I SA/Łd 1328/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w ŁodziŁódź2009-04-29
NSApodatkoweWysokawsa
VATodliczenie podatku naliczonegofakturaniezarejestrowany podatnikVI Dyrektywaprawo unijneneutralność podatkurozporządzenie wykonawczekontrahent

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając prawo podatnika do odliczenia VAT naliczonego z faktur wystawionych przez niezarejestrowanego kontrahenta, powołując się na zasady prawa unijnego.

Sprawa dotyczyła prawa podatnika G.U. do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez firmę K.O., która nie była zarejestrowana jako czynny podatnik VAT. Organy podatkowe odmówiły prawa do odliczenia, powołując się na przepisy krajowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że ograniczenie prawa do odliczenia VAT z powodu braku rejestracji kontrahenta jest niezgodne z VI Dyrektywą UE i zasadą neutralności VAT.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznał skargę G.U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., która utrzymała w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego określającą zobowiązanie podatkowe w VAT za lipiec 2004 r. Organy podatkowe zakwestionowały prawo podatnika do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez K.O., ponieważ K.O. nie był zarejestrowany jako czynny podatnik VAT. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że polskie przepisy krajowe, w szczególności § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r., które wyłączały prawo do odliczenia VAT z faktur wystawionych przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do ich wystawienia, są niezgodne z prawem unijnym. Sąd podkreślił, że VI Dyrektywa UE nie uzależnia prawa do odliczenia od formalnego wymogu rejestracji podatnika, a status podatnika jest kategorią obiektywną. W ocenie Sądu, jeśli sprzedaż faktycznie miała miejsce, a kontrahent był podatnikiem w rozumieniu przepisów, nabywca powinien mieć prawo do odliczenia VAT, a ewentualne problemy z rozliczeniem podatku przez sprzedawcę powinny być egzekwowane przez organy podatkowe, a nie obciążać nabywcę.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, podatnik ma prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego z faktur wystawionych przez kontrahenta, który nie był zarejestrowany jako czynny podatnik VAT, jeśli transakcja faktycznie miała miejsce i kontrahent był podatnikiem w rozumieniu przepisów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że polskie przepisy krajowe ograniczające prawo do odliczenia VAT z powodu braku rejestracji kontrahenta są niezgodne z VI Dyrektywą UE, która nie uzależnia prawa do odliczenia od formalnego wymogu rejestracji. Status podatnika jest kategorią obiektywną, a nabywca nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji braku rejestracji sprzedawcy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.t.u. art. 86 § 1-2

Ustawa o podatku od towarów i usług

Prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika.

u.p.t.u. art. 15 § 1-2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Definicja podatnika i działalności gospodarczej.

u.p.t.u. art. 5 § 2

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Czynności podlegają opodatkowaniu niezależnie od zachowania warunków i form określonych przepisami prawa.

Pomocnicze

rozp. MF z 27.04.2004 art. 14 § 2 pkt 1 lit. a

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług

Faktury wystawione przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do ich wystawienia nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego, zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. Sąd uznał ten przepis za niezgodny z prawem UE.

Ord. pr. art. 121

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ord. pr. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ord. pr. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ord. pr. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

u.p.t.u. i akc. art. 19 § 1-2

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

u.p.t.u. i akc. art. 21 § 1

Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

rozp. MF z 22.03.2002 art. 48 § 4 pkt 1 lit. a

Rozporządzenie Ministra Finansów dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ograniczenie prawa do odliczenia VAT z powodu braku rejestracji kontrahenta jest niezgodne z VI Dyrektywą UE. Status podatnika jest kategorią obiektywną i nie zależy od formalnej rejestracji. Nabywca nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji braku rejestracji sprzedawcy, jeśli transakcja faktycznie miała miejsce. Przepisy krajowe wprowadzające generalne ograniczenia prawa do odliczenia, uderzające w podatników działających zgodnie z prawem, są nieproporcjonalne.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe argumentowały, że faktury wystawione przez niezarejestrowanego podatnika VAT nie mogą stanowić podstawy do odliczenia podatku naliczonego, zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r.

Godne uwagi sformułowania

Ryzyko doboru kontrahentów ponosi nabywca towarów lub usług, który korzysta z prawa do odliczenia i bez znaczenia pozostaje to, czy działał on w dobrej czy złej wierze. Przepis ten budzi uzasadnione wątpliwości zarówno na gruncie ustawy o VAT, jak i w zestawieniu z prawem unijnym. Nie do zaakceptowania są sytuacje, w których ustawodawca obawiając się unikania lub uchylania się od opodatkowania przez niektórych podatników wprowadza regulacje ogólne, uderzające w znacznej części w podatników działających zgodnie z prawem. Status podatnika jest kategorią obiektywną – w tym sensie, że nie jest uzależniona od faktu dokonania rejestracji. Kwestia, czy podatek VAT należny od wcześniejszych lub późniejszych transakcji sprzedaży danych towarów został zapłacony do budżetu państwa nie ma wpływu na prawo do jego odliczenia.

Skład orzekający

Bogusław Klimowicz

sprawozdawca

Paweł Janicki

przewodniczący

Paweł Kowalski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie prawa podatników do odliczenia VAT naliczonego z faktur wystawionych przez kontrahentów, którzy nie byli zarejestrowani jako czynni podatnicy VAT, w sytuacji gdy transakcja faktycznie miała miejsce i nie można kwestionować jej charakteru jako czynności opodatkowanej. Podkreślenie prymatu prawa unijnego nad przepisami krajowymi ograniczającymi to prawo."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w lipcu 2004 r. i interpretacji przepisów VI Dyrektywy. Może wymagać analizy w kontekście późniejszych zmian w ustawodawstwie krajowym i unijnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu w obrocie gospodarczym, jakim jest odliczanie VAT od faktur wystawionych przez nieuczciwych lub niezarejestrowanych kontrahentów. Wyrok pokazuje, jak prawo unijne może chronić podatników przed negatywnymi skutkami działań innych podmiotów.

Czy możesz odliczyć VAT od faktury wystawionej przez firmę widmo? WSA w Łodzi odpowiada!

Dane finansowe

WPS: 10 512 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Łd 1328/08 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2009-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bogusław Klimowicz /sprawozdawca/
Paweł Janicki /przewodniczący/
Paweł Kowalski
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 54 poz 535
art. 5 ust. 2, art. 15 ust. 1, art. 86 ust. 1-2
Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług
Dz.U. 2004 nr 97 poz 970
par. 14 ust. 2 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art. 121, art. 187, art. 191, art. 210 par. 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 1977 nr 145 poz 1 art. 4, art. 17, art. 22
Szósta Dyrektywa Rady z dnia 17 maja 1977 r. Nr 77/388/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do  podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku
Sentencja
Dnia 29 kwietnia 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Janicki Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędzia WSA Paweł Kowalski Protokolant: Agnieszka Kerszner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2009 roku sprawy ze skargi G. U. na decyzję Dyrektora Izby skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2004r. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz G. U. kwotę 2417 (dwa tysiące czterysta siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. określił G.U. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za lipiec 2004 r. w wysokości 10.512,- zł. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że G.U. w deklaracji podatkowej VAT-7 za lipiec 2004 r. wykazał:
– podatek należy w wysokości 11.000,- zł,
– kwotę nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości 1.461,- zł,
– podatek naliczony od nabyć pozostałych w wysokości 9.728,- zł,
– łączną kwotę nadwyżki podatku naliczonego do odliczenia w wysokości 11.189,- zł,
– nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości 189,- zł.
W wyniku przeprowadzonego postępowania organ pierwszej instancji stwierdził, iż podatnik bezpodstawnie odliczył od podatku należnego podatek naliczony wynikający z faktur wystawionych przez K.O., który nie był zarejestrowanym podatnikiem VAT czynnym. W tej sytuacji Naczelnik Urzędu Skarbowego określił podatnikowi prawidłową kwotę zobowiązania podatkowego, bez uwzględnienia podatku naliczonego wynikającego z tych faktur.
Od decyzji tej podatnik złożył odwołanie, w którym podniósł, iż nie miał podstaw by podejrzewać, że jego kontrahent nie był zarejestrowanym podatnikiem VAT. Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie decyzji w całości.
Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w decyzji z [...] przywołał treść art. 86 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.; dalej "ustawa o VAT"), zgodnie z którym w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Organ wskazał także na obowiązujący w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 maja 2005 r. § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 97, poz. 970 ze zm.; dalej rozporządzenie z dnia 27 kwietnia 2004 r.), w myśl którego faktury VAT wystawione przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do ich wystawienia nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie przedmiotem sporu jest fakt odliczenia przez G.U. podatku naliczonego z faktur wystawionych przez niezarejestrowanego podatnika – K.O. W ocenie organu fakt braku rejestracji kontrahenta oznaczał, iż faktury zostały wystawione przez osobę do tego nieuprawnioną, co w konsekwencji wyłączało prawo strony do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek w nich naliczony. Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. zaznaczył, iż ryzyko doboru kontrahentów ponosi nabywca towarów lub usług, który korzysta z prawa do odliczenia i bez znaczenia pozostaje to, czy działał on w dobrej czy złej wierze. Zdaniem organu obrona podatnika mogłaby okazać się skuteczna, gdyby skorzystał on z instytucji przewidzianej w art. 96 ust. 13 ustawy o VAT i wystąpił do naczelnika urzędu skarbowego o potwierdzenie dokonania przez sprzedawcę rejestracji dla celów podatku od towarów i usług. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wydane w sprawie rozstrzygniecie pozostawało w zgodzie również z przepisami VI Dyrektywą Rady 77/388/EWG z dnia 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (powoływanej dalej jako VI Dyrektywa) – art. 176 i 273, które zezwalały na zastosowanie funkcjonującego w prawie krajowym ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego i wprowadzenie dodatkowych wymogów dokumentacyjnych w przypadku transakcji krajowych. Ograniczenie tego rodzaju przewidziane zostało innymi w przepisach rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 kwietnia 2004 r.
Na decyzję ostateczną G.U. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Zarzucił w niej naruszenie:
1) art. 19 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług w związku z art. 217 Konstytucji RP poprzez uznanie, że nie przysługuje mu prawo do odliczenia podatku naliczonego na podstawie przepisów § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług,
2) naruszenie art. 2 i art. 7 Konstytucji w związku z art. 19 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez uznanie, że nie przysługuje mu prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z faktur wystawionych przez podmiot nie będący zarejestrowanym podatnikiem podatku od towarów i usług, który nie złożył deklaracji VAT-7 w sytuacji, gdy przepisy nie dają możliwości weryfikacji rejestracji podatkowej kontrahenta,
3) art. 122 Ordynacji podatkowej, poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w postępowaniu podatkowym,
4) art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych,
5) art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez przeprowadzenie dowolnej oceny zgromadzonych dowodów (brak konfrontacji skarżącego i K.O.),
6) art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, polegającego na braku uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji w zakresie wskazania przyczyn jej wydania oraz
7) art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania całego materiału dowodowego i jego wyczerpującego rozpatrzenia.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że z firmą K.O. podpisał umowę na wykonanie usług budowlano-ślusarskich i za każdą wykonaną pracę K.O. otrzymywał zapłatę zgodnie z wystawioną fakturą VAT. K.O. pokazał skarżącemu wpis do ewidencji działalności gospodarczej, potwierdzony aktualną pieczątką Urzędu Miasta O. oraz podpisał dwa oświadczenia, że jest podatnikiem VAT. Następnie powołując się na orzecznictwo oraz przepisy europejskie strona wywodziła, że w obecnym stanie prawnym żaden z przepisów ustawy o VAT nie ogranicza prawa do odliczenia podatku naliczonego z otrzymanej faktury. Organ podatkowy nie powinien kwestionować tego prawa opierając się wyłącznie na samej konstrukcji podatku. Jeżeli usługodawca wystawił fakturę VAT, to w każdej sytuacji ciąży na nim obowiązek rozliczenia tego podatku z fiskusem. Na podstawie art. 108 ustawy o VAT do zapłaty podatku zobowiązana jest każda osoba (również niebędąca podatnikiem VAT), która wystawiła fakturę i wykazała w niej kwotę tego podatku. Ponadto żaden przepis prawa wspólnotowego nie pozbawia podatnika prawa odliczenia VAT z powodu niedopełnienia obowiązku rejestracji przez wystawcę faktury.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, prezentując stanowisko zbieżne z wyrażonym w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 26 marca 2009 r., pełnomocnik skarżącego złożył uzupełnienie skargi, wnosząc również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r. W uzasadnieniu powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych wydane w podobnych sprawach oraz wyroki ETS zapadłe na gruncie przepisów VI Dyrektywy.
W piśmie z dnia 31 marca 2009 r., stanowiącym replikę na dodatkowe zarzuty skarżącego, organ nie podzielił stanowiska strony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z treści protokołu kontroli podatkowej przeprowadzonej u skarżącego w dniu 21 maja 2007 r. w zakresie rozliczeń z tytułu podatku od towarów i usług za okres od stycznia do listopada 2006 r. (k. 74 akt podatkowych) – G.U. zawarł w dniu 8 kwietnia 2006 r. umowę współpracy z firmą Zakład Ślusarski K.O. w O. (k. 39). Umowa ta dotyczyła wykonania wszelkich robót budowlanych i montażowych wskazanych przez zleceniodawcę. Po wykonaniu każdej usługi (których autentyczności organ nie zakwestionował) K.O. wystawiał faktury VAT.
W trakcie przeprowadzonych czynności sprawdzających organ pierwszej instancji ustalił, że 31 grudnia 2001 r. K.O. złożył do Urzędu Skarbowego w Z. pismo informujące o zawieszeniu prowadzonej przez siebie działalność gospodarczej. Ponadto nie złożył zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku od towarów i usług VAT-R.
W myśl § 14 ust. 1 i 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r. nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego, zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury lub faktury korygujące dokumentujące sprzedaż towarów lub usług, gdy wystawione zostały przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do ich wystawiania.
Przepis ten budzi uzasadnione wątpliwości zarówno na gruncie ustawy o VAT, jak i w zestawieniu z prawem unijnym. Co do zasady, z ustawy o VAT nie wynika bowiem, aby prawo do odliczenia podatku przysługiwało z tytułu faktury wystawionej przez podmiot zarejestrowany. Na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którym w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. W myśl art. 86 ust. 2, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku określonych w fakturach otrzymanych przez podatnika, w przypadku importu - suma kwot podatku wynikająca z dokumentu celnego, kwota zryczałtowanego zwrotu podatku, lub kwota podatku należnego od importu usług, kwota podatku należnego od dostawy towarów, dla której podatnikiem jest ich nabywca oraz kwota podatku należnego z tytułu wewnątrz-wspólnotowego nabycia towarów. Z żadnego z tych przepisów nie wynika, że jedynie faktura lub dokument celny jest podstawą odliczenia podatku naliczonego. Co najwyżej można stwierdzić, że zasadniczo faktura jest podstawą ustalenia kwoty podatku naliczonego, ale w żadnym wypadku nie stanowi ona podstawy do odliczenia podatku naliczonego.
W ocenie Sądu możliwość utrzymania ograniczeń w prawie do odliczenia powinna być określona jedynie do kategorii wydatków, nie może natomiast wprowadzać generalnych ograniczeń, jakich przykładem jest unormowanie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r. Pozostają one bowiem w sprzeczności z podstawowymi zasadami podatku od wartości dodanej, w tym zasadą neutralności i proporcjonalności, która powinna uwzględniać współmierność środków prawnych podjętych przez ustawodawcę krajowego w celu osiągnięcia określonego skutku. Nie do zaakceptowania są sytuacje, w których ustawodawca obawiając się unikania lub uchylania się od opodatkowania przez niektórych podatników wprowadza regulacje ogólne, uderzające w znacznej części w podatników działających zgodnie z prawem.
Skoro w niniejszej sprawie sprzedaż faktycznie wystąpiła, a jedynie podmiot dokonujący sprzedaży okazał się być podmiotem niezarejestrowanym jako podatnik VAT czynny – to trudno uznać, że w takim przypadku nabywca powinien ponosić negatywne skutki działania sprzedawcy (por. Z. Modzelewski, G. Mularczyk, Ustawa o VAT Komentarz, Warszawa 2006, s. 669-670).
Ograniczenie prawa do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturze wystawionej przez podmiot niezarejestrowany nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa wspólnotowego. Szerszego omówienia wymaga tu zestawienie omawianego przepisu § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r. z prawem unijnym, w szczególności z VI Dyrektywą. Akt ten obowiązywał w okresie zaistnienia stanu faktycznego sprawy.
Art. 17 VI Dyrektywy precyzyjnie określa warunki powstania i zakres prawa do odliczenia, nie pozostawiając państwom członkowskim żadnego marginesu dowolności w zakresie jego wprowadzania w życie (por. wyrok ETS C-33/03 z 10 marca 2005 r.). Dla realizacji prawa do odliczenia koniecznym jest jedynie związek zakupów z działalnością gospodarczą. Żaden z przepisów VI Dyrektywy nie uzależnia prawa do odliczenia od wymogu formalnego, jakim jest rejestracja w charakterze podatnika podatku VAT. W treści art. 17 VI Dyrektywa posłużono się pojęciem podatnika, jako podmiotu uprawnionego do odliczenia podatku. Zgodnie z art. 4 VI Dyrektywy podatnikiem jest każda osoba wykonująca samodzielnie i niezależnie od miejsca zamieszkania działalność gospodarczą, określoną w ust. 2, bez względu na cel, czy też rezultaty takiej działalności. Działalność gospodarcza określona w ust. 1 obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców i osób świadczących usługi włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów. Zgodnie z polską definicją podatnika zawartą w art. 15 ust. 1 ustawy o VAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Ustęp 2 stanowi natomiast, że działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy. Działalność gospodarcza obejmuje również czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy o VAT czynności określone w ust. 1 podlegają opodatkowaniu niezależnie od tego, czy zostały wykonane z zachowaniem warunków oraz form określonych przepisami prawa.
Powyższe definicje, zawarte zarówno w VI Dyrektywie, jak i polskiej ustawie o VAT, potwierdzają, że pojęcie podatnika jest kategorią obiektywną – w tym sensie, że nie jest uzależniona od faktu dokonania rejestracji (zgłoszenia rozpoczęcia działalności – takim bowiem pojęciem posługuje się VI Dyrektywa w art. 22). Odwołując się ponownie do orzecznictwa ETS można również stwierdzić, że status podatnika jest kategorią niezależną od rejestracji. Podmioty wykonujące określone w tym przepisie czynności, we wskazanych warunkach stają się podatnikami podatku od wartości dodanej bez względu na dopełnienie warunków formalnych związanych z rejestracją (wyrok ETS z 4 lutego 1990 r. w sprawie C-186/08 W. M. van Tiem v. Staatssecretaris van Financien).
Przepisy VI Dyrektywy nie stanowią w ogóle o rejestracji w transakcjach "krajowych", posługując się w art. 22 pojęciem obowiązku zgłoszenia rozpoczęcia, zawieszenia zmiany lub zaprzestania działalności jako podatnik. Z przepisu tego nie sposób jednak wyprowadzić wniosku, że niedopełnienie ww. obowiązku powoduje, utratę statusu podatnika, co łączy się z ograniczeniem prawa do odliczenia podatku, czy też brakiem podstaw do jego zapłaty w sytuacji podejmowania działań, o których mowa w art. 2, w warunkach opisanych w art. 4 (2) VI Dyrektywy. W świetle tych regulacji zasadą przyjętą przez Prawo Wspólnotowe jest opodatkowanie czynności wykonywanych przez podatnika działającego w takim charakterze, bez względu na to, czy dopełnił on wymogu zgłoszenia rozpoczęcia działalności właściwym organom. Orzecznictwo ETS wyjaśniło, że pod pojęciem podatnika działającego w takim charakterze należy rozumieć podmiot realizujący transakcje w ramach swojej działalności podlegającej opodatkowaniu (wyrok z 4 października 1995 r. w sprawie C-291/92 Finanzamt Ülzen v. Dieter Armbrecht). Przy czym, co także podkreślał Trybunał w swoich orzeczeniach, dla oceny czy dana transakcja dokonana została w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez podatnika nie ma znaczenia fakt, czy został od niej faktycznie odprowadzony podatek, istotnym jest jedynie to, czy można określić go mianem należnego z tytułu danej czynności, czy organ podatkowy jest uprawniony do domagania się jego zapłaty. "Kwestia, czy podatek VAT należny od wcześniejszych lub późniejszych transakcji sprzedaży danych towarów został zapłacony do budżetu państwa nie ma wpływu na prawo do jego odliczenia" (wyrok ETS z 12 stycznia 2006 r. w sprawach połączonych C-354/03, C-355/03 i C-484/03: Optigen Ltd /C-354/03/, Fulcrum Electronics Ltd /C-355/03/, Bond Haus Systems Ltd /C-484/03/ v. Comissioners of Customs & Excise).
Tym samym uznać należy, że ograniczenie prawa do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturze wystawionej przez podmiot niezarejestrowany nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa wspólnotowego, a skoro tak, to zasadnym jest odmówienie zastosowania przepisu prawa krajowego zawierającego takie ograniczenie to jest § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z dnia 27 kwietnia 2004 r.
Oznacza to, że w niniejszej sprawie organy podatkowe naruszyły prawo wywodząc o braku uprawnienia skarżącego do odliczenia podatku naliczonego zawartego w fakturach wystawionych przez kontrahenta niezarejestrowanego jako podatnika VAT, z samego faktu braku tej rejestracji. Prawo skarżącego do odliczenia zależało bowiem od stwierdzenia przez organy podatkowe, czy jego kontrahent faktycznie wykonał czynności podlegające opodatkowaniu i był podatnikiem w rozumieniu art. 15 ustawy o VAT. Ponieważ organy nie zakwestionowały wykonania usług na rzecz skarżącego, na jego prawo do odliczenia podatku naliczonego nie będzie miała wpływu okoliczność, czy wystawca faktur rzeczywiście uiścił podatek. Skoro podatek wynikający z faktur był w świetle powołanych przepisów należny i wymagalny, to zadaniem Państwa jest stworzenie i stosowanie takich środków, które umożliwią jego wyegzekwowanie.
Analogiczne stanowisko zajął m.in. WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (I SA/Wr 1625/06, M.Podat. 2007/7/31, LEX 276086), a także WSA w Olsztynie w wyroku z dnia 7 listopada 2007 r. (I SA/Ol 486/07, LEX nr 310605).
W niniejszej sprawie nie doszło natomiast do naruszenia art. 19 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) w związku z § 48 ust. 4 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz.U. z 2002 r., Nr 27, poz. 268 z późn. zm.), gdyż przepisy te nie obowiązywały w dacie zaistnienia rozpatrywanego stanu faktycznego.
Organy nie uchybiły również zasadzie zaufania wynikającej z art. 121 Ordynacji podatkowej, gdyż nie stanowi o tym samo przyjęcie rozstrzygnięcia odmiennego od oczekiwanego przez podatnika, choćby nawet stanowisko to było błędne.
Nie doszło także do naruszenia art. 191 Ordynacji podatkowej z powodu braku konfrontacji skarżącego i K.O., skoro organy nie zakwestionowały wykonania usług, zaś brak rejestracji tego ostatniego podmiotu jako podatnika VAT wynika z dokumentu.
Sąd nie dopatrzył się również uchybienia zasadzie zupełności postępowania podatkowego (art. 187 Ordynacji podatkowej), gdyż materiał dowodowy został prawidłowo zebrany.
Należy podzielić natomiast zarzut dotyczący naruszenia art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne stanowisko i interpretację w zakresie podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.
W oparciu o art. 200 p.p.s.a. określono, iż decyzja organu odwoławczego nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku.
O kosztach postępowania sądowego Sąd rozstrzygnął stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) i § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).
P.Pij.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI