I SA/Bk 616/18

I SA/Bk 616/18 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2018-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Andrzej Melezini /przewodniczący/
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Paweł Janusz Lewkowicz
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I GSK 508/19 - Wyrok NSA z 2023-04-05
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 963
art. 24 ust. 5
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. oddala skargę
Uzasadnienie
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] lipca 2018 r. odmawiającego P. Z. (dalej powoływany także jako Skarżący) umorzenia postępowania prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2016 r. o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.
2. W uzasadnieniu postanowienia, organ odwoławczy wskazał że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadzi wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] z [...] czerwca 2016 r. wystawionych przez ZUS Oddział w B. na należności z tytułu składek; na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia do czerwca 2000 r. i od sierpnia 2000 r. do stycznia 2001 r., na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Skarżącemu [...] kwietnia 2018 r. z zawiadomieniem z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] o zajęciu należącego do niego udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, położonej w B. przy ul. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta oznaczona numerem [...].
Zajęcia udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości dokonano na wniosek ZUS Oddział w B. z [...] czerwca 2016 r. We wniosku wierzyciel poinformował, ze w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości posiada zabezpieczenie hipoteczne egzekwowanych należności z tytułu składek. Wskazał, że z uwagi na okres powstania zadłużenia, jak też dokonane zabezpieczenie hipoteczne, posiada możliwość dochodzenia należności wykazanych w tytułach wykonawczych wyłącznie z przedmiotu hipoteki. W piśmie z [...] czerwca 2018 r. wierzyciel wskazał, ze hipoteka przymusowa zabezpieczająca egzekwowane niemości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy, została ustanowiona na przedmiotowej nieruchomości [...] kwietnia 2008 r. oraz iż z uwagi na upływ terminu przedawnienia, w tytułach wykonawczych odsetki za zwłokę naliczono do daty przedawnienia poszczególnych należności.
Pismem z [...] kwietnia 2018 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu udziału w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. Zarzucił, iż należności wykazane w tytułach wykonawczych są przedawnione. Wystąpił również, na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...].
3. Skargę na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny oddalił postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Jednocześnie postanowieniem z [...] lipca 2018 r. nr [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] czerwca 2016 r. o numerach [...].
W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności. Organ egzekucyjny wskazał terminy przedawnienia należności z tytułu składek za poszczególne okresy rozliczeniowe. Wyjaśnił, ze zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, lecz po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Wskazał, ze egzekwowane należności zostały zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną [...] kwietnia 2008 r. na udziale Skarżącego w użytkowaniu wieczystym nieruchomości. Ustanowienie hipoteki na nieruchomości dało wierzycielowi podstawę do wystąpienia z wnioskiem o wszczęcie egzekucji zabezpieczonych należności z przedmiotu hipoteki. Organ egzekucyjny stwierdził, że brak jest zatem podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
4. W zażaleniu na powyższe postanowienie, pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie art. 25 ust. 4 i art. 24 ust. 5 u.s.u.s. wskazując, że w momencie powstania wymagalności zaległych składek, tj. w 2000 i 2001 r. obowiązywał 5 letni okres przedawnienia, a zatem należało uznać, że zobowiązania wygasły. Wskazał także, że hipoteka przymusowa w sprawie została ustanowiona już po upływie terminu przedawnienia dochodzonych należności.
5. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
6. Na powyższe postanowienie, pełnomocnik Skarżącego wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zaskarżając je w całości. Skarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj.:
- art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r. w zw., z art. 2 Konstytucji RP polegające na błędnym stwierdzeniu, że nieopłacone składki przez dłużnika – Skarżącego na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, wymagalne w latach 2000- 2001 przedawniły się dopiero po upływie 10 lat, ponieważ mają do nich zastosowanie przepisy regulujące kwestie przedawnienia, które weszły w życie w styczniu 2003 r., w sytuacji, gdy w momencie powstania wymagalności nieopłaconych składek termin przedawnienia wynosił 5 lat, a konstytucyjna zasada zakazu działania prawa wstecz wskazuje na to, iż w takiej sytuacji powinien być brany pod uwagę termin przedawnienia obowiązujący w chwili powstania wymagalności składek, co powinno skutkować uznaniem, iż zobowiązanie dłużnika - Skarżącego wygasło,
- art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez błędne jego zastosowanie w niniejszej sprawie polegające na stwierdzeniu, iż możliwa jest egzekucja zaległych składek dłużnika - Skarżącego na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych z przedmiotu hipoteki, pomimo ich przedawnienia, w sytuacji, gdy z akt niniejszego postępowania wynika, ze hipoteka została założona na nieruchomości dłużnika już po upływie 5-letniego okresu przedawnienia, a ponadto wyżej wymieniony przepis zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych wcale nie wyklucza przedawnienia należności na zasadach ogólnych, które nastąpiło w niniejszej sprawie, co powinno skutkować uznaniem, iż zobowiązanie dłużnika - Skarżącego wygasło.
Wskazując na powyższe, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.
7. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:
1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c P.p.s.a.).
Niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;
2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanego rozstrzygnięcia.
4. Rozstrzygając powyższą sprawę należy odnieść się do stanu prawnego sprawy. Co do zasady składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, przedawniają się po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności.
W sprawie nie doszło do przedawnienia dochodzonych należności, a zatem brak było przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. aby umorzyć postępowanie egzekucyjne.
W ocenie Sądu organ prawidłowo wyjaśnił Skarżącemu, że art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w zakresie okresu przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne ulegał zmianom. Art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 28 października 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dalej również: ustawa zmieniając u.s.u.s., dokonano w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.
Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych odnośnie do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie, czyli co do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r. i nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002 r. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Powyższa wykładnia tych przepisów ugruntowana jest orzecznictwie Sądu Najwyższego i NSA (zob. uchwały Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08, Lex nr 396253, oraz z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt I UZP 4/08, Lex nr 396249; ponadto zob. wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08, Lex nr 552737).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 maja 2017 r. sygn. akt II FSK 1022/15 stwierdził, a skład orzekający w przedmiotowej sprawie, powyższą ocenę podziela, że "To, że ustawa nowelizacyjna u.s.u.s. z 2002 r. nie uregulowała kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie nie oznacza, że należy stosować do nich przepisy dotychczasowe także po tej dacie. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca może dowolnie regulować kwestię przedawnienia roszczeń, w tym wydłużać terminy przedawnienia. Nie wpływa to w żaden sposób na wysokość zobowiązania, gdyż nadal zobowiązanie dłużnika jest w stałej wysokości. Nie istnieje także po stronie osób zobowiązanych do zapłaty składek żadne "prawo do przedawniania", które jako prawo nabyte dłużnika podlegałoby ochronie".
W związku z tym skoro w trakcie biegu terminu przedawnienia następuje jego wydłużenie przez ustawodawcę, należy stosować nowe przepisy, to jest nowy termin przedawnienia. Nie dochodzi w takim przypadku do działania prawa wstecz, gdyż zobowiązanie do zapłaty należności jest nadal to samo.
Ponadto jak wskazano w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., w sprawie P 26/10 (publ. OTK-A 2011/5/43), na gruncie prawa publicznego i wynikających zeń ciężarów i świadczeń publicznych, do których stosuje się art. 84 Konstytucji RP, nie ma konstytucyjnych przeszkód, by ustawodawca modyfikował zasady przedawniania zobowiązań, a nawet wydłużał pierwotnie ustalone terminy, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie może to odnosić się do zobowiązań już wygasłych na podstawie przepisów dotychczas obowiązujących.
Innymi słowy, dopóki zobowiązanie skutecznie nie wygasło, dopóty prawodawca władny jest określić nową, nawet dłuższą, barierę czasową wymagalności świadczenia. Taka modyfikacja nie stanowi niedopuszczalnej ingerencji w prawa nabyte, chronione przez art. 2 Konstytucji RP.
Stanowisko to, co do zasady zostało podtrzymane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2012 r., w sprawie P 30/11 (publ. OTK-A 2012/7/81), w którym podkreślono z powołaniem się na dotychczasowe orzecznictwo, że z treści przepisów dotyczących przedawnienia nie można wyprowadzać konstytucyjnego prawa do przedawnienia, czy choćby ekspektatywy takiego prawa, gdyż przedawnienie nie jest podmiotowym prawem konstytucyjnym (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., II FSK 3031/12).
5. W związku z powyższym powołany w skardze 5-letni okres przedawnienia nie ma w niniejszej sprawie zastosowania. Postępowaniem egzekucyjnym wszczętym na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] (k. 52-64) objęte są należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od kwietnia do czerwca 2000 r. i od sierpnia 2000 r. do stycznia 2001 r., na ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okresy od czerwca 2000 r. do stycznia 2001 r.
Zgodnie z wyżej powołanymi uregulowaniami prawnymi ww. należności były należne i nieprzedawnione przed 1 stycznia 2003 r., tj. przed wejściem w życie przepisów wprowadzających 10-letni okres przedawnienia. W związku z wejściem w życie tych przepisów oraz z uwagi na to, iż termin przedawnienia egzekwowanych składek nie upłynął przed dniem wejścia ich w życie, do przedawnienia składek za ww. okresy miała zastosowanie zasada bezpośredniego działania nowej ustawy, co oznacza, że do tych zobowiązań stosuje się 10-letni okres przedawnienia, a nie jak dotychczas okres 5 - letni.
W stosunku do składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy wykazane w tytułach wykonawczych zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153), ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391 ze zm.) i ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.(Dz. U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135 ze zm.).
Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym obowiązującej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg terminu przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenia na raty spłaty należności i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Należności z tytułu składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich wymagalności upłynęło 10 lat.
Stosownie do przepisów art. 33 ust. 2 i 3 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia obowiązujących w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 30 czerwca 2004 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne przedawniały się na ww. zasadach. Należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 lipca 2004 r. do 30 września 2004 r. na mocy art. 33 ust. 2 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r.) ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, czyli według art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s.
Zasad tych nie stosuje się jednak do oceny przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, które wygasły przed 1 lipca 2004 r. Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w okresie od 1 października 2004 r. ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.
Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mają zastosowanie także do oceny kwestii przedawnienia składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, ponieważ zgodnie z treścią art. 32 tej ustawy, do składek tych w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.
Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (zob. wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09, oraz wyrok SN z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II UK 313/10).
Na podstawie akt sprawy i w oparciu o stanowisko wierzyciela zawarte w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego ustalono, że w zakresie egzekwowanych należności z tytułu składek nie wystąpiły okoliczności powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, o których mowa w art. 24 u.s.u.s.
6. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie i uznaniu możliwości egzekucji zaległych składek dłużnika - Skarżącego, pomimo ich przedawnienia, w sytuacji, gdy z akt niniejszego postępowania wynika, ze hipoteka została założona na nieruchomości dłużnika już po upływie 5-letniego okresu przedawnienia, a ponadto wyżej wymieniony przepis zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wcale nie wyklucza przedawnienia należności na zasadach ogólnych, które nastąpiło w niniejszej sprawie, co powinno skutkować uznaniem, iż zobowiązanie dłużnika - Skarżącego wygasło.
W ocenie Sądu zarzut jest niezasadny. Skoro w dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej u.s.u.s. sporne należności nie przedawniły się, to obowiązywał dawny 10-letni termin ich przedawnienia sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej u.s.u.s. Powyższe poparte jest wskazywanym w uzasadnieniu stanowisku sądów powszechnych i administracyjnych i dokonaną w nich wykładnią przepisów, którą skład orzekający w te sprawie podziela i przyjmuje za własną.
W przedmiotowej sprawie organ wskazał, że hipoteka przymusowa zabezpieczająca egzekwowane należności z tytułu składek na udziale Skarżącego w użytkowaniu wieczystym nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], została wpisana [...] kwietnia 2008 r., tj. przed upływem przedawnienia tych należności na zasadach ogólnych. Podstawą wpisu hipoteki była decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z [...] stycznia 2008 r. nr [...].
Mocą ustawy zmieniającej u.s.u.s., został także zmieniony od 1 stycznia 2003 r. art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia".
Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Ubezpieczeń Społecznych objęte tytułami wykonawczymi o numerach [...] uległyby przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia ich wymagalności, ale z uwagi na to, że zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomości, nie ulegają przedawnieniu, jednakże mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki, stosownie do art. 24 ust. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym, do wysokości zaległych składek i odsetek naliczonych do dnia przedawnienia.
Organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu (k. 103-104) wskazał terminy przedawnienia poszczególnych należności z tytułu składek, celem naliczenia odsetek za zwłokę do dnia przedawnienia. Terminy te przypadały po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym składki stały się wymagalne, tj. upływały w okresie od [...].05.2010 r. (składka za kwiecień 2000 r.) do [...].02.2011 r. (składka za styczeń 2001 r.). Na podstawie akt sprawy i w oparciu o stanowisko wierzyciela zawarte w pismach kierowanych do organu egzekucyjnego ustalono, że w zakresie egzekwowanych należności z tytułu składek nie wystąpiły okoliczności powodujące zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia, o których mowa w art. 24 u.s.u.s.
Skarżący przywołuje jako argumentację za uznaniem skargi wyrok WSA w Gliwicach z 17 kwietnia 2018 r. sygn. akt I SA/GL 1272/17. Sąd ten powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 08.10.2013 r. sygn. akt SK 40/12 (OTK-A 2013, Nr 7), który dotyczył art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. TK uznał, że art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. WSA Gliwice wskazał w uzasadnieniu, że przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 o.p., który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 o.p. Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości skarżącego nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegł na zasadach ogólnych.
Wskazać jednak należy, że ma on moc wiążącą jedynie w konkretnej sprawie, w której zapadł i stąd nie stanowi powszechnie obowiązującego źródła prawa, a za uznaniem drugiego zarzutu skargi za niezasadny przemawia także inny powód.
Zdaniem Sądu nie można wprost przyjąć, że zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy systemowej tylko z uwagi na argumentację uzasadniającą zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności tożsamo brzmiącego art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 ustawy zasadniczej. Inny jest bowiem charakter obu przepisów. Przepis art. 70 § 6 o.p. dotyczył zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, a art. 24 ust. 5 ustawy systemowej zabezpieczenia składek na ubezpieczenia społeczne. W tej sprawie takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 sierpnia 2017 r., I UK 325/16, LEX nr 2389585). Sąd orzekający w tej sprawie podziela ocenę prawną wyrażoną w tym wyroku i przyjmuje za własną.
Zgodnie z nią w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażany jest pogląd, do którego odwołuje się organ, że kompetencję orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma wyłącznie Trybunał Konstytucyjny i tylko on może rozważać usunięcie z systemu prawnego przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą (art. 188 pkt 1 tej ustawy). Sąd nie ma zatem możliwości niestosowania obowiązujących przepisów ustawy z powołaniem się na ich niekonstytucyjność. Wyrażona w art. 8 ust. 2 Konstytucji zasada jej bezpośredniego stosowania oznacza obowiązek sądu orzekania w zgodzie w priorytetami ustanowionymi w ustawie zasadniczej. Innymi słowy, sądy mają obowiązek dokonywania wykładni prokonstytucyjnej, ale nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu i usuwania go z systemu prawnego.
W razie zastrzeżeń co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją istnieje specjalny tryb przewidziany w art. 188 Konstytucji, pozwalający na wyeliminowanie takiego przepisu z obrotu prawnego. Dopóki nie zostanie stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny niezgodność określonego przepisu z Konstytucją, dopóty ten przepis podlega stosowaniu i może stanowić podstawę merytorycznych rozstrzygnięć sądowych. Bezpośredniość stosowania Konstytucji nie oznacza kompetencji do kontroli konstytucyjności obowiązującego ustawodawstwa przez sądy i inne organy powołane do stosowania prawa. Tryb tej kontroli został bowiem wyraźnie i jednoznacznie ukształtowany przez samą Konstytucję. Przepis art. 188 ustawy zasadniczej zastrzega orzekanie w tych sprawach do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a przewidziane w art. 178 ust. 1 Konstytucji związanie sędziego ustawą obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2009 r., IV CSK 485/08, LEX nr 550930 i z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, OSNC 2016 Nr 12, poz. 148 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2010 r., II GSK 1208/10, LEX nr 746078 i powołane w nich orzeczenia).
Wyrażane jest również odmienne stanowisko, zgodnie z którym orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 ustawy zasadniczej), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem "stosowanie" należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2001 r., III ZP 12/01, OSNAPiUS 2002 Nr 2, poz. 34 oraz wyroki tego Sądu z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, OSNAPiUS 2000 Nr 1, poz. 6; z dnia 20 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, OSNAPiUS 2002 Nr 6, poz. 130; z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, LEX nr 491552; z dnia 8 października 2015 r., III KRS 34/12, OSP 2016 Nr 11, poz. 103; z dnia 17 marca 2016 r., III KRS 42/12, LEX nr 2288953 i powołane w nich orzecznictwo).
7. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę przychyla się do drugiego z zaprezentowanych stanowisk. Zgodnie bowiem z art. 8 ustawy zasadniczej, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Niewątpliwie adresatem tej normy są przede wszystkim sądy sprawujące wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1), a sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1). Również art. 193 ustawy zasadniczej nie nakłada na sąd obowiązku zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym co do zgodności aktu normatywnego z ustawą zasadniczą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Stosowanie Konstytucji nie jest wiec zastrzeżone wyłącznie dla Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 ust. 1), ale należy również do sądów, zarówno w przypadku zaistnienia luki w prawie, jak i wówczas, gdy sąd dojdzie do przekonania, że przepis ustawy jest niezgodny z Konstytucją i nie powinien być zastosowany w konkretnej sprawie. Nie narusza to kompetencji właściwej dla Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie przepis ten w dalszym ciągu pozostaje w systemie prawnym i może być stosowany przez inne sądy orzekające w takich samych sprawach. Należy jednak zaznaczyć, że - z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności tego przepisu z Konstytucją, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu.
Przyjmuje się, że sytuacja oczywistej niekonstytucyjności może zachodzić wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną jak norma objęta już wyrokiem Trybunału, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2009 r., I CSK 482/08, LEX nr 491552; z dnia 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, OSNP 2016 Nr 12, poz. 148; uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r., I FSP 2/06, ONSAiWSA 2007 Nr 1, poz. 3 oraz wyroki tego Sądu z dnia 24 września 2008 r., I OSK 1369/07, LEX nr 509708 oraz z dnia 18 grudnia 2013 r., I FSK 36/13, LEX nr 1528716).
W ocenie Sądu orzekającego argumentacja Trybunału Konstytucyjnego dotyczy wszystkich należności publicznoprawnych, a to oznacza, że o oczywistej niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy systemowej stanowi tożsamość jego brzmienia z treścią zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12, przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. W rezultacie Sąd ten ograniczył się w swoich rozważaniach do powtórzenia zaprezentowanej w uzasadnieniu powołanego wyroku argumentacji odnoszącej się do przedawnienia zobowiązań podatkowych, przenosząc ją wprost na instytucję przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Taki zabieg budzi jednak wątpliwości z punktu widzenia oceny art. 24 ust. 5 ustawy systemowej w aspekcie jego oczywistej niekonstytucyjności.
Po pierwsze, rozważania Trybunału Konstytucyjnego poczynione zostały jednoznacznie na tle przepisów podatkowych i odnoszą się tylko do przedawnienia należności z tytułu podatków, przy - co należy zauważyć - szczególnym uwzględnieniu możliwości ustanowienia ich zabezpieczenia hipoteką przymusową już na etapie kontroli podatkowej (a więc jeszcze przed wydaniem decyzji wymiarowej, a nawet przed ustaleniem istnienia zobowiązania podatkowego), a po drugie, chociaż treść art. 24 ust. 5 ustawy systemowej jest zbieżna z brzmieniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, to materia regulowana aktami normatywnymi zawierającymi te przepisy nie jest tożsama.
Istotnie, przyjmuje się, że składki na ubezpieczenia społeczne posiadają - podobnie jak podatki - charakter świadczeń o charakterze publicznoprawnym (por. uzasadnienie posiadającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r., III CZP 121/05, OSNP 2007 nr 3-4, poz. 50 oraz wyroki tego Sądu z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 12/08, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 291 oraz z dnia 24 stycznia 2013 r., V CSK 63/12, LEX nr 1293850) i jako takie należą do danin publicznych w rozumieniu art. 84 i art. 217 Konstytucji w związku z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1870 z późn. zm.).
O ile jednak cechą właściwą podatkom jest ich nieekwiwalentność, a ich funkcją jest zabezpieczenie równowagi budżetowej państwa, to składki na ubezpieczenia społeczne są daniną publiczną o charakterze ubezpieczeniowym i - co do zasady - ekwiwalentnym, i jako takie podlegają szczególnej ochronie. Składki na ubezpieczenia społeczne decydują bowiem o kondycji finansowej funduszy ubezpieczeń społecznych, przekładającej się na sytuację finansową ubezpieczonych (w szczególności na wypadek starości lub utraty zdolności do zatrudnienia), w tym tych, którzy składki w części finansują nie będąc ich płatnikami (art. 16 w związku z art. 4 pkt 2 ustawy systemowej).
Ocena konieczności i zasadności wyjątków od - wyrażonej w art. 64 ust. 2 Konstytucji - zasady równej ochrony własności, w sytuacji uchylania się przez nierzetelnego płatnika składek od wykonania bezspornego obowiązku składowego w ostatecznie ustalonej wysokości, wymagałaby zatem starannej i przemyślanej wykładni, przeprowadzonej przy uwzględnieniu, między innymi, po pierwsze - wskazanych w art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej zasad dopuszczalności ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności z punktu widzenia interesów beneficjentów świadczeń przysługujących z funduszy ubezpieczeń społecznych a nie tylko z punktu widzenia podmiotów zobowiązanych do opłacania składek na te ubezpieczenia oraz po drugie - oceny istnienia związku genezy obowiązku składkowego z posiadaniem przez płatnika składek majątku w formie nadającej się do założenia hipoteki przymusowej, gdyż - inaczej niż w wypadku zobowiązań podatkowych - prowadzenie przez płatnika składek działalności rodzącej tytuł ubezpieczeń społecznych (i wynikający z niego obowiązek składkowy) zwykle pozostaje w ścisłym związku z taką formą majątku (nieruchomością) płatnika. Takiego pogłębionego wywodu prawnego brak w motywach zaskarżonego wyroku.
Z tego względu, zdaniem Sądu nie można wprost przyjąć, że zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy systemowej tylko z uwagi na argumentację uzasadniającą zakwestionowanie przez Trybunał Konstytucyjny zgodności tożsamo brzmiącego art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej z art. 64 ust. 2 ustawy zasadniczej.
8. Reasumując, po dokonaniu kontroli zaskarżonego postanowienia, mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu. Zaskarżone postanowienie znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym.
9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.