I SA/Łd 135/16

I SA/Łd 135/16 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2016-05-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2016-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Grzegorczyk-Drozda /sprawozdawca/
Paweł Kowalski /przewodniczący/
Teresa Porczyńska
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
II FSK 2476/16 - Wyrok NSA z 2018-12-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 849
art. 3 ust. 1 pkt 3, art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda (spr.) Sędzia NSA Teresa Porczyńska Protokolant: St. sekretarz sądowy Dominika Borowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2016 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2014 r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r., ustalającą D. K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214 za 2014 rok w kwocie 2.376 zł.
Wydając powyższe rozstrzygnięcie organ ustalił, iż w dniu 13 listopada 2014 roku umową sprzedaży, Repertorium A [...] D. K. nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomość zlokalizowaną w Ł., przy ul. A 208/214, KW nr [...], działka o nr ewid. 199/70 o powierzchni 0,5516 ha (5516,00 m2) zabudowanej budynkiem handlowo - usługowym.
W dniu 21 listopada 2014 roku złożył Prezydentowi Miasta Ł. informację na podatek od nieruchomości IN-1 za 2014 rok, w której zadeklarował do opodatkowania 5516 m powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 1.040 m powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Decyzją z dnia [...] roku Prezydent Miasta Ł. ustalił D. K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214, za 2014 rok w kwocie 2382 zł, opodatkowując za miesiąc grudzień 5.516 m powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 1.040 m powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Podatnik złożył odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazał je organowi I instancji do ponownego rozpoznania, wskazując że warunkiem przejścia użytkowania wieczystego jest wpis do księgi wieczystej, który ma moc wsteczną do złożenia wniosku. W ponownie toczącym się postępowaniu organ winien ustalić, czy nastąpił wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego.
Postanowieniem z dnia [...] roku organ podatkowy pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia stronie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214 za 2014 rok.
Dnia 2 kwietnia 2015 roku pracownicy organu pierwszej instancji przeprowadzili oględziny przedmiotowej nieruchomości, ustalając m.in. powierzchnię użytkową budynku na 1036,77 m2 oraz stwierdzając, że jest wynajmowany innym podmiotom gospodarczym.
Tego samego dnia podatnik złożył oświadczenie wskazując na datą zakupu nieruchomości, powierzchnię użytkową budynku w oparciu o książkę obiektu a także oświadczenie, że budynek jest wynajmowany do prowadzenia działalności gospodarczej w 70%.
W dniu 15 czerwca 2015 roku podatnik złożył organowi pierwszej instancji, z uwagi na jego wezwanie w tym zakresie, informację na podatek od nieruchomości IN-1 za 2014 rok, w której zadeklarował do opodatkowania 5516 m2 powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 1036,77 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Decyzją z dnia [...] roku, Prezydent Miasta Ł. ustalił D. K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214, za 2014 rok, w kwocie 2.376 zł, opodatkowując za miesiąc grudzień 5.516 m2 powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 1.036,77 m powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Od powyższej decyzji D. K. złożył odwołanie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku ponownie zwróciło sprawę do rozpatrzenia organowi I instancji, uchylając jego decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że warunkiem przejścia użytkowania wieczystego jest wpis do księgi wieczystej, który ma moc wsteczną do złożenia wniosku. W ponownie toczącym się postępowaniu organ winien ustalić, czy i kiedy nastąpił wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego oraz winien uzyskać wypis z ewidencji gruntów i budynków.
Dnia 24 września 2015 roku do Wydziału Finansowego organu pierwszej instancji wpłynął wypis z ewidencji gruntów i budynków.
Decyzją z dnia [...] roku Prezydent Miasta Ł. ustalił D. K. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 208/214 za 2014 rok w kwocie 2.376 zł, opodatkowując za miesiąc grudzień 5.516 m2 powierzchni gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz 1.036,77 m2 powierzchni użytkowej budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Od zaskarżonej decyzji D. K. złożył odwołanie, kwestionując opodatkowanie od miesiąca następującego po miesiącu, kiedy do księgi wpłynął wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego wraz z prawem własności budynku do księgi wieczystej.
Po rozpoznaniu powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Ponieważ podatnik nadal nie zgadzał się ze stanowiskiem organu, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. na rozstrzygnięcie organu odwoławczego.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a. art, 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że podatnik jest podatnikiem w podatku od nieruchomości od dnia zawarcia umowy z dnia 13 listopada 2014 r. (Rep. A nr [...]), gdy w rzeczywistości dla ustanowienia prawa użytkowania wieczystego wymagany jest wpis użytkownika wieczystego do księgi wieczystej, który to wpis ma charakter konstytutywny i dopiero od dnia wpisu użytkownik staje się podatnikiem w podatku od nieruchomości;
b. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie przez organ podatkowy i uznanie, iż ze strony podatnika nastąpił moment, w którym powstał obowiązek podatkowy, w sytuacji gdy w rzeczywistości nie został on jeszcze ujawniony w treści księgi wieczystej, a w konsekwencji nie może być uznany za użytkownika wieczystego nieruchomości;
c. art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez niezastosowanie tego przepisu przez organ podatkowy i ustalenie w stosunku do podatnika obowiązku w podatku od nieruchomości w sytuacji, gdy nie jest on jeszcze, w rozumieniu ww. przepisu użytkownikiem wieczystym nieruchomości. 2. przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie tj,
a. art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 – dalej jako "o.p.) w zw. z art. 187 §1 o.p. i w zw. z art 191 o.p. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie przez organ w przedmiotowej sprawie, że decyzja organu l instancji była prawidłowa, gdy ze wszystkich okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie wynika, że obowiązek w podatku od nieruchomości w stosunku do skarżącego powstał z datą ujawnienia go w dziale II księgi wieczystej nr [...], a nie z datą złożenia wniosku o wpis do księgi wieczystej skarżącego jako użytkownika wieczystego;
b. art. 233 §1 pkt. 1 o.p. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i wydanie przez organ decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji w sytuacji, gdy przy prawidłowym procedowaniu organ powinien był wydać decyzję uchylającą decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...].
Z uwagi na zakres i charakter wskazanych naruszeń, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 3 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 roku Nr 95, poz. 613 ze zm. oraz tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 849 ze zm. – dalej jako "u.p.o.l.") obciąża podatkiem od nieruchomości osoby będące użytkownikami wieczystymi gruntów.
Na podstawie art. 6 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku.
W przypadku prawa własności należy zauważyć, iż jak wynika z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2010 roku Nr 102, poz. 651 ze zm. oraz tekst jednolity Dz. U. z 2015 roku, poz. 782 ze zm.), tym zdarzeniem, powodującym powstanie obowiązku podatkowego po stronie określonego podmiotu, jest samo nabycie umową zawartą w formie aktu notarialnego określonej nieruchomości. Inaczej wygląda to w przypadku prawa użytkowania wieczystego. Zgodnie z przepisem art. 27 zd. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Wpis do księgi wieczystej prawa użytkowania wieczystego, w przeciwieństwie do prawa własności, ma charakter w tym zakresie konstytutywny, co oznacza że powstanie tego prawa i jego przejście na nabywcę uzależnione zostało od dokonania wpisu w księdze wieczystej.
W zakresie okoliczności wskazanych powyżej między stronami nie ma sporu.
Organ jednak powołał się na regulację zawartą w przepisie art. 29 ab initio ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (tekst jednolity Dz. U. z 2013 roku, poz. 707 ze zm.), zgodnie z którą wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu, stąd też, w ocenie organu, miarodajna dla ustalenia początku użytkowania wieczystego jest data złożenia do sądu wieczystokięgowego wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego. Zdaniem organu wpis prawa użytkowania wieczystego ma charakter konstytutywny, ale działa z mocą ex tunc do momentu złożenia wniosku o ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej, co oznacza że momentem dokonania wpisu prawo użytkowania wieczystego dla danej osoby powstaje z momentem złożenia wniosku, a tym samym użytkownikiem wieczystym nieruchomości, będącym od niej podatnikiem na zasadzie art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomości jest nabywca użytkowania wieczystego od złożenia wniosku o dokonanie takiego wpisu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało nadto, iż odrębna własność budynków i budowli zlokalizowanych na gruncie objętym prawem użytkowania wieczystego stanowi prawo akcesoryjne do tego użytkowania wieczystego, a zatem dzieli los tego użytkowania wieczystego. Oznacza to, zdaniem organu, że odrębna własność budynków i budowli, stanowiąca wyłom w stosunku do zasady superficies solo cedit, zlokalizowanych na gruntach będących w użytkowaniu wieczystym właściciela tych budynków i budowli, powstaje także wskutek wpisu do ksiąg wieczystych, ze skutkiem od dnia złożenia wniosku do sądu wieczystoksięgowego o ujawnienie tego prawa.
Z powyższą argumentacją nie zgadza się strona i niniejsze zagadnienie stanowi oś sporu w rozpatrywanej sprawie. Nadmienić przy tym należy, iż stan faktyczny w przedmiotowej sprawie jest bezsporny. Sporna jest natomiast kwestia przyporządkowania niniejszego stanu do obowiązujących norm prawnych.
W dniu 13 listopada 2014 roku umową sprzedaży, Repertorium A [...] D. K. nabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa zlokalizowanej w Ł., przy ul. A 208/214, KW nr [...], działka o nr ewid. 199/70 o powierzchni 0,5516 ha (5.516 m2), oznaczonej w ewidencji budynków symbolem Ba zabudowanej budynkiem handlowo - usługowym, o powierzchni ustalonej w toku oględzin w oparciu o oświadczenie podatnika 1036,77 m2. Jak wynika z Działu II księgi wieczystej KW nr [...] (dostępnej w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych https://ekw.ms.gov.pl/eukw/pdcbdkw.html) wniosek o wpis tego prawa (nr dziennika [...]) do księgi wieczystej został złożony w dniu 18 listopada 2014 roku, wpis w dniu 22 stycznia 2015 roku).
W ocenie organu powyższe oznacza, że od grudnia 2014 roku na zasadzie art. 6 ust. 1 i 3 u.p.o.l. w związku z art. 27 zd. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 29 ab initio ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece D. K. jest użytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości.
Powyższa argumentacja nie zasługuje, w ocenie sądu, na uwzględnienie, gdyż nie znajduje oparcia w obowiązujących regulacjach prawnych.
Podatnik w dniu 21 listopada 2014 r. złożył wniosek o wpisanie go jako użytkownika wieczystego opisanej nieruchomości i w dniu 22 stycznia 2015 r. został wpisany w Dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Ł. – Ś. w Ł. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych jako użytkownik wieczysty. Okoliczność ta jest bezporna i wynika z dokumentacji zgromadzonej przez organy w toku prowadzonego przez nie postępowania podatkowego.
Z treści art. 3 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych wynika w sposób wyraźny, że podatnikiem w podatku od nieruchomości jest użytkownik wieczysty.
Zdaniem strony, które podziela sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, powyższą regulację należy rozpatrywać łącznie z przepisem art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi wprost, że oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu w księdze wieczystej. Tym samym wpis prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej ma charakter konstytutywny, co skutkuje tym, iż do dnia dokonania wpisu przez sąd wieczystoksięgowy, osoba, która nabyła prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego, nie jest w rozumieniu obowiązujących przepisów użytkownikiem wieczystym. Tym samym w sposób oczywisty nie spełnia przesłanki podmiotowej objęcia jej podatkiem od nieruchomości.
Znaczenie konstytutywne wpisu prawa wieczystego użytkowania orzeczenia wyraża się w tym, że jego przedmiotem nie jest deklaratywne potwierdzenie stanu prawnego, ale ustanowienie, zmiana lub zniesienie stosunku prawnego. Orzeczenie takie wywołuje skutek prawotwórczy w postaci zmiany stosunku materialnoprawnego, wypełnia je zawsze treść kształtująca (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV CK 272/03). Sąd Najwyższy orzekł, iż skoro przepis art. 27 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami uzależnia przeniesienie prawa od wpisu w księdze wieczystej, czyni wpis przesłanką powstania prawa, to nabycie prawa następuje dopiero z chwilą tego wpisu. Sytuację tę ujmuje się często w ten sposób, że przed dokonaniem wpisu osobie, na której rzecz wpis ma nastąpić, przysługują wszystkie uprawnienia wynikające z umowy o ustanowieniu prawa, z wyjątkiem samego prawa. Charakter orzeczenia o wpisie ma znaczenie doniosłe, oznacza bowiem, że sąd mający dokonać wpisu musi nie tylko stwierdzić, że istnieje czynność prawna, z której ustanowienie prawa ma wynikać, ale stwierdzić winien także, że uzasadnia to stan prawny, że istnieje przepis, który na ustanowienie tego prawa pozwala. Sąd nie może bowiem ustanowić prawa, kreować stosunek materialnoprawny, jeżeli nie pozwala na to obowiązujący w dacie orzekania stan prawny. Ocena dopuszczalności wpisu, wobec braku normy szczególnej w stosunku do ogólnej zasady wynikającej z art. 316 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., jest dokonywana według stanu na dzień orzekania.
Zatem za uznaniem stanowiska podatnika, iż użytkownikiem wieczystym stał się dopiero w dniu wpisu w Dziale II księgi wieczystej i dopiero od tego dnia organ podatkowy uprawniony do ustalenia mu zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości. Przemawia za tym jednoznaczna treść cytowanego art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz konstytutywny charakter wpisu w księdze wieczystej.
Bez znaczenia dla kwestii podatkowych pozostaje fakt, iż wpis użytkownika wieczystego następuje z mocą wsteczną do dnia złożenia wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 sierpnia 2012 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt III S A/W a 2971/11 jednoznacznie wskazał, iż powstanie obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości z tytułu przeniesienia prawa użytkowania wieczystego następuje z chwilą wpisu w księdze wieczystej, a nie z dniem podpisania aktu notarialnego. Skoro tak, to również dzień złożenia wniosku nie jest dniem uzasadniającym przyjęcie, że z tą datą podatnik stal się użytkownikiem wieczystym.
W związku z argumentacją wskazaną powyżej, w stosunku do skarżącego nie powstał obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości za rok 2014 r., z uwagi na to, iż na dzień 31 grudnia 2014 r. nie był on jeszcze, w rozumieniu obowiązujących przepisów, użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej w Ł., przy ul. D. 208/214, a wpis w księdze wieczystej został dokonany w dniu 22 stycznia 2015 r.
Mając powyższe na uwadze, sąd uznał rozpatrywaną skargę oraz zarzuty w niej zawarte za w pełni uzasadnione. W związku z tym sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 3 ust. 1 pkt. 3 oraz art. ust. 1 u.p.o.l., a także art. 27 ustawy o gospodarce nieruchomościani, które miało wpływ na wynik sprawy, a co za tym idzie - przedmiotową decyzję należało uchylić w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.").
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę zastrzeżenia i wskazówki opisane przez sąd w niniejszym orzeczeniu.
O kosztach, sąd orzekł w oparciu o treść art. 200 p.p.s.a.
J.Z.