I SA/Łd 110/04

I SA/Łd 110/04 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2004-10-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2004-03-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska-Nowacka
Arkadiusz Cudak
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA J. Chlebny (spr.), Sędziowie NSA A. Wrzesińska-Nowacka, A. Cudak, Protokolant A. Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2004 roku sprawy ze skargi Z. G.-R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na rok 2001 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz Z. G.-R. kwotę 100 złotych (sto) tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta K. ustalił Z. G. – R. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości na rok 2001 w kwocie 233,80 złotych. Wyliczenie podatku zostało dokonane do dnia 30 września 2001 roku. W uzasadnieniu decyzji organ podatkowy wskazał, że wymiaru podatku dokonano w oparciu o dane wynikające z ewidencji gruntów oraz złożone wykazy nieruchomości. Organ podatkowy ustalił, że zgodnie z ewidencją gruntów współwłaścicielami gruntów o powierzchni 1.898 m. kw. są Z. G. – R. oraz nieżyjący J. T. i I. L.. Burmistrz Miasta K. stwierdził, że w przypadku współwłasności nieruchomości, wszyscy współwłaściciele są zobowiązani do poniesienia ciężaru podatkowego, jednak z uwagi na fakt, że dwie z wpisanych do ewidencji osób nie żyją, to ciężar zapłaty podatku spoczywa na podatniku żyjącym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji, zarzucając jej naruszenie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.Nr 9 poz. 31 z późn. zm.). Skarżąca podniosła, że z uwagi na fakt, że obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, organ podatkowy w decyzji powinien wskazać wszystkich współwłaścicieli nieruchomości lub posiadaczy nieruchomości. Zdaniem skarżącej należy uznać za błędny pogląd, że śmierć współwłaścicieli nieruchomości powoduje obciążenie obowiązkiem podatkowym "pozostałego przy życiu" współwłaściciela. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą na spadkobierców z chwilą jego śmierci, a nie w momencie wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub dokonania zmiany w ewidencji gruntów. Postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, mające charakter deklaratoryjny, nie stworzyło nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdziło, iż od roku 1996 spadkobiercami po I. L. są wskazane w tym postanowieniu osoby. Fakt, że postępowanie spadkowe po J. T. nie zostało przeprowadzone nie oznacza, że nie pozostawił on spadkobierców, którzy wstąpili w jego prawa majątkowe. Wobec powyższego, w ocenie skarżącej, nieuzasadnione jest twierdzenie organu podatkowego, iż w okresie do 30 września 2001 roku była ona jedynym właścicielem nieruchomości. Skarżąca podniosła, że w zaskarżonej decyzji pominięto pozostałych współwłaścicieli oraz spadkobierców J. T..
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że podatnikami podatku od spornej nieruchomości za rok 2001 są jej współwłaściciele, czyli J.0 T., Z. G. – R. oraz spadkobiercy I. L. – G. S., T. L. i T. S., którzy są ujawnieni w ewidencji gruntów. Ze znajdującego się w aktach sprawy dokumentu "Zawiadomienia o zmianie" wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] współwłaścicielami nieruchomości po śmierci I. L. stali się T. L., T. S. i G. S., co oznacza, że osoby te weszły w prawa i obowiązki spadkodawcy. Organ odwoławczy podzielił stanowisko skarżącej, iż wymiar podatku od spornej nieruchomości za cały rok 2001 powinien zostać dokonany na wszystkich czterech żyjących współwłaścicieli.
Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy ustalił Z. G. – R. zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości na rok 2001 w wysokości 233,80 złotych. Wyliczenie podatku zostało ponownie dokonane do dnia 30 września 2001 roku. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powtórzył argumenty zawarte w uchylonej decyzji z dnia [...].
W złożonym odwołaniu od decyzji B. M. K. skarżąca wniosła o jej uchylenie. Podatniczka podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zaleceń wynikających z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, a za rok 2001 wydano dwie decyzje – jedną adresowaną na skarżącą, drugą na współwłaścicieli nieruchomości. Skarżąca powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego zauważyła, że ewidencja gruntów jest podstawą do wymiaru podatku od nieruchomości, jednakże, gdy podatnicy wykazują, że nie są właścicielami konkretnej działki, organ podatkowy powinien ten fakt uwzględnić.
Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na zarzuty zawarte w odwołaniu organ drugiej instancji stwierdził, że za rok 2001 zostały wydane dwie decyzje: pierwsza za okres od stycznia do września 2001 roku, druga za okres od października do grudnia 2001 roku. Adresatami tychże decyzji są żyjące osoby ujawnione w ewidencji gruntów, odpowiednio: za okres styczeń – wrzesień – Z. G. – R., za okres od października do grudnia – Z. G. – R., T. L., T. S. i G. S.. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2000 r. Nr 100 poz. 1086 z późn. zm.), podstawę wymiaru podatku stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków, z której bezspornie wynika, że w okresie od stycznia do września 2001 roku właścicielami działki są Z. G. – R., I. L. i J. T.. Z uwagi na zgon dwojga ze współwłaścicieli, nie mogą być oni adresatami decyzji podatkowej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie art. 3 ust. 4 ustawy z podatkach i opłatach lokalnych. W ocenie skarżącej, w zaskarżonej decyzji bez żadnej podstawy prawnej został wyrażony pogląd, że podstawą określenia współwłaścicieli nieruchomości są wyłącznie dane z ewidencji gruntów. Dane zawarte w ewidencji mogą służyć za podstawę określenia obszaru nieruchomości, jej oznaczenia, sposobu korzystania, ale nigdy nie przesądzają o prawie własności. Z przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne ani z ustawy Ordynacja podatkowa nie wynika, że organ podatkowy może oprzeć się wyłącznie na danych z ewidencji gruntów przy określaniu wymiaru podatku od nieruchomości. Zdaniem skarżącej, gdy w toku postępowania organ podatkowy stwierdzi, że dane zawarte w ewidencji gruntów nie odpowiadają rzeczywistości, opieranie się wyłącznie na tych danych nie znajduje uzasadnienia. Strona skarżąca uznała za błędny pogląd, iż śmierć współwłaścicieli nieruchomości powoduje obciążenie obowiązkiem podatkowym żyjącego współwłaściciela ujawnionego w ewidencji gruntów. Powyższe rozumowanie prowadzi bowiem do wniosku, że w przypadku, gdy w ewidencji byłyby ujawnione jedynie nazwiska osób nieżyjących, wydanie decyzji w sprawie podatku od nieruchomości było niemożliwe. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Składane przez współwłaścicieli wykazy nieruchomości i dowody przeprowadzane przez organy podatkowe w toku postępowania potwierdzają, że w latach 2001 – 2002 nie nastąpiły żadne okoliczności uzasadniające powstanie obowiązku podatkowego w taki sposób, jaki wynika z decyzji organów podatkowych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U.Nr 9 poz. 31 z późn. zm.) opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają nieruchomości lub obiekty budowlane. W rozpatrywanej sprawie, przedmiotem opodatkowania jest nieruchomość stanowiąca współwłasność kilku osób fizycznych. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, jeżeli nieruchomość stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub współposiadaczach.
Podatek od nieruchomości za rok podatkowy, w stosunku do osób fizycznych ustala w drodze decyzji organ podatkowy właściwy ze względu na miejsce położenia przedmiotu opodatkowania. Decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości ma charakter konstytutywny. Organ podatkowy przed wydaniem decyzji dotyczącej nieruchomości stanowiącej współwłasność powinien ustalić podmioty, na których ciąży obowiązek podatkowy. W rozpatrywanej sprawie, współwłaściciele nieruchomości pod względem formalnym nie dopełnili wszystkich obowiązków, aby ich prawo własności zostało prawidłowo ujawnione w odpowiednich księgach i ewidencjach, co legło u podstaw trudności w ustaleniu kręgu podatników podatku od nieruchomości.
Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych w sposób enumeratywny wymienia podmioty będące podatnikami podatku od nieruchomości. Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, podatnikami podatku od nieruchomości są m. in. osoby fizyczne będące właścicielami lub posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych.
Organy podatkowe ustalając podatników podatku od nieruchomości w przedmiotowej sprawie przyjęły dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków. Jak wynika z art. 20 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. z 2000 roku Nr 100 poz. 1086 z późn. zm.) ewidencja gruntów i budynków zawiera dane o charakterze przedmiotowym - m. in. informacje dotyczące położenia, granic, przeznaczenia i ogólnych danych technicznych oraz podmiotowym – informacje dotyczące właściciela bądź innych osób, w których władaniu znajdują się grunty i budynki lub ich części. Stosownie do art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę planowania gospodarczego, planowania przestrzennego, wymiaru podatków i świadczeń, oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych, statystyki publicznej, gospodarki nieruchomościami oraz ewidencji gospodarstw rolnych. Ewidencja gruntów i budynków stanowi co prawda urzędowe źródło informacji dla organów administracji, jednak wpis ewidencyjny co do osoby właściciela danej nieruchomości nie korzysta z domniemania prawdziwości ani z rękojmi wiary publicznej. Oznacza to, iż w sytuacji, gdy organ podatkowy w toku postępowania podatkowego powziął wiadomość, że dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków nie odzwierciedlają stanu faktycznego lub prawnego, ustalenie właściciela bądź innego podmiotu władającego nieruchomością winno nastąpić w oparciu o inne źródła informacji. Na uwadze należy mieć bowiem przepis art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Ordynacja podatkowa (Dz.U.Nr 137 poz. 926 z późn. zm.), zgodnie z którym w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Prowadząc postępowanie podatkowe w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, organy podatkowe były w posiadaniu informacji, iż dwoje z ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków współwłaścicieli nie żyje. W ewidencji gruntów i budynków została bowiem ujawniona zmiana polegająca na wykreśleniu zmarłej I. L., a wpisaniu jej spadkobierców – T. L., T. S. i G. S. Dokumentem, na podstawie którego organ ewidencyjny dokonał wspomnianej zmiany było postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po I. L.. Organy podatkowe błędnie przyjęły datę postanowienia Sądu Rejonowego jako moment uzasadniający powstanie obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości dla spadkobierców po zmarłej I. L.. Podkreślić bowiem należy, iż spadkobiercy nie wstąpili w prawa majątkowe z chwilą wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, lecz z chwilą śmierci spadkodawcy. Zgodnie z przepisami
art. 924 i art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku - Kodeks cywilny (Dz.U.Nr 16 poz. 90 z późn. zm.), spadkobierca nabywa spadek z chwilą jego otwarcia, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy. Stwierdzenie nabycia spadku ma jedynie charakter deklaratoryjny i następuje na wniosek osoby mającej w tym interes prawny, nie kreuje jednak stanu prawnego, lecz potwierdza stan powstały z chwilą śmierci spadkodawcy.
W świetle powyższych rozważań należy uznać, że organy podatkowe bezpodstawnie przyjęły, że za okres styczeń – wrzesień 2001 roku obowiązek podatkowy ciążył jedynie na Z. G. – R. jako na jedynym żyjącym, ujawnionym w ewidencji gruntów i budynków współwłaścicielu nieruchomości. Organy podatkowe posiadały wiedzę na temat osób będących spadkobiercami zmarłych współwłaścicieli i zarazem potencjalnymi podatnikami podatku od nieruchomości. Dążąc do prawidłowego wypełniania obowiązków przez podatników, organy podatkowe były uprawnione i zarazem zobowiązane do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku, gdyż miały w tym interes prawny.
W toku postępowania podatkowego organy podatkowe prezentowały stanowisko, że z ewidencji gruntów i budynków bezspornie wynika, że współwłaścicielami nieruchomości są trzy osoby, lecz decyzja ustalająca wysokość podatku od nieruchomości może być skierowana jedynie do skarżącej, gdyż nieżyjący J. T. i I. L. nie mogą być adresatami decyzji. Odpowiedzialność skarżącej uzasadniono powołując się na treść art. 92 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, że jeżeli zgodnie z ustawami podatkowymi, podatnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe, a zobowiązania te powstają w sposób przewidziany w art. 21 § 1 pkt 2 ustawy, odpowiedzialnymi solidarnie są podatnicy, którym doręczono decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Należy jednak zauważyć, iż aby ustalić podmioty odpowiedzialne za zobowiązanie podatkowe na podstawie art. 92 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, należy uprzednio w sposób prawidłowy ustalić krąg podmiotów będących podatnikami i dopiero później skierować do nich decyzję w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości. Jak długo istnieje współwłasność nieruchomości, obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na jej współwłaścicielach, a zatem adresatami decyzji powinni być wszyscy współwłaściciele (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 13 października 2000 roku sygn. akt I SA/Gd 399/00 oraz Ośrodka Zamiejscowego w Krakowie z dnia 18 maja 2001 roku o sygn. akt I SA/Kr 1487/00).
Ponadto, należy zauważyć, że postępowanie podatkowe w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem zasady działania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wynikającej z art. 121 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, badając sprawę po raz pierwszy, decyzją z dnia [...] uchyliło decyzję Burmistrza Miasta K. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, iż wymiar podatku od spornej nieruchomości za cały rok 2001 powinien być dokonany na wszystkich żyjących współwłaścicieli. Co prawda Kolegium, uwzględniwszy spadkobierców I. L., nie wskazało jako współwłaścicieli nieruchomości spadkobierców po J. T., lecz z uzasadnienia decyzji wyraźnie wynika, iż wymiar podatku nie powinien zostać dokonany odrębnie za okres styczeń – wrzesień i październik – grudzień. Organ pierwszej instancji rozpatrując sprawę ponownie, nie podzielił jednak stanowiska organu odwoławczego i wydał decyzję identyczną w swej treści z decyzją poprzednio uchyloną. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze z argumentacją odmienną niż w decyzji z dnia [...]. Należy przy tym podkreślić, iż nie wystąpiły okoliczności uzasadniające zmianę stanowiska przez organ odwoławczy. Organ pierwszej instancji w toku ponownego rozpoznawania sprawy nie dokonał ustaleń co do stanu faktycznego odmiennych od tych, na gruncie których podjęta została poprzednia decyzja. Jak wynika z ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 roku Nr 79 poz. 856 z późn. zm.), Kolegium rozpatruje sprawy co do zasady w składzie trzyosobowym. Członkowie składów orzekających przy orzekaniu są, zgodnie z art. 21 ustawy, związani wyłącznie przepisami powszechnie obowiązującymi, jednakże nie oznacza to, że treść rozstrzygnięć Kolegium nie jest niczym zdeterminowana. Zgodnie z przepisem art. 212 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosownie do art. 13 ustawy Ordynacja podatkowa jest organem podatkowym i jako organ podatkowy jest związany treścią podjętych w toku postępowania podatkowego decyzji.
Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153 poz. 1270), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.