I SA/Bk 492/11

I SA/Bk 492/11 - Postanowienie WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2012-02-29
Data wpływu
2011-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Urszula Barbara Rymarska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FZ 408/12 - Postanowienie NSA z 2012-05-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 199, art. 245 par.2, art. 246 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 29 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. oraz odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty podatku pobranego przez Bank [...] w B. za 2010 r. p o s t a n a w i a: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
W związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] października 2011 r. Nr [...], wydaną w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. oraz odmowy stwierdzenia i zwrotu nadpłaty podatku pobranego przez Bank [...] w B. za 2010 r., J. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. We wniosku tym wskazał, iż jest emerytem i po 33 latach pracy pobiera polską emeryturę poniżej minimum socjalnego w kwocie 1.040 zł (1.300 zł brutto) oraz amerykańskie świadczenie socjalne w kwocie 136 USD, od których pobieranych jest kilka rodzajów podatków na łączną kwotę 34 USD. Z wniosku wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, która otrzymuje emeryturę w kwocie 1.400 zł. Na majątek wnioskodawcy składa się dom o powierzchni 63 m2 wraz z działką o powierzchni 862 m2. Skarżący oświadczył, że nie ma żadnych oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych.
Postanowieniem z 16 lutego 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie.
W złożonym w terminie sprzeciwie skarżący podniósł, że w art. 2, 45 i 77 Konstytucja RP gwarantuje obywatelom prawo dochodzenia roszczeń przed sądami. Natomiast przepisy art. 230 i 234 ustawy z 29 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.") uniemożliwiają dochodzenie do prawdy i sprawiedliwości. Pobieranie opłat sądowych jest przejawem dyskryminacji skarżących obywateli (art. 30-32 Konstytucji RP). Jednocześnie skarżący zwrócił się o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego czy zgodnie z przepisami art. 2, art. 30-32 i art. 45 Konstytucji RP dopuszczalne jest pobieranie opłat sądowych w oparciu o art. 230 i 234 u.p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej w skrócie: "u.p.p.s.a.").
Na wstępie Sąd pragnie podkreślić, że prawo do sądu, na które powołuje się skarżący, rozumiane jako prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) - nie ma absolutnego charakteru. Jego realizacja uzależniona jest np. od spełnienia wymogów proceduralnych, takich jak obowiązek uiszczenia kosztów sądowych. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego podkreślono już niejednokrotnie, iż koszty sądowe są tradycyjnie uznanym instrumentem polityki państwa służącym do regulowania relacji stron stosunków procesowych oraz - w szerszym ujęciu - stymulowania decyzji jednostek co do sposobu prowadzenia swoich interesów i doboru środków ich ochrony. Koszty postępowania służą osiągnięciu należytej sprawności organizacyjnej i orzeczniczej sądów oraz selekcji roszczeń szykanujących i oczywiście niezasadnych od roszczeń uzasadnionych, służących ochronie praw i wolności jednostki. Koszty sądowe spełniają liczne funkcje: społeczne, fiskalne, a także służebne wobec wymiaru sprawiedliwości (zob. np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 7 września 2004 r. sygn. akt P 4/04, OTK-A 2004/8/81).
Przepisy u.p.p.s.a. zawierają jednak gwarancje umożliwiające podmiotom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej do skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Podmioty takie mogą bowiem wystąpić do sądu o przyznanie prawa pomocy. Możliwość taka nie jest jednak nieograniczona i jak zaakcentował to Trybunał Konstytucyjny w przywołanym wyżej wyroku - nie jest jej celem zapewnienie idealnej (wedle oceny zainteresowanego) dostępności wymiaru sprawiedliwości zawsze i w każdej sprawie.
W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne
z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r., gdy ograniczenie dostępu
do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. LEX nr 75481).
Zgodnie z art. 245 § 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Treść wymienionych ostatnio przepisów jednoznacznie wskazuje, że aby skutecznie ubiegać się o prawo pomocy należy udowodnić, że wnioskodawca znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która uprawnia go do skorzystania z tego prawa. W szczególności, to rzeczą wnioskodawcy, gdy żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest wykazanie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Pamiętać przy tym trzeba, że prawo pomocy, jako wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę (art. 199 u.p.p.s.a.), może być przyznane tylko w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach. Koszty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych, a zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie
i orzecznictwie w przypadku, gdy strona będąca osobą fizyczną posiada jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania sądowego
(B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 246, LEX 2011; postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia zgromadzenie środków potrzebnych na uiszczenie kosztów sądowych oraz pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.
Jak wynika z jego oświadczenia uzyskuje stały dochód w postaci emerytury
w wysokości 1.040 zł oraz amerykańskiego świadczenia socjalnego w kwocie 102 USD po potrąceniach. Żona skarżącego również uzyskuje emeryturę w kwocie 1.400 zł miesięcznie. Skarżący dysponuje również majątkiem nieruchomym w postaci domu o powierzchni 63 m2 wraz z działką o powierzchni 862 m2. Ponad te okoliczności skarżący nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na jego sytuację materialną wykluczającą możliwość poniesienia kosztów postępowania w tej sprawie. W szczególności, nie uczynił zadość wezwaniu do wskazania ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny oraz
do nadesłania dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów,
a także rachunków i faktur dokumentujących wysokość miesięcznych wydatków ponoszonych przez jego rodzinę.
W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że skarżący jest
w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w tej sprawie. Nadmienić przy tym trzeba, że na obecnym jego etapie koszty te sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 100 zł.
Odnosząc się wniosku skarżącego o wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności pobierania opłat sądowych z Konstytucją, Sąd w świetle powyższych rozważań nie znajduje podstaw do podważenia konstytucyjności art. 230 i art. 234 u.p.p.s.a.
W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji w oparciu o art. 245 § 2 w zw.
z art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.