I SA/Łd 358/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatnika w sprawie dotyczącej prawa do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur dokumentujących transakcje, które nie zostały faktycznie dokonane.
Sprawa dotyczyła prawa podatnika do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez firmę "A" R. D. C. Organy podatkowe zakwestionowały te faktury, uznając, że nie dokumentują one rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a firma "A" nie posiadała zaplecza do wykonania usług ani dostaw. Sąd administracyjny zgodził się z organami, podkreślając, że prawo do odliczenia VAT przysługuje tylko w przypadku rzeczywistych transakcji, a posiadanie faktury nie jest wystarczające.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpatrzył skargę podatnika M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty. Organy podatkowe określiły skarżącemu zobowiązanie w podatku od towarów i usług za okres od września do grudnia 2018 r. oraz od stycznia do grudnia 2019 r., uznając, że zawyżył on podatek naliczony z faktur wystawionych przez firmę "A" R. D. C. Ustalono, że firma "A" nie posiadała zaplecza technicznego, materiałowego ani personalnego do wykonania usług barwienia, stabilizacji, produkcji i handlu wyrobami pończoszniczymi, ani dostaw opakowań. Właściciel firmy "A", R. D. C., zeznał, że wystawiał faktury nierzeczywiste za wynagrodzeniem. Sąd administracyjny potwierdził ustalenia organów podatkowych, że faktury te nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Podkreślono, że prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje tylko w przypadku, gdy faktury odzwierciedlają rzeczywiście dokonane operacje gospodarcze, a samo posiadanie faktury nie jest wystarczające. Sąd powołał się na przepisy ustawy o VAT (art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) oraz orzecznictwo TSUE, wskazując, że transakcje stanowiące nadużycie prawa lub oparte na fikcji nie dają prawa do odliczenia VAT. Sąd oddalił skargę, uznając zarzuty za nieuzasadnione.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje tylko w przypadku, gdy faktury odzwierciedlają rzeczywiście dokonane operacje gospodarcze. Samo posiadanie faktury nie jest wystarczające.
Uzasadnienie
Sąd potwierdził stanowisko organów podatkowych, że firma "A" nie mogła sprzedać towarów ani wykonać usług, ponieważ nie nabywała niezbędnych do tego surowców ani nie posiadała zaplecza. Właściciel firmy "A" przyznał, że faktury były nierzeczywiste. Zastosowanie znalazł art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT, który wyłącza z odliczenia faktury dokumentujące czynności nie dokonane.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (9)
Główne
u.p.t.u. art. 86 § 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje, gdy faktury zakupu odzwierciedlają rzeczywiście dokonane operacje gospodarcze.
u.p.t.u. art. 88 § ust. 3a pkt 4 lit. a
Ustawa o podatku od towarów i usług
Faktury stwierdzające czynności, które nie zostały dokonane, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa prawna oddalenia skargi.
Pomocnicze
u.p.t.u. art. 108 § ust. 1
Ustawa o podatku od towarów i usług
Obowiązek zapłaty podatku wykazanego na fakturach wystawionych przez firmę "A" na rzecz skarżącego, w sytuacji gdy faktury te nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
o.p. art. 121
Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów podatkowych podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
o.p. art. 181
Ordynacja podatkowa
Dopuszczalność wykorzystania materiałów z innych postępowań jako dowodów.
o.p. art. 187 § 1
Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu podatkowego zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
Zasady oceny dowodów przez organy podatkowe.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Faktury nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Firma "A" nie posiadała zaplecza do wykonania usług i dostaw. Właściciel firmy "A" przyznał, że faktury były nierzeczywiste. Prawo do odliczenia VAT przysługuje tylko przy rzeczywistych transakcjach. Zastosowanie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT.
Odrzucone argumenty
Zarzuty skarżącego o błędnej i swobodnej ocenie dowodów oraz odmowie przeprowadzenia dowodów zostały uznane za nieuzasadnione.
Godne uwagi sformułowania
Sam fakt posiadania faktury nie uprawnia podatnika do odliczenia zawartego w niej podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Faktury są istotnym elementem w procesie obliczenia podatku VAT, ale trzeba pamiętać, że ich celem jest jedynie dokumentowanie zdarzeń podlegających opodatkowaniu. Prawo do odliczenia podatku naliczonego materialnie nie istnieje dlatego, że dany podmiot posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, ale dlatego, że rzeczywiście kupił towar lub usługę. Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT). W sytuacji, gdy organy podatkowe kwestionują materialną prawidłowość faktury, to na podatnika przerzucony zostaje ciężar wykazania, że stwierdzona fakturą czynność gospodarcza została dokonana.
Skład orzekający
Cezary Koziński
przewodniczący sprawozdawca
Paweł Kowalski
członek
Agnieszka Krawczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że prawo do odliczenia VAT wymaga rzeczywistego zdarzenia gospodarczego, a nie tylko posiadania faktury. Podkreślenie ciężaru dowodu po stronie podatnika w przypadku kwestionowania faktur."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy organy podatkowe wykażą fikcyjność transakcji. Nie dotyczy sytuacji, gdy podatnik działał w dobrej wierze i dołożył należytej staranności, a mimo to został oszukany przez kontrahenta (choć w tym przypadku sąd uznał, że nie było podstaw do badania dobrej wiary).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu odliczania VAT od faktur, które okazują się być nierzetelne. Wyjaśnia kluczowe zasady i ciężar dowodu, co jest bardzo praktyczne dla przedsiębiorców i księgowych.
“Faktura to nie dowód! Kiedy możesz odliczyć VAT, a kiedy stracisz pieniądze?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Łd 358/23 - Wyrok WSA w Łodzi Data orzeczenia 2023-10-17 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-05-04 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Sędziowie Agnieszka Krawczyk Cezary Koziński /przewodniczący sprawozdawca/ Paweł Kowalski Symbol z opisem 6110 Podatek od towarów i usług Hasła tematyczne Podatek od towarów i usług Podatkowe postępowanie Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 931 art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a, art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a Ustawa z dnia 11 marca 2004 r o podatku od towarów i usług (t. j.) Dz.U.UE.L 2006 nr 347 poz 1 art. 168 Dyrektywa Rady z dnia 28 listopada 2006 r. Nr 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej Dz.U. 2022 poz 2651 art. 121-122, art. 181, art. 187 par. 1, art. 191 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Protokolant Starszy asystent sędziego Paweł Pijewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 21 lutego 2023 r. nr 1001-IOA.4103.11.2022.7.US08.JS w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2018 i 2019 r. oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 21 lutego 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej w skrócie: "DIAS") utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z 11 maja 2022 r. określającą M. M. (dalej: "skarżący") zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiące: wrzesień – grudzień 2018 r. i styczeń – grudzień 2019 r. Z przedstawionego przez organ odwoławczy stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie barwienia, stabilizacji, produkcji i handlu wyrobami pończoszniczymi. W trakcie przeprowadzonej kontroli podatkowej ustalono, że skarżący zawyżył podatek naliczony z faktur dokumentujących transakcje zawarte z firmą "A" R. D. C., w łącznej kwocie 461.927,80 zł, co wiązało się z nierzetelnością ewidencji nabyć VAT i błędami w rozliczeniach deklaracji VAT-7. R. D. C. w swoich rozliczeniach pierwotnie ujął mniejsze wartości sprzedaży (za wyjątkiem miesiąca listopada 2018 r. i stycznia 2019 r.), a następnie dokonał korekty zmniejszając dostawy i podatek VAT. W okresie od marca do grudnia 2019 r. nie wykazał żadnej dostawy towarów i usług na rzecz skarżącego. DIAS potwierdził ustalenia organu podatkowego pierwszej instancji, że R. D. C. w plikach JPK_ VAT i deklaracjach VAT-7 nie deklarował żadnych nabyć towarów i usług za kontrolowany okres, dostawcy wg raportów WRO-System również nie deklarowali dostaw towarów i usług dla ww. podmiotu. Nie przedłożył żadnych dokumentów objętych zakresem kontroli, a w zeznaniu za 2018 rok nie wykazał żadnych przychodów i kosztów z działalności gospodarczej. Pracownik firmy "A" – A. C. – przesłuchana w dniu 10 lutego 2022 r., nie potwierdziła aby firma, w której pracowała, zajmowała się barwieniem lub sprzedażą wyrobów pończoszniczych, zakupem etykiet, kartonów czy folii, nie potwierdziła też znajomości z M. M.. Ponadto organ odwoławczy wskazał na zeznania R. D. C. z dnia 12 listopada 2019 r., gdzie stwierdził m.in., że wszystkie faktury, które wystawił w okresie od stycznia 2018 r. do lutego 2019 r. za usługi inne niż oklejanie reklamami samochodów, były nierzeczywiste. Miesięcznie otrzymywał za wystawienie faktur ok. 2.000-3.000 zł łącznie od wszystkich tych firm. Zawoził fakturę i otrzymywał gotówką pieniądze. Dotyczyło to także firmy skarżącego. DIAS podkreślił również, iż po zakończeniu kontroli podatkowej w firmie R. D. C. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty wydał w dniu 18 czerwca 2020 r. decyzję, którą określił temu podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Organ podatkowy uznał, że faktury VAT wystawione w okresie od marca 2018 do lutego 2019 r. przez "A" R.D. C. dla P.P.H.U. "B" M. M. nie dokumentują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. W ocenie DIAS z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, iż w okresie wystawiania kwestionowanych faktur, tj. od 01.09.2018 r. do 31.12.2019 r. firma "A" nie posiadała zaplecza materiałowego, magazynowego, personalnego i technicznego do tego, by dostarczyć (odebrać) towar i samodzielnie wykonać usługi w zakresie barwienia, stabilizacji, konfekcjonowania wyrobów pończoszniczych. Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty, że wyjaśnienia złożone przez R. D. C., iż wystawiał nierzetelne faktury dokumentujące czynności, które w rzeczywistości nie zostały wykonane, znajduje swoje uzasadnienie w okolicznościach sprawy. R. D. C. w trakcie postępowania kontrolnego, a potem postępowania podatkowego, nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających nabycie bądź prawo do dysponowania wyposażeniem technicznym, środkami finansowymi pozwalającymi na wykonywanie usług i dostaw towarów w zakresie i wymiarze wynikającym z kwestionowanych faktur. Poza tym, żaden podmiot w badanym okresie nie deklarował również dostaw towarów lub usług na rzecz "A" R. D. C.. Z tych względów organy podatkowe uznały za niewiarygodne oświadczenia skarżącego, że ww. podmiot zajmował się produkcją i dostawą opakowań tekturowych oraz foliowych, a także usługami konfekcjonowania wyrobów pończoszniczych objętych zakwestionowanymi fakturami. W opinii DIAS, faktury wystawione dla skarżącego przez ww. firmę w okresie od 01.09.2018 do 31.12.2019 r. nie stanowią podstawy do odliczenia podatku naliczonego z nich wynikającego. Sam fakt posiadania faktury nie uprawnia podatnika do odliczenia zawartego w niej podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Skarżący nie wykazał też, że doszło do nabycia danego towaru czy usługi, w wyniku czynności udokumentowanych zakwestionowanymi fakturami. DIAS podkreślił także, iż nie badano czy skarżący należycie weryfikował kontrahentów, skoro ustalono, że nie był on w posiadaniu towaru, którego obrót dokumentowały faktury obejmujące transakcje nieistniejące. Wystawione faktury tylko legalizowały usługi i nabycie towarów niewiadomego pochodzenia. Potwierdziła to prawomocna decyzja wydana dla kontrahenta właściciela firmy "A", z której wynikało, że nie handlował ani towarem, ani nie wykonywał spornych usług, natomiast musiał zapłacić podatek na podstawie przepisu art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. DIAS zgodził się z organem pierwszej instancji, że wobec braku rzeczywistych dostaw, zbędne było badanie dobrej wiary i należytej staranności podatnika. Sporne faktury zostały wystawione wyłącznie w celu uzyskania przez ich odbiorców prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Przeprowadzone przez właściwe organy kontrole podatkowe wobec "A" potwierdziły, że w rzeczywistości firma ta nie prowadziła działalności gospodarczej, nie nabywała ani nie sprzedawała towarów i usług, które stosownie do wystawionych faktur mogłyby później trafić do skarżącego. W ocenie organu odwoławczego, brak rzeczywistej dostawy towarów i usług do firmy skarżącego potwierdza również przedstawiony przez strony sposób realizacji transakcji; podatnik miał osobiście odbierać towar - bez sprawdzania ilości i jakości (wyroby pończosznicze 15.855 kg, opakowania tekturowe 35.000 szt., etykiety samoprzylepne 38.000 szt., karton + folia 26.555 szt., karton + folia 6.210 kg); z kolei wykonane usługi to: barwienie 342.951 kg, stabilizacja rajstop 71.000 szt., konfekcjonowanie 90 kpl.). Towar był pakowany w workach, bez kontroli ilości i jakości, płatność tylko gotówkowa, nigdy płatność nie następowała przed datą wystawienia faktury. Skoro zakwestionowane faktury nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, w ocenie organów podatkowych zastosowanie w sprawie znalazł art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) ustawy o VAT, zgodnie z którym, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne, w przypadku gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane - w części dotyczącej tych czynności. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. wniósł o uchylenie wymienionej na wstępie decyzji. Skarżący ogólnie stwierdził, że nie zgadza się z ustaleniami organów podatkowych i zarzuca im błędną oraz swobodną ocenę zgromadzonych dowodów oraz niezasadną odmowę przeprowadzenia zgłoszonych dowodów i jednocześnie wnosi o zbadanie legalności postanowienia DIAS z dnia 7 grudnia 2022 r. o odmowie przeprowadzenia dowodów. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione. Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowości wyłączenia w rozliczeniu VAT podatku naliczonego z faktur wystawionych przez firmę "A", której właścicielem był R. D. C., na podstawie art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2022 r. poz. 931 ze zm.). Podniesione w skardze ogólne zarzuty naruszenia przepisów procesowych odnoszą się do zagadnienia braku dostatecznego wyjaśnienia sprawy w odniesieniu do rzeczywistego przebiegu transakcji zakupu towarów i usług przez skarżącego od ww. firmy. Sąd potwierdza ustalenia organów podatkowych, że firma "A" nie mogła sprzedać w okresie od września 2018 r. do grudnia 2019 r. żadnych towarów i wykonać usług na rzecz skarżącego, skoro nie nabywała towarów od kontrahentów niezbędnych do ich wykonania. Kwestię tę wyjaśnił Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty w decyzji z 18 czerwca 2020r. nr 1009-SPV.4103.5.2020.DK.38361, którą określono R. D. C. zobowiązanie w podatku od towarów i usług, min. za wskazane powyżej okresy, na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, tj. obowiązek zapłaty podatku wykazanego na fakturach wystawionych przez firmę "A" na rzecz skarżącego. Należy podkreślić, iż zarówno skarżący, jak i jego rzekomy kontrahent "A", byli zarejestrowanymi podmiotami gospodarczymi zobowiązanymi do prowadzenia szczegółowej ewidencji podatkowej w zakresie wykazywania od kogo nabywają towar lub usługi niezbędne do wykonywania własnej działalności gospodarczej. Firma "A" nie przedstawiła żadnych dokumentów, które potwierdziłyby, że w okresie wrzesień 2018 r. – grudzień 2019 r. mogła wykonać czynności w zakresie produkcji i dostawy opakowań tekturowych oraz foliowych, a także usługi konfekcjonowania wyrobów pończoszniczych. Takie prawidłowe, wymagane przez prawo udokumentowanie operacji gospodarczych w zakresie niezbędnym i znaczącym dla określenia podstawy opodatkowania nie może być zastępowane zeznaniami świadków i wyjaśnieniami podatnika. Niedopuszczalne jest więc ewidencjonowanie nieprawdziwych danych z faktury lub innych dokumentów – takie działanie nie wywołuje skutków prawnych przy określaniu podstawy opodatkowania. Oczywistym jest przy tym, iż akceptowanie takiego stanu rzeczy byłoby nie tylko naruszeniem przepisów podatkowych, ale także sprzyjałoby rozwojowi tzw. szarej strefy, a przede wszystkim godziłoby w podstawową zasadę gospodarki rynkowej – zasadę uczciwej konkurencji. Podatnik podatku VAT ma prawo odliczyć od podatku należnego podatek naliczony zapłacony wcześniej przy nabyciu towaru lub usługi, gdy dysponuje fakturą zakupu z uwidocznioną w niej kwotą podatku (naliczonego) i gdy taka faktura dokumentuje rzeczywisty obrót towarowy (podatnik nabywa towar lub usługę na własną rzecz). Zgodnie z treścią art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT - w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124, a kwotę podatku naliczonego stanowi, z zastrzeżeniem ust. 3-7, suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług. Normę prawa zawartą w art. 86 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o VAT należy odczytywać w ten sposób, że przysługujące podatnikowi prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, określonego w otrzymanych przez podatnika fakturach zakupu towarów i usług, może być skutecznie realizowane wtedy, gdy faktury zakupu odzwierciedlają rzeczywiście dokonane operacje gospodarcze. Podkreślić należy, iż rozliczenie podatku od towarów i usług jest wysoce sformalizowane. Ważną rolę w tym rozliczeniu pełnią dokumenty księgowe wystawiane przez podmiot dokonujący czynności opodatkowanej, a mianowicie faktury. Na podstawie treści faktur otrzymanych i wystawionych przez podatnika w danym okresie rozliczeniowym są bowiem sporządzane ewidencje sprzedaży i zakupu, a dane wynikające z ewidencji są podstawą do obliczenia podatku i wypełnienia deklaracji podatkowej. Oczywistym jest, że treść faktury powinna odpowiadać rzeczywistości. Faktury są bowiem istotnym elementem w procesie obliczenia podatku VAT, ale trzeba pamiętać, że ich celem jest jedynie dokumentowanie zdarzeń podlegających opodatkowaniu. Innymi słowy, obowiązek podatkowy zasadniczo nie powstaje dlatego, że wystawiona zostaje faktura (wyjątek wynika z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT), ale dlatego, że dokonano czynności, która według ustawodawcy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Analogicznie, prawo do odliczenia podatku naliczonego materialnie nie istnieje dlatego, że dany podmiot posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, ale dlatego, że rzeczywiście kupił towar lub usługę. Faktura jest natomiast dowodem zaistnienia zdarzenia podlegającego opodatkowaniu, a jej treść umożliwia dokonanie obliczenia podatku. W związku z powyższym istotne jest, aby faktury odzwierciedlały stan rzeczywisty. Dotyczy to m.in. określenia stron transakcji podlegającej podatkowi. Ustawodawca przewidział m.in., że nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku, gdy wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne stwierdzają czynności, które nie zostały dokonane – w części dotyczącej tych czynności (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a ustawy o VAT). Sąd pragnie wskazać, że ani z treści art. 168 Dyrektywy Rady Unii Europejskiej nr 2006/112/WE, ani z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) nie wynika, że podatnik ma prawo odliczyć podatek naliczony tylko dlatego, że posiada fakturę zakupu towaru lub usługi, chociaż nie odnosi się ona do rzeczywiście przeprowadzonej transakcji. Przyjęcie innego stanowiska, dopuszczającego możliwość pomniejszenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z posiadanych przez podatnika faktur, ale nie dokumentujących rzeczywistych transakcji zakupu, sankcjonowałoby sytuację, że kto inny dostarcza towar lub usługę i kto inny wystawia fakturę sprzedaży za ten towar (usługę), którego źródło pochodzenia pozostaje w istocie nieznane, co w rezultacie prowadziłoby do akceptacji rozliczenia podatkowego opartego nie na realnych zdarzeniach gospodarczych, lecz wyłącznie na treści zaoferowanych przez podatnika dokumentów. Byłoby to sprzeczne z istotą mechanizmu funkcjonowania podatku od towarów i usług (zob. wyrok NSA z 24 marca 2009 r., I FSK 487/08, LEX nr 575434). TSUE uznał także, mając w szczególności na uwadze zasadę neutralności podatku, że nie należy pozbawiać prawa do obniżenia podatku należnego podatnika uczestniczącego w łańcuchu transakcji, skoro nie wiedział on, ani nie mógł się zorientować, że inne transakcje z tego łańcucha, wcześniejsze lub późniejsze, stanowią oszustwo podatkowe, a zorganizowanie całego łańcucha transakcji w zasadzie służyło temu oszustwu, jednakże pod warunkiem, że podatnik dokonał rzeczywistej transakcji. Ewentualne badanie świadomości podatnika może się zasadniczo odnosić do tych wcześniejszych i późniejszych transakcji. Stwierdzenie, że podatnik uczestniczył w oszustwie podatkowym lub na podstawie okoliczności towarzyszących transakcji powinien zdawać sobie z tego sprawę, może zatem być podstawą do pozbawienia takiego podatnika prawa do odliczenia podatku naliczonego, chociaż transakcja zakupu została przez niego w rzeczywistości zawarta z podmiotem uwidocznionym na posiadanej przez podatnika fakturze. Trybunał podkreślał bowiem, że celami wspólnego systemu podatku od wartości dodanej są: zagwarantowanie pewności prawa i ułatwienie czynności związanych ze stosowaniem podatku od wartości dodanej poprzez uwzględnienie obiektywnego charakteru danej transakcji, a więc przesłanki te nie są spełnione w wypadku transakcji stanowiących nadużycie prawa (zob. wyrok w sprawie C-255/02). Ponadto Trybunał podkreślał, że wszystkie elementy stanu faktycznego warunkujące prawo do odliczenia podatku naliczonego mają charakter obiektywny, a zatem warunkiem odliczenia podatku naliczonego jest obiektywne zaistnienie transakcji zakupu towaru, a nie jedynie subiektywne przekonanie podatnika, że skutecznie taką transakcję zawarł ( zob. wyrok ETS z dnia 6 lipca 2006 r., sygn. C-439/04 w sprawie Axel Kittel, opubl. w bazie LEX nr 187186). Oczywistym jest zatem to, że badanie tzw. dobrej wiary podatnika przy nabyciu towarów i usług może zachodzić wtedy, gdy podatnik dysponuje prawidłową pod względem formalnym fakturą zakupu oraz nie może budzić wątpliwości, że doszło do dostawy towaru lub wykonania usługi. Sąd w pełni podziela pogląd Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, że w niniejszej sprawie nie było podstaw do badania czy skarżący należycie weryfikował swojego kontrahenta, skoro ustalono, że nie nabył on towarów i usług na podstawie faktur wystawionych przez firmę należącą do R. D. C.. Sąd pragnie również wskazać, iż Ordynacja podatkowa (O.p.) nie zawiera zasady bezpośredniości w zakresie postępowania dowodowego. Zgodnie z art. 181 tej ustawy dowodami mogą być także materiały zgromadzone w innych postępowaniach, ale włączone w poczet materiału dowodowego zbieranego w prowadzonej przez organ sprawie. Strona musi mieć jedynie możliwość zapoznania się z takim materiałem dowodowy. W niniejszej sprawie ustalenia organów podatkowych poczynione zostały także na podstawie materiałów zgromadzonych w innych postępowaniach prowadzonych przez organy podatkowe, a następnie włączonych w poczet materiału dowodowego w tej sprawie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej mógł zatem wykorzystać materiał dowody z postępowań prowadzonych wobec kontrahenta skarżącego, skoro miał on wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 122 O.p., w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a z kolei na podstawie art. 187 § 1 O.p. organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Należy zaakcentować, że nałożenie na organy prowadzące postępowanie podatkowe obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, wedle którego nie można na organy podatkowe nakładać nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów, jeżeli dowodów w tym zakresie nie dostarczył sam podatnik, a z ustaleń organu podatkowego wynikają wnioski przeciwne do twierdzeń podatnika. W sytuacji, gdy organy podatkowe kwestionują materialną prawidłowość faktury, to na podatnika przerzucony zostaje ciężar wykazania, że stwierdzona fakturą czynność gospodarcza została dokonana. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I FSK 1122/10, "spoczywający na organach podatkowych obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy sprowadza się do ustalenia okoliczności obiektywnych stanowiących przesłankę odliczenia, a w razie stwierdzenia, że okoliczności te nie zachodzą, np. gdy organy wykażą, iż transakcje nie zostały wykonane, to na podatnika przenosi się ciężar dowodu mogącego podważyć te ustalenia" (por. wyrok NSA z 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FSK 529/07). Materiał dowodowy sprawy dawał organom podatkowym podstawę do przyjęcia, iż "A" R. D. C. nie wykonał żadnych usług związanych z konfekcjonowaniem wyrobów pończoszniczych oraz nie dokonał dostawy opakowań dla tych wyrobów. Dokumentacja księgowa tego podmiotu została ostatecznie podważona przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty ww. decyzją z 18 czerwca 2020r. Wnioski organów podatkowych co do fikcyjności zakwestionowanych faktur i braku dostawy towarów oraz wykonani usług potwierdzają nie tylko zeznania samego R. D. C. (zeznania z dnia 12 listopada 2019 r.) i jego pracownicy – A. C. (przesłuchanej w dniu 10 lutego 2022 r.), ale również okoliczności obiektywne w postaci braku jakiekolwiek dokumentacji w tym zakresie oraz brak w firmie "A" zaplecza materiałowego, magazynowego, personalnego i technicznego do tego, by dostarczyć (odebrać) towar i wykonać usługi w zakresie barwienia, stabilizacji, konfekcjonowania wyrobów pończoszniczych. Powyższe okoliczności w pełni uzasadniały więc przyjęcie, że faktury wystawione dla skarżącego przez opisanego wyżej kontrahenta nie dokumentowały realnych transakcji pomiędzy podmiotami w nich wymienionymi. W związku z powyższym dokonana przez organy ocena dowodów nie wykraczała także poza granice wynikające z art. 191 O.p., nie nosiła cech dowolności, czy powierzchowności. Organy w sposób zgodny z regułami prawidłowego rozumowania, wiedzy oraz dyrektywami płynącymi z doświadczenia życiowego, ustaliły okoliczności faktyczne sprawy w oparciu o wystarczający do jej rozstrzygnięcia materiał dowodowy. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji dokonano analizy mechanizmu i okoliczności wystawiania spornych faktur niedokumentujących rzeczywistych transakcji, przedstawiając dowody, które wskazywały na fikcyjność transakcji. Z powyższych względów, w ocenie Sądu, nie została też naruszona zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 121 O.p.). Sąd podkreśla, iż prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT jest następstwem powstania obowiązku podatkowego z tytułu faktycznej czynności podatnika wystawiającego fakturę, czyli obowiązku podatkowego powstałego na poprzednim etapie obrotu. Jeżeli brak takiej faktycznej czynności u wystawcy faktury, nie może z jej tytułu powstać obowiązek podatkowy, a tym samym brak prawa do odliczenia podatku z takiej faktury. Nie wystarczy wykazać, że podatnik wszedł w posiadanie towaru, ale że czynność ta miała miejsce między podmiotami wskazanymi w fakturze, z której podatnik wywodzi swe prawo do odliczenia. Tylko faktura rzetelna od strony podmiotowej i przedmiotowej, tzn. dokumentująca rzeczywistą czynność opodatkowaną podatnika, przez niego wykonaną i udokumentowaną tą fakturą, daje jej odbiorcy uprawnienie do odliczenia wykazanego w niej podatku. Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), należało skargę oddalić. ak
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI