I SA/Łd 1418/05

I SA/Łd 1418/05 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2006-03-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska-Nowacka
Cezary Koziński
Paweł Chmielecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6117 Ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Chmielecki (spr.), Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Asesor WSA Cezary Koziński, Protokolant : Asystent sędziego Adrian Król, po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2006 roku na rozprawie sprawy ze skargi I. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz odmowy umorzenia odsetek za zwłokę uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] (nr [...], Nr [...]), a także postanowienie Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...].
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] o dwóch numerach [...] w sprawie odmowy rozłożenia na raty, po 100 złotych miesięcznie, zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych, który był opłacany w formie karty podatkowej, za lata 1999 – 2001 w kwocie 2.942,70 złotych oraz w sprawie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od wyżej wymienionej zaległości podatkowych.
Wniosek złożony został w dniu [...], a I. R. powołał się w nim na swoją bardzo trudną sytuacją finansową. Wyjaśnił, że rozpoczynając działalność gospodarczą polegającą na prowadzeniu taksówki potrzebny był mu do pracy samochód, który zakupił na raty. Częste awarie tego samochodu nie pozwalały na jednoczesne opłacanie rat za samochód i karty podatkowej.
Obecnie jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego majątku pozwalającego na spłatę istniejących zaległości podatkowych. Prowadzone jest natomiast wobec niego postępowanie egzekucyjne. Żona skarżącego jest chora
i przebywa na rencie, syn odbywa służbę wojskową, a córka jest uczennicą. Dochód rodziny wynosi 415 zł miesięcznie.
Zwrócono uwagę na to, że zaległe wpłaty z tytułu karty podatkowej stanowią dochód gminy stosownie do art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (tj. Dz. U. z 2003 roku Nr 203, poz. 1966 ze zm.), Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wniosek skarżącego przesłał do Prezydenta Miasta Ł. celem uzyskania jego stanowiska w sprawie.
W dniu [...] z upoważnienia Prezydent Miasta Ł. wydane zostało postanowienie Nr [...],w którym odmówiono zgody na udzielenie umorzenia odsetek za zwłokę i rozłożenia na raty podatku dochodowego od osób fizycznych opłacanego w formie karty podatkowej. Przed wydaniem decyzji pismem poinformowano skarżącego o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań i wyznaczono na dokonanie tych czynności termin siedmiu dni. Z prawa tego skarżący skorzystał w dniu 9 sierpnia 2005 r. nie wnosząc uwag.
Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. odmówił następnie udzielenia wnioskowanych rat oraz umorzenia odsetek za zwłokę od przedmiotowych zaległości podatkowych. Decyzja została uzasadniona brakiem zgody Prezydenta Miasta Ł. na udzielenie wnioskowanych ulg, jak również tym, że przytoczone argumenty i okoliczności wynikające z wniosku nie stanowią wystarczającej przesłanek uwzględnienia stanowiska podatnika.
Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie, ponownie wskazując na swoją trudną sytuację finansową. Zobowiązał się spłacić z pomocą rodziny należność główną w ratach prosząc jednocześnie o umorzenie należnych odsetek za zwłokę.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w dniu [...] utrzymał
w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał przede wszystkim, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do udzielenia wnioskowanej ulgi. Podkreślił, że argumenty natury słusznościowej nie mogą mieć wpływu na zmianę rozstrzygnięcia podatkowego organu I instancji.
Na decyzję tę I. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi powtarzając co do istoty swoje poprzednie argumenty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane.
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, iż przewidziana w przepisie art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej ( po zmianach - art. 67a - rozdział 7a dodany przez art. 1 pkt 33 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz. U. Nr , Nr 143, poz. 1199) zmieniającej Ordynację podatkową z dniem 1 września 2005 r. ) instytucja odraczania terminu płatności, rozkładania na raty i umarzania podatków opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, co jednak nie oznacza, iż ustawodawca pozostawił organom zupełną swobodę w jej stosowaniu.
Z brzmienia przepisu wynika jasno, iż przewidziane w nim ulgi mogą być udzielane w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Oznacza to, że organ zanim podejmie rozstrzygnięcie obowiązany jest obydwie przesłanki zbadać i swoje stanowisko w tym względzie uzasadnić. Kierunek rozstrzygnięcia ( uwzględnienie lub oddalenie wniosku podatnika ) pozostaje w sferze uznania organu, nie jest jednak możliwe uznanie za prawidłową decyzji, w której pominięto istotny element materialnych przesłanek przepisu.
Jeżeli zaś pominięto zupełnie, tak jak w sprawie niniejszej, obowiązkiem sądu administracyjnego było uchylenie wszystkich podjętych w granicach sprawy rozstrzygnięć.
Uznaniowy ich charakter nie przekreśla bowiem zasady, że uznanie to jest ograniczone dyrektywami ustawowymi nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania, bądź braku w konkretnym wypadku zarówno ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego, które uzasadniałyby udzielenie ulg.
Właściwa ocena występowania, bądź braku, przedmiotowych przesłanek
w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym
i wnikliwym rozważeniu całokształtu dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie
i rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych.
Odtworzenie właściwej podstawy prawnej działania organów wymaga,
w niektórych przypadkach zestawienia szeregu odrębnych norm prawnych wyodrębnionych redakcyjnie, a także umieszczonych w różnych aktach prawnych.
Stosownie do treści art. 18 ust. 2 powoływanej poprzednio ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. W przypadku pobieranych przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego, naczelnik tego urzędu może umarzać, odraczać termin zapłaty lub rozkładać na raty należności oraz zwalniać płatnika z obowiązku pobrania bądź ograniczać pobór należności wyłącznie na wniosek lub za zgodą przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego.
Jest to uregulowanie odpowiednie do szczególnej pozycji organów skarbowych w odniesieniu do należności przypadających samorządowi terytorialnemu. Określony w ustawie organ tego samorządu ma kompetencję wierzycielską w zakresie takich dyspozycji jak udzielanie ulg, odraczanie, czy umarzanie.
Przywołana ustawa w przepisie art. 18 ust. 3 stanowi też, że realizowanie kompetencji samorządu terytorialnego następuje w formie postanowienia przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego, oraz że na postanowienie to nie przysługuje zażalenie. Nie można jednak pominąć treści ustępu 1 omawianego przepisu, który stanowi, że do udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwalniania z obowiązku pobrania bądź ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Skoro Naczelnik Urzędu Skarbowego może realizować przyznaną mu kompetencję odnośnie do podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego po zapoznaniu się ze stanowiskiem organu reprezentującego samorządowego decydenta i nie może postąpić niezgodnie
z nim, to zasadne pozostaje pytanie, który z tych organów ma obowiązek zbadania przesłanek: ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.
Nie do przyjęcia jest bowiem stanowisko, z całą ostrością ujawnione w sprawie niniejszej, w której organ samorządu terytorialnego ogranicza się do wyrażenia odmowy i niezwykle ogólnikowej konstatacji ( str. 15 akt administracyjnych ) , że " ... nie uznano racji podatnika... ".
Organy podatkowe powołując się następnie na to postanowienie nie realizują obowiązku zbadania wszystkich przesłanek wymienionych w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Co więcej – przy takiej interpretacji ewentualna argumentacja w odpowiednim zakresie jest zbędna i niczego zmienić nie może, bowiem i tak nie ma zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej oraz decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. nie wynika, by organy podatkowe we własnym zakresie rozważały przesłanki umorzenia zaległości w podatku strony, decydujący akcent jest bowiem położony na wiążące negatywne stanowisko Prezydenta Miasta Ł.
Przedstawiona konstrukcja działania organów obydwu typów jest nie do przyjęcia. Skutkuje oczywistą obrazę przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Nie zapewnia podatnikom należytej i sprawiedliwej procedury rozstrzygania wniosków o udzielenie ulgi. W niczym nieuzasadniony sposób różnicuje sytuację tej samej kategorii podatników. Z przepisu art. 18 ust. 1 powoływanej poprzednio ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wynika bowiem, że udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania na raty i odraczania terminów płatności należności z tytułu podatków i opłat s t a n o w i ą c y c h dochody jednostek samorządu terytorialnego, a także zwalniania z obowiązku pobrania bądź ograniczenia poboru tych należności mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Jedynie co do p o b i e r a n y c h przez urząd skarbowy podatków i opłat stanowiących w całości dochody jednostek samorządu terytorialnego wymagane jest uzyskanie dodatkowo zgody przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego.
Z zestawienia obu fragmentów przepisu art. 18 jednoznacznie wynika,
że w zakresie udzielania ulg podatkowych, umarzania, rozkładania na raty
i odraczania terminów płatności Ordynację podatkową ( w tym rozdział 7a i art. 67a § 1 – co oczywiste ) stosuje się wprost do wszystkich podatków i opłat lokalnych.
Skoro naczelnicy urzędów skarbowych i dyrektorzy izb skarbowych nie mogą zastosować ulg bez zgody organu samorządu terytorialnego, to na tych ostatnich spoczywa obowiązek ustosunkowania się do przesłanek wynikających z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej (ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego ) , w żadnym razie nie może być to jedynie pozbawiona uzasadnienia odmowa wyrażenia zgody.
Zdaniem składu orzekającego tylko taka interpretacja pozwala na usunięcie pozornych niekonsekwencji powstających przy zestawieniu treści analizowanych przepisów 18 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego i art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.
Zauważyć trzeba ponadto, że na tle poprzedniego stanu prawnego przyjmowano, że podatnik podatku przypadającego samorządowi terytorialnemu, niezadowolony z rozstrzygnięcia, może wezwać przewodniczącego jednostki samorządu terytorialnego do usunięcia naruszenia prawa w postanowieniu,
a w razie bezskuteczności wezwania poddać to postanowienie weryfikacji sądowej
( obecnie art. 52 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm. - por. też uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2002 r., sygn. akt III RN 135/01, OSNP 2003/13/300 ).
Przyjęcie wyłączenia zaskarżalności postanowienia przewodniczącego zarządu jednostki samorządu terytorialnego nasuwa zatem podstawowe zastrzeżenia, skoro ma ono stanowić wiążący warunek decyzji organu skarbowego (por. rozwiązanie przyjęte w art. art. 106 § 5 Kodeksu postępowania administracyjnego ).
Rozpatrując ponownie sprawę organy podatkowe, a także organ samorządu terytorialnego, powinny mieć na względzie, iż ewentualne zastosowanie ulgi podatkowej wymaga dogłębnego ustalenia sytuacji strony (istniejącej w chwili podejmowania rozstrzygnięcia ) następnie oceny czy
w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przyznania ulgi, zważywszy na tę sytuację i stanowisko organu samorządowego co do ważnego interesu podatnika i interesu publicznego. Organ podatkowy winien uzyskać w przedmiotowym postanowieniu , wydanym na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, nie tylko stanowisko co do zgody ( lub jej braku ) , ale także dane pozwalające prawidłowo stosować przepis art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, zm. Dz. U. z 2004 r., Nr 162, poz. 1692 ), uchylił zaskarżoną decyzję
i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł., a także postanowienie z dnia [...]wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł., w tym ostatnim przypadku korzystając z wyrażonej
w art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwości stosowania środków ustawowych w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy.