I SA/Łd 363/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2022-11-30
NSApodatkoweWysokawsa
podatek od nieruchomościpostępowanie podatkoweupadłośćsyndyk masy upadłościlegitymacja procesowanieważność decyzjiprawo upadłościoweOrdynacja podatkowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził nieważność decyzji dotyczących podatku od nieruchomości za 2021 rok, ponieważ zostały one wydane wobec podmiotu, który utracił legitymację procesową po ogłoszeniu upadłości.

Syndyk masy upadłości spółki C. Sp. z o.o. zaskarżył decyzje dotyczące podatku od nieruchomości za 2021 rok. Spółka ogłosiła upadłość w styczniu 2019 roku. Sąd administracyjny stwierdził nieważność obu instancji decyzji, wskazując, że po ogłoszeniu upadłości legitymację procesową posiada wyłącznie syndyk, a nie upadły podmiot. Decyzje wydane wobec spółki, która utraciła zdolność procesową, obarczone są wadą nieważności.

Sprawa dotyczyła skargi Syndyka masy upadłości C. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Sieradza w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2021. Spółka C. Sp. z o.o. została postawiona w stan upadłości w styczniu 2019 roku. Syndyk złożył korekty deklaracji podatkowych, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz przepisy prawa upadłościowego. Prezydent Miasta wydał decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego, która została doręczona spółce w upadłości. Kolegium utrzymało tę decyzję w mocy. Syndyk wniósł skargę, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, rozpoznając skargę, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisach Prawa upadłościowego, zgodnie z którymi po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Syndyk działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym. Skoro decyzje zostały wydane wobec spółki, która utraciła legitymację procesową, obarczone są one wadą nieważności z mocy art. 247 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Sąd uznał, że dalsza kontrola merytoryczna decyzji jest zbędna w sytuacji stwierdzenia jej nieważności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja taka jest nieważna.

Uzasadnienie

Po ogłoszeniu upadłości, legitymację procesową w postępowaniach dotyczących masy upadłości posiada wyłącznie syndyk, działając w imieniu własnym na rzecz upadłego. Decyzja skierowana do podmiotu, który utracił zdolność procesową, jest obarczona wadą nieważności z mocy prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (16)

Główne

Prawo upadłościowe art. 144 § 1-2

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

Prawo upadłościowe art. 160 § 1

Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe

O.p. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 247 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie powoduje jej nieważność.

O.p. art. 247 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Rażące naruszenie prawa może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji.

Pomocnicze

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1-2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 14 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości art. 2 § 7

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

u.p.i.o.l. art. 5 § 1

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

u.p.i.o.l. art. 1a § 1

Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Decyzje zostały wydane wobec spółki w upadłości, która utraciła legitymację procesową, podczas gdy legitymację tę posiada syndyk masy upadłości. Skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania stanowi wadę skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Decyzja taka obarczona jest ciężką wadą materialnoprawną (art. 247 § 1 pkt 5 O.p.). Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc).

Skład orzekający

Agnieszka Krawczyk

przewodniczący

Grzegorz Potiopa

członek

Joanna Grzegorczyk-Drozda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że po ogłoszeniu upadłości spółki, legitymację procesową w postępowaniach podatkowych posiada wyłącznie syndyk, a decyzje wydane wobec upadłego podmiotu są nieważne."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których ogłoszono upadłość podmiotu i postępowanie dotyczy masy upadłości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego związanego z upadłością i jego wpływu na postępowania podatkowe, co jest kluczowe dla praktyków prawa upadłościowego i podatkowego.

Upadłość spółki to nie koniec odpowiedzialności podatkowej – ale kto odpowiada?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 363/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2022-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Krawczyk /przewodniczący/
Grzegorz Potiopa
Joanna Grzegorczyk-Drozda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1228
art. 144 ust. 1-2, art. 160 ust. 1
Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tj
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 133 par. 1, art. 247 par. 1 pkt 3, art. 247 par. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Asesor WSA Grzegorz Potiopa Protokolant: St. asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości C.Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 14 marca 2022 r. nr SKO.4100.7.22 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2021 rok 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Sieradza z dnia 8 grudnia 2021 r. nr WF-P.3120.341.2021 (2021); 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu na rzecz strony skarżącej kwotę 12.810 (dwanaście tysięcy osiemset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 14 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania Syndyka masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 8 grudnia 2021 r., określającą stronie wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2021 w kwocie 200.902,00 zł.
Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach faktycznych.
Pismem z dnia 1 lipca 2021 r. Syndyk masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S., powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego 24 lutego 2021 r., sygn. akt SK 39/19 oraz fakt ogłoszenia upadłości dla C Sp. z o.o. zlokalizowanej w S, poinformował, że składa korekty dla podatku od nieruchomości obejmującego okres 2018-2021.
Syndyk wskazał, że złożenie korekty deklaracji na podatek od nieruchomości naliczonego na rok 2018 znajduje również swoje uzasadnienie w odniesieniu do przepisów prawa upadłościowego, zgodnie z którymi wszystkie transakcje mające miejsce na rok przed ogłoszeniem upadłości z mocy prawa uznaje się za bezskuteczne. W toku przeprowadzonej analizy merytorycznej okresu poprzedzającego ogłoszenie upadłości w dniu 22 stycznia 2019 r. ustalono, iż już w roku 2018 na terenie C Sp. z o.o. ówczesny Prezes nie prowadził wówczas działalności operacyjnej, a jedynie wyprowadzał majątek Spółki dokonując wyprzedaży na rzecz swojego syna. Syndyk wniósł zatem o uznanie i skorygowanie wysokości zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości na podstawie załączonych korekt za rok 2018, rok 2019, rok 2020 i rok 2021.
Do pisma załączono również oświadczenie syndyka o treści: "Oświadczam, iż w związku z ogłoszeniem upadłości dla C Sp. z o.o. z siedzibą w S. przy ulicy U. [...] na terenie nieruchomości nie jest prowadzona żadna działalność operacyjna. Odbywa się jedynie wyprzedaż majątku Spółki mająca na celu pozyskiwanie środków finansowych, które przeznaczone będą na zaspokojenie wierzytelności zgłoszonych do Sędziego Komisarza Sądu Rejonowego dla Ł. Ś. [...] Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych".
Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r., określił C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2021 r. w kwocie 200.902,00 zł, w tym 23.290,72 zł od 25.316,00 m2 gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, 174.464,16 zł od 7.592,00 m2 powierzchni użytkowej budynków lub ich części związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 3.147,46 zł od budowli lub ich części związanych z działalnością gospodarczą o wartości początkowej 157.373,00 zł. Decyzję Prezydenta Miasta S. doręczono C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S..
Odwołanie od decyzji organu I instancji wniósł Syndyk masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S..
Kolegium decyzją z dnia 14 marca 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 8 grudnia 2021 r., określającą stronie wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2021 w kwocie 200.902,00 zł. Kolegium decyzję doręczyło pełnomocnikowi Syndyka masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S..
Syndyk masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję SKO z dnia z dnia 14 marca 2022 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania tj.
a. art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.), dalej: O.p., w zakresie obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w przedmiocie związku z działalnością gospodarczą skarżącego gruntu o powierzchni 25.316 m2 oraz budynku o powierzchni 7.592 m2 oraz budowli o wartości początkowej 157.373,00 zł, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, iż jedynie część nieruchomości wykorzystywana była do prowadzenia działalności gospodarczej przez Skarżącego,
b. art. 187 O.p. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o materiał dowodowy, który nie został rozpoznany w sposób wyczerpujący i zgody z zasadami logiki i doświadczenia życiowego,
2. naruszenie przepisów materialnych tj.
a. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. a, pkt 2 lit. b i pkt 3 w zw. z art. 1a ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1170 ze zm.) poprzez bezpodstawne przyjęcie, że do gruntów o powierzchni 25.316 m2, budynków 7.592,00 m2 oraz budowli zastosowanie mają stawki podatkowe właściwe dla nieruchomości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Mając powyższe na uwadze Syndyk masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a.. W ramach sprawowanej przez Sąd kontroli, stosuje on przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Z kolei zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej zakreślonych granicach, należy uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż w niej podniesione.
W sprawie bezsporne jest, że w dniu 22 stycznia 2019 r. Sąd Rejonowy dla Ł. Ś. w Ł. [...] Wydział Gospodarczy dla spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych w sprawie o sygn. akt: [...] postanowił ogłosić upadłość C Sp. z o.o. z siedzibą w S. i wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie W. M.. Następnie w dniu 23 lipca 2021 r. (data wpływu do organu pierwszej instancji) Syndyk masy upadłości C sp. z o.o. z siedzibą w S. złożył korektę podatku od nieruchomości za okres od 2018 - 2021 r.
W decyzji organu pierwszej instancji jako strona została wskazana: "C Sp. z o.o. w S. od dnia 22.10.2019 r. w upadłości Ul. U. [...][...] S.". Decyzja Prezydenta Miasta S. została odebrana przez osobę posługującą się pieczątką upadłej spółki. Odwołanie od tej decyzji złożył Syndyk, pomimo, że nie był jej adresatem.
Organ odwoławczy zaskarżoną decyzję skierował do Syndyka masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S.. Jednakże z treści tej decyzji wynika, że nie dostrzegł, iż decyzja Prezydenta Miasta S. została błędnie skierowana do C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S..
W tym miejscu zauważyć należy, że realia faktyczne oraz prawne niniejszej sprawy są zbieżne z tymi, w jakich orzekał WSA w Łodzi w sprawach o sygn. I SA/Łd 360/22 oraz I SA/Łd 361/22, dotyczących skarg Syndyka masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości z siedzibą w S. na decyzje SKO w Sieradzu w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 i 2019 r. Wyrażoną tam argumentację prawną skład WSA orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje i przyjmuje za własną.
Zgodnie z art. 133 § 1 O.p., stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy.
Kwestie legitymacji procesowej po ogłoszeniu upadłości reguluje art. 144 ust. 1 i 2 ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 ze zm.), dalej: Prawo upadłościowe, który stanowi, że po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu (ust. 1). Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym (ust. 2). W sprawach dotyczących masy upadłości syndyk dokonuje czynności w imieniu własnym na rachunek upadłego (art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego).
Powołany przepis art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego stanowi normę procesową, z której wynika legitymacja formalna syndyka do udziału w postępowaniu, w tym także podatkowym i egzekucyjnym. Konsekwencją ogłoszenia upadłości jest utrata przez upadłego legitymacji do udziału w toczącym się postępowaniu podatkowym. Postępowanie to może być kontynuowane jedynie z udziałem syndyka. Prowadzenie sporu przez syndyka odbywa się na rzecz upadłego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 r., III CSK 275/06, publ. Lex nr 277283). Konsekwencją bowiem utraty przez upadłego prawa zarządu masą upadłościową jest utrata przez upadły podmiot legitymacji do występowania w charakterze strony w postępowaniach (w tym również podatkowych) dotyczących masy upadłości. Stosownie do takiej oceny należało określić stronę postępowania podatkowego i to pomimo tego, że upadły pozostaje stroną stosunku materialnoprawnego (zobowiązania podatkowego) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2007 r., II FSK 996/06).
Powyższe przepisy prawa upadłościowego mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym, co oznacza, że wyłączną legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. Takiej formalnej legitymacji nie posiada natomiast upadły, który nadal pozostaje stroną w znaczeniu materialnym (stroną rzeczywistą). Jeżeli jednak ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Zwrot "wyłącznie" jest kategoryczny i przesądza o tym, że jedynie syndyk ma legitymację procesową do udziału w toczących się postępowaniach dotyczących masy upadłości. Nie można przy tym przepisów dotyczących strony w postępowaniu podatkowym, zawartych w Ordynacji podatkowej, stosować w oderwaniu od przepisów Prawa upadłościowego. To, że w art. 133 § 1 O.p. wymieniono strony w postępowaniu podatkowym, nie oznacza, że w każdym postępowaniu podatkowym wszystkie te podmioty mają status strony. Każdy z wymienionych w tym przepisie podmiotów ma status strony w tym postępowaniu podatkowym, które dotyczy jego prawnie chronionych interesów lub obowiązków. Przepisami szczególnymi są jednak w tym zakresie przepisy Prawa upadłościowego, które modyfikują pojęcie strony w postępowaniu podatkowym w znaczeniu procesowym (por. wyroki NSA: z 15 października 2009 r., I FSK 1033/08; z 24 maja 2005 r., FSK 2364/04, lex nr 177038 oraz wyrok WSA w Białymstoku z 17 września 2015 r., I SA/Bk 197/15).
Powyższej wykładni nie podważa fakt, że ogłoszenie upadłości nie wywiera wpływu na sam byt upadłego, jak również to, iż po ogłoszeniu upadłości upadły nadal jest podatnikiem, nie jest bowiem nim syndyk, który działa co prawda w swoim imieniu, ale na rachunek upadłego (tak NSA w wyroku z 13 marca 2008 r., I FSK 407/07). Jednak to właśnie przepisy Prawa upadłościowego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, co dotyczy również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, w zakresie postępowań dotyczących masy upadłości sprawiają, że upadły nie jest stroną postępowań dotyczących jego zobowiązań podatkowych. Wpływ skutków ogłoszenia upadłości na postępowanie podatkowe pozwala zatem ocenić art. 75 ust. 1 Prawa upadłościowego stanowiący, że na skutek ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, upadły traci z samego prawa zarząd oraz możność korzystania i rozporządzania majątkiem, należącym do niego w dniu ogłoszenia upadłości, jako też nabytym w toku postępowania. Majątek ten stanowi masę upadłości. Uprawnienia i kompetencje w zakresie objętym powyższym przepisem przechodzą z upadłego na syndyka masy upadłościowej, który w myśl art. 173 Prawa upadłościowego ex lege syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji.
Przepisy Prawa upadłościowego, stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec tego majątku, dotyczą również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku. Następuje więc tymczasowa utrata przez upadłego legitymacji formalnej, w wyniku ogłoszenia upadłości i wyznaczenia syndyka, która oznacza w istocie, że upadły zostaje pozbawiony zdolności do podejmowania działań w postępowaniu (a więc w swojej części zdolności do czynności prawnych), w takim zakresie, w jakim legitymację formalną uzyskuje syndyk (subrogacja).
W najnowszym orzecznictwie administracyjnym (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., III OSK 3961/21) przyjęto, że udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. To, że zastępca pośredni dokonuje czynności prawnej we własnym imieniu, oznacza, że skutki tej czynności, polegające na nabyciu praw lub zaciągnięciu zobowiązań, dotykają jego sfery majątkowej. Syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego. Podstawienie procesowe polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym. W sprawach dotyczących masy upadłości legitymację procesową ma tylko syndyk, który działa na rzecz upadłego, ale w imieniu własnym. Sytuację tę należy więc zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. Przy podstawieniu procesowym bezwzględnym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Zarządca jako zastępca pośredni upadłego występuje w procesie dotyczącym masy upadłościowej w imieniu własnym, dochodząc prawa podmiotowego upadłego lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do upadłego. Zarządca realizuje więc w procesie prawa upadłego.
Należy mieć również na uwadze treść normatywną art. 144 ust. 2 Prawa upadłościowego, z którego wynika z jednej strony, że po ogłoszeniu upadłości postępowanie administracyjne może być nie tylko wszczęte wobec syndyka, ale również prowadzone wobec niego (por. m.in. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 151/22, z 24 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1641/21, z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1641/21).
Oznacza to, że ustawodawca zakłada ciągłość postępowania, co jest konsekwencją konstrukcji prawnej podstawienia procesowego. Z drugiej strony, syndyk masy upadłości działa wprawdzie w imieniu własnym, ale na rzecz upadłego.
NSA w postanowieniu z dnia z 26 maja 2020 r., I FSK 287/20, przyjął, że w świetle art. 144 ust. 1 i art. 160 ust. 1 Prawa upadłościowego w postępowaniach dotyczących masy upadłości spółki z dniem ogłoszenia upadłości, upadła spółka utraciła legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości. Legitymację tę z mocy prawa nabył natomiast syndyk masy upadłości. Syndyk jako podmiot postępowania upadłościowego działa w niniejszym postępowaniu w imieniu własnym i z mocy własnego prawa.
Decyzja organu pierwszej instancji, wydana po postawieniu spółki w stan upadłości, skierowana została do spółki w upadłości, a więc do podmiotu, który nie może być stroną postępowania podatkowego. Prawidłowe oznaczenie strony w decyzji organu pierwszej instancji powinno obejmować Syndyka. Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie powoduje, że decyzja taka obarczona jest ciężką wadą materialnoprawną (art. 247 § 1 pkt 5 O.p.).
Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, że weryfikowana decyzja jest dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (skutek ex tunc). (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski - Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 1996, s. 699) a rozstrzygnięcie Sądu nie wymaga wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.
Kolegium - rozpoznając odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji - z uwagi na błędne oznaczenie strony, zobowiązane było do stwierdzenia nieważności tejże decyzji, na podstawie art. 247 § 1 pkt 5 O.p. Zgodnie z tym przepisem organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie. Jak wyżej wykazano stroną postępowania podatkowego w niniejszej sprawie był Syndyk masy upadłości C Sp. z o.o. w upadłości w S., a nie upadła spółka. Uruchomienie zaś postępowania odwoławczego od tak wydanej decyzji i zakończenie go wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia, czyni z kolei tę decyzję dotkniętą wadą rażącego naruszenia prawa na podstawie art. 247 § 1 pkt 3 O.p.
Mając zaś na uwadze, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja Prezydent Miasta S. podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanych wyżej przyczyn, Sąd zasadniczo nie badał jej dalej merytorycznie pod względem innych zarzutów (w tym np. ewentualnych podstaw do jej uchylenia), uznając to za zbędne. Wskazać tu należy na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 1 lipca 2011 r., sygn. I OSK 1261/10, zgodnie z którym: "Kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji powinna przebiegać w określonej kolejności. W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji i postępowania, które ją poprzedziło, z punktu widzenia wad powodujących nieważności decyzji. (...) ustalenie którejkolwiek z wad decyzji powodujących stwierdzenie jej nieważności czyni dalszą kontrolę zbędną".
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium oraz Prezydent Miasta S. winny ustrzec się stwierdzonych przez Sąd uchybień.
Z powyższych względów Sąd przyjął, że decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 8 grudnia 2021 r., która została skierowaną do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 247 § 1 pkt 5 O.p.), rażąco naruszyła prawo (art. 247 § 1 pkt 3 O.p.), dlatego też Sąd w oparciu o art. 135 w związku z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził ich nieważność.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 209, art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit a w zw. § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).
P.C.
-----------------------
1

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI