkowe odmówiły uchylenia ostatecznej decyzji, uznając, że nie zaszły przesłanki z art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej, w szczególności brak było oczywistości popełnienia przestępstwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podkreślając, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem i wymaga jednoznacznego stwierdzenia przestępstwa lub jego oczywistości, a samo stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej nie jest wystarczające.

Sprawa dotyczyła skargi J. W. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2013. Podatnicy domagali się wznowienia postępowania, wskazując jako podstawę art. 240 § 1 pkt 2 i 7 Ordynacji podatkowej (O.p.), argumentując, że decyzja została wydana w wyniku przestępstwa lub na podstawie innej decyzji/orzeczenia, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Kluczowym elementem sporu była nieważność umowy z 1993 r., na podstawie której skarżący nabyli prawo użytkowania wieczystego nieruchomości, stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego. Organy podatkowe uznały, że stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 2 O.p., a także nie zachodzą inne przesłanki wznowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem, który nie może zastępować zwykłego trybu odwoławczego. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że fakt popełnienia przestępstwa musi zostać udowodniony prawomocnym orzeczeniem sądu karnego, a odstępstwo od tej zasady (art. 240 § 2 O.p.) wymaga "oczywistości" popełnienia przestępstwa. Sąd uznał, że w tej sprawie taka oczywistość nie wystąpiła, a wyrok Sądu Najwyższego, choć stwierdził nieważność umowy, zapadł w innym trybie i nie przesądzał o popełnieniu przestępstwa. Dodatkowo, sąd wskazał, że nawet gdyby uznać przesłankę wznowienia zaistniałą, to zgodnie z art. 245 § 1 pkt 3 lit. a O.p. nie mogłaby być wydana inna decyzja niż pierwotna, ze względu na brzmienie art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, samo stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej nie jest wystarczające do wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 2 O.p. Wymagane jest prawomocne orzeczenie sądu karnego stwierdzające popełnienie przestępstwa, chyba że jego popełnienie jest oczywiste.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem. Fakt popełnienia przestępstwa musi być stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu karnego. Odstępstwo od tej zasady wymaga "oczywistości" popełnienia przestępstwa, która w tej sprawie nie została wykazana. Nieważność umowy cywilnoprawnej, nawet stwierdzona wyrokiem sądu cywilnego, nie przesądza o popełnieniu przestępstwa w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

O.p. art. 240 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wznowienie postępowania w przypadku, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa. Wymaga stwierdzenia popełnienia przestępstwa prawomocnym orzeczeniem sądu karnego, chyba że jest to oczywiste.

O.p. art. 240 § 1 pkt 7

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wznowienie postępowania w przypadku, gdy decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

u.p.o.l. art. 3 § 1 pkt 4 lit. b

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

Określa, że podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez tytułu prawnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

O.p. art. 240 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Możliwość wznowienia postępowania przed wydaniem orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa, jeżeli jest to oczywiste i niezbędne w celu ochrony interesu publicznego.

p.g.k. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę wymiaru podatku od nieruchomości.

k.p.c. art. 189

Kodeks postępowania cywilnego

k.k. art. 231 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 271 § 1

Kodeks karny

k.k. art. 11 § 2

Kodeks karny

k.k. art. 12

Kodeks karny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Stwierdzenie nieważności umowy cywilnoprawnej nie jest równoznaczne ze stwierdzeniem popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 2 O.p. Brak jest "oczywistości" popełnienia przestępstwa, która uzasadniałaby wznowienie postępowania bez prawomocnego orzeczenia karnego. Nawet gdyby wznowienie postępowania było zasadne, nie mogłaby być wydana inna decyzja niż pierwotna, ze względu na przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Odrzucone argumenty

Nieważność umowy nabycia prawa użytkowania wieczystego, stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego, stanowi podstawę do wznowienia postępowania podatkowego na podstawie art. 240 § 1 pkt 2 O.p. Działania urzędników państwowych polegające na poświadczeniu nieprawdy w dokumentach urzędowych (decyzjach administracyjnych) wyczerpują znamiona przestępstwa, co uzasadnia wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 2 O.p. (w związku z art. 240 § 2 O.p.). Organy podatkowe powinny były z urzędu uwzględnić wadliwość wpisu w ewidencji gruntów i budynków, wynikającą z nieważności umowy. Naruszenie zasady prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) poprzez oparcie się na wadliwych danych z ewidencji gruntów i budynków.

Godne uwagi sformułowania

instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania Nie może ono zastępować trybu odwoławczego fakt popełnienia przestępstwa musi zostać stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu karnego Organy podatkowe i sądy administracyjne nie zastępują bowiem organów postępowania karnego w ustalaniu dokonania, sprawstwa i winy przestępstwa przy ocenie cytowanej "oczywistości" należy zachować daleko idącą ostrożność ażeby nie doprowadzić do sytuacji, w której po zakończeniu postępowania wznowieniowego zapadnie wyrok wykluczający np. fałsz dowodu, który legł u podstaw wydanej decyzji lub stwierdzający brak popełnienia przestępstwa towarzyszącego wydaniu decyzji W znaczeniu semantycznym "oczywiste" oznacza, pewne, jasne, niebudzące wątpliwości, rzucające się w oczy.

Skład orzekający

Teresa Porczyńska

przewodniczący sprawozdawca

Joanna Tarno

sędzia

Tomasz Adamczyk

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek wznowienia postępowania podatkowego, zwłaszcza w kontekście stwierdzenia nieważności umowy cywilnoprawnej i konieczności udowodnienia popełnienia przestępstwa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, w której stwierdzono nieważność umowy nabycia prawa użytkowania wieczystego, a następnie próbowano wznowić postępowanie podatkowe. Wymaga analizy kontekstu prawnego dotyczącego podatku od nieruchomości i wznowienia postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność postępowań podatkowych, gdy pojawiają się problemy z tytułem prawnym do nieruchomości i potencjalnymi przestępstwami. Pokazuje, jak sądy administracyjne interpretują nadzwyczajne tryby postępowania.

Nieważna umowa, podatek od nieruchomości i próba wznowienia postępowania – kiedy sąd mówi "nie"?

Dane finansowe

WPS: 24 891 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 377/14 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2014-08-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Tarno
Teresa Porczyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Adamczyk
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
II FSK 4003/14 - Wyrok NSA z 2016-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 240 par. 1 pkt 2, art. 240 par. 1 pkt 7
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
Sentencja
Dnia 7 sierpnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Porczyńska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant Asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2014 roku na rozprawie sprawy ze skargi J. W. i J. W.(1) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2013 oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Łd 377/14
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. ustalił J. W. i J. W. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. 208/214 za 2013 r. w kwocie 24.891,00 zł. Strony nie złożyły od tej decyzji odwołania.
Następnie, w piśmie z 22 lipca 2013 r. podatnicy wnieśli o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami wydanymi w przedmiocie podatku od nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. A. 208/214. Jednocześnie strony wniosły o zawieszenie postępowania w sprawie wznowienia do czasu stwierdzenia, orzeczeniem sądu lub innego organu, sfałszowania dowodów lub popełnienia przestępstwa. Domagały się też by Prezydent Miasta Ł. wystąpił do Starosty Powiatowego o niezwłoczne podjęcie działań w celu uregulowania stanu prawnego wskazanej wyżej nieruchomości.
Precyzując wniosek podatnicy, jako podstawę wznowienia, wskazali art. 240 § 1 pkt 5 zdanie pierwsze i art. 240 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej "O.p."). Zaznaczyli, że wznowieniem powinny być objęte postępowania podatkowe prowadzone od 1994 r. do chwili obecnej.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2013 r. Prezydent Miasta Ł. wznowił postępowanie podatkowe w sprawie podatku od nieruchomości za 2013 r. zakończonej decyzją ostateczną tego organu z dnia [...] .
Decyzją z [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...] ustalającej J. W. i J. W. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Uznał, że nie wystąpiły przesłanki z art. 240 § 1 O.p. W ocenie organu za podstawę wymiaru podatku od nieruchomości należało przyjąć dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, w myśl art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, a w ewidencji tej podatnicy są wpisani jako użytkownicy wieczyści nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania.
Powyższe rozstrzygnięcie podatnicy zaskarżyli odwołaniem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie wznowieniowe nie służy załatwieniu sprawy podatkowej. Jego podstawowym celem jest zbadanie orzeczenia wydanego w postępowaniu zwykłym pod kątem zaistnienia przesłanek, wymienionych w art. 240 § 1 O.p., dlatego postępowanie to nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo okoliczności sprawy.
Kolegium wskazało, że podatnicy oparli swój wniosek na przesłankach z art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4 pkt 5 i pkt 7 O.p. Zgodnie z tymi unormowaniami, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:
dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe - art. 240 § 1 pkt 1 O.p.;
decyzja wydana została w wyniku przestępstwa — art. 240 § 1 pkt 2 O.p.;
strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu - art. 240 § 1 pkt 4 O.p.;
wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję - art. 240 § 1 pkt 5 O.p.;
decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji - art. 240 § 1 pkt 7 O.p.
Odnosząc się do pierwszej z wymienionych wyżej przesłanek SKO argumentowało, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedstawić organowi orzeczenie sądowe stwierdzające, że dowód był sfałszowany. W przedmiotowej sprawie strony nie przedstawiły takiego orzeczenia. W ocenie organu II instancji, załączone do wniosku o wznowienie postępowania zawiadomienie z Prokuratury Ł. z 1 lipca 2013 r. o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w decyzjach administracyjnych jest w tym zakresie niewystarczające. Jednocześnie SKO wskazało, że nie ma podstaw do zastosowania art. 240 § 2 i § 3 O.p., z uwagi na brak oczywistości sfałszowania dowodu.
W ocenie organu odwoławczego nie zachodziła również przesłanka z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. ponieważ także w tym przypadku strony nie przedstawiły dowodu w postaci wyroku sądowego stwierdzającego, że decyzja ostateczna wydana została w wyniku przestępstwa.
W kwestii zastosowania art. 240 § 1 pkt 4 O.p. SKO stwierdziło, że w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że podatnicy nie z własnej winy nie brali udziału w postępowaniu podatkowym zakończonym kwestionowaną decyzją ostateczną.
Zdaniem organu odwoławczego nie zachodzi również przypadek opisany w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. W tym zakresie SKO wskazało, że do wniosku o wznowienie postępowania strony załączyły:
zawiadomienie z Prokuratury Ł. z 1 lipca 2013 r. sygn. akt [...] o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w dokumentach urzędowych - decyzjach administracyjnych,
odpisy z ksiąg wieczystych o nr [...], [...], [...], [...], [...] z [...] września 1992 r. dotyczące nieruchomości przy ul. A. 208/214,
decyzję Naczelnika Dzielnicy Ł. - Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w Ł. z [...] r. w sprawie przekazania A. w Ł. i w użytkowanie przedmiotowej nieruchomości przy ul. A.,
- decyzję Wojewody Ł. z [...] marca 1992 r. znak [...] stwierdzającą nabycie przez B. w likwidacji prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu,
- zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie (w stosunku do J. W.) u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą z 17 lipca 2013 r.
Odnosząc się do powyższych dowodów SKO oceniło, że zawiadomienie z Prokuratury o wszczęciu śledztwa jest nowym dowodem, po raz pierwszy zgłoszonym przez strony, który nie był znany organowi pierwszej instancji, ale dowód ten ani nie jest dla sprawy istotny ani nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej. Co do: odpisów z ksiąg wieczystych, decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł. - Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w Ł. i decyzji Wojewody [...] z 26 marca 1992 r. organ odwoławczy wskazał, że są to nowe dowody, po raz pierwszy zgłoszone przez strony i istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, ale prawdopodobnie były one znane organowi pierwszej instancji, a ponadto nie są one dla sprawy istotne. Z kolei zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego SKO zakwalifikowało jako nowy dowodów, po raz pierwszy zgłoszony przez strony, który nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej i który był znany organowi pierwszej instancji jako organowi egzekucyjnemu i wierzycielowi. Ponadto nie jest to dowód istotny dla sprawy.
Organ II instancji nie stwierdził także, by zachodziła podstawa wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 7 O.p. Wyjaśnił, że w zakresie tej przesłanki strony powołały się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r. sygn. akt [...]. Wyrok ten dotyczył powództwa J. W., J. W. i D.W. przeciwko C. w Ł. w likwidacji o odszkodowanie i eksmisję, a Sąd Najwyższy wyrokiem tym oddalił kasację powodów.
W ocenie organu odwoławczego powyższe orzeczenie Sądu Najwyższego nie świadczy o tym, że w/w decyzja ostateczna została wydana na podstawie orzeczenia sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji.
Wobec tego, że Kolegium nie stwierdziło istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 O.p., za zasadne uznało odmówienie uchylenia ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł..
Dodatkowo organ wskazywał, że powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego oprócz tego, że nie potwierdził istnienia przesłanki wznowienia postępowania, to przede wszystkim nie został wydany w sprawie o ustalenie między stronami umowy sprzedaży nieważności tej umowy.
W skardze J. i J. W. zarzucili rażące naruszenie prawa poprzez nie zastosowanie art. 233 § 1 pkt 2 i art. 233 § 3 w związku z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. i wnioskowali o stwierdzenie nieważności decyzji SKO, poprzedzającej ją decyzji organu l instancji wydanej w trybie wznowienia oraz decyzji podatkowej wymiarowej, a nadto o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi.
W uzasadnieniu skarżący wywodzili, że jakkolwiek wyrok SN z dnia 23 stycznia 2003 r. sygn. akt [...] nie został wydany w sprawie ustalenia nieważności umowy, to umowa została oceniona przez SN jako bezwzględnie nieważna i takiej samej ocenie podlega w każdym innym postępowaniu. Skoro nabycie przez skarżących prawa użytkowania wieczystego zostało dokonane na podstawie czynności prawnej obciążonej wadą bezwzględnej nieważności, to stan nieważności datuje się od początku, tzn. od chwili dokonania czynności i powinien być brany pod uwagę z urzędu przez organy stosujące prawo, w tym sądy administracyjne, w każdym postępowaniu. Co więcej, bezwzględną nieważnością dotknięte są wszystkie czynności prawne, których podstawą jest czynność bezwzględnie nieważna, w tym wpisy w ewidencji gruntów i budynków, będące według organu podatkowego podstawą wymiaru podatku. Tej okoliczność nie uwzględnił organ l instancji oraz SKO.
Zdaniem podatników decyzje w sprawie podatku, począwszy od 1996 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w razie ich wykonania wywołały czyn zagrożony karą. Nadto decyzje te były skierowane do podmiotów niebędących stroną.
Skarżący wskazali również, że organy podatkowe w sposób nieuzasadniony uchyliły się od zastosowania art. 1891 Kpc.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 18 czerwca 2014 r. podatnicy podnieśli, że wznowienie postępowania nastąpiło z urzędu, a nie na wniosek. Postępowanie zostało wznowione wyłącznie w oparciu o art. 240 § 1 pkt 5 O.p., natomiast organ podatkowy zbadał z urzędu czy nie występują okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 240 § 1 pkt 1, 2, 4 i 7 O.p. Zdaniem strony organ nie mógł wyjść poza zakres podstawy wznowienia.
W ocenie skarżących stanowisko SN w zakresie bezwzględnej nieważności aktu notarialnego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego było wystarczające do stwierdzenia przez organ podatkowy wadliwości wpisu w ewidencji gruntów i budynków, a w konsekwencji do uchylenia decyzji w podatku od nieruchomości. Wskazali, że ze względu na upływ czasu wydanie nowej decyzji obciążającej samoistnego posiadacza jest już niemożliwe. Zdaniem podatników, źródłem wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków powinien być wyrok SN z dnia 23 stycznia 2003 r. W sytuacji gdy podatnik wykaże sprzeczność danych ze stanem rzeczywistym, organ podatkowy jest zobowiązany do krytycznej oceny danych z ewidencji gruntów i budynków, aby uczynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 O.p.
Skarżący podali nadto, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością gminy Miasto Ł. 27 maja 1990 r. Decyzją z [...] marca 1992 r. Urząd Wojewódzki w Ł. stwierdził, iż nieruchomość ta stała się z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przedmiotem użytkowania wieczystego, a użytkownikiem wieczystym są B.. Decyzja z [...] marca 1992 r. była podstawą sporządzenia aktu notarialnego z 23 grudnia 1993 r., którym likwidator B. sprzedał skarżącym prawo użytkowania wieczystego gruntu. Wiedza o tym, że decyzja z [...] marca 1992 r. tworzyła fikcyjne prawo użytkowania wieczystego spowodowała, że prawo to nigdy nie zostało ujawnione przez B. w księdze wieczystej, a także nie zostało ujęte w bilansie B. za 1992 r. po stronie aktywów. Brak możliwości rozliczenia zapłaty za prawo użytkowania wieczystego uiszczonej przez skarżących gotówką, ze względu na brak w bilansie pozycji uzasadniającej jej rozlicznie spowodował, że cała kwota uiszczona przez skarżących powędrowała do prywatnych kieszeni. W ocenie strony, działanie takie wyczerpuje znamiona oszustwa dokonanego w celu uzyskania nienależnej korzyści majątkowej znacznej wartości i aby to stwierdzić orzeczenie sądu nie jest konieczne. Zaznaczyli, że do 16 kwietnia 2014 r. nie znali ustawy z dnia 10 maja 1990 r. z której wynika, że przedmiotowa nieruchomość jest z mocy prawa własnością gminy Miasto Ł. od 27 maja 1990 r. Ta wiedza uświadomiła im, że padli ofiarą przestępstwa. Nie tylko stracili majątek będący dorobkiem życia dwóch pokoleń, ale na skutek wpisu w ewidencji gruntów i budynków, którego dokonanie wyczerpuje znamiona poplecznictwa, zostali bezzasadnie obowiązani do świadczenia na rzecz gminy podatku od nieruchomości. Do chwili obecnej organ podatkowy egzekwuje z wynagrodzenia za pracę skarżącej zobowiązanie wynikające z decyzji podatkowych w podatku od nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W przedmiotowej sprawie sporne jest, czy zaistniała wskazana przez stronę przesłanka do wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Ł. z [...] ustalającej wymiar podatku od nieruchomości przy ul. A. 208/214 na rok 2012.
Na wstępie rozważań należy podnieść, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 240 O.p. Trzeba bowiem pamiętać, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Nie może ono zastępować trybu odwoławczego. Jedną z podstawowych zasad postępowania jest zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 128 O.p.). Doznaje ona ograniczenia tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy decyzja jest obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi. Granice postępowania w trybie wznowienia postępowania zakreślone są wnioskiem strony. W związku z tym również jego kontrola dokonywana przez sąd administracyjny dotyczy decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania i to w zakresie wyznaczonym przez wniosek strony. Istotnym jest zatem to, czy wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania. W rozpoznawanej sprawie strona nie wnosiła odwołania od decyzji wymiarowej, a po kilku latach skorzystała z wszczęcia nadzwyczajnego trybu postępowania, a mianowicie wznowienia postępowania.
Dotychczasowe uwagi wskazują więc, że istota zagadnienia, sprowadza się do tego, czy istniały podstawy wznowienia postępowania. Przedmiotem postępowania o wznowienie nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wyliczone w art. 240 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2003 r. III SA 2367/01, lex nr 145008).
Zgodnie z art. 240 § 1 O.p. wznawia się postępowanie między innymi, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (pkt 2). Natomiast stosownie do § 2 art. 240 O.p., jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i pkt 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa.
Podstawowym argumentem zawartym w skardze przemawiającym zdaniem strony za naruszeniem prawa przez SKO, a wcześniej Prezydenta Miasta, była stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r., w sprawie sygn. akt [...] nieważność umowy z dnia 23 grudnia 1993 r., na podstawie której skarżący nabyli prawo wieczystego użytkowania gruntu (udział w tym prawie wynoszący 1/10 i 9/10 udział nieżyjącej już D. W.). W oparciu o tę umowę zostały dokonane zapisy w ewidencji gruntów i budynków, które z kolei zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego były podstawą wydania spornej, ostatecznej decyzji wymiarowej.
Przechodząc do oceny stanowiska organu zawartego na usprawiedliwienie zapadłego rozstrzygnięcia o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji, w kontekście zarzutów skargi, Sąd stwierdza, że jest ono prawidłowe, usprawiedliwione okolicznościami i przywołanymi na ich poparcie dowodami zgromadzonymi przez organy. Dokonana ocena nie budzi zastrzeżeń.
Tytułem wstępu za utrwalonymi poglądami judykatury i piśmiennictwa wskazać należy, że w kwestii czy doszło do popełnienia przestępstwa, którego wynikiem miała być sporna decyzja (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) winien wypowiedzieć się właściwy sąd (sąd karny w postępowaniu karnym) albowiem wynika to z ustawowego podziału kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie. Innymi słowy fakt popełnienia przestępstwa musi zostać stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu karnego. Organy podatkowe i sądy administracyjne nie zastępują bowiem organów postępowania karnego w ustalaniu dokonania, sprawstwa i winy przestępstwa.
Ustawodawca przewidział odstępstwa od tego rygorystycznego wymogu w sytuacji gdy sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste (§ 2 art. 240 O.p.). Z tej właśnie regulacji stara się skorzystać strona argumentując o zasadności zgłaszanego wniosku. Co istotne, podkreślić należy, że przy ocenie cytowanej "oczywistości" należy zachować daleko idącą ostrożność ażeby nie doprowadzić do sytuacji, w której po zakończeniu postępowania wznowieniowego zapadnie wyrok wykluczający np. fałsz dowodu, który legł u podstaw wydanej decyzji lub stwierdzający brak popełnienia przestępstwa towarzyszącego wydaniu decyzji. Jeżeli zaistnienie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. budzi jakiekolwiek wątpliwości, organ jest zobowiązany do odmowy uchylenia ostatecznej decyzji - por. wyrok WSA z 23 marca 2004 r. sygn. akt III SA 2545/02, wyrok WSA w Kielcach sygn. akt I Sa/Ke 747/07, wyrok NSA z 20.01.2012 r. sygn. II FSK 997/10, Barbara Adamiak [w:] Ordynacja podatkowa Komentarz 2011 – B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki .
W rozpoznawanej sprawie na oczywistość przytoczonych przesłanek wznowienia wskazuje strona, argumentując o zasadności zgłaszanego wniosku o wznowienie postępowania.
Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy zauważyć należy, co jest niesporne między stronami, że nie zostało wydane orzeczenie stwierdzające, że popełniono przestępstwo rzutujące na wydanie decyzji. Takiego związku nie tworzy okoliczność, że sądy cywilne (Sąd Okręgowy, Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy) stwierdziły, że umowa, na podstawie, której skarżący mieli nabyć prawo wieczystego użytkowania gruntu położonego w Ł. przy ul. A. 208/214 była nieważna. Po pierwsze, orzeczenia te zapadły w innym niż postępowanie karne trybie, po wtóre - w sprawie o odszkodowanie i eksmisję, nawet nie w postępowaniu opartym o treść art.189 k.p.c. Takiego związku pomiędzy potencjalnym popełnieniem przestępstwa, a będącej jego wynikiem decyzji nie tworzy jeszcze okoliczność, że Prokuratura Rejonowa Ł. w dniu 14 maja 2013 r. wszczęła śledztwo pod sygnaturą [...]) w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w dokumentach urzędowych – decyzjach administracyjnych (tj. o czy z art. 231 § 1 kk, art. 271 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk). Zawiadomienie takie nie jest przede wszystkim orzeczeniem sądu stwierdzającym popełnienie przestępstwa; nie będzie nim także okoliczność, że określonym osobom przedstawiono zarzuty, czy nawet wniesiono akt oskarżenia. Należy przy tym wskazać, że podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 21 listopada 2007 r., w sprawie sygn. akt I SA/Ke 474/07. Na marginesie wspomnieć wypada, że J. W. nie dostarczył organom podatkowym w tej sprawie jakichkolwiek informacji o przebiegu śledztwa, w ramach którego występuje jako pokrzywdzony.
Jak już wyżej wskazano, w sytuacjach enumeratywnie opisanych w § 2 art. 240 O.p możliwe jest wznowienie postępowania z przyczyn wskazanych w art. 240 § 1 pkt 1 i 2 O.p nawet wówczas, gdy orzeczenie sądu stwierdzające fakt popełnienia przestępstwa nie zostało jeszcze wydane (albo nie może być wydane - § 3 art. 240 O.p.). Zasadniczą przesłanką umożliwiającą skuteczne wznowienie postępowania jest "oczywistość" popełnienia przestępstwa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przesłanka "oczywistości" nie jest spełniona. W znaczeniu semantycznym "oczywiste" oznacza, pewne, jasne, niebudzące wątpliwości, rzucające się w oczy. Otóż podstawę zaskarżonej decyzji stanowił wpis w ewidencji gruntów i budynków, z którego wynikało, że strona jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Wpis ten oparty był na umowie zawartej w formie aktu notarialnego repertorium A nr.[...], która zresztą stanowiła także podstawę dokonania stosownych zmian w księgach wieczystych. Skoro ani notariusz sporządzający umowę sprzedaży prawa wieczystego użytkowania działek gruntu położonych w Ł., ani Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych nie dostrzegły wady prawnej oświadczenia stron, to tym bardziej takiej wady mógł nie dostrzec urzędnik dokonujący wpisu do ewidencji gruntów i budynków. "Oczywistość" popełnienia przestępstwa przez długi czas nie była też pewna dla strony, skoro w toku długotrwałego procesu cywilnego (wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] października 1999 r. w sprawie sygn. akt [...], wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z dnia [...] marca 2000 r. w sprawie sygn. akt [...] i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2003 r. w sprawie sygn. akt [...]) swoje roszczenie o eksmisję i odszkodowanie od C. wywodziła z zawartej w dniu 23 grudnia 1993 r. umowy.
Z akt sprawy wynika, że wyrok Sądu Najwyższego i wynikająca z niego nieważność umowy sprzedaży użytkowania wieczystego była znana organowi pierwszej instancji przynajmniej od grudnia 2004 r., kiedy to Minister Skarbu Państwa przesłał Prezydentowi Miasta Ł. odpis wyroku w sprawie sygn. akt [...]. Zakładając nawet, że w świetle tej okoliczności doszło do zaniedbania obowiązków przez Urząd Miasta, i że owo zaniedbanie ma charakter "oczywiście" przestępczy, to i tak w wyniku wznowienia postępowania w tej sprawie nie mogłaby być wydana inna decyzja, niż pierwotna decyzja wymiarowa (art. 245 § 1 pkt 3 lit. a O.p.). Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 z późniejszymi zmianami) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne (...), będące posiadaczami nieruchomości lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2 (bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy).
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zmianami) należało skargę oddalić.
i.ś.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI