I SA/Łd 373/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2014-08-06
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościwznowienie postępowaniaOrdynacja podatkowaprzesłanki wznowieniafałszerstwo dowodówprzestępstwodecyzja ostatecznaskarżącyorgan podatkowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatników na decyzję odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości, uznając brak przesłanek do wznowienia postępowania.

Podatnicy J. W. i J. W. wnieśli o wznowienie postępowania podatkowego dotyczącego zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r., wskazując na rzekome fałszerstwo dowodów i popełnienie przestępstwa. Organy podatkowe odmówiły uchylenia decyzji, uznając brak przesłanek z art. 240 Ordynacji podatkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podkreślając, że wznowienie postępowania jest trybem nadzwyczajnym i wymaga jednoznacznego stwierdzenia przestępstwa lub fałszerstwa dowodów, czego w tej sprawie nie wykazano.

Sprawa dotyczyła skargi J. W. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. odmawiającą uchylenia ostatecznej decyzji ustalającej zobowiązanie w podatku od nieruchomości za rok 2009. Podatnicy domagali się wznowienia postępowania, powołując się na art. 240 § 1 pkt 1-2, 4-5 i 7 Ordynacji podatkowej, wskazując m.in. na rzekome sfałszowanie dowodów i popełnienie przestępstwa w związku z nabyciem prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Organy uznały, że nie zaistniały przesłanki do wznowienia postępowania, w szczególności brak było prawomocnego orzeczenia stwierdzającego popełnienie przestępstwa lub sfałszowanie dowodów, a przedstawione przez strony dowody nie były wystarczające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że wznowienie postępowania jest trybem nadzwyczajnym, służącym eliminowaniu kwalifikowanych wad procesowych, a nie ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy. Sąd zaznaczył, że stwierdzenie popełnienia przestępstwa powinno nastąpić w postępowaniu karnym, a wyjątek w postaci "oczywistości" popełnienia przestępstwa wymaga szczególnej ostrożności. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie przesłanka "oczywistości" nie została spełniona, a wyrok Sądu Najwyższego stwierdzający nieważność umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego zapadł w innym trybie i dotyczył innej sprawy (odszkodowanie i eksmisja), nie przesądzając o popełnieniu przestępstwa w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 2 O.p. Sąd wskazał również, że nawet gdyby uznać zaniedbania urzędników za przestępstwo, to w wyniku wznowienia postępowania nie mogłaby być wydana inna decyzja niż pierwotna, ze względu na przepisy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, stwierdzenie nieważności umowy przez sąd cywilny w innym trybie i sprawie nie jest równoznaczne z prawomocnym orzeczeniem sądu karnego stwierdzającym popełnienie przestępstwa, które mogłoby stanowić podstawę wznowienia postępowania podatkowego, chyba że popełnienie przestępstwa jest oczywiste.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że stwierdzenie popełnienia przestępstwa powinno nastąpić w postępowaniu karnym. Wyrok sądu cywilnego stwierdzający nieważność umowy nie przesądza o popełnieniu przestępstwa w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej. Wyjątek w postaci "oczywistości" popełnienia przestępstwa wymaga szczególnej ostrożności i nie został w tej sprawie spełniony.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (6)

Główne

O.p. art. 240 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wznawia się postępowanie zakończone decyzją ostateczną, jeżeli m.in. decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (pkt 2) lub wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi (pkt 5).

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeżeli nie stwierdzi naruszenia prawa.

Pomocnicze

O.p. art. 240 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i pkt 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa.

O.p. art. 128

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada trwałości decyzji ostatecznych.

P.g.k. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne

Za podstawę wymiaru podatku od nieruchomości należało przyjąć dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

u.p.o.l. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

Podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne będące posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez tytułu prawnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak było podstaw do wznowienia postępowania podatkowego, gdyż nie wykazano "oczywistości" popełnienia przestępstwa ani nie przedstawiono prawomocnego orzeczenia sądu karnego stwierdzającego popełnienie przestępstwa lub sfałszowanie dowodów. Postępowanie wznowieniowe nie służy ponownemu merytorycznemu rozpoznaniu sprawy, a jedynie eliminowaniu kwalifikowanych wad procesowych. Wyrok sądu cywilnego stwierdzający nieważność umowy nie jest równoznaczny z orzeczeniem sądu karnego stwierdzającym popełnienie przestępstwa.

Odrzucone argumenty

Nieważność umowy sprzedaży prawa użytkowania wieczystego stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego stanowiła podstawę do wznowienia postępowania podatkowego z powodu popełnienia przestępstwa. Zawiadomienie o wszczęciu śledztwa przez prokuraturę o przekroczenie uprawnień przez urzędników państwowych było wystarczające do wznowienia postępowania. Organy podatkowe nie uwzględniły wadliwości wpisu w ewidencji gruntów i budynków, który opierał się na nieważnej umowie. Decyzje podatkowe zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i wywołały czyn zagrożony karą.

Godne uwagi sformułowania

instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania nie może ono zastępować trybu odwoławczego zasada trwałości decyzji ostatecznych granice postępowania w trybie wznowienia zakreślone są wnioskiem strony przedmiotem postępowania o wznowienie nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wyliczone w art. 240 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa w kwestii czy doszło do popełnienia przestępstwa, którego wynikiem miała być sporna decyzja (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) winien wypowiedzieć się właściwy sąd (sąd karny w postępowaniu karnym) organy podatkowe i sądy administracyjne nie zastępują bowiem organów postępowania karnego w ustalaniu dokonania, sprawstwa i winy przestępstwa przy ocenie cytowanej "oczywistości" należy zachować daleko idącą ostrożność w znaczeniu semantycznym "oczywiste" oznacza, pewne, jasne, niebudzące wątpliwości, rzucające się w oczy.

Skład orzekający

Cezary Koziński

przewodniczący sprawozdawca

Paweł Janicki

sędzia

Paweł Kowalski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek wznowienia postępowania podatkowego, zwłaszcza w kontekście stwierdzenia przestępstwa lub sfałszowania dowodów, oraz relacji między postępowaniem karnym, cywilnym a administracyjnym."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której strona domaga się wznowienia postępowania na podstawie wyroku sądu cywilnego stwierdzającego nieważność umowy, a nie prawomocnego orzeczenia sądu karnego. Wymaga analizy kontekstu faktycznego i prawnego konkretnej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje złożoność procedur administracyjnych i konieczność precyzyjnego dowodzenia przesłanek wznowienia postępowania, nawet w obliczu poważnych zarzutów dotyczących oszustwa i przestępstwa. Podkreśla znaczenie podziału kompetencji między różnymi organami wymiaru sprawiedliwości.

Czy wyrok sądu cywilnego o nieważności umowy wystarczy do wznowienia postępowania podatkowego? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 20 404 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 373/14 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2014-08-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-04-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Cezary Koziński /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Janicki
Paweł Kowalski
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 3490/14 - Wyrok NSA z 2016-09-30
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 749
art. 128, art. 240 par. 1 pkt 1-2, par. 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Kerszner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. i J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za rok 2009. oddala skargę. A.Rz.
Uzasadnienie
Decyzją z [...]2009 r. Prezydent Miasta Ł. ustalił J. W. i J. W.(2) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214 za 2009 r. w kwocie 20.404 zł. Strony nie złożyły od tej decyzji odwołania.
Następnie, w piśmie z 22 lipca 2013 r. podatnicy wnieśli o wznowienie postępowań zakończonych decyzjami wydanymi w przedmiocie podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214. Jednocześnie strony wniosły o zawieszenie postępowania w sprawie wznowienia do czasu stwierdzenia, orzeczeniem sądu lub innego organu, sfałszowania dowodów lub popełnienia przestępstwa. Domagały się też by Prezydent Miasta Ł. wystąpił do Starosty Powiatowego o niezwłoczne podjęcie działań w celu uregulowania stanu prawnego wskazanej wyżej nieruchomości.
Precyzując wniosek podatnicy, jako podstawę wznowienia, wskazali art. 240 § 1 pkt 5 zdanie pierwsze i art. 240 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.; dalej: O.p.). Zaznaczyli, że wznowieniem powinny być objęte postępowania podatkowe prowadzone od 1994 r. do chwili obecnej.
Postanowieniem z [...] 2013 r. Prezydent Miasta Ł. wznowił postępowanie podatkowe w sprawie podatku od nieruchomości za 2009 r.
Decyzją z [...] 2014 r. Prezydent Miasta Ł. odmówił uchylenia decyzji własnej z [...] 2009 r. ustalającej J. W. i J. W.(2) wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Uznał, że nie wystąpiły przesłanki z art. 240 § 1 O.p. W ocenie organu za podstawę wymiaru podatku od nieruchomości należało przyjąć dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity: Dz.U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.). W ewidencji tej podatnicy byli zaś wpisani jako użytkownicy wieczyści nieruchomości będącej przedmiotem opodatkowania.
Powyższe rozstrzygnięcie podatnicy zaskarżyli odwołaniem.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie wznowieniowe nie służy załatwieniu sprawy podatkowej. Jego podstawowym celem jest zbadanie orzeczenia wydanego w postępowaniu zwykłym pod kątem zaistnienia przesłanek, wymienionych w art. 240 § 1 O.p., dlatego postępowanie to nie może przerodzić się w postępowanie o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo okoliczności sprawy.
Kolegium wskazało, że podatnicy oparli swój wniosek na przesłankach z art. 240 § 1 pkt 1-2, 4-5 i 7 O.p. Zgodnie z tymi unormowaniami, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:
dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe – art. 240 § 1 pkt 1 O.p.;
decyzja wydana została w wyniku przestępstwa – art. 240 § 1 pkt 2 O.p.;
strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu – art. 240 § 1 pkt 4 O.p.;
wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję – art. 240 § 1 pkt 5 O.p.;
decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji – art. 240 § 1 pkt 7 O.p.
Odnosząc się do pierwszej z wymienionych wyżej przesłanek SKO argumentowało, że strona, która domaga się wznowienia postępowania na tej podstawie, że dowód okazał się fałszywy, musi przedstawić organowi orzeczenie sądowe stwierdzające, że dowód był sfałszowany. W przedmiotowej sprawie strony nie przedstawiły takiego orzeczenia. W ocenie organu, załączone do wniosku o wznowienie postępowania zawiadomienie z Prokuratury Ł-Ś z 1 lipca 2013 r. o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w decyzjach administracyjnych jest w tym zakresie niewystarczające. Jednocześnie SKO wskazało, że nie ma podstaw do zastosowania art. 240 § 2 i § 3 O.p., z uwagi na brak oczywistości sfałszowania dowodu.
W ocenie organu odwoławczego nie zachodziła również przesłanka z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. ponieważ także w tym przypadku strony nie przedstawiły dowodu w postaci wyroku sądowego stwierdzającego, że decyzja ostateczna wydana została w wyniku przestępstwa.
W kwestii zastosowania art. 240 § 1 pkt 4 O.p. SKO stwierdziło, że w aktach sprawy brak jest dowodów na to, że podatnicy nie z własnej winy nie brali udziału w postępowaniu podatkowym zakończonym kwestionowaną decyzją ostateczną.
Zdaniem organu odwoławczego nie zachodził również przypadek opisany w art. 240 § 1 pkt 5 O.p. W tym zakresie SKO wskazało, że do wniosku o wznowienie postępowania strony załączyły:
zawiadomienie z Prokuratury Ł-Ś z 1 lipca 2013 r. sygn. akt [...] o wszczęciu śledztwa w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w dokumentach urzędowych – decyzjach administracyjnych,
odpisy z ksiąg wieczystych o nr [...], [...], [...], [...], [...] z 1 września 1992 r. dotyczące nieruchomości przy ul. A 208/214,
decyzję Naczelnika Dzielnicy Ł-G - Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w Ł. z [...] 1976 r. w sprawie przekazania Z.P.W. A w Ł. w użytkowanie przedmiotowej nieruchomości przy ul. A,
decyzję Wojewody [...] z [...] 1992 r. znak [...] stwierdzającą nabycie przez Z.P.W. im. B w likwidacji prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu,
zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie (w stosunku do J. W. (2)) u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą z 17 lipca 2013 r.
Odnosząc się do powyższych dowodów SKO oceniło, że zawiadomienie z prokuratury o wszczęciu śledztwa jest nowym dowodem, po raz pierwszy zgłoszonym przez strony, który nie był znany organowi pierwszej instancji, ale dowód ten ani nie jest dla sprawy istotny, ani nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej. Co do: odpisów z ksiąg wieczystych, decyzji Naczelnika Dzielnicy Ł.-G. Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami w Ł. i decyzji Wojewody [...] z [...] 1992 r., organ odwoławczy wskazał, że są to nowe dowody, po raz pierwszy zgłoszone przez strony i istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, ale prawdopodobnie były one znane organowi pierwszej instancji, a ponadto nie są one dla sprawy istotne. Z kolei zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego SKO zakwalifikowało jako nowy dowód, po raz pierwszy zgłoszony przez strony, który nie istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej i który był znany organowi pierwszej instancji jako organowi egzekucyjnemu i wierzycielowi. Ponadto nie był to dowód istotny dla sprawy.
Organ II instancji nie stwierdził także, by zachodziła podstawa wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 7 O.p. Wyjaśnił, że w zakresie tej przesłanki strony powołały się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...]2003 r. sygn. akt [...]. Wyrok ten dotyczył powództwa J. W., J. W.(2) i D. W. przeciwko Zakładom Produkcji [...] "C" Spółdzielni Pracy w Ł. w likwidacji o odszkodowanie i eksmisję, a Sąd Najwyższy wyrokiem tym oddalił kasację powodów.
W ocenie organu odwoławczego powyższe orzeczenie Sądu Najwyższego nie świadczy o tym, że w/w decyzja ostateczna została wydana na podstawie orzeczenia sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji.
Wobec tego, że Kolegium nie stwierdziło istnienia przesłanek określonych w art. 240 § 1 pkt 1–2, 4–5 i 7 O.p., za zasadne uznało odmówienie uchylenia ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta Ł..
Dodatkowo organ wskazywał, że powołany wyżej wyrok Sądu Najwyższego oprócz tego, że nie potwierdził istnienia przesłanki wznowienia postępowania, to przede wszystkim nie został wydany w sprawie o ustalenie między stronami umowy sprzedaży nieważności tej umowy.
W skardze J. (2) i J. W. zarzucili rażące naruszenie prawa poprzez nie zastosowanie art. 233 § 1 pkt 2 O.p. oraz art. 233 § 3 w zw. z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. W związku z powyższym wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji SKO, poprzedzającej ją decyzji organu l instancji wydanej w trybie wznowienia oraz decyzji podatkowej wymiarowej, a nadto o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi.
W uzasadnieniu skarżący wywodzili, że jakkolwiek wyrok SN z dnia [...] 2003r. sygn. akt [...] nie został wydany w sprawie ustalenia nieważności umowy, to umowa została oceniona przez SN jako bezwzględnie nieważna i takiej samej ocenie podlega w każdym innym postępowaniu. Skoro nabycie przez skarżących prawa użytkowania wieczystego zostało dokonane na podstawie czynności prawnej obciążonej wadą bezwzględnej nieważności, to stan nieważności datuje się od początku, tzn. od chwili dokonania czynności i powinien być brany pod uwagę z urzędu przez organy stosujące prawo, w tym sądy administracyjne, w każdym postępowaniu. Co więcej, bezwzględną nieważnością dotknięte są wszystkie czynności prawne, których podstawą jest czynność bezwzględnie nieważna, w tym wpisy w ewidencji gruntów i budynków, będące według organu podatkowego podstawą wymiaru podatku. Tej okoliczność nie uwzględnił organ l instancji oraz SKO.
Zdaniem podatników decyzje w sprawie podatku, począwszy od 1996 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w razie ich wykonania wywołały czyn zagrożony karą. Nadto decyzje te były skierowane do podmiotów niebędących stroną.
Skarżący wskazali również, że organy podatkowe w sposób nieuzasadniony uchyliły się od zastosowania art. 1891 Kpc.
W piśmie procesowym z 30 maja 2014 r. skarżący wyjaśnili, że D. W. – wymieniona w decyzji objętej wnioskiem o wznowienie jako podatnik, zmarła 26 października 2009 r., a jedynym jej spadkobiercą jest J. W..
W kolejnym piśmie podatnicy podnieśli, że wznowienie postępowania nastąpiło z urzędu, a nie na wniosek. Postępowanie zostało wznowione wyłącznie w oparciu o art. 240 § 1 pkt 5 O.p., natomiast organ podatkowy zbadał z urzędu czy nie występują okoliczności uzasadniające zastosowanie art. 240 § 1 pkt 1–2, 4 i 7 O.p. Zdaniem strony organ nie mógł wyjść poza zakres podstawy wznowienia.
W ocenie skarżących stanowisko SN w zakresie bezwzględnej nieważności aktu notarialnego przeniesienia prawa użytkowania wieczystego było wystarczające do stwierdzenia przez organ podatkowy wadliwości wpisu w ewidencji gruntów i budynków, a w konsekwencji do uchylenia decyzji w podatku od nieruchomości. Wskazali, że ze względu na upływ czasu wydanie nowej decyzji obciążającej samoistnego posiadacza jest już niemożliwe. Zdaniem podatników, źródłem wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków powinien być wyrok SN z dnia [...]2003 r. W sytuacji gdy podatnik wykaże sprzeczność danych ze stanem rzeczywistym, organ podatkowy jest zobowiązany do krytycznej oceny danych z ewidencji gruntów i budynków, aby uczynić zadość zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 O.p.
Skarżący podali nadto, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością gminy Miasto Ł. 27 maja 1990 r. Decyzją z [...] 1992 r. Urząd Wojewódzki w Ł. stwierdził, iż nieruchomość ta stała się z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przedmiotem użytkowania wieczystego, a użytkownikiem wieczystym są ZPW im. B. Decyzja z [...] 1992 r. była podstawą sporządzenia aktu notarialnego z [...]1993 r., którym likwidator ZPW im. B sprzedał skarżącym prawo użytkowania wieczystego gruntu. Wiedza o tym, że decyzja z [...] 1992 r. tworzyła fikcyjne prawo użytkowania wieczystego spowodowała, że prawo to nigdy nie zostało ujawnione przez ZPW im. B w księdze wieczystej, a także nie zostało ujęte w bilansie ZPW im. B za 1992 r. po stronie aktywów. Brak możliwości rozliczenia zapłaty za prawo użytkowania wieczystego uiszczonej przez skarżących gotówką, ze względu na brak w bilansie pozycji uzasadniającej jej rozlicznie spowodował, że cała kwota uiszczona przez skarżących powędrowała do prywatnych kieszeni. W ocenie strony, działanie takie wyczerpuje znamiona oszustwa dokonanego w celu uzyskania nienależnej korzyści majątkowej znacznej wartości i aby to stwierdzić orzeczenie sądu nie jest konieczne. Zaznaczyli, że do 16 kwietnia 2014 r. nie znali ustawy z 10 maja 1990 r. z której wynika, że przedmiotowa nieruchomość jest z mocy prawa własnością gminy Miasto Ł. od 27 maja 1990 r. Ta wiedza uświadomiła im, że padli ofiarą przestępstwa. Nie tylko stracili majątek będący dorobkiem życia dwóch pokoleń, ale na skutek wpisu w ewidencji gruntów i budynków, którego dokonanie wyczerpuje znamiona poplecznictwa, zostali bezzasadnie zobowiązani do świadczenia na rzecz gminy podatku od nieruchomości. Do chwili obecnej organ podatkowy egzekwuje z wynagrodzenia za pracę skarżącej zobowiązanie wynikające z decyzji podatkowych w podatku od nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W przedmiotowej sprawie sporne jest, czy zaistniała wskazana przez stronę przesłanka do wznowienia postępowania podatkowego (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Prezydenta Miasta Ł. z [...] 2009 r. ustalającej wymiar podatku od nieruchomości przy ul. A 208/214 na rok 2009.
Na wstępie rozważań należy podnieść, że instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej ostateczną decyzją podatkową, jeżeli postępowanie podatkowe przed organem podatkowym było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 240 O.p. Trzeba bowiem pamiętać, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem postępowania. Nie może ono zastępować trybu odwoławczego. Jedną z podstawowych zasad postępowania jest zasada trwałości decyzji ostatecznych (art. 128 O.p.). Doznaje ona ograniczenia tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy decyzja jest obarczona kwalifikowanymi wadami prawnymi. Granice postępowania w trybie wznowienia postępowania zakreślone są wnioskiem strony. W związku z tym również jego kontrola dokonywana przez sąd administracyjny dotyczy decyzji wydanych w trybie wznowienia postępowania i to w zakresie wyznaczonym przez wniosek strony. Istotnym jest zatem to, czy wystąpiły przesłanki do wznowienia postępowania. W rozpoznawanej sprawie strona nie wnosiła odwołania od decyzji wymiarowej, a po kilku latach skorzystała z wszczęcia nadzwyczajnego trybu postępowania, a mianowicie wznowienia postępowania.
Dotychczasowe uwagi wskazują więc, że istota zagadnienia, sprowadza się do tego, czy istniały podstawy wznowienia postępowania. Przedmiotem postępowania o wznowienie nie jest bowiem ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie, czy zaszły wyjątkowe okoliczności wyliczone w art. 240 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa (por. wyrok NSA z dnia 22 maja 2003 r. III SA 2367/01, lex nr 145008).
Zgodnie z art. 240 § 1 O.p. wznawia się postępowanie między innymi, gdy decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (pkt 2). Natomiast stosownie do § 2 art. 240 O.p., jeżeli sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste, a wznowienie postępowania jest niezbędne w celu ochrony interesu publicznego, postępowanie z przyczyn określonych w § 1 pkt 1 i pkt 2 może być wznowione również przed wydaniem przez sąd orzeczenia stwierdzającego sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa.
Podstawowym argumentem zawartym w skardze przemawiającym zdaniem strony za naruszeniem przez SKO, a wcześniej Prezydenta Miasta prawa, była stwierdzona wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia [...]2003 r., w sprawie sygn. akt [...] nieważność umowy z dnia [...] 1993 r., na podstawie której skarżący nabyli prawo wieczystego użytkowania gruntu (udział w tym prawie wynoszący 1/10 i 9/10 udział nieżyjącej już D. W.). W oparciu o tę umowę zostały dokonane zapisy w ewidencji gruntów i budynków, które z kolei zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego były podstawą wydania spornej, ostatecznej decyzji wymiarowej.
Przechodząc do oceny stanowiska organu zawartego na usprawiedliwienie zapadłego rozstrzygnięcia o odmowie uchylenia ostatecznej decyzji, w kontekście zarzutów skargi, Sąd stwierdza, że jest ono prawidłowe, usprawiedliwione okolicznościami i przywołanymi na ich poparcie dowodami zgromadzonymi przez organy. Dokonana ocena nie budzi zastrzeżeń.
Tytułem wstępu za utrwalonymi poglądami judykatury i piśmiennictwa wskazać należy, że w kwestii czy doszło do popełnienia przestępstwa, którego wynikiem miała być sporna decyzja (art. 240 § 1 pkt 2 O.p.) winien wypowiedzieć się właściwy sąd (sąd karny w postępowaniu karnym) albowiem wynika to z ustawowego podziału kompetencji organów państwowych, następstwem czego jest wyłączenie możliwości orzekania organów właściwych w sprawie wznowienia postępowania o przestępstwie. Innymi słowy fakt popełnienia przestępstwa musi zostać stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądu karnego. Organy podatkowe i sądy administracyjne nie zastępują bowiem organów postępowania karnego w ustalaniu dokonania, sprawstwa i winy przestępstwa.
Ustawodawca przewidział odstępstwa od tego rygorystycznego wymogu w sytuacji gdy sfałszowanie dowodu lub popełnienie przestępstwa jest oczywiste (§ 2 art. 240 O.p.). Z tej właśnie regulacji stara się skorzystać strona argumentując o zasadności zgłaszanego wniosku. Co istotne, podkreślić należy, że przy ocenie cytowanej "oczywistości" należy zachować daleko idącą ostrożność ażeby nie doprowadzić do sytuacji, w której po zakończeniu postępowania wznowieniowego zapadnie wyrok wykluczający np. fałsz dowodu, który legł u podstaw wydanej decyzji lub stwierdzający brak popełnienia przestępstwa towarzyszącego wydaniu decyzji. Jeżeli zaistnienie przesłanki z art. 240 § 1 pkt 2 O.p. budzi jakiekolwiek wątpliwości, organ jest zobowiązany do odmowy uchylenia ostatecznej decyzji – por. wyrok WSA z 23 marca 2004 r. sygn. akt III SA 2545/02, wyrok WSA w Kielcach sygn. I SA/Ke 747/07, wyrok NSA z 20.01.2012 r. sygn. II FSK 997/10; Barbara Adamiak [w:] Ordynacja podatkowa Komentarz 2011, B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki .
W rozpoznawanej sprawie na oczywistość przytoczonych przesłanek wznowienia wskazuje strona, argumentując o zasadności zgłaszanego wniosku o wznowienie postępowania.
Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy zauważyć należy, co jest niesporne między stronami, że nie zostało wydane orzeczenie stwierdzające, że popełniono przestępstwo rzutujące na wydanie decyzji. Takiego związku nie tworzy okoliczność, że sądy cywilne (Sąd Okręgowy, Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy) stwierdziły, że umowa, na podstawie, której skarżący mieli nabyć prawo wieczystego użytkowania gruntu położonego w Ł. przy ul. A 208/214, była nieważna. Po pierwsze, orzeczenia te zapadły w innym niż postępowanie karne trybie, po wtóre – w sprawie o odszkodowanie i eksmisję, nawet nie w postępowaniu opartym o treść art. 189 k.p.c. Takiego związku pomiędzy potencjalnym popełnieniem przestępstwa, a będącej jego wynikiem decyzji nie tworzy jeszcze okoliczność, że Prokuratura Rejonowa Ł-Ś w dniu 14 maja 2013 r. wszczęła śledztwo pod sygnaturą [...] w sprawie przekroczenia uprawnień przez urzędników państwowych poprzez poświadczenie nieprawdy w dokumentach urzędowych – decyzjach administracyjnych (tj. o czy z art. 231 § 1 kk, art. 271 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i art. 12 kk). Zawiadomienie takie nie jest przede wszystkim orzeczeniem sądu stwierdzającym popełnienie przestępstwa; nie będzie nim także okoliczność, że określonym osobom przedstawiono zarzuty, czy nawet wniesiono akt oskarżenia. Należy przy tym wskazać, że podobny pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 21 listopada 2007 r., w sprawie I SA/Ke 474/07. Na marginesie wspomnieć wypada, że J. W. nie dostarczył organom podatkowym w tej sprawie jakichkolwiek informacji o przebiegu śledztwa, w ramach którego występuje jako pokrzywdzony.
Jak już wyżej wskazano, w sytuacjach enumeratywnie opisanych w § 2 art. 240 O.p możliwe jest wznowienie postępowania z przyczyn wskazanych w art. 240 § 1 pkt 1 i 2 O.p nawet wówczas, gdy orzeczenie sądu stwierdzające fakt popełnienia przestępstwa nie zostało jeszcze wydane (albo nie może być wydane - § 3 art. 240 O.p.). Zasadniczą przesłanką umożliwiającą skuteczne wznowienie postępowania jest "oczywistość" popełnienia przestępstwa. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie przesłanka "oczywistości" nie jest spełniona. W znaczeniu semantycznym "oczywiste" oznacza, pewne, jasne, niebudzące wątpliwości, rzucające się w oczy. Otóż podstawę zaskarżonej decyzji stanowił wpis w ewidencji gruntów i budynków, z którego wynikało, że strona jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Wpis ten oparty był na umowie zawartej w formie aktu notarialnego, która zresztą stanowiła także podstawę dokonania stosownych zmian w księgach wieczystych. Skoro ani notariusz sporządzający umowę sprzedaży prawa wieczystego użytkowania działek gruntu położonych w Ł., ani Sąd Rejonowy Wydział Ksiąg Wieczystych nie dostrzegły wady prawnej oświadczenia stron, to tym bardziej takiej wady mógł nie dostrzec urzędnik dokonujący wpisu do ewidencji gruntów i budynków. "Oczywistość" popełnienia przestępstwa także dla strony przez długi czas nie była pewna, skoro w toku długotrwałego procesu cywilnego (wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z [...]1999 r. w sprawie [...], wyrok Sądu Apelacyjnego w Ł. z [...]2000 r. w sprawie [...] i wyrok Sądu Najwyższego z [...] 2003 r. w sprawie [...]) swoje roszczenie o eksmisję i odszkodowanie od Zakładów Produkcji [...] "C" wywodziła z zawartej w dniu [...] 1993 r. umowy.
Z akt sprawy wynika, że wyrok Sądu Najwyższego i wynikająca z niego nieważność umowy sprzedaży użytkowania wieczystego była znana organowi pierwszej instancji przynajmniej od grudnia 2004 r., kiedy to Minister Skarbu Państwa przesłał Prezydentowi Miasta Ł. odpis wyroku w sprawie [...]. Zakładając nawet, że w świetle tej okoliczności doszło do zaniedbania obowiązków przez Urząd Miasta, i że owo zaniedbanie ma charakter "oczywiście" przestępczy, to i tak w wyniku wznowienia postępowania w tej sprawie nie mogłaby być wydana inna decyzja, niż pierwotna decyzja wymiarowa (art. 245 § 1 pkt 3 lit. a O.p.). Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 z późniejszymi zmianami) podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne (...), będące posiadaczami nieruchomości lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego bez tytułu prawnego, z zastrzeżeniem ust. 2 (bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy).
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U z 2012 r. poz. 270 ze zmianami), skargę oddalił.
mko

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI