I SA/KA 2164/00

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2006-10-18
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowynieodpłatne świadczeniepożyczkarodzinadochódopodatkowanieWSAOrdynacja podatkowakoszty uzyskania przychodu

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję organów podatkowych, uznając, że nieoprocentowana pożyczka od rodziców na zakup samochodu przez osobę nieprowadzącą działalności gospodarczej nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu.

Sprawa dotyczyła opodatkowania nieoprocentowanej pożyczki udzielonej przez rodziców synowi na zakup samochodu. Organy podatkowe uznały, że brak oprocentowania stanowi nieodpłatne świadczenie, podlegające opodatkowaniu. Skarżący argumentował, że ustawa nie precyzuje pojęcia 'nieodpłatnego świadczenia' i organy nie zbadały zamiaru stron. Sąd uchylił decyzje organów, stwierdzając, że nieoprocentowana pożyczka przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej na bieżącą konsumpcję nie zwiększa majątku w sposób podlegający opodatkowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę T. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Organy podatkowe ustaliły, że skarżący nie wykazał w zeznaniu podatkowym dochodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia, jakim była nieoprocentowana pożyczka od rodziców w wysokości 80.000 zł, udzielona w 1997 r. na zakup samochodu. Wartość tego świadczenia oszacowano na podstawie oprocentowania kredytów samochodowych. Organy podatkowe oparły swoje rozstrzygnięcie głównie na oświadczeniu skarżącego z 2003 r., że pożyczka nie została spłacona do tego dnia, ignorując późniejsze twierdzenia o spłacie w 1997 r. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej, w tym zasady swobodnej oceny dowodów i prawa do wypowiedzi. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy podatkowe naruszyły przepisy prawa materialnego, w szczególności art. 11 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd podkreślił, że ustawa nie precyzuje pojęcia 'nieodpłatnego świadczenia', a umowa pożyczki nie nakłada obowiązku ustalenia oprocentowania. W przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, która przeznacza środki z pożyczki na bieżącą konsumpcję, nie dochodzi do przysporzenia majątkowego zwiększającego podstawę opodatkowania. Sąd stwierdził, że brak jest podstaw do uznania nienaliczonych odsetek od zaciągniętej pożyczki za przychód, zwłaszcza że nie można ich zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nieoprocentowana pożyczka udzielona przez rodziców osobie fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, przeznaczona na bieżącą konsumpcję, nie stanowi przychodu z nieodpłatnych świadczeń podlegającego opodatkowaniu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ustawa o PIT nie precyzuje pojęcia 'nieodpłatnego świadczenia', a umowa pożyczki nie wymaga oprocentowania. W przypadku osoby fizycznej nieprowadzącej działalności, która przeznacza środki na konsumpcję, nie dochodzi do przysporzenia majątkowego zwiększającego podstawę opodatkowania. Brak jest podstaw do uznania nienaliczonych odsetek za przychód.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.d.o.f. art. 11 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przychody obejmują otrzymane lub postawione do dyspozycji pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Definicja ma charakter ogólny.

u.p.d.o.f. art. 20 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Za przychody z innych źródeł uważa się m.in. inne nieodpłatne świadczenia nie należące do przychodów określonych w art. 12 i 17 oraz przychody nie znajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nieujawnionych.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 11 § 2a

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Określa sposoby ustalania nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń.

k.c. art. 720

Kodeks cywilny

Reguluje umowę pożyczki.

k.c. art. 353

Kodeks cywilny

Definiuje świadczenie jako działanie lub zaniechanie.

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.

o.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określenie, że decyzja nie podlega wykonaniu.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieoprocentowana pożyczka od rodziców na zakup samochodu przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej nie stanowi przychodu podlegającego opodatkowaniu. Organy podatkowe naruszyły zasadę swobodnej oceny dowodów i obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Organy podatkowe nie zbadały rzeczywistego zamiaru stron umowy pożyczki. Dowody z innych postępowań nie mogą stanowić podstawy faktycznej rozstrzygnięcia w danej sprawie.

Odrzucone argumenty

Nieoprocentowana pożyczka stanowi nieodpłatne świadczenie, którego wartość odpowiada wysokości odsetek, jakie musiałyby zostać zapłacone przez bank. Oświadczenie strony z 2003 r. o braku spłaty pożyczki jest decydujące dla rozstrzygnięcia sprawy.

Godne uwagi sformułowania

W takiej sytuacji pożyczkobiorca nie zwiększa swojego majątku w takiej postaci, która wpływałaby na wysokość podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Brak zarówno prawnego, jak i logicznego uzasadnienia dla uznania za przychód nienaliczonych odsetek od zaciągniętej pożyczki.

Skład orzekający

Paweł Janicki

przewodniczący

Teresa Porczyńska

członek

Cezary Koziński

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że nieoprocentowane pożyczki od rodziców na cele konsumpcyjne przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej nie podlegają opodatkowaniu jako przychód z nieodpłatnych świadczeń."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej i pożyczek na cele konsumpcyjne. Nie dotyczy pożyczek związanych z działalnością gospodarczą.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego zjawiska pożyczek rodzinnych i ich potencjalnych konsekwencji podatkowych, co jest interesujące dla szerokiego grona odbiorców.

Czy pożyczka od rodziców to ukryty dochód? Sąd wyjaśnia!

Dane finansowe

WPS: 80 000 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 279/06 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Cezary Koziński /sprawozdawca/
Paweł Janicki /przewodniczący/
Teresa Porczyńska
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Janicki, Sędziowie Sędzia NSA Teresa Porczyńska, Asesor WSA Cezary Koziński (spr.),, Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 12 października 2006 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 650 zł (sześćset pięćdziesiąt zł) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I SA/Łd 279/06
UZASADNIENIE
W trakcie przeprowadzonego postępowania podatkowego, wszczętego postanowieniem z dnia [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. ustalił, iż Pan T. C. w złożonym zeznaniu podatkowym za 2001 r. nie wykazał dochodu z innych źródeł, tj. nieodpłatnego świadczenia związanego z otrzymaniem nieoprocentowanej pożyczki pieniężnej.
Wobec powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G. wydał w dniu[...] decyzję nr [...] w której określił temu podatnikowi wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2001 w wysokości 1.785,60 zł.
Organ podatkowy pierwszej instancji w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, iż w 1997 r. rodzice Pana T. C. udzielili mu nieoprocentowanej pożyczki, w łącznej wysokości 80.000,- zł, na zakup samochodu osobowego i pożyczka ta nie została spłacona przez podatnika do dnia 7 lutego 2003 r. W związku z tym wartość nieodpłatnych świadczeń odpowiada wysokości odsetek za zwłokę, jakie musiałyby zostać zapłacone, gdyby pożyczka udzielona została przez bank lub inny uprawniony do tego podmiot i winna zostać ustalona według cen rynkowych stosowanych w danej miejscowości w dacie otrzymania świadczenia.
Z danych uzyskanych od głównych banków działających na terenie Ł. wyliczono średnie oprocentowanie kredytów samochodowych w wysokości 22,95 %, udzielanych w walucie polskiej w roku 2001. Stosując ten wskaźnik procentowy do kwoty udzielonej pożyczki, wyliczono przychód nieodpłatnego świadczenia na kwotę 18.360,- zł i wskazano, że ta wartość powinna być przez podatnika uwzględniona, łącznie z przychodami z pozostałych źródeł, przy ustalaniu podstawy opodatkowania za rok 2001.
Naczelnik Urzędu Skarbowego podkreślił, iż Pan T. C. w złożonym w dniu 6 lutego 2003 r. zeznaniu o wysokości zgromadzonych zasobów finansowych związanych z poniesionymi w roku 1997 wydatkami jednoznacznie wskazał, że do dnia sporządzenia tego zeznania nie spłacił pożyczek zaciągniętych od rodziców na zakup samochodu osobowego. Odmienne twierdzenie strony, a mianowicie fakt spłaty pożyczek, zostało podniesione dopiero po wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości przedmiotowego zobowiązania podatkowego. Także pożyczkodawcy, zarówno w zeznaniach o wysokości zgromadzonych zasobów finansowych związanych z poniesionymi w roku 1997 wydatkami, złożonych w organie podatkowym w 2003 r., jaki w toku całego postępowania podatkowego prowadzonego w sprawie dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów, nie podnosili, że udzielone przez nich pożyczki zostały zwrócone w roku ich udzielenia. Uznano zatem, że gdyby zwrot pożyczek na rzecz rodziców miał miejsce w roku 1997, to kwota ta winna być przez nich uwzględniona w zeznaniu o wysokości zgromadzonych w tym roku zasobów finansowych.
Zdaniem organu pierwszej instancji, oświadczenia strony, pożyczkodawców oraz świadka (brata strony) formułowane są dla potrzeb prowadzonego postępowania podatkowego i dopasowywane tak, aby spowodować jak najmniejsze obciążenie podatkowe. Dowody zgromadzone w sprawie nie poświadczają jednoznacznie przebiegu zdarzeń będących przedmiotem czynionych ustaleń, tj. nie wskazują jednoznacznie, czy otrzymana przez stronę w roku 1997 pożyczka została spłacona w roku jej otrzymania.
W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji zarzucono organowi podatkowemu naruszenie przepisów art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego i wskutek tego wydanie decyzji z rażącym naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów w następstwie bezpodstawnego i sprzecznego z dowodami ustalenia, że skarżący nie zwrócił w 1997 r. zaciągniętej u rodziców pożyczki, a przez to w 2001 r. osiągnął dochód z tytułu nieodpłatnych świadczeń. Podniesiono również zarzut naruszenia przepisu art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, przez pozbawienie skarżącego prawa do wypowiedzi w sprawie zebranego materiału dowodowego przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia.
Po rozpoznaniu odwołania, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu podatkowego pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 1 i 2a pkt 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz przedstawił stan faktyczny sprawy, po czym stwierdził, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miało oświadczenie złożone przez Pana T. C. w dniu 7 lutego 2003 r., w którym zeznał, że do tego dnia pieniądze otrzymane z pożyczek udzielonych przez rodziców nie zostały zwrócone pożyczkodawcom. Wskazano także, iż treść oświadczeń składanych przez pożyczkodawcę na potrzeby zarówno niniejszego postępowania, jaki postępowania prowadzonego wobec niego w sprawie ustalenia zobowiązania podatkowego z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów, zmienia się w zależności od tego jakie postępowanie jest prowadzone w danej chwili.
Podkreślono, że na etapie postępowania prowadzonego z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów strona twierdziła, iż zwrot pożyczek jeszcze nie nastąpił (6 lutego 2003 r.), natomiast w trakcie tego postępowania strona, brat strony, jaki pożyczkodawcy twierdzą, iż zwrot świadczeń nastąpił w marcu 1997 r.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł., powołując się na przepis art. 191 Ordynacji podatkowej, uznał zatem, że do zwrotu świadczenia objętego umową nie doszło do dnia 6 lutego 2003 r., a zatem zasadnym było ustalenie dochodu uzyskanego z tytułu otrzymania nieodpłatnego świadczenia w postaci zaniechanych odsetek od udzielonej pożyczki.
Według organu odwoławczego niezasadnym było także ponowne przesłuchiwanie świadka – J. C. i strony T. C., gdyż okoliczności mające być ustalone tymi dowodami zostały stwierdzone w sposób wystarczający innym dowodem – oświadczeniem strony z dnia 6 lutego 2003 r. złożonym w toku postępowania, którego przedmiotem była zasadność ustalenia przychodu nieznajdującego pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzącego ze źródeł nieujawnionych. Fakt, iż na etapie przedmiotowego postępowania strona składała oświadczenia przeciwnej treści, nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż prowadziłoby to do swobodnego manipulowania przez stronę w zakresie treści składanych organom podatkowym oświadczeń w zależności od przedmiotu postępowania.
W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie powyższej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej, jak również orzeczenia organu pierwszej instancji, zarzucając organom podatkowym naruszenie przepisów art. 122, art. 187 § 1, art. 188 i art. 191 Ordynacji podatkowej, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów przez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, bezpodstawne pozbawienie skarżącego prawa dowodzenia swoich racji i w konsekwencji oparcie orzeczenia na wybranych dowodach, pochodzących z innych postępowań, co doprowadziło do bezpodstawnego i z naruszeniem art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustalenia, że skarżący w 2001 r. otrzymał nieodpłatne świadczenie, podlegające opodatkowaniu podatkiem dochodowym.
W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, wymieniając w art. 11 ust. 1 "nieodpłatne świadczenia" jako przychód podlegający opodatkowaniu nie precyzuje co należy rozumieć pod tym pojęciem i ogranicza się jedynie do wskazania w art. 11 ust. 2a sposobów ustalenia nieodpłatnych świadczeń lub częściowo odpłatnych. Zgodnie z orzecznictwem, dla ustalenia celów podatkowych, przez nieodpłatne świadczenie należ przyjmować tylko te zdarzenia prawne lub gospodarcze, których skutkiem było nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu przysporzenie w majątku podatnika, mające konkretny wymiar finansowy. Jednakże warunkiem uznania nieodpłatnego świadczenia za przychód jest jego otrzymanie przez podatnika. W każdym przypadku uznania danego przychodu za świadczenie nieodpłatne, organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia rzeczywistego zamiaru stron, czy dane świadczenie było wyłącznie jednostronnym przysporzeniem, czy też wiąże się z nim świadczeniem na rzecz drugiej strony. Tymczasem ani organ pierwszej instancji, ani organ odwoławczy nie przeprowadziły żadnych ustaleń w celu wyjaśnienia zamiaru stron, a stwierdzenie o "otrzymaniu" przez skarżącego nieodpłatnego świadczenia wywodzą jedynie z oświadczeń złożonych przez rodziców skarżącego, w których potwierdzają oni tylko fakt udzielenia synowi pożyczki pieniężnej. Wobec zaniechania przeprowadzenia ustaleń zmierzających do zbadania rzeczywistego zamiaru pożyczkodawców i pożyczkobiorcy brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący "otrzymał" w 2001 r. nieodpłatne świadczenie w wyliczonej wysokości.
Zdaniem strony skarżącej skoro organ odwoławczy nie uzupełnił z urzędu materiału dowodowego i poprzestał na zgromadzonym przez organ pierwszej instancji materiale dowodowym, to naruszył obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. Tym bardziej brak było podstaw do nieuwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę postępowania dowodowego. Przesłuchanie w charakterze świadka pożyczkodawcy – J. C. oraz strony postępowania – T. C., pozwoliłoby na obiektywną ocenę, czy do zwrotu pożyczki doszło w roku jej udzielenia, po wypłacie skarżącemu odszkodowania potwierdzonego przedłożonym dokumentem i zeznaniem świadka, czy w jego sprawie można opierać się wyłącznie na oświadczeniu z 6 lutego 2003 r. złożonym w innym postępowaniu.
Strona skarżąca, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2002 r. o sygn. akt I SA/Ka 2164/00 (ONSA 2003/1/33) wskazała, iż ograniczenie środków dowodowych, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy stanowi zagrożenie dla realizacji zasady prawdy materialnej, a ponadto zakres oceny materiału dowodowego odnosić się powinien wyłącznie do dowodów, które zostały zebrane w toku prowadzonego postępowania. Wobec tego podstawy faktycznej rozstrzygnięcia organ podatkowy nie może zbudować na podstawie dowodów uzyskanych w innych postępowaniach, w innej sprawie, w odniesieniu do tego samego podatnika lub innych podatników. Żaden z organów rozstrzygających sprawę skarżącego nie podjął nawet próby wyjaśnienia przyczyn rozbieżności w składanych oświadczeniach w różnych postępowaniach, z góry zakładając, że jedynie oświadczenie z 06.02.2003 r. o braku zwrotu pożyczki zasługuje na uwzględnienie i dowodzi prawidłowości ustalenia o "otrzymaniu nieodpłatnych świadczeń".
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazano.
Bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że rodzice udzielili skarżącemu – osobie nieprowadzącej działalności gospodarczej - w 1997 r. pożyczki w wysokości 50.000,- zł i 30.000,- zł z przeznaczeniem na zakup samochodu osobowego. Umowy te nie zawierały klauzul w przedmiocie ustalenia wysokości odsetek za korzystanie z tych pieniędzy.
Nadmienić należy także, że od umów tych Urząd Skarbowy Ł.-G. pobrał w dniu 30 stycznia 1997 r. opłatę skarbową. Nie może być zatem mowy, że w tym przypadku mieliśmy do czynienia z innymi umowami, np. darowizną. Gdyby źródłem nabycia rzeczy i praw majątkowych była umowa darowizny zawarta w formie i trybie określonym w art. 888 i dalszych Kodeksu cywilnego, to niezależnie od tego, co jest jej przedmiotem (rzecz, zwolnienie z długu, itd.), zawsze zrodziłaby ona obowiązek uiszczenia podatku od spadków i darowizn.
Organy podatkowe obu instancji uznały, iż skoro skarżący nie był zobowiązany do zapłaty odsetek za korzystanie z kapitału pożyczonego od rodziców, to powstał u niego przychód z nieodpłatnych świadczeń, którego wartość odpowiada wysokości odsetek, jakie musiałyby zostać zapłacone, gdyby pożyczka udzielona została przez bank lub inny uprawniony do tego podmiot.
Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 1993 r., Nr 90, poz. 416 z póź. zm.) zawiera katalog źródeł przychodów, przewidując w punkcie 9 również "inne źródła". Pojęcie to wyjaśnione zostało w przepisie art. 20 ust. 1, według którego za przychody z innych źródeł uważa się w szczególności zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, z wyjątkiem alimentów na rzecz dzieci, stypendia, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nie należące do przychodów określonych w art. 12 i 17 oraz przychody nie znajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzące ze źródeł nie ujawnionych.
Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-16, art. 17 ust. 1 pkt 6 i 9, art. 19 i art. 20 ust. 3, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Definicja przychodu zawarta w tym przepisie ma charakter ogólny i stosuje się ją wtedy, gdy przepisy szczególne nie przewidują odrębnego sposobu określenia momentu uzyskania i wysokości osiągniętego przychodu.
Słusznie zauważyła strona skarżąca, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie precyzuje, co należy rozumieć pod pojęciem "nieodpłatnego świadczenia" i ogranicza się jedynie do wskazania w przepisie art. 11 ust. 2a sposobów ustalenia nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych świadczeń.
"Świadczenie" jest pojęciem prawa cywilnego, przez które należy rozumieć zachowanie się dłużnika zgodnie z treścią zobowiązania i polegające na zadośćuczynieniu godnemu ochrony interesowi wierzyciela. Może ono polegać na zachowaniu się czynnym, tj. działaniu lub na zachowaniu się biernym, tj. zaniechaniu, czyli powstrzymaniu się od podjęcia jakiegoś działania (zob. W. Czachórski – "Zobowiązania", PWN Warszawa 1994, s. 34 i n.). Zgodne z art. 353 Kodeksu cywilnego zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (§ 1); świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu (§ 2).
W doktrynie prawa podatkowego przyjmuje się, że "inne nieodpłatne świadczenia" to wszelkiego rodzaju świadczenia, które są dokonywane bez pobierania jakiejkolwiek odpłatności i przez które rozumie się po prostu zapłatę czymś innym, niż pieniądzem, co wynika z samej treści przepisu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdzie widać, iż "świadczenie nieodpłatne" traktowane jest jako forma przysporzenia wśród innych form takich, jak pieniądze, wartości pieniężne, czy świadczenie w naturze (por. J. Marciniuk – Podatek dochodowy od osób fizycznych – Rok 2001. C.H.Beck, Warszawa 2001, s. 93 i n.).
Umowa pożyczki jest umową cywilnoprawną, uregulowaną przepisami art. 720-724 Kodeksu cywilnego, przez którą dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Przepisy Kodeksu cywilnego nie nakładają zatem obowiązku ustalenia oprocentowania pożyczek - jako formy odpłatności za korzystanie m.in. z cudzych pieniędzy. Po wykonaniu tego świadczenia biorący pożyczkę (np. osoba prowadząca działalność gospodarczą) może osiągnąć zamierzony cel gospodarczy, rozporządzając uzyskanymi środkami, zazwyczaj pieniężnymi, które mogą przyczynić się do powiększenia jego majątku bądź uzyskania innych korzyści, jakkolwiek ze względu na obowiązek ich zwrotu środki te same jego majątku nie powiększają. Z istoty umowy pożyczki nie wynika zatem, że jest to umowa wzajemna, tj. taka, przy której świadczenie jednej strony ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej strony. Stanowiące istotę umowy pożyczki zobowiązanie się biorącego do jej zwrotu nie jest bowiem odwzajemnieniem się za świadczenie dającego pożyczkę, ani też nie jest jego przyczyną. Zobowiązanie biorącego pożyczkę może być wykonane dopiero po wykonaniu świadczenia przez dającego pożyczkę. Udzielenie pożyczki pieniężnej nieoprocentowanej jest zatem świadczeniem nieodpłatnym, którego istota tkwi w możliwości korzystania z cudzego kapitału bez konieczności ponoszenia ze swej strony jakichkolwiek ciężarów. (por wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Sz 85/00, Lex nr 48 954). W takim przypadku przychód z nieodpłatnego świadczenia wiąże się bezpośrednio lub pośrednio z możliwością osiągnięcia innych przychodów – z działalności gospodarczej. Jak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 stycznia 1999 r. (sygn. akt I SA/Ka 839/97) - "wartość otrzymanej nieoprocentowanej pożyczki wyraża się sumą odsetek, jakie pożyczkobiorca musiałby zapłacić, gdyby pożyczka była oprocentowana (gdyby świadczenie było odpłatne). Pod pojęciem nieodpłatnych świadczeń należy rozumieć korzyści wynikające z nieodpłatnego korzystania z cudzych rzeczy, także pieniędzy".
Jednakże nie zawsze zaciągnięcie pożyczki przez osobę fizyczną musi się wiązać z osiągnięciem celu gospodarczego, np. w sytuacji, gdy pożyczkobiorcą jest osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, która przeznacza środki z zaciągniętej pożyczki na bieżącą konsumpcję - tak jak w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji pożyczkobiorca nie zwiększa swojego majątku w takiej postaci, która wpływałaby na wysokość podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym.
Zdaniem Sądu, określone wyżej świadczenie można zatem zaliczyć do kategorii świadczeń nieodpłatnych, stanowiących źródło przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu przepisu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, tylko w przypadku zaistnienia stosunku prawnego, w wyniku którego pożyczkodawca dokonuje określonego świadczenia, a pożyczkobiorca to świadczenie otrzymuje nieodpłatnie, zwiększając w ten sposób swoje przychody objęte opodatkowaniem. W innych przypadkach świadczenie takie jest podatkowo obojętne.
Z kolei analizując kwestię przedmiotowych odsetek w aspekcie kosztowym, jako świadczenia ubocznego i jednocześnie wynagrodzenia za korzystanie z obcego kapitału, należy stwierdzić, iż tylko wtedy będą one mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodu (art. 23 ust. 1 pkt 8 lit. a/ ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), jeżeli będą one zapłacone w celu osiągnięcia przychodu nieobojętnego podatkowo (art. 22 ustawy). Na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 32 ustawy nie uważa się za koszty uzyskania przychodów naliczonych, lecz nie zapłaconych albo umorzonych odsetek od zobowiązań, w tym również od pożyczek (kredytów).
Z powyższych regulacji wynika, iż u osób fizycznych przychód z tytułu odsetek od udzielonych pożyczek, powstaje u wierzyciela tylko w razie otrzymania odsetek (art. 17 ust. 1 pkt 1ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych), a za koszty uzyskania przychodu (u dłużnika) uznaje się tylko odsetki faktycznie zapłacone. Skoro nie jest możliwe w ogóle uwzględnienie w kosztach odsetek, brak zarówno prawnego, jak i logicznego uzasadnienia dla uznania za przychód nienaliczonych odsetek od zaciągniętej pożyczki.
Wobec powyższego Sąd uznał, iż organy obu instancji naruszyły w niniejszej sprawie przepisy prawa materialnego – art. 11 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które miało wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm.), należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego Ł.-G., a na podstawie art. 200 i art. 152 tej ustawy zasądzić na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania i określić, iż decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI