I SA/Bk 92/25

I SA/Bk 92/25 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-05-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski
Justyna Siemieniako /sprawozdawca/
Małgorzata Anna Dziemianowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 1029/25 - Wyrok NSA z 2026-01-22
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 64e par. 1 i 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 maja 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. Spółka z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 30 grudnia 2024 r. nr 2001-IEE.7192.127.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z dnia 9 października 2024 r. o nr 2003-SEW.4268.51.2024; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku na rzecz skarżącej A. Spółki z o.o. w B. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku (dalej powoływany jako: "Naczelnik US", "organ egzekucyjny") prowadził do majątku A. sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej powoływana jako: "skarżąca", "Spółka", "zobowiązana") postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z 19 czerwca 2024 r. nr 2003-SEW.723.534316.2024, wystawionego na nieopłacone należności pieniężne z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego powstały koszty egzekucyjne w wysokości 38.937,15 zł.
Pismem z 2 lipca 2024 r. Spółka działająca przez pełnomocnika wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych informując, że za umorzeniem kosztów przemawia ważny interes publiczny. Precyzując wniosek poinformowała, że wniosek stanowi prośbę o udzielenie pomocy de minimis.
We wniosku zwrócono uwagę, że 28 maja 2024 r. za pośrednictwem platformy e-PUAP Spółka złożyła do Naczelnika US wniosek o rozłożenie na raty płatności podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. Następnie organ egzekucyjny wskazał termin rozpatrzenia wniosku o rozłożenie płatności należności z tytułu podatku na raty na 20-22 czerwca 2024 r. Zauważono, że pomimo złożenia wniosku o rozłożenie płatności należności na raty, organ 5 czerwca 2024 r. doręczył Spółce upomnienie, w którym wskazał, że na Spółce ciąży nieuregulowane zobowiązanie z tytułu podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. W dniu 19 czerwca 2024 r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy o nr 2003-SEW.723.534316.2024 i skierował go do organu egzekucyjnego celem realizacji. Zawiadomieniem z 20 czerwca 2024 r. skierowanym do [...] S.A. organ egzekucyjny zajął należne Spółce wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. O pobraniu środków z rachunku bankowego w [...] S.A. Spółka powzięła informację 26 czerwca 2024 r., w tym dniu otrzymała bowiem zawiadomienie o zajęciu ww. wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz tytuł wykonawczy z 19 czerwca 2024 r. nr 2003-SEW.723.534316.2024.
Spółka uzasadniała wniosek wskazując, że wydłużenie postępowania w przedmiocie rozłożenia spłaty zaległości na raty było działaniem, które pozwoliło na dokonanie egzekucji z pełną wiedzą, że jej charakter nie będzie ani złożony ani pracochłonny. W postępowaniu dotyczącym rozłożenia na raty spłaty należności Spółka złożyła bowiem kompletne informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. Brak formalnego rozstrzygnięcia wniosku dotyczącego rozłożenia na raty spłaty należności i jednoczesne wszczęcie egzekucji i obciążenie wysokimi kosztami egzekucyjnym, zdaniem Spółki, godzi w zasadę zaufania podatników do administracji, stanowi przejaw jej nieprzyjazności i narusza interes publiczny.
Spółka podnosi, że nie miała zamiaru uchylać się od wykonania zobowiązania, natomiast w utrwalonym i ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się, że tylko wówczas gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.), w myśl którego wierzyciel ma prawny obowiązek wszczęcia egzekucji w sytuacji "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku". Spółka nie ma wątpliwości, że w przedstawionej sprawie celem organu egzekucyjnego było wyłącznie nałożenie kosztów egzekucyjnych, które były pewne do ściągnięcia i mogłyby zostać utracone, gdyby Spółka po otrzymaniu odmowy w sprawie rat sama niezwłocznie dokonała przelewu podatkowego. Zauważono, że organ egzekucyjny przystąpił do egzekucji, nie dając tym samym Spółce możliwości do dobrowolnego wykonania obowiązku podatkowego. Ze względu na powyższe Spółka wniosła o umorzenie kosztów egzekucyjnych ze względu na ważny interes publiczny.
Postanowieniem z 9 października 2024 r. nr 2004-SEW.4268.51.2024 Naczelnik US odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 38.937,15 zł naliczonych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego z 19 czerwca 2024 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ egzekucyjny stwierdził, na podstawie złożonych przez Spółkę informacji przedstawionych przy ubieganiu się o pomoc de minimis oraz informacji będących w posiadaniu Urzędu Skarbowego, dopuszczalność zastosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis (wartość pomocy nie przekroczyłaby równowartości 300.000,00 euro w ciągu trzech minionych lat), jednak uznał jednocześnie, że w sprawie nie zaistniała przesłanka interesu publicznego ani ważnego interesu zobowiązanego, w stopniu uzasadniającym zastosowanie ulgi.
W następstwie zażalenia skarżącej na ww. postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako: "DIAS", "organ odwoławczy") wydał postanowienie z dnia 30 grudnia 2024 r. nr 2001-IEE.7192.127.2024 utrzymujące postanowienie organu pierwszej instancji w mocy.
W uzasadnieniu DIAS wskazał, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych nie bada się prawidłowości i zasadności wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, jak również zasadności naliczenia kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64e § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. Organ egzekucyjny bada zatem zasadność umorzenia powstałych w postępowaniu egzekucyjnym kosztów egzekucyjnych poprzez ustalenie, czy w sprawie zachodzi ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny przemawiający za umorzeniem. Kontroli nie podlega natomiast zasadność samego powstania kosztów egzekucyjnych, jak również prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest możliwe kwestionowanie wysokości naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych.
Według DIAS, Spółka dysponuje środkami finansowymi, które pozwalają jej na funkcjonowanie na rynku. Spółka dysponowała również środkami finansowymi w momencie składania wniosku o ratalną spłatę należności. Posiadanie środków i dobrą sytuację materialną potwierdza również fakt, że zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego okazało się skuteczne i zaległość została uregulowana. Według ustaleń organu egzekucyjnego, Spółka dysponuje środkami, które pozwalają jej na funkcjonowanie, bez potrzeby udzielania ulgi w spłacie powstałych należności. Zauważono, że Spółka realizuje kontrakty na znaczne kwoty, tj. budowa mieszkań chronionych przy DPS w C. oraz budowa Akademii Przyrody w H., posiada majątek ruchomy i nieruchomy. W takiej sytuacji udzielenie Spółce ulgi i umorzenie kosztów egzekucyjnych stawiałoby ją w pozycji uprzywilejowanej wobec innych podatników i naruszałoby interes publiczny.
Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, w związku z czym złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku na ww. postanowienie DIAS. Działający w imieniu skarżącej pełnomocnik zaskarżył postanowienie DIAS w całości i podniósł zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) i § 4 pkt 2 u.p.e.a. poprzez dokonanie przez organy obu instancji błędnej oceny wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego, błędne uznanie, że Spółka nie posiada ważnego interesu prawnego w przyznaniu jej pomocy de minimis oraz że interes publiczny w niniejszej sprawie przemawia wyłącznie za odmową umorzenia kosztów egzekucyjnych, gdyż naraziłoby to Skarb Państwa na nieuzasadnione straty,
2. art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 6 ust. 1b, art. 7 § 1 i 3 oraz art. 7a § 1 u.p.e.a. poprzez podjęcie egzekucji wyłącznie dla uzyskania korzyści w postaci wnioskowanych do umorzenia kosztów, a także przez nieuwzględnienie składanych na spotkaniach z organem wniosków o niepodejmowanie egzekucji do czasu wydania decyzji ratalnej w podatku od towarów i usług,
3. art. 64e § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a. oraz art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej jako: k.p.a.) poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, polegające na niewłaściwym rozpatrzeniu wniosku i przesłanek zawartych w jego treści, przemawiających za umorzeniem kosztów egzekucji, a tym samym przekroczenie przez organy granic swobody uznania administracyjnego; a także poprzez pominięcie gwarancyjnej funkcji mechanizmu interpretacji prawa na korzyść podatnika, z bezzasadnym i naruszającym podstawowe prawa i wolności obywatelskie przyznaniem nadrzędności interesu fiskalnego nad interesem podatnika,
4. art. 6 § 1 w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., poprzez niepodjęcie przez organy obu instancji czynności procesowych mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, bezzasadne przyjęcie, że skarżąca uchylała się od wykonania zobowiązania podatkowego, co doprowadziło, zdaniem organów, do konieczności wszczęcia postępowania egzekucyjnego – w wyniku jakiego postały koszty, wobec to których złożono wniosek o umorzenie, podczas gdy Spółka dążyła do dobrowolnego uregulowania zobowiązania podatkowego,
5. art. 138 § 1 pkt 2, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuchylenie przez organ odwoławczy postanowienia Naczelnika US z racji, że treść jego uzasadnienia nie zawiera faktów, z powodu których odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej,
6. art. 6, art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady praworządności i prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów władzy publicznej, a tym samym odstąpienie od zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania bez uzasadnionej przyczyny i rozstrzygnięcie sprawy w stanie prawnym i faktycznym, z pominięciem tych zasad, które, zdaniem organów obu instancji, w niniejszym postępowaniu nie muszą być respektowane, gdyż według nich, egzekucja w wyniku której powstały koszty, była prawnie dozwolona, dlatego miała miejsce,
7. art. 7 § 3 u.p.e.a. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, naruszenie przez organy obu instancji zasady prawdy obiektywnej, zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, wykorzystanie przysługujących organom uprawnień procesowych w celu osiągnięcia dodatkowej korzyści w postaci kosztów egzekucyjnych i dokonanie zajęcia rachunku bankowego wyłącznie w tym celu, przy równoczesnym ograniczeniu skarżącej możliwości korzystania przez nią z konstytucyjnych wolności i praw,
8. art. 6, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie szeregu okoliczności mających miejsce w stanie faktycznym sprawy, nieprzeprowadzenie przez organ odwoławczy pełnej oceny co do możliwości wystąpienia przesłanek, o którym mowa w 64e § 2 pkt 1 lit. a) u.p.e.a., w tym niezweryfikowanie, a wręcz zignorowanie powołanych przez skarżącą negatywnych skutków w jej bieżącej działalności gospodarczej, jakie powstały w związku z nałożonymi kosztami egzekucyjnymi oraz przedstawienie błędnej interpretacji znaczenia interesu publicznego.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że organ odwoławczy nie dysponował na moment wydania skarżonego postanowienia wiedzą o stanie środków pieniężnych, tj. na dzień 30 grudnia 2024r. Organ pozyskał informacje w tym zakresie w maju 2024 r., a wydał postanowienie na koniec grudnia 2024 r.
Zdaniem skarżącej, ważny interes zobowiązanego wynika z szeregu okoliczności faktycznych i prawnych, które wskazują, że nałożenie kosztów egzekucyjnych na Spółkę było nieproporcjonalnym i nadmiernym obciążeniem, który negatywnie wpłynął na jej sytuację finansową i zdolność do dalszego funkcjonowania na rynku. Koszty egzekucyjne w wysokości 38.937,15 zł są nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do rzeczywistych działań organu egzekucyjnego, który ograniczył się wyłącznie do zajęcia rachunku bankowego Spółki.
Zauważono, że organ został poinformowany o posiadanych przez Spółkę środkach oraz jej strategii finansowej, pomimo tego podjął egzekucję 20 czerwca 2024 r., zanim wydał rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o rozłożeniu zobowiązania VAT na raty, a o zajęciu środków Spółka dowiedziała się dopiero 26 czerwca 2024 r. Ponadto organ deklarował wydanie decyzji ratalnej w terminie wcześniejszym niż dzień zajęcia rachunku bankowego. Zdaniem Spółki, w ten sposób wprowadził ją w błąd.
Podniesiono, że postępowanie egzekucyjne, w tym jego koszty, wywołały negatywne skutki i namacalne szkody w działalności skarżącej, a mianowicie między innymi: (-) uniemożliwienie prawidłowego rozliczenia się z kontrahentami, którzy warunkują Spółce możliwość generowania dochodu, jaki to przynosi na rzecz Skarbu Państwa daniny, (-) dokonanie pogorszenia poziomu wskaźnika płynności finansowej Spółki,- naruszenie reputacji firmy przed instytucją finansową/ bankiem, mogącym dokonać obecnie zmian warunków oferty cenowej dotyczącej obsługi Spółki, który to także może przyjąć w ocenie jej działalności, że firma obarczona jest ryzykiem nieregulowania zobowiązań podatkowych, a przez to podwyższy koszty jej bieżącej obsługi (tj. opłaty prowizyjne czy marże bankowe), (-) spowodowanie niemożności wywiązania się przez Spółkę z zadeklarowanych terminów zakończenia prac wykonawczych, a tym samym zaburzenie zarówno realizacji harmonogramów rzeczowych, jak i finansowych robót prowadzonych przez Spółkę, (-) narażenie na ryzyko utraty realizacji nowych umów w ramach Nowego Ładu, w tym, poprzez powyższe, spowodowanie bezpośredniego ryzyka obniżenia renomy firmy, którego Spółka nie będzie w stanie zmitygować.
Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się z organami, że w niniejszej sprawie nie występuje przesłanka interesu publicznego, jaki przemawia za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Spółka wskazuje, że działania organów doprowadziły do bezzasadnego i niepotrzebnego obciążenia przedsiębiorcy kosztami, które nie powinny były powstać. Egzekucja została wszczęta pomimo faktu, że skarżąca aktywnie podejmowała działania zmierzające do uregulowania zobowiązania podatkowego i współpracowała aktywnie z organami w toku podejmowanych przez nie czynności.
Zdaniem Spółki, interes publiczny w kontekście postępowania egzekucyjnego należy rozumieć jako dążenie do realizacji wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, zaufanie do organów państwa, efektywność działania administracji oraz ochrona praw podmiotów gospodarczych.
Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika US lub uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od DIAS na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem spółki o umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowi art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., zgodnie z którym, koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
W przytoczonym przepisie przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ egzekucyjny jest uprawniony do umorzenia kosztów egzekucyjnych - "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny". Zgodnie z językowymi dyrektywami wykładni użyty w przepisie spójnik "lub" oznacza, że wystarcza spełnienie jednej z alternatywnych przesłanek.
Podkreślić jednocześnie należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie.
Sąd podziela stanowisko organów zawarte w zaskarżonych postanowieniach, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału zasadnie uznano, że sytuacja ekonomiczna spółki jest dobra i pozwala na zapłatę przedmiotowych kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowo - majątkowej strony. Ustalono wartość posiadanego przez Spółkę majątku trwałego na łączną kwotę netto 1.160.093,23 zł, Spółka posiada nieruchomość a także zarejestrowaną przyczepę M. oraz samochód ciężarowy F. rok produkcji [...]. Ponadto organ wskazał, że Spółka zawarła umowy z Zarządem Powiatu Białostockiego i z Gminą Miejską H. na wykonanie inwestycji, a w ciągu trzech minionych lat otrzymała łącznie w ramach pomocy de minimis 52.126,26 euro.
Przyjęto więc, zdaniem Sądu prawidłowo, że uregulowanie kwoty w wysokości 38.937,15 zł z tytułu kosztów egzekucyjnych, w zestawieniu ze stanem majątkowo – finansowym nie uzasadnia przyjęcia wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" uzasadniającej przyznanie wnioskowanej ulgi.
Instytucja prawna umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter szczególny i może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, a więc gdy wystąpi brak majątku, z którego możliwe jest pokrycie kosztów egzekucyjnych. W przedstawionej sytuacji ekonomicznej spółki umorzenie kosztów egzekucyjnych byłoby zatem nieuzasadnione. W przeciwnym razie, każdy zobowiązany, który nie uregulował zaległości w terminie, unikałby ponoszenia naliczonych w trybie i na zasadach określonych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji kosztów egzekucyjnych, niezależnie od tego czy na poniesienie tych należności go stać czy też nie, co doprowadziłoby do upowszechnienia instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych, która ma charakter szczególny i powinna być stosowana w wyjątkowych wypadkach.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie ewidentnie występuje natomiast przesłanka interesu publicznego.
Podkreślić należy, że przesłanka interesu publicznego nie ma jednolitej definicji oraz że w każdym przypadku przesłankę tę należy oceniać indywidualnie. Przez "interes publiczny" należy rozumieć nakaz postępowania w sposób respektujący wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp.
W interesie publicznym leży również takie prowadzenie postępowania, by nie narażać strony na ponoszenie niecelowych kosztów. W interesie publicznym jest też takie działanie organu, które nie podważa do niego zaufania. Obowiązek działania organu w sposób budzący zaufanie do państwa i działań reprezentujących to państwo organów znajduje swoje umocowanie w wynikającej z art. 2 Konstytucji zasadzie demokratycznego państwa prawa, które urzeczywistnia zasadę sprawiedliwości społecznej. Nie chodzi przy tym jedynie o wykreowanie pozytywnego wizerunku organu w odbiorze społecznym, ale przede wszystkim o elementarne poczucie sprawiedliwości u obywateli, które wynika z uczciwości w działaniu organów przejawiającej się w proporcjonalności podejmowanych czynności. Państwo nie może wobec obywatela stosować instytucji procesowych przy wykorzystaniu aparatu urzędniczego w sposób, który budzi zasadnicze wątpliwości co do ich sprawiedliwości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Po 126/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 września 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1258/24). Zasada zaufania do państwa stanowi fundament zasady demokratycznego państwa prawnego, ale również źródło innych zasad o bardziej szczegółowym charakterze, które odwołują się do idei zaufania w relacjach między państwem a jednostką. Zasada ochrony zaufania do państwa i prawa opiera się na założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego. Obywatel nie może pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że organ zastosował "kruczek prawny", by wywołać wobec niego negatywne skutki prawne, zwłaszcza w sytuacji, gdy sam podejmuje aktywne działania, by wobec państwa pozostać uczciwym (tu: rozliczyć należy podatek). Z tego właśnie powodu sprzeczne z interesem publicznym jest takie prowadzenie postępowania egzekucyjnego, którego celem jest w zasadzie tylko obciążenie strony kosztami. Co do zasady postępowanie ma na celu wyegzekwowanie należności publicznej, a nie uzyskanie przez organ dodatkowych "korzyści" wynikających z uzyskania dodatkowych kosztów egzekucyjnych tylko z tego względu, że jest to dopuszczalne w świetle przepisów (tak NSA w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., II FSK 3602/16).
Z uwagi na powyższe, przy ocenie wystąpienia przesłanki interesu publicznego w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie można abstrahować od warunków, w jakich dokonano czynności egzekucyjnych, od których następnie naliczono koszty egzekucyjne.
W rozpoznanej sprawie 28 maja 2024 r. Spółka złożyła wniosek o rozłożenie na raty płatności podatku od towarów i usług za kwiecień 2024 r. Organ egzekucyjny wskazał termin rozpatrzenia tego wniosku na 20-22 czerwca 2024 r. Pomimo złożenia wniosku o rozłożenie płatności należności na raty, organ 5 czerwca 2024 r. doręczył Spółce upomnienie, a 19 czerwca 2024 r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i skierował go do organu egzekucyjnego celem realizacji. Zawiadomieniem z 20 czerwca 2024 r. skierowanym do [...] S.A. organ egzekucyjny zajął należne Spółce wierzytelności pieniężne z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. O pobraniu środków z rachunku bankowego w [...] S.A. Spółka powzięła informację 26 czerwca 2024 r., w tym dniu otrzymała bowiem zawiadomienie o zajęciu ww. wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz tytuł wykonawczy z 19 czerwca 2024 r.
Zatem pomimo złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty, organ wszczął egzekucję celem przymusowego wyegzekwowania należności.
Z przytoczonej powyżej sekwencji zdarzeń w sposób jednoznaczny wynika, że skarżąca nie miała zamiaru uchylać się od wykonania zobowiązania. Spółka złożyła bowiem wniosek o rozłożenie zaległości na raty (a nie o umorzenie jej, co tym bardziej dowodzi, że chciała obowiązek wykonać) przed doręczeniem jej upomnienia i przed wystawieniem tytułu wykonawczego. Organ przed rozpoznaniem wniosku dotyczącego rozłożenia zaległości na raty, wystawił tytuł wykonawczy i przystąpił do dokonania czynności egzekucyjnych. Co istotne, organ podatkowy pełnił w postępowaniu egzekucyjnym rolę wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Zespolenie obu tych funkcji daje organowi pewien margines swobody przy ocenie celowości, ale także czasu uruchomienia postępowania wykonawczego. Jak wynika z art. 6 § 1 u.p.e.a., wierzyciel ma prawny obowiązek wszczęcia egzekucji w sytuacji "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku". W utrwalonym i ugruntowanym w tej kwestii orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że "tylko wówczas, gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać mu uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a." (zob. np. wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1705/12). Jednocześnie wskazuje się, że "w przypadku wszczęcia przez zobowiązanego postępowania w przedmiocie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej, wierzyciel może odstąpić od podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny (na przykład obawa bezskuteczności egzekucji w wypadku zwłoki w jej wszczęciu), ale nie ma prawnego obowiązku odstąpienia od podjęcia takich czynności" (wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., II FSK 1957/10).
W postępowaniu egzekucyjnym organy egzekucyjne obowiązane są m.in. do przestrzegania takich zasad jak: zasada praworządności, zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej, czy zasada prawdy obiektywnej. Szczególne znaczenie w postępowaniu egzekucyjnym i uzupełnieniem zasad ogólnych zawartych w samej ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ma, przewidziana w art. 8 k.p.a., tzw. zasada zaufania do organów państwa. Zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Powyższa zasada zaufania nie tyle nakłada na organy administracyjne nowe obowiązki, co uściśla obowiązki wynikające z pozostałych zasad. Przypomina ona bowiem o obowiązku ścisłego przestrzegania wszystkich reguł postępowania, aby w ten sposób pogłębiać zaufanie do władczych działań organów państwa. Przestrzeganie tej zasady jest istotne w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ przymusowe postępowanie z natury rzeczy jest uciążliwe dla każdego dłużnika i naraża go na dodatkowe koszty. Zasada ta musi być przestrzegana zarówno w działaniach organu państwowej administracji jako wierzyciela, jak i organu egzekucyjnego. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na to, że zasadę zaufania do organów państwa zaliczyć należy do fundamentalnych zasad każdego demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego sprawiedliwość społeczną i zasadą, na której opiera się wszelki porządek prawny (por. wyrok NSA z 23 września 2014 r. o sygn. akt II FSK 2273/12 – tak jak wszystkie wskazane wyżej wyroki, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, organ nie powinien zatem ograniczać się tylko do stwierdzenia formalnych podstaw uruchomienia postępowania egzekucyjnego, ale powinien mieć także na względzie wymagania płynące z zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego: wymienionych zarówno w u.p.e.a. (zasada celowości - art. 7 § 3) i k.p.a. (zasada zaufania - art. 8 w związku z art. 18 u.p.e.a.), jak i w samej Konstytucji RP (zasada proporcjonalności - art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).
Nie jest też prawidłowym działaniem wszczynanie egzekucji przed formalnym rozpoznaniem wniosku o rozłożenie należności na raty ze względu na prognozę, że wniosek ten nie zostanie rozpoznany pozytywnie z uwagi na posiadane przez wnioskodawcę środki.
Skutki wszczęcia egzekucji w warunkach pominięcia wskazanych wyżej zasad celowości, zaufania i proporcjonalności, z powołaniem się wyłącznie na dopuszczalność wszczęcia egzekucji z formalnego punktu widzenia, nie mogą być ignorowane w sprawie z wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, które w związku z tym powstały. Nie jest bowiem w interesie publicznym takie prowadzenie postępowania egzekucyjnego, którego celem jest w zasadzie tylko obciążenie strony kosztami. Oczywiście nie oznacza to, że organ egzekucyjny będzie rozpoznawał i rozstrzygał w postępowaniu egzekucyjnym przesłanki rozłożenia należności na raty, czy jej odroczenia, ale zamiar uchylania się zobowiązanego wymaga oceny także przesłanek ubiegania się o ulgę podatkową i to w chwili oceny, czy podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych, a nie dopiero w chwili ich stosowania. Ratio legis takiego rozwiązania tkwi w konieczności przeciwdziałania nakładaniu na zobowiązanych bezpodstawnie kosztów egzekucyjnych. Zasadą bowiem jest, że "zobowiązanego obciążają tylko koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej" (wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1999 r., I SA/Gd 1982/97).
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny, będący jednocześnie wierzycielem, wiedział; na jakim etapie jest postępowanie w sprawie przyznania ulgi. Z akt sprawy wynika, że pomimo złożenia przez skarżącą wniosku o rozłożenie zaległości na raty organ de facto nie umożliwił skarżącej dobrowolnego wykonania obowiązku. Nie można oprzeć się w tej sprawie wrażeniu, że organ właśnie w celu uzyskania dodatkowej korzyści w postaci kosztów egzekucyjnych podjął czynności w postępowaniu egzekucyjnym wiedząc, że nie istnieje ryzyko przedawnienia należności z tytułu podatku, a strona posiada środki potrzebne do wykonania obowiązku. Trudno nie zgodzić się ze skarżącą, że celem organu były wyłącznie nałożone koszty egzekucji, które były pewne do ściągnięcia, a mogłyby zostać "utracone", gdyby to Spółka po otrzymaniu odmowy rozłożenia zaległości na raty, sama niezwłocznie dokonała zapłaty. Takie postępowanie organu, w ocenie Sądu, w sposób rażący narusza zasadę demokratycznego państwa prawa i zasadę zaufania. Obywatel nie może mieć nieodpartego, uzasadnionego wrażenia, że organy państwa wykorzystują przysługujące im uprawnienia procesowe w celu osiągnięcia od podatnika dodatkowych kosztów związanych ze zbędnymi w świetle stanu faktycznego tej sprawy czynnościami egzekucyjnymi.
Mając na względzie opisane powyżej okoliczności rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że organ błędnie stwierdził, iż nie wystąpił w tej sprawie interes publiczny.
Ponownie rozpoznając sprawę organ przyjmie, że przesłanka interesu publicznego została spełniona i rozważy zasadność udzielenia ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm. - dalej: "p.p.s.a."), Sąd uchylił zaskarżone postanowienie jak też je poprzedzające postanowienie organu I instancji, na podstawie art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a.