I SA/BK 486/23

I SA/Bk 486/23 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Dariusz Marian Zalewski /sprawozdawca/
Justyna Siemieniako /przewodniczący/
Marcin Kojło
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 59 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 30 października 2023 r. nr 2001-IEE.7192.78.2023 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym:
1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku (dalej powoływany jako Dyrektor Oddziału ZUS, organ egzekucyjny) prowadził egzekucję do majątku W. Z. (dalej powoływany jako skarżący) w celu wyegzekwowania należności wynikających z tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r., od Rbll-597/2022 do Rbll-599/2022 z 23 sierpnia 2022 r.
2. Pismem z 3 marca 2023 r. skarżący wniósł o umorzenie ww. postępowania egzekucyjnego z mocy prawa.
W załączeniu przedstawił postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 21 lutego 2023 r., sygn. akt III AUa 510/22. Wskazał, że w załączonym postanowieniu SA w Białymstoku podzielił argumentację skarżącego i uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku, odrzucając jednocześnie odwołanie. Stwierdził, że uznaje się tym samym, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji nr 157/2014, jest ona nieistniejąca w obrocie prawnym, nie służy od niej odwołanie, a tym samym zobowiązanie od niedoręczonej decyzji uległo przedawnieniu i nie może być egzekwowane.
3. Postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. znak 010000.71.2023-RED-3-NIP 9660002688-MD Dyrektor Oddziału ZUS rozpatrzył ww. wniosek, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego.
4. Postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. nr 2001-IEE.7192.37.2023, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) uchylił ww. postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, że organ egzekucyjny nie odniósł się do niedopuszczalności egzekucji administracyjnej w stosunku do naliczonych kosztów egzekucyjnych.
5. W związku z powyższym ponownie rozpatrując wniosek organ egzekucyjny wydał postanowienie z 12 września 2023 r. nr 010000.71.2023-RED-3-NIP 9660002688-MD-1, którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr RbII-597/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 03/2003 w kwocie 628 zł, w zakresie zaległości za 04/2004 w kwocie 394,90 zł, RbII-598/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 03/2003 w kwocie 166,10 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 w kwocie 147,60 zł i RbII-599/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 06/2003 w kwocie 21,90 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 w kwocie 33,20 zł.
W uzasadnieniu wyjaśniono, że umorzenie w ww. zakresie nastąpiło na wniosek wierzyciela ZUS Oddział w Białymstoku, który stwierdził, że w ww. tytułach wykonawczych należności w powyższym zakresie zostały wskazane niewłaściwie.
6. W tym samym dniu organ egzekucyjny wydał postanowienie nr 010000.71.2023-RED-3-NIP 9660002688-MD-2, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r. oraz RbII-597/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 09/2002 w kwocie 26,90 zł, w zakresie zaległości za 03/2003 w kwocie 282,70 zł, w zakresie zaległości za 04/2004 w kwocie 275,80 zł, RbII-598/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 04/2002 w kwocie 43 zł, w zakresie zaległości za 03/2003 w kwocie 80,80 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 w kwocie 88,40 zł i RbII-599/2022 z 23 sierpnia 2022 r. w zakresie zaległości za 09/2002 w kwocie 15,80 zł, w zakresie zaległości za 06/2003 w kwocie 22,80 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 w kwocie 19,60 zł.
7. W następstwie wniesionego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem
z 30 października 2023 r. nr 2001-IEE.7192.78.2023, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej powoływany jako DIAS, organ odwoławczy) utrzymał w mocy ww. postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r., natomiast w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: Rbll-597/2022 w zakresie zaległości za 09/2022 r. w kwocie 26,90 zł, w zakresie zaległości za 03/2003 r. w kwocie 282,70 zł, w zakresie zaległości za 04/2004 r. w kwocie 275,80 zł, Rbll-598/2022 w zakresie zaległości za 04/2002 r. w kwocie 43,00 zł, w zakresie zaległości za 03/2003 r. w kwocie 80,80 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 r. w kwocie 88,40 zł i Rbll-599/2022 w zakresie zaległości za 09/2002 r. w kwocie 15,80 zł, w zakresie zaległości za 06/2003 w kwocie 22,80 zł, w zakresie zaległości za 03/2004 w kwocie 19,60 zł umorzył postępowanie egzekucyjne.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że podstawą egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r. jest prawomocna decyzja nr 357/2009 z 26 marca 2009 r. Zatem obowiązek określony w tytułach wykonawczych wynika z ostatecznej decyzji wierzyciela. Egzekwowany obowiązek to zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenia, które podlega egzekucji administracyjnej na podstawie art. 24 ust. 2 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej jako: u.s.u.s.). Stwierdzono, że postępowanie egzekucyjne prowadzone jest przez uprawniony organ administracji publicznej, na podstawie tytułów wykonawczych prawidłowo wystawionych i nadających się do wykonania. Zdaniem DIAS skarżący nie wykazał również okoliczności wykluczających możliwość prowadzenia tego postępowania ze względów dotyczących samego skarżącego.
W ocenie organu odwoławczego decyzja nr 157/2014 z 26 maja 2014 r. nie została uchylona ani zmieniona przez Sąd, a podstawą prowadzenia egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r. jest decyzja nr 357/2009 z 26 marca 2009 r.
Odnosząc się do przedawnienia należności stwierdzono, że kwestia ta była przedmiotem rozpatrzenia w zakresie wniesionych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r. Postanowieniem z 14 października 2022 r. znak 010000.71.2022-RED-3-NIP 9660002688-MD ZUS Oddział w Białymstoku jako wierzyciel oddalił zarzuty m.in. przedawnienia ww. dochodzonych należności, na które skarżący nie wniósł zażalenia. W związku z powyższym należności objęte ww. tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne i podlegają egzekucji.
Wskazano, że w celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny zajął rachunek bankowy w S. S.A. W tym zakresie skarżący zarzucił powoływanie się na to zajęcie, gdyż nie przypomina sobie, aby kiedykolwiek zakładał rachunek w tym banku. DIAS wyjaśnił, że informację o posiadanym rachunku bankowym uzyskano w dostępnym organowi systemie O.
DIAS podał również motywy umorzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie tytułów wykonawczych o numerach od Rbll-597/2022 do Rbll-599/2022
z 23 sierpnia 2022 r., które wystawiono w celu wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wcześniej przez Dyrektora Oddziału ZUS. Wyjaśniono, że postępowanie to zostało umorzone postanowieniem z 21 lipca 2020 r. znak 01000/71/2020/RED-3-9660002688-JŁ z uwagi na ogłoszenie upadłości wobec skarżącego.
Organ odwoławczy stwierdził, że w ponownie wszczętej egzekucji administracyjnej mogą być dochodzone koszty egzekucyjne powstałe we wcześniej prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, ale wyłącznie w umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: u.p.e.a.). Podstawą zaś ponownego wszczęcia egzekucji administracyjnej jest dotychczasowy tytuł wykonawczy albo dalszy tytuł wykonawczy. DIAS zwrócił uwagę, że w przedmiotowej sprawie dochodzone są koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z uwagi na ogłoszenie upadłości (z mocy prawa), a nie na bezskuteczność egzekucji (art. 59 § 2 u.p.e.a.).
W celu wyegzekwowania tych kosztów wystawiono nowe tytuły wykonawcze. Zatem nie są one dochodzone na podstawie tego samego tytułu wykonawczego wystawionego na egzekwowaną należność pieniężną. Według organu odwoławczego w zaistniałej sytuacji nie ma możliwości dochodzenia kosztów egzekucyjnych wynikających z tytułów wykonawczych o numerach od Rbll-597/2022 do Rbll-599/2022 z 23 sierpnia 2022 r.
8. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, W. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżając postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r., zarzucił:
1) brak odniesienia się do istoty sprawy dotyczących okresów przedawnienia, gdzie podstawą prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r. jest prawomocna decyzja nr 357/2009 z dnia 26 marca 2009 r., której wydanie nie przerywa biegu przedawnienia, a jedynie potwierdza obowiązek zapłaty i które to składki za 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r. przedawniły się odpowiednio: 31 grudnia 2012 r., 31 grudnia 2013 r., 31 grudnia 2014 r. i 31 grudnia 2015 r., wobec czego postępowanie egzekucyjne w oparciu o przedawnione zobowiązanie jest niedopuszczalne z mocy samego prawa (brak przedmiotu zobowiązania)
2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skoro skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie z 14 października 2022 r. znak 010000.71.2022-RED-3-NIP 9660002688-MD wydane przez ZUS Oddział w Białymstoku jako wierzyciela sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 04.08.2022 r. to ZUS Oddział w Białymstoku może swobodnie dalej prowadzić to postępowanie pomimo istnienia jego przedawnienia.
3) pominięcie przyznanie argumentacji skarżącego poprzez brak ustosunkowania się, a tym samym uznania przez organ egzekucyjny faktu, że Sąd Apelacyjny podzielił argumentację skarżącego i postanowieniem z dnia 21 lutego 2023 r. sygn. akt III AUa 510/22, rozpoznając apelację od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 24 maja 2023 r. sygn. akt V U 1408/21, uchylił wcześniejszy wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku, odrzucając jednocześnie wniesione odwołanie, co potwierdza tym samym, że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji nr 157/2014 z dnia 26 maja 2014 r., wobec czego jest ona nieistniejąca w obrocie prawnym, nie służy od niej odwołanie, a tym samym zobowiązanie od nie doręczonej decyzji uległo przedawnieniu i nie może być egzekwowane.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wydanie decyzji nr 357/2009 nie przerwało biegu przedawnienia, a jedynie potwierdzało obowiązek zapłaty składek za 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r. i które to zobowiązanie przedawniło się odpowiednio: 31 grudnia 2012 r., 31 grudnia 2013 r., 31 grudnia 2014 r. i 31 grudnia 2015 r. Skarżący podnosi też, że decyzja nr 157/2014 w związku z brakiem skutecznego jej doręczenia nie weszła do obrotu prawnego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie, ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytułu wykonawcze o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556 z 4 sierpnia 2022 r., a dodatkowo z ostrożności skarżący podnosi zarzut przedawnienia obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia za 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r., które przedawniły się odpowiednio: 31 grudnia 2012 r., 31 grudnia 2013 r., 31 grudnia 2014 r. i 31 grudnia 2015 r., ewentualnie gdyby przyjąć, że decyzja ostateczna nr 357/2009 z dnia 26 marca 2009 r. zawieszała bieg przedawnienia to zobowiązanie przedawniło się przed wydaniem tytułów wykonawczych objętych niniejszą skargą.
9. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie.
2. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
3. Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów należy uznać, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4. Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie DIAS
z 30 października 2023 r. nr 2001-IEE.7192.78.2023 zaskarżone w części, w której organ ten utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS z 12 września 2023 r. nr 010000.71.2023-RED-3-NIP 9660002688-MD-2, tj. w zakresie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: od TW4010022010537 do TW4010022010556
z 4 sierpnia 2022 r.
5. W myśl art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się
w całości albo w części w przypadku:
1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego;
2) niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym;
3) niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27;
4) śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek:
a) jest ściśle związany ze zobowiązanym,
b) nie jest ściśle związany ze zobowiązanym, a egzekucja jest prowadzona wyłącznie z prawa majątkowego, które wygasło wskutek śmierci zobowiązanego;
5) gdy postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;
6) gdy z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego wystąpi wierzyciel;
7) gdy odrębne ustawy tak stanowią.
6. Spór w niniejszej sprawie dotyczył kwestii dopuszczalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a zatem podstawy umorzenia określonej w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., w kontekście podnoszonych przez skarżącego twierdzeń
w przedmiocie przedawnienia należności stwierdzonych w decyzji z dnia 26 marca 2009 r. nr 357/2009 i kwestii doręczenia decyzji z dnia 26 maja 2014 r. nr 157/2014 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.
7. Skarżący konsekwentnie podnosi, że co do dochodzonych w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym należności doszło do upływu terminu przedawnienia. Przekonania skarżącego nie podzieliły organy, zauważając przede wszystkim w tym zakresie, że kwestia ta była już przedmiotem rozważań wierzyciela, tj. ZUS Oddział w Białymstoku w postanowieniu z 14 października 2022 r. znak 010000.71.2022-RED-3-NIP 9660002688-MD (k. 213 akt adm.), którym wierzyciel oddalił zarzuty m. in. w przedmiocie przedawnienia. Zauważyły przy tym, że skarżący nie zakwestionował przyjętego w tym postanowieniu stanowiska, nie złożył bowiem zażalenia.
8. Wyjaśnienie organów należy uznać za wystarczające w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Stanowisko ZUS Oddziału w Białymstoku w przedmiocie zarzutu przedawnienia było znane skarżącemu, któremu postanowienie
z 14 października 2022 r. zostało doręczone w dniu 18 października 2022 r. (k. 219 akt adm.). W postanowieniu z 14 października 2022 r. wierzyciel przedstawił swoje stanowisko w zakresie przedawnienia, w tym skutków m. in. decyzji z 26 marca 2009 r. nr 357/2009 czy prowadzonego postępowania egzekucyjnego dla biegu terminu przedawnienia. Skarżący nie skorzystał przy tym z możliwości zaskarżenia ww. postanowienia. Należy uznać, że nie ma podstaw do ponownej oceny tożsamych zarzutów w postępowaniu z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 u.p.e.a.
Sąd podziela bowiem pogląd, że skoro określone okoliczności występowały przed wystawieniem tytułów wykonawczych i nie zostały uznane za przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., tym bardziej nie mogły stanowić przesłanki umorzenia tego postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt II FSK 1909/15, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na internetowej stronie bazy orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W zgodzie z tym stanowiskiem należy przyjąć, że wniosek o umorzenie postępowanie egzekucyjnego winien dotyczyć okoliczności, które ujawniły się po wniesieniu zarzutów i wydaniu stanowiska przez wierzyciela. Przyjęcie takiej wykładni nie pozbawia skarżącego ochrony prawnej co do okoliczności, które nie były jeszcze przedmiotem oceny (zob. szerzej w wyroku NSA z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt
III FSK 2673/21).
9. Wobec powyższego organy nie miały obowiązku szerszej oceny kwestii przedawnienia w zakresie, w którym została już wcześniej wyrażona w postępowaniu w przedmiocie zarzutów, nie będąc przy tym zakwestionowaną w stosownym trybie przez wniesienie zażalenia. W postępowaniu z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego pewną nową okoliczność stanowiło wydane przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowienie z 21 lutego 2023 r., sygn. akt III AUa 510/22, z czego skarżący wywodził, że zobowiązanie od niedoręczonej decyzji uległo przedawnieniu.
Winno się jednak przypomnieć, że wspomniane postanowienie dotyczyło decyzji ZUS z 26 maja 2014 nr 157/2014 w sprawie umorzenia należności składkowych. Jak więc zasadnie zauważyły organy, decyzja ta nie była podstawą dochodzonych obowiązków. Trafnie też wskazano, że decyzja nie została przez sąd uchylona ani zmieniona. Nie zaistniały więc okoliczności, które czyniłyby stanowisko wierzyciela z postanowienia z 14 października 2022 r. nieaktualnym.
10. Na mocy art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
11. W tym stanie rzeczy, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonego postanowienia, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.